SIEJBA DEUKALIONA I PYRRY, ALIAS NARODÓW WALECZNYCH ... LOKACJA KRÓTKA

 SlEJBA DEUKALIONA i PYRRY.

A ta jest
SEGES     CLYPEATA     VIRORUM
KOŃ TROJAŃSKI    PEŁEN    KAWALERYI:
OBÓZ CAŁEMU STRASZNY ŚWIATU
KOMPUT  LICZNEGO RYCERSTWA
alias
NARODÓW WALECZNYCH, któremi Świat cały Obsadzony,
i napełniony GEOGRAFICZNA LOKACYA i explikacya krótka.

Dla łatwiejszego GEOGRAFII następującej zrozumienia przez Autora i Autorów poważnych starych i nowych za dokumentami wprowadzona ad oculum.

ZWIERCIADŁO GENIUSZÓW,
ŻYWY OBYCZAJÓW OBRAZ
ROŻNYCH w Świecie NARODÓW.

Nie iestem tu Juvenalis Satyrista, abym czyje ccnsurował obyczaje, ani Zoilus wszytko krytykujący, ani Pasquinus, ani Cato Censorius. Co w starożytnych i świeższych czytam Historiach o narodach, to krótko wspominam. Jednych tu chwalebne postępki, drugich occurens vitia, obie Czytelnikowi ad notitiam, non ad censuram kładę; przy tym Synonymiam, to jest jak się inaczej który zowie Naród, abyś czytając Historyków i Poetów rozumiał, i sam też w stylu swoim nie kładł wszystko jednego terminu: na przykład Poloni, Poloni, ale to Sarmatae, to Lechiadae. &c. Najpierwszych kładę

ARCADES, bo tak porządek każe Alphabetu i tego Narodu opinia, gdyż ta Nacja kładzie się za najdawniejszą w świecie, jeszcze przed Jowiszem i Miesiącem będąca, jako mówi Lucanus. AGATHIRSI albo PICTI, byli ludzie w Scytyi włosów błękitnych; złota i srebra wiele mieli, ale bez łakomstwa i zazdrości, według Ś. Hieronima, niby habentes, cor non apponentes jak inne nacje.

ALBANCZYKOWIE zmarłym nie czynili pogrzebu. Do Nabożeństw i Ofiar był sługa deputowany, który od Kapłana utuczony i do Ołtarza przyprowadzony, sam się mieczem przebijał.

ANDABATOW Nacja biła się zawartemi oczyma Cicero.

ANTROPOPHAGÓW Scytyjska Nacja ludzkim żyła mięsem, z trupich głów piła jak z czar. Getowie po śmierci Mężów zabijali żony, aby były sociae vitae & mortis. Massagetowie Tatarska Nacja mlekiem żyli z krwią pomieszawszy; Rodziców zabijali starych. Sardowie, Obywatele Sardyńskjej Insuły, niegdy także starych Rodziców swoich kijmi bili, do prętszej dając okazją śmierci: Ex levitate poszli byli w przysłowie na świecie.

HERULOWIE w Włoszech nago chodzili zawsze na wojnę, ale cale zbici od Francuzów Roku po założeniu Rzymu 1312.

PEPALII, Nacja Indyjska, od Bożków podczas Ofiar o nic bardziej nie prosiła, jako o sprawiedliwość, którą miawszy, wszystkich rzeczy na świecie spodziewali się stać uczestnikami.

SYRAKUZANI, Obywatele Insuły Sycylii, wielkich bogactw Possessores, Pańsko żyli zawsze; stąd urosło przysłowie: Syracusana Mensa.

ARABES dwie obserwowali lata, dwie zimy, cztery Solstitia. Między krewnemi u nich communis Uxor. Podczas wesołej chwili nad 12 kieliszków lub kubków pić więcej nie godziło się u Arabów. Strzały swe jadem napawają, aby były śmiertelne. Na swoich nieprzyjaciół obyścia kamienie rzucali, mogiły niby śmiertelnej im życząc. Inaczej się zwali Thurilegi, że thus legunt, alias kadzidło zbierają tam się rodzące; Panchaet &c.

AMAZONES były Heroiny, waleczne i bitne Matrony w Azji, zrazu około Termodoonta i Tanais rzek Scytyjskich mieszkające, po tym wielką Część Azji armis opanowały, zaczepiły Europy. W obóch Częściach Świata suos dilatarunt fines, Walecznym Bellatorom i Mężom straszne, same Heroiny, mężne, choć bezmężne; Mars bitny, to ich Amazyusz, Bellona Matka, Tarcze kolibki; żeby jednak ich waleczna nie ginęła była Familia, z sąsiadami męszczyznami commercia mieli carniss; jeżeli Córka się urodziła, auxit ich potentiam, jeżeli Męszczyzna, katalog umarłych, będąc zaraz zabity. Pierś sobie urzynały prawą, by do łuku ciągnienia nie była impedimentum. Stąd z Greckiego w samym imieniu Amazones sonat: bez piersi. Miały swoje Królowe, Martesię, Lampedę najsławniejszą, Pentezileą na Trojańskiej ubitą wojnie, Inwentorkę Alabardy i Tarczy, które ich własne było Arma, a przy tym łuk i strzały. Inne ich Regnantki były Marpesia, Orithia, Antiope, ostatnia Minothea; która gdy z Wielkim Alexandrem cielesnych szukała rozkoszy, zgubiła Państwo Amazońskie i imię, według Justyna. Kraina ich zwała się Amazonia. Dzieło ich Ephesus Miasto, sławne Kościołem Dyany Efeskiej. Potrawy ich surowe mięso, słusznie, bo napój krew nieprzyjacielska. Świeższe Peregrynacje także Amazonki te lokują w Hirkanii vulgo Gilan, koło góry Tauru i Kaukazu, gdzie i teraz Męszczyżni słabi, a białogłowy rosłe, zdrowe, rześkie, polujące. Dionysius świadczy lib. 5, że też były w Afryce Amazones, pospolicie Oblybiae rzeczone, podobno od tamtych oriundae, albo tychże obyczajów Bellatorki. W nowym także Świecie, Inventores tego kraju. trafili na matrony łukiem i strzałą wojujące, pomieszane pomiędzy Męszczyzn, stąd ten kraj nazwali Regionem Amazonum, gdzie i rzeka wielka jest tegoż imienia.

ASSYRYJCZYKOWIE chorych kładli przy drogach, aby Podrożni dawali i radzili remedia Pacjentom, trupów woskiem y miodem nacierali.

Agrigentini w Sycylii solennie się i smacznemi tuczyli potrawami i mocne ich były Fabryki. Stąd mówił Plato: Eos aedificare ac si perpetuo essent victuri, itemque convivari, velut semper morituri; bo się na śmierć i drogę wieczną dobrze najadali.

Aethiopes albo Murzyni, żyli przed tym bez prawa żadnego, zwali się Gentium servi; Dzieci za chleb przedawali. Teraz się ta ziemia zowie Abassia albo Abyssinum Imperium, mające Imperatorem. Dzieciom, tylko co na Świat wyjdą, na czole wypiekają piętna, ból oczów zawczasu praaocupando. Tychże trochę podrosłych, na pewne sadzali ptaki, jeżeli się śmiało do tego brali, dobrą im dawali edukacją, męską; leżeli się lękali, mając zły o nich prognostyk, wyrzucali. Za potrawy zażywali szarańczy. Taki ku swoim Królom mieli affekt, iż dla nich jedne sobie wyjmowali oko, nogi kaleczyli, aby chramali, do głuchoty dawali okazją, jeżeli mieli Króla jednookiego, kulawego, i głuchego. Jak umarł im miły Król, wiele też z. nich znacznych umierało osób Królowi przychylnych, śmierć. sobie zadając, według Diodora Syciliyczyka.

ASTEMI ludzie bez ust w Indyi Orientalnej, porośli liściem się okrywający, samym odorem żyjący, alias noszą z sobą korzenia cytryny, balsamy, cynamon; ich wąchają. Plinius Nierembergius, Garzias.

AUSES ludzie w Afryce z długiemi czuprynami; u których co rok ku czci Minerwy Bogini, Panny potyczkę miewały, kamieniami na się rzucając, to palcami się bijąc, która została na placu zabita, miano ją za przestępnicę panieństwa, a tryumfatorkę w oręże uzbrojoną, na wozie prowadzono trymfalnym, przez inne Panny ciągnionym.

AZANAGHOWIE olim w Murzyńskiej ziemi ludzie z wargami dolnemi na łokieć długiemi, które sobie solili, od korrupcji prezerwując. Isidorus.

BABILOŃCZYKOWIE są Inventores Astrologii, Primus Populus in Orbe terrarum, według Beroza. Ci, jako i Assyryjczykowie, Arabowie i Saraceni, żony sobie najmowali, co się w Turkach po dziś dzień praktykuje. Medyków nie zażywali, lecz ad imitationem Egypcyanów na drogach kładli chorych dla odebrania jakiej w chorobie rady i leków, według Herodota. A Carnalitate jako i Indowie są w świecie faetentes: gdyż tam według Kurcyusza: Comitas habetur vulgati Corporis vilitas. Panny zgodne do zamęścia na rynek w wielkiej prowadzone kupie, tam za kwotę proporcjonalną urodzie przedawane bywały Kawalerom: Herodotus. Podczas bankietów, tam z wielką zrazu były damy modestyą; po tym pudore seposito, suknie wierzchnie, tandem .koszule zrzucały do niegodziwych provocando akcji.

Bactriani, Obywatele za Assyrią, starych ludzi albo schorzałych psom wyrzucali na pożarcie, których zwali Sepulchrales, albo Grobarzami. Toż czynili Brachmanes, Indowie zaś sami takich jedli, w brzuchach pogrzeby sprawując swoich. Hirkani, nie bardzo dalecy sąsiedzi Bactrianom, takież zmarłym justa persolvebant, injusta u politycznych Narodów.

CANTABRI vulgo Vascones, Nacja Hiszpańska, takie miała heroiczne Matrony, że Synów, by w nieprzyjacielskie nie wpadli ręce, same zabijały. Urodzone dziecię zaraz w zimnej umywali rzece, Męże za nie leżały połóg, a one im wszytkie czyniąc wygody, usługiwały. Męż tu żonie dawał posag.

CENTAURI, byli ludzie niby Konio-ludzie w Tessalii, którzy najpierwej koni zażywać i ujeżdżać poczęli; dlatego stimulatores equorum z imienia się zowią, stąd bajka u Poetów, że centauri byli zwierzęta czyli monstra z konia i człeka złożone razem, a to wtedy skoncypowali, gdy z daleka obaczyli jeźdźca pierwszy raz na .koniu siedzącego; i trzymali, iż mieli corpus konia a szyję i głowę ludzką.

CYGANI jest Gens po świecie vagabunda, których Patria: ubi bene. Włosi ich zowią terminem Cygari, albo Cigali, według Goropiusza. Po Niemiecku zowią się Zigeuner, niby Zihe einher, że są Tułacze, żebracy, impostores, Rozbójnicy. Francuzi ich zowią Aegiyptios, gdyż się oni stamtąd chlubią oriundos. Hiszpanie ich nazywają terminem Gittani. Jest stek z różnych Nacji, swoich siedlisk nie mający, ale. po różnych błąka się krajach, z wróżek, któremi prosty lud łudzą, żyją, to z kradzieży, z handlu koni, złe za dobre frymarcząc, to z zdzierstwa, z czarów, a czasem Czarnoksięstwa, z żebrania. Jedni mizernie, drudzy lepiej, jako to w Węgrzech, mają się. Złotnictwo, Ślusarstwo i Kowalstwo, Rzeszotarstwo, konowalstwo, a wszystko Imperfecte umieją, najlepiej kraść i szalbierować, hac in arte Magistri. Ciało sobie czernią, alias gęsim smalcem smarują, jeszcze w kolebce, aby tak czarnego nabierali koloru, a przez to samo Cudzoziemcami się wyznają, albo Egypcyanami; partim też czarnych Rodziców & prolem fata sequntur, to jest czarne się rodzą Synowie i Córki; a choćby do tego żadnych nie zażywali sekretów, takiej by nabierali cery z chodzenia prawie nago, z siedzenia na słońcu, przy ogniu i dymach. Mieszkania ich w Satyrach alias z weret nad wozem rozciągnionych, adinstar żołnierskich namiotów. Religia częścią Rzymska, częścią Grecka, zgoła pro ratione kraju, w jakim się tułają. Ci co się na Rusi, Wołyniu, Podolu znajdują, są Greckiej Religii. Z Wołoszczyzny ich najwięcej wychodzi, gdzie obstinatum Schisma. Języków umiewają kilka, ale nie doskonale; mają jakiś osobliwy, który swoim własnym Egipskim nazywają; ale certius, że to jest Tatarski z Wołoskim i Węgierskim pomieszany. Imperium ich nie cierpi, legem przeciw nich mając; Polskie Konstytucje także Annorum 1557, 1565, 1578 z Polski ich wypędzić każą. Jednak Szlachta niektórzy za Przywilejem Królewskim mają ich Jus coercendi, regendi; a ci zowią się królami Cygańskiemi.

ESSEDONES, Tatarów Azyatyckich Nacja, opłakawszy zmarłych Rodziców, i płaczliwy sprawiwszy Kondukt, stypę mieli z ciał ich, z innym Mięsem pomieszanych, sprosiwszy na ten traktament wiele Gości; z trupich głów Czasze sobie do napoju formowali. Takichże naczyń pozłocistych i Celtowie w Hiszpanii zażywali do swoich traktamentów.

FANESI, są to Auritani na Północnym Oceanie Ludzie, nadzy, według Meli Autora, lib. 3, tanta longitudine mający uszy, że je rozpuściwszy, jedne sobie ścielą, drugim się nakrywają. Toż trzyma Magastenes, Starożytny Autor, i Majolus; wspomina ich i Solinus mówiący, że membra membranis contegunt, Pliniusz ich lokuje koło Morza Czarnego na Scytyjskich Insułach i w Indii, nie daleko Taprobany Insuły.

GRECY, inaczej się zwali Graji, Grajungenae, Argivi, Argolici, Dorici, Pelasgi, Achaei, Achivi, Danai, to od miejsc, to od Królów tak compellati; jako virtute, tak vitiis w świecie sławni: Europę omni genere disciplinarum ozdobili, w Włoszech Kraj znaczny opanowawszy, Magnam Graeciam nazwali. Levitatis & vanitatis nomine male w świecie audientes. Manilius napisał, że Grecya bardzo obfita w Miasta uczone. Horatius im wybór pięknej mowy i wymowy przyznaje; i że oprócz jednej sławy, niczego nie są na świecie appetyczni. Praeter laudis, nullius avari, Tandtem tenże sam Autor wiele w nich i w Trojańczykach upatrzywszy defektów, je światu publikuje.

Cokolwiek mieli w estymacji, zaraz kanonizowali, Bożkiem uczynili, Boską cześć mu przypisali, jako mówi Kircher: Graeci tam Sapientes, nihil reliquerunt, quod non Duvino Apotheoseos honore cohonestarent. Plato censurując ich letkość, powiedział: Graeci semper pueri, nunquam Senes.

Oni to owo, Kastylijskie Światu pokopali acumine ingenii źrzódła. Oni Parnaskie sublimitate ingenii posypali Góry; Cokolwiek energii w stylu, bajecznych erudycji w Poezji, Greckiemu to przypisać konceptowi. Zgoła Muzów uczonych sedes były Głowy uczonych Greków. Po dziś dzień byliby nieoszacowani w świecie, tylko im jednego nic dostaje kleynotu, Unii Świętej z Rzymem, do szacunku; bez której pereunt felicia regna. Solenne przysięgi, czy raz sponte czyniono, a nigdy niedotrzymane, a przy tym odium na Łacinnikow, tak chwalebny .Naród servilem uczynili Bissurmańskiej Potencji. Są zawsze tam jak na Galerach, bo na Piotrowej navigare nie chcieli łódce. Na traktamentach swoich Grecy, najpierwej różne proponowali Aenigmatas, kto nie mógł solwować, słonej musiał wypić wody kielich; kto e contra: zgadł łatwo zagadkę, najspecjalniejszą był kontentowany porcją. Na końcu bankietu ozory dawano pieczone. Przed napojem w Wino kawałek rzucano chleba., co i Rzymianie czynili, Bożkom domowym i stołowym czyniąc ofiary. &c.

GALLI starożytni nazwani a Galla, to jest od mleka i białości; nazwani po tym Francuzami, od Franków Nacji, która z Frankonii wyszedłszy, wielką część Gallii opanowała. Wojowali strzałą i łukiem. Strzały, czemierzycą napawali, przy tym proce, kopie, kije mieli na wojnie. Człeka, który był na wieszczbiarstwo destynowany, bili w tył rózgami, a on i bólu dziwne prawił rzeczy, które mieli pro Oraculis. Dzieci na oczy swoje nie przypuszczali, aż dorośli i sposobnemi stali się ad opera belli. Co który lubił w życiu, to na jego palono pogrzebie. Więcej wojenną niż gospodarską bawili się professją. Powadzonych Męszczyzn, mediatorki były łzy białygłów rzęsiste. Ci Galii ciasne mając sedes, dla licznej kwoty ludu, nowych szukali w Włoszech, lecz od Kamilla, tam wziąwszy repressalia, udali się do Grecji, zmieszani z Grekami, z niemi pod komendą Leonoryusza Wodza przeszli do Azji, tam między Bitynią, Kappadocją, Pamfilią, nowy Kraj Gallogreciam albo Galatiam fundowali, według Strabona. W tejże Gallii była Gens starożytna Celtae, którzy z pozłocistych trupich głów sobie robili roztruchany, nauki dali Gallom. Król ich wielki był mędrzec, Sarro imieniem, od którego Filozofowie nazwani Sarronidae. Czcili. Boginię Wymowy i perswazji, Swadelę.

O FRANCUZACH, teraźniejszych Andrzej Maximilian Fredro, z Kasztellana Lwowskiego Wojewoda Podolski, Senatu Polskiego Oraculum Miraculum Eruditionis daje Judicium w Księdze Vir Consilii, które w kilku zawieram peryodach. Ze są odważnym krokiem natarczywi, największych niebezpieczeństw Contemptores; kto ich pierwszy wytrzyma impet, uzna Lentiores. Prętkie awantaże do ich są humorów. Nacierają żywo za ordynansem, lecz ustępują, kommendy nie czekając. W Kunszty Wojenne, w sposoby zebrania pieniędzy, w kredyt uczynienia Pokoju, między walczącemi Potencjami nad innych szczęśliwsi. Odniósłszy wiktorią, chwalą się, nic zyskiem kontentują; w tym naganni, że zbytnie exprobrują zwyciężonym upadek; a swoje exaltant męstwo; Konny i Pieszy Żołnierz z krwi Szlacheckiej flintę dźwigając, szpadą szermując, na żołd i pochwałę zarabiają i pojedynczem i kupą nacierają, równego są serca, jeżeli nie są uprzedzeni, tedy uprzedzą. Piękną serc rezolucją największe i niepodobne prawie ułatwiają  przeszkody. Największych awantażów biorą nadzieję nie z długiego rozmysłu: żeby powolnej zażywając baczności, do wiktorii nie mieli retardacji, lub jej nie opuścili. Częstokroć u nich lekkomyślne początki chwalebnych końców, z pochwałą swego męstwa bywają końcem; stąd byle swego dokazać, najcięższe media mają za łatwe. Wolą nic nie mieć, niżeli wiele nierychło, tak w czekaniu są niecierpliwi; kontentniejszym znoszą sercem już cale upadłą nadzieję, niżeli długo wyglądają; wolą niebezpieczeństwo, niżeli jaką ponosić dylacyą. A tym modeluszem na wiele rzeczy z precypitancją odważni Francuzi, nad inne Narody sobie przytomną i pomyślną mają fortunę; zamysłów swoich nie chcą stać w pośrodku, ale co jest, albo cale złe, albo arcy wyśmienite, to ich kontentuje. Krajów jak prętko dostają, tak prętko tracą, zwyciężonych Nacji niby contemptores. Woluntarzów tu wiele, lecz nieswawolnych, bo swą wolę poddających Marsowi: Co Szlachcic, to szukacz sławy przez służbę wojenną; w której innych animować, sami z jednej sławy, nie z żołdu profitować mają in animo. Żaden w świecie tak pieszczotami i próżnowaniem nie brzydzi się, nikt też z Heroizmu tak nie szuka chwały, jako Francuz. Inni Authores to o nich piszą, iż z natury rozmowni, łagodni, rześcy, impetyczni, niespokojni, z swoich dzieł chełpliwi Panegirystowie, w Wojennych i politycznych rzeczach, w inwencjach, rzemiosłach nikomu nie ustępujący, Sidonius o nich pisze, że Francuz omni hoste truculentior, i że nieprzygotowany uderza na nieprzyjaciół, a przygotowany uchodzi; nacierającemi lekceważy, nieostrożnych znosi, &c. Boter to przyznaje Francuzom: Irrequieta Mens Gallorum, & otii impatiens nil agendo, male agere discit. Dawnej nienawiści niepamiętliwi, z zakończonym interesem kończą urazę. Niepoślednia ich chwała, że prawie całej Europy są Gwarantami, polityki Jubilerowie i prawie Magistri; w Dyskursie ob copiam wybornych słów nie przekonani.

GERMANI starożytni, po Polsku Niemcy cale improprie zwani, opisani ode mnie w Peregrynancie pod Niemieckim Państwem, skąd ich samych i imienia bierze się origo. Odebrali censurę od Tacyta: że są w napoju immoderati: Convictibus non alia Gens effusius indulget: diem noctemque continuare potando nulli probrum. Pliniusz także w Księdze 14 w Rozdziale 22 nad inne Narody w tymże vitium Niemiecką przenosi Nacją, lecz tę przywarę innemi według Kluweriusza licznemi, osobliwie Religii i męstwa, wetuje przymiotami. Wexują z tejże racji Włosi i Francuzi Niemców napisawszy:
Jak ciężkie znoszą prace Niemieckie Narody.
O! by tak znieśli chciwość do trunków ochłody!

Odpowiedzieli Włochom i Francuzom na te wiersze tak Niemcy:
Jako nas Wino trapi, tak was chuć Wenusa.
Na Wino nie masz prawa, na tę Juliusa.

Starożytni Niemcy do żon swoich i Matek za gościniec przynosili rany, blizny, a te liczyć, nie leczyć, ubiegały się. Do obozu żony nosiły Victualia, częstokroć już przegrającym, łzami i prośbami dodały serca do śmielszej potyczki. W samej okazji Wódz miał za dyshonor i sromotę w męstwie być od innych upośledzonym. Nie z mniejszą ohydą było żołnierzowi z Wodzem w odwadze nie iść w ekwał. Mieli to sobie za gnuśność tego dokazać potem, czego krwi wylaniem piękniej. Mąż żonie dawał Posag woły, tarcze, szpady i miecze; takież od żony brał regały. Napój Niemców Piwo ze słodu, Dywertyment był patrzyć na młódź nagą pomiędzy szpady i miecze skaczącą. Pogrzeb zmarłych na stosie zgorzeć ognistym, i Oręże rzucone nieboszczykowskie, tyle pompy pogrzebowej. Matrony zdobiło opłakiwać Mężów, a mężom przystało w pamięci konserwować żony, według Tacyta. Starzy Niemcy żadnych Miast nie mieli, Niebo mając za dach, czujność za mury i parkany. Osiedlisk bliskich strzegli się: każdy Populus osobne miał sedes; gdzie las i woda, tam dla nich lokacja najlepsza. Jeżeli im się uprzykrzyło jedne miejsce, albo stało się incapax objęcia rozmnożonych, szukali innego w sąsiedzkich Państwach, albo też w samej Germanii z miejsca rugując którą Nacją; stąd tam wiele było transmigracji. Ni do Fortun, ni do kraju przywiązani niebyli, dla tego na wojnę paratissimi. Alexandra Wielkiego Posłom pytającym się, jeżeliby kogo apprehendowali? Odpowiedzieli, że jedynie się bali tego, aby ich tylko Niebo nie przywaliło. Pisma poniekąd niektórzy zażywali Greckiego, jako dociekł Juliusz, kraju tamecznego in ferro Lustrator, kiedy znalazł Tablicę w Obozie Bawarczyków i Szwajczarów pisaną po Grecku. Laudantur Niemcy z wierności i szczerości ku Panom swoim, dla tego do usług bywali Panów zażywani, jako i teraz najwięcej Lokajów z tej racji, iż August Cesarz najpierwej zażył, po tym inni Monarchowie. Synonimice zwali się olim Niemcy: Teutones, Teutonici od Tuiscona Fundatora swego, Flavi Gens accola Rheni. Niemców w wojennych Kunsztach imitują Anglicy, tylko że na wodzie są mocniejsi, i do tego zahartowani. Tuż Belgowie, Hollandowie referendi, ziemią i lądem mocni, i porządni nie tylko ręką i siłą, ale też machinami, aproszami i ogniem, inwencjami nad innych waleczniejsi. Ciż sami GERMANI albo Niemcy i Szwedzi teraźniejsi, ex mente Andrzeja Fredra in Viro Consilii, tej są natury, że sercu wielkiemu nie puszczają cuglów; gdy na wielkie kuszą się rzeczy, wielkie mają deliberacje; nic ważą się, aż zawżą; jak w prawach, tak w niebezpieczeństwie pomiarkowany ich umysł i zamysł. Najazdy i pierwsze ognie statecznie wytrzymują, tak w batalii, jako w attaku i defensie. Tak piechotą, jak konną siłą przy dobrej kommendzie mogą siła, żółwim postępują krokiem, dla tego ostrożnie i rozumnie. Prętkości tedy trzeba użyć na nich, stronami uderzać, i tak osłabiać, prowiantów zabraniem lub zabronieniem pierwej pokonać, z miejsc nie przystępnych na czyste wywabić, po wytrzymanym pierwszym ogniu i złamanym szyku, jazdą z dzidami, lub kopiami natrzyć na nich, i różnych sztuk zażyć Wojennych, a przy najwyższej pomocy, a twojej wielkiej roztropności, ich złamiesz, sam się zbliżysz ad palmam victonae.

Teraźniejszym zaś HISZPANOM Vir Consilii te przyznaje qualitates: że Włoskiemu w wielu cyrkumstancjach podobni Geniuszowi. Pieszym jednak żołnierzem od nich mocniejsi. Szczerości więcej tym prezentują, z któremi po zwadce pogodzeni; apetyt w zbieraniu, usilność w staraniu większy u nich, niż u Włochów. Powaga nadęta, ta większa, bo humorowi Nacji przyrodnia, które vitium prawie ich ćmi w interesach. Powagi tej przy chytrości zażywają najwięcej z temi, co im subjecti. Na przyszłe rzeczy są stooczni Argusowie, a przez to każdą rzecz oni mają za podejrzaną, dla tego ostrożni. Przez wojnę pobrano miejsca i prowincje potężnie utrzymać umieją, to potencją, to śmiałą prewencją, to możnemi śrzodkami, to też jakąś ukrytą i zmyśloną łaskawością. Publiczne obserwują przyjaźni z wielką negliencją, albo pod pokrywką oszukania. Afekt ich i łaski letkie jak pióro, ale zawziętość i gniew jak ołów. Fryderyk Marselaer in suo Legato mówi o Hiszpanach: że wzrostu są miernego, krwi wyniosłej, chodu męskiego, mowy Oratorskiej, jak w chodzeniu, tak w akcjach powolni, od pijaństwa i prętkości dalecy, meliori fortunae inhiantes; owszem jakąś ufnością bezpieczni, w radach długo deliberujący i przezorni, w zamysłach sekretni, z pieszej Milicji bardzo chwalebni. Czyli pokój, czyli wojna być powinna, czas uważają. W ochędóstwie i stroju gust mają, od dawnych zwyczajów nie łatwo odstępujący. Boter o nich mówi: Hispanorum deliberationes tardae & executiones lentae processus graves, molimina tarda. Obyczajów dawnych trzymają się, nowemi brzydzą; aby publiczne struktury, kościoły, Klasztory, Zamki, Pałace były ad miraculum, bardzo desudant, o prywatnych Domów nitorem mniej dbając. Chwały Boskiej Promotores zelosissimi; stąd Trybunały Inąuistionis u nich na Żydów i Heretyków. Stąd Rex Catholicus, stąd tam 70 tysięcy Kościołów Królowie wystawili, sam Jakub 2000, Lochnero teste.

Między SARMACKIEMI Nacjami lokują Geografowie HYPERBOREOS, Naród głęboko na północ mieszkający, przy wszelkiej abundacji, na zdrowej aeryi, dłużej nad ludzi innych żyjący, z racji dobrego temperamentu powietrza, a najbardziej, że są sprawiedliwi; w lasach, kniejach, pod Niebem rezydencja ich ma być. Jeżeli się to życie, lub niczym niepoalterowane, sprzykrzy starym obywatelom tamecznym, sami sobie śmierć przynoszą, na drugi i lepszy niby przenosząc się żywot, najadłszy się tedy i napiwszy i wieńcem głowę ukoronowawszy, ze skały w morze się rzucają, rozumiejąc, że <