| Table of Contents | Words: Alphabetical - Frequency - Inverse - Length - Statistics | Help | IntraText Library |
| Patañjali Mahabhasya IntraText CT - Text |
|
|
|
|
(2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {1/28} vidhiḥ iti kaḥ ayam śabdaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {2/28} vipūrvāt dhāñaḥ karmasādhanaḥ ikāraḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {3/28} vidhīyate vidhiḥ iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {4/28} kim punaḥ vidhīyate . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {5/28} samāsaḥ vibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {6/28} kim punaḥ ayam adhikāraḥ āhosvit paribhāṣā . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {7/28} kaḥ punaḥ adhikāraparibhāṣayoḥ viśeṣaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {8/28} adhikāraḥ pratiyogam tasya anirdeśārthaḥ iti yoge yoge upatiṣṭhate . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {9/28} paribhāṣā punaḥ ekadeśasthā satī sarvam śāstram abhijvalayati pradīpavat . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {10/28} tat yathā pradīpaḥ suprajvalitaḥ ekadeśasthaḥ sarvam veśma abhijvalayati . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {11/28} kaḥ punaḥ atra prayatnaviśeṣaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {12/28} adhikāre sati svarayitavyam paribhāṣāyām punaḥ satyām sarvam apekṣyam . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {13/28} tathā idam aparam dvaitam bhavati . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {14/28} ekārthībhāvaḥ vā sāmarthyam syāt vyapekṣā vā iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {15/28} tatra ekārthībhāve sāmarthye adhikāre ca sati samāsaḥ ekaḥ saṅgṛhītaḥ bhavati bibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca asaṅgṛhītaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {16/28} vyapekṣāyām punaḥ sāmarthye adhikāre ca sati bibhaktividhānam parāṅgavadbhāvaḥ ca saṅgṛhītaḥ samāsaḥ tu ekaḥ asaṅgṛhītaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {17/28} anyatra khalu api samarthagrahaṇāni yuktagrahaṇāni ca kartavyāni bhavanti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {18/28} kva anyatra . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {19/28} isusoḥ sāmarthye na cavāhāhaivayukte iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {20/28} vyapekṣāyām punaḥ sāmarthye paribhāṣāyām ca satyām yāvān vyākaraṇe padagandhaḥ asti saḥ sarvaḥ saṅgṛhītaḥ bhavati samāsaḥ tu ekaḥ asaṅgṛhītaḥ . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {21/28} tatra ekārthībhāvaḥ sāmarthyam paribhāṣā ca iti evam sūtram abhinnatarakam bhavati . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {22/28} evam api kva cit akartavyam samarthagrahaṇam kriyate kva cit ca kartavyam na kriyate . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {23/28} akartavyam tāvat kriyate samarthānām prathamāt vā iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {24/28} kartavyam ca na kriyate karmaṇi aṇ samarthāt iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {25/28} nanu ca gamyate tatra sāmarthyam . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {26/28} kumbhakāraḥ nagarakāraḥ iti . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {27/28} satyam gamyate utpanne tu pratyaye . (2.1.1.1) P I.359.2 - 20 R II.491 - 496 {28/28} saḥ eva tāvat samarthāt utpādyaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {1/96} atha samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {2/96} vakṣyati dvitīyā śritādibhiḥ samasyate . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {3/96} kaṣṭaśritaḥ narakaśritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {4/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {5/96} paśya devadatta kaṣṭam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {6/96} śritaḥ viṣṇumitraḥ gurukulam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {7/96} tṛtīyā tatkṛtārthena guṇavacanena . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {8/96} śaṅkulākhaṇḍaḥ kirikāṇaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {9/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {10/96} tiṣṭha tvam śaṅkulayā . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {11/96} khaṇḍaḥ dhāvati musalena . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {12/96} caturthī tadarthārthabalihitasukharakṣitaiḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {13/96} gohitam aśrahitam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {14/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {15/96} sukham gobhyaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {16/96} hitam devadattāya . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {17/96} pañcamī bhayena . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {18/96} vṛkabhayam dasyubhayam corabhayam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {19/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {20/96} gaccha tvam mā vṛkebhyaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {21/96} bhayam devadattasya yajñadattāt . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {22/96} ṣaṣṭhī subantena samasyate : rājapuruṣaḥ , brāhmaṇakambalaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {23/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {24/96} bhāryā rājñaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {25/96} puruṣaḥ devadattasya . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {26/96} saptamī śauṇḍaiḥ : akṣaśauṇḍaḥ , strīśauṇḍaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {27/96} samarthagrahaṇam kimartham . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {28/96} kuśalaḥ devadattaḥ akṣeṣu . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {29/96} śauṇḍaḥ pibati pānāgāre . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {30/96} atha kriyamāṇe api samarthagrahaṇe iha kasmāt na bhavati mahat kaṣṭam śritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {31/96} na vā bhavati mahākaṣṭaśritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {32/96} bhavati yadā etat vākyam bhavati : mahat kaṣṭam mahākaṣṭam , mahākaṣṭam śritaḥ mahākaṣṭaśritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {33/96} yadā tu etat vākyam bhavati : mahat kaṣṭam śritaḥ iti tadā na bhavitavyam tadā ca prapnoti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {34/96} tadā kasmāt na bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {35/96} kasya kasmāt na bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {36/96} kim dvayoḥ āhosvit bahūnām . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {37/96} bahūnām kasmāt na bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {38/96} sup supā iti vartate . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {39/96} nanu ca bhoḥ ākṛtau śāstrāṇi pravartante . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {40/96} tat yathā prātipadikāt iti vartamāne anyasmāt ca anyasmāt ca prātipadikāt utpattiḥ bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {41/96} satyam etat . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {42/96} ākṛtiḥ tu pratyekam parisamāpyate . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {43/96} yāvati etat parisamāpyate prātipadikāt iti tāvataḥ utpattyā bhavitavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {44/96} pratyekam ca etat parisamāpyate na samudāye . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {45/96} evam iha api yāvati etat parisamāpyate sup supā iti tāvataḥ samāsena bhavitavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {46/96} dvayoḥ dvayoḥ ca etat parisamāpyate na bahuṣu . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {47/96} dvayoḥ tarhi kasmāt na bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {48/96} asāmarthyāt . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {49/96} katham asāmarthyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {50/96} sāpekṣam asamartham bhavati iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {51/96} yadi sāpekṣam asamartham bhavati iti ucyate rājapuruṣaḥ abhirūpaḥ rājapuruṣaḥ darśanīyaḥ atra vṛttiḥ na prāpnoti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {52/96} na eṣaḥ doṣaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {53/96} pradhānam atra sāpekṣam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {54/96} bhavati ca pradhānasya sāpekṣasya api samāsaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {55/96} yatra tarhi apradhānam sāpekṣam bhavati tatra te vṛttiḥ na prāpnoti : devadattasya gurukulam , devadattasya guruputraḥ , devadattasya dāsabhāryā iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {56/96} na eṣaḥ doṣaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {57/96} samudāyapekṣā atra ṣaṣṭḥī sarvam gurukulam apekṣate . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {58/96} yatra tarhi na samudāyapekṣā ṣaṣṭḥī tatra vṛttiḥ na prāpnoti : kim odanaḥ śālīnām . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {59/96} saktvāḍhakam āpaṇīyānām . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {60/96} kutaḥ bhavān pāṭaliputrakaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {61/96} iha ca api : devadattasya gurukulam , devadattasya guruputraḥ , devadattasya dāsabhāryā iti : yadi eṣā samudāyapekṣā ṣaṣṭḥī syāt na etat niyogataḥ gamyeta devadattasya yaḥ guruḥ tasya yaḥ putraḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {62/96} kim tarhi . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {63/96} anyasya api guruputraḥ devadattasya kim cit iti eṣaḥ arthaḥ gamyeta . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {64/96} yataḥ tu niyogataḥ devadattasya yaḥ guruḥ tasya yaḥ putraḥ iti eṣaḥ arthaḥ gamyate ataḥ manyāmahe na samudāyapekṣā ṣaṣṭḥī iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {65/96} anyatra khalu api samarthagrahaṇe sāpekṣasya api kāryam bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {66/96} kva anyatra . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {67/96} isusoḥ sāmarthye . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {68/96} brāhamaṇasya sarpiḥ karoti iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {69/96} tasmāt na aeta śakyak vaktum sāpekṣam asamartham bhavati iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {70/96} vṛttiḥ tarhi kasmāt na bhavati mahat kaṣṭam śritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {71/96} saviśeṣaṇānām vṛttiḥ na vṛttasya vā viśeṣaṇam na prayujyate iti vaktavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {72/96} yadi saviśeṣaṇānām vṛttiḥ na vṛttasya vā viśeṣaṇam na prayujyate iti ucyate devadattasya gurukulam devadattasya guruputraḥ devadattasya dāsabhāryā iti atra vṛttiḥ na prāpnoti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {73/96} agurukulaputrādīnām iti vaktavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {74/96} tat tarhi vaktavyam saviśeṣaṇānām vṛttiḥ na vṛttasya vā viśeṣaṇam na prayujyate agurukulaputrādīnām iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {75/96} na vaktavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {76/96} vṛttiḥ tarhi kasmāt na bhavati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {77/96} agamakatvāt . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {78/96} iha samānārthena vākyena bhavitavyam samāsena ca . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {79/96} yaḥ ca iha arthaḥ vākyena gamyate mahat kaṣṭam śritaḥ iti na jātu cit samāsena asau gamyate mahat kaṣṭaśritaḥ iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {80/96} etasmāt hetoḥ brūmaḥ agamakatvāt iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {81/96} na brūmaḥ apaśabdaḥ syāt iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {82/96} yatra gamakaḥ bhavati bhavati tatra vṛttiḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {83/96} tat yathā : devadattasya gurukulam , devadattasya guruputraḥ , devadattasya dāsabhāryā iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {84/96} yadi agamakatvam hetuḥ na arthaḥ samarthagrahaṇena . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {85/96} iha api bhāryā rājñaḥ puruṣaḥ devadattasya iti yaḥ arthaḥ vākyena gamyate na asau jātu cit samāsena asau gamyate bhārya rājapuruṣaḥ devadattasya iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {86/96} tasmāt na arthaḥ samarthagrahaṇena . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {87/96} idam tarhi prayojanam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {88/96} asti asamarthasamāsaḥ nañsamāsaḥ gamakaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {89/96} tasya sādhutvam mā bhūt . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {90/96} akiñcit kurvāṇam amāṣam haramāṇam agādhāt utsṛṣṭam iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {91/96} etat api na asti prayojanam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {92/96} avaśyam kasya cit nañsamāsasya gamakasya sādhutvam vaktavyam . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {93/96} asūryampaśyāni mukhāni apunargeyāḥ ślokāḥ aśrāddhabhojī alavaṇabhojī brāhmaṇaḥ . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {94/96} suṭ anapuṃsakasya etat niyamārtham bhaviṣyati . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {95/96} etasya eva asamarthasamāsasya nañsamāsasya gamakasya sādhutvam bhavati na anyasya iti . (2.1.1.2) P I.359.21 - 361.24 R II.496 - 504 {96/96} tasmān na arthaḥ samarthagrahaṇena . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {1/109} atha kriyamāṇe api samarthagrahaṇe samartham iti ucyate kim samartham nāma . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {2/109} <V>pṛthagarthānām ekārthībhāvaḥ samarthavacanam</V> . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {3/109} pṛthagarthānām padānam ekārthībhāvaḥ samartham iti ucyate . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {4/109} vākye pṛthagarthāni rājñaḥ puruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {5/109} samāse punaḥ ekārthāni rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {6/109} kim ucyate pṛthagarthāni iti yāvatā rājñaḥ puruṣaḥ ānīyatām iti ukte rājapuruṣaḥ iti ca saḥ eva . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {7/109} na api brūmaḥ anyasya ānayanam bhavati iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {8/109} kaḥ tarhi ekārthībhāvakṛtaḥ viśeṣaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {9/109} <V>subalopaḥ vyavadhānam yatheṣṭam anyatareṇa abhisambandhaḥ svaraḥ</V> . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {10/109} supaḥ alopaḥ bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {11/109} rājñaḥ puruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {12/109} samāse punaḥ na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {13/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {14/109} vyavadhānam ca bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {15/109} rājñaḥ ṛddhasya puruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {16/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {17/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {18/109} yatheṣṭam anyatareṇa abhisambandhaḥ bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {19/109} rajñaḥ puruṣaḥ puruṣaḥ rājñaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {20/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {21/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {22/109} dvau svarau bhavataḥ vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {23/109} rajñaḥ puruṣaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {24/109} samāse punaḥ ekaḥ eva . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {25/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {26/109} na ete ekārthībhāvakṛtāḥ viśeṣāḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {27/109} kim tarhi . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {28/109} vācanikāni etāni . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {29/109} āha hi bhagavān supaḥ dhātuprātipadikayoḥ upasarjanam pūrvam samāsasya antaḥ udāttaḥ bhavati iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {30/109} ime tarhi ekārthībhāvkṛtāḥ viśeṣāḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {31/109} <V>saṅkhyāviśeṣaḥ vyaktābhidānam lkupasarjanaviśeṣaṇam cayogaḥ</V> iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {32/109} saṅkhyāviśeṣaḥ bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {33/109} rājñaḥ puruṣaḥ rājñoḥ puruṣaḥ rājñām puruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {34/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {35/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {36/109} asti kāraṇam yena etat evam bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {37/109} kim kāraṇam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {38/109} yaḥ asau viśeṣavācī śabdaḥ tadasānnidhyāt . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {39/109} aṅga hi bhavān tam uccārayatu gaṃsyate saḥ viśeṣaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {40/109} nanu ca na etena evam bhavitavyam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {41/109} na hi śabdakṛtena nāma arthena bhavitavyam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {42/109} arthakṛtena nāma śabdena bhavitavyam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {43/109} tat etat evam dṛśyatām . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {44/109} artharūpam eva etat evañjātīyakam yena atra viśeṣaḥ na gamyate iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {45/109} avaśyam ca etat evam vijñeyam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {46/109} yaḥ hi manyate yaḥ asau viśeṣavācī śabdaḥ tadasānnidhyāt atra viśeṣaḥ na gamyate iti iha tasya viśeṣaḥ gamyeta : apsucaraḥ goṣucaraḥ varṣāsujaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {47/109} vyaktābhidhānam bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {48/109} brāhmaṇasya kambalaḥ tiṣṭhati iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {49/109} samāse punaḥ avyaktam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {50/109} brāhmaṇakambalaḥ tiṣṭhati iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {51/109} sandehaḥ bhavati sambuddhiḥ syāt ṣaṣṭhīsamāsaḥ vā iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {52/109} eṣaḥ api aviśeṣaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {53/109} bhavati hi kim cit vākye avyaktam tat ca samāse vyaktam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {54/109} vākye tāvat avyaktam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {55/109} ardham paśoḥ devadattasya iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {56/109} sandehaḥ bhavati paśuguṇasya vā devadattasya yat ardham artha vā yaḥ asau sañjñībhūtaḥ paśuḥ nāma tasya yat ardham iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {57/109} tat ca samāse vyaktam bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {58/109} ardhhapaśuḥ devadattasya iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {59/109} upasarjanaviśeṣaṇam bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {60/109} ṛddhasya rājñaḥ puruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {61/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {62/109} rājapuruṣaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {63/109} eṣaḥ api adoṣaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {64/109} samāse api upasarjanaviśeṣaṇam bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {65/109} tat yathā devadattasya gurukulam devadattasya guruputraḥ devadattasya dāsabhāryā iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {66/109} cayogaḥ bhavati vākye . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {67/109} svacayogaḥ svāmicayogaḥ ca . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {68/109} svacayogaḥ rājñaḥ gauḥ ca aśvaḥ ca puruṣaḥ ca iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {69/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {70/109} rājñaḥ gavāśvapuruṣāḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {71/109} svāmicayogaḥ devadattasya ca yajñadattasya ca viṣṇumitrasya ca gauḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {72/109} samāse na bhavati . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {73/109} devadattayajñadattaviṣṇumitrāṇām gauḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {74/109} atha etasmin ekārthībhāvkṛte viśeṣe kim svābhāvikam śabdaiḥ arthābhidhānam āhosvit vācanikam . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {75/109} svābhāvikam iti āha . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {76/109} kutaḥ etat . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {77/109} arthānādeśāt . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {78/109} na hi arthāḥ ādiśyante . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {79/109} katham punaḥ arthān ādiśan evam brūyāt na arthāḥ ādiśyante it . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {80/109} yat āha bhavān anekam anyapadārthe cārthe dvandvaḥ apatye rakte nirvṛtte iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {81/109} na etāni arthādeśanāni . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {82/109} svabhāvataḥ eteṣām śabdānām eteṣu artheṣu abhiniviṣṭānām nimittatvena anvākhyānam kriyate . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {83/109} tat yathā . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {84/109} kūpe hastadakṣiṇaḥ panthāḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {85/109} abhre candramasam paśya iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {86/109} svabhāvataḥ tatrasthasya pathaḥ candramasaḥ ca nimittatvena anvākhyānam kriyate . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {87/109} evam iha api cārthe yaḥ saḥ dvandvasamāsaḥ anyapadārthaḥ yaḥ saḥ bahuvrīhiḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {88/109} kim puna kāraṇam na ādiśyante . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {89/109} tat ca laghvartham . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {90/109} laghvartham hi arthāḥ na ādiśyante . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {91/109} avaśyam hi anena arthān ādiśatā kena cit śabdena nirdeśaḥ kartavyaḥ syāt . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {92/109} tasya ca tāvat kena kṛtaḥ yena asau kriyate . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {93/109} atha tasya kena cit kṛtaḥ tasya kena kṛtaḥ iti anavasthā . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {94/109} asambhavaḥ khalu api ādeśaḥ tasya . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {95/109} kaḥ hi nāma samarthaḥ dhātuprātipadikapratyayanipātānām arthān ādeṣṭum . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {96/109} na ca etat mantavyam pratyayārthe nirdiṣṭe prakṛtyarthaḥ anirdiṣṭaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {97/109} bhavati hi guṇābhidhāne guṇinaḥ sampratyayaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {98/109} tat yathā śuklaḥ kṛṣṇaḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {99/109} viṣamaḥ upanyāsaḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {100/109} sāmānyaśabdāḥ ete evam syuḥ . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {101/109} sāmanyaśabdāḥ ca na antareṇa viśeṣam prakaraṇam vā viśeṣeṣu avatiṣṭhante . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {102/109} yataḥ tu khalu niyogataḥ vṛkṣaḥ iti ukte svabhāvataḥ kasmin cit eva viśeṣe vṛkṣaśabdaḥ vartate ataḥ manyāmahe na ime sāmānyaśabdāḥ iti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {103/109} na cet sāmānyaśabdāḥ prakṛtiḥ prakṛtyarthe vartate pratyayaḥ pratyayārthe vartate . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {104/109} apravṛttiḥ khalu api arthādeśanasya . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {105/109} bahavaḥ hi śabdāḥ yeṣām arthāḥ na vijñāyante . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {106/109} jarbharī turpharītū . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {107/109} antareṇa khalu api śabdaprayogam bahavaḥ arthāḥ gamyante akṣinikocaiḥ pāṇivihāraiḥ ca . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {108/109} na khalu api nirjñātasya arthasya anvyākhyane kim cit prayojanam asti . (2.1.1.3). P I.361.25 - 363.28 R II.505 - 516 {109/109} yaḥ hi brūyāt purastāt ādityaḥ udeti paścāt astam eti madhuraḥ guḍaḥ kaṭukam śṛṅgaveram iti kim tena kṛtam syāt . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {1/9} <V>vāvacanānarthakyam ca svabhāvasiddhatvāt</V> . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {2/9} vāvacanānarthakyam . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {3/9} kim kāraṇam . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {4/9} svabhāvasiddhatvāt . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {5/9} iha dvau pakṣau vṛttipakṣaḥ avṛttipakṣaḥ ca . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {6/9} svabhāvataḥ ca etat bhavati vākyam ca samāsaḥ ca . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {7/9} tatra svābhāvike vṛttiviṣaye nitye samāse prapte vāvacanena kim anyat śakyam abhisambandhum anyat ataḥ sañjñāyāḥ . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {8/9} na ca sañjñāyāḥ bhāvābhāvau iṣyete . (2.1.1.4). P I.364.1 - 5 R II.516 {9/9} tasmāt na arthaḥ vā vacanena (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {1/65} atha ye vṛttim vartayanti kim te āhuḥ . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {2/65} parārthābhidhānam vṛttiḥ iti āhuḥ . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {3/65} atha teṣām evam bruvatām kim jahatsvārthā vṛttiḥ āhosvit ajahatsvārthā . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {4/65} kim ca ataḥ . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {5/65} yadi jahatsvārthā vṛttiḥ rājapuruṣam ānaya iti ukte puruṣamātrasya ānayanam prāpnoti aupagavam ānaya iti ukte apatyamātrasya . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {6/65} atha ajahatsvārthā vṛttiḥ ubhayoḥ vidyamānasvārthayoḥ dvayoḥ dvivacanam iti dvivacanam prāpnoti . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {7/65} kā punaḥ vṛttiḥ nyāyyā . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {8/65} jahatsvārthā . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {9/65} yuktam punaḥ yat jahatsvārthā nāma vṛttiḥ syāt . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {10/65} bāḍham yuktam . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {11/65} evam hi dṛśyate loke . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {12/65} puruṣaḥ ayam parakarmaṇi pravartamānaḥ svam karma jahāti . (2.1.1.5). P I.364.6 - 365.14 R II.517 - 525 {13/65} tat yathā takṣā rājakarmaṇi vartamānaḥ svam karma jahāti . |