Chapter

   1 1      |                                           I~Wobeczaje Remusa i ludzkô
   2 1      |                        I~Wobeczaje Remusa i ludzkô wo njim wudba.~ ~
   3 1      |                  vënekô na wuliczkji vsóv i mjasteczk, kanął won kożdą
   4 1      |         przedednjé jarmarku, wodpustu abo i vjelgjigo svjęta mjedze
   5 1      |               Brusach abo vestrzod bogato i bestro wobleczonich bjałk
   6 1      |              berło trzimją żezni, vjesołi i spjevni Zemji Zaborskji.
   7 1      |              wodbełë sę bez Remusa targji i wodpustë v zelonim, wod
   8 1      |                  Judosz sę mjoł wurodzëc, i zemja Skarszevskô, chdze
   9 1      |                   godką polaszącą. Navetk i daleko na połnjé za Charzichovskjim
  10 1      |              szkapłerze, różańce, ksążkji i pjesnjikji, — v czestim
  11 1      |                   pjesnjikji, — v czestim i chędogjim ale srodze zjnemczałim
  12 1      |               Remusa pod Pękatą Vjeżą abo i przë Czervjoni Karczmje
  13 1      |              wobjedvje Stężece: krolevskô i szlacheckô, po wobu brzegach
  14 1      |                   v ji vodach. Znałë jego i Serakojce, vjes głovnô Czestich
  15 1      |                 Pól a przë tim przemeslnô i pełnô zëcô, i Chmjelno,
  16 1      |                  przemeslnô i pełnô zëcô, i Chmjelno, wonegde głova
  17 1      |             przedovoł Remus svoje ksążkji i pjesnjikji Kaszubom parafiji
  18 1      |             Kaszubom parafiji Parchovskji i tim, co sedzelë nad Vjelgjim
  19 1      |            sedzelë nad Vjelgjim Moluszem, i tim, co z Pomorskji ze za
  20 1      |           njiżodni kscgarnji, jak: "Płacz i narzekanjé Wojcóv Svjętich
  21 1      |                  z Tandeburga", "Ali Baba i szterdzesce rozbojnjikóv", "
  22 1      |                Jasku z knjeji", płaczlevé i poceszné przigodë pana Czorlińskjigo,
  23 1      |                   zadoł mscevi żid, dalek i szerok vanożëc muszoł po
  24 1      |                   Remus wobvozeł po vsach i mjastach kaszubskjich: "
  25 1      |         kaszubskjich: "Valek na jarmarku" i "Vëmarsz żedóv do Palestinë",
  26 1      |                  zemji kaszubskji chodzeł i noseł ludovji pjesnjikji
  27 1      |                  noseł ludovji pjesnjikji i ksążkji, nobożné i svjatové,
  28 1      |             pjesnjikji i ksążkji, nobożné i svjatové, a lud je broł,
  29 1      |                    hańdluje pravje ksążką i pjesnjikjem. Znają na Kaszubach
  30 1      |                 ze szopką chodzą kole Gód i Svjętich Trzech Kroli i
  31 1      |                   i Svjętich Trzech Kroli i pokazują Matkę Boską z Dzecątkjem
  32 1      |                   tovarzestvje pastuszkóv i njemigo stvorzenjô. Za to
  33 1      |                  kolędę: chleba, słonjinë i mąkji. Znani są też dżadë
  34 1      |              spjevająci wo Svjętim Jerzim i Svjęti Barbarze. A lud jich
  35 1      |                   A lud jich barzo wuvożô i chętno vtikô detka v wodemkłą
  36 1      |                 detka v wodemkłą rękę. Są i takji, co v koszu na plecach
  37 1      |                  noszą zobovkji dlo dzeci i jinszi gvoł i przedovają
  38 1      |                   dlo dzeci i jinszi gvoł i przedovają to po checzach
  39 1      |                 przedovają to po checzach i po jarmarkach.~Remus beł
  40 1      |                  ręką vëcignjętą wo detka i litoscevą jałmużnę, ale
  41 1      |              podjachac ze svoją karadajką i sę vëspac pod wustrzechą.
  42 1      |              karczmë nje zajeżdżoł njigde i njicht nje vjidzoł go njigde
  43 1      |                   njechcąci napjic v żëcu i to na svoje njeszczescé
  44 1      |                   to na svoje njeszczescé i wutropjenjé. Kożdi gospodorz
  45 1      |            chterna chronjiła ksążkji jego i pod gołim njebem wod deszczu
  46 1      |                  gołim njebem wod deszczu i słuńca. Na vjechrzu leżoł
  47 1      |                  sztołt kratë ze zbjitich i zrzeszonich przek i spak
  48 1      |              zbjitich i zrzeszonich przek i spak szlig leszczenovich.
  49 1      |                   v wobje ręce svoję karę i karovał na renk abo pod
  50 1      |            karovał na renk abo pod koscoł i wustavjił sę, chdze nalozł
  51 1      |             mjejscé. Nje kłoceł sę njigde i nje vadzeł, jak to robją
  52 1      |                   Bog przësle kupającich.~I tak też beło. Navkoł Remusovi
  53 1      |                noseł te pjękné povjostkji i pjesnje?...~Ale ludze nje
  54 1      |                   a nad novjększim dzivem i cudem nje staną v meslach,
  55 1      |           wojcovjisti roli.~Bivało navetk i tak, jak toi wu naju potcevich
  56 1      |                 jak toi wu naju potcevich i rzitelnich Kaszubóv sę dzeje,
  57 1      |                   że przëstąpjił człovjek i sę pitoł, co ksążka kosztuje.
  58 1      |                    przëzdrzoł sę wuvożnje i Remusovji i ksążce i szedł,
  59 1      |                   sę wuvożnje i Remusovji i ksążce i szedł, ksążkę v
  60 1      |             wuvożnje i Remusovji i ksążce i szedł, ksążkę v kjeszenji,
  61 1      |                  na vszetkjich wodpustach i jarmarkach, bojelë sę mu
  62 1      |                    że jim nosi povjostkji i pjesnje, ale vjidzelë v
  63 1      |                dużigo chłopa, wobdzartigo i bjednigo, chturen doł sę
  64 1      |                 chturen doł sę woszukivac i wokradac, njick nje movjącë
  65 1      |                  zarobjic mito, najesc sę i napjic dobrze.~A że Remus
  66 1      |                   po stodołach, po lasach i chrostach, jak to bjedné
  67 1      |                  bjedné stvorzenjé dzekji i njemové, i to zemą i latem
  68 1      |              stvorzenjé dzekji i njemové, i to zemą i latem v lechich
  69 1      |               dzekji i njemové, i to zemą i latem v lechich ruchnach,
  70 1      |               takji wudbë, delë jimu poku i wuvożelë so za grzech, kjejbe
  71 1      |                  że ludze kjivalë głovami i movjilë:~—I głupimu na starosc
  72 1      |               kjivalë głovami i movjilë:~—I głupimu na starosc rozumu
  73 1      |              takji pitanjô wo krolevjonce i zapadłim zomku kozałë ludzom
  74 1      |               czimu lepji jich nje wużije i voli sę todrovac wod mjasta
  75 1      |                  dovô wobleczenjé na zemę i lato.~Naszi Kaszubji są
  76 1      |                 Naszi Kaszubji są honorni i dbadzą wo vjidzałosc. Kjej
  77 1      |                   kolorë tęgovi, a deszcz i smjeg je pomjeszałë na jedno.~
  78 1      |            czornich vłosóv na wuszë, kark i skarnje.~Lica mjoł brodaté
  79 1      |                skarnje.~Lica mjoł brodaté i vłosaté. Ale tich vłosóv
  80 1      |                  Pożdejle, przińdze Remus i veznje cę v mjech!~Vjem,
  81 1      |               veznje cę v mjech!~Vjem, że i jinszi dzecë njim stroszelë.
  82 1      |                  długji beł do poł jikjer i z modrigo foliszu zrobjoni,
  83 1      |                  takjim straszkjem v polu i jesz dodac przid. Nje zapinął
  84 1      |                 wudavac procemko nogavjic i vampsa, ruchna te wodezvac
  85 1      |                 wodezvac sę mogłë:~— Dzeń i noc robjima służbę: cze
  86 1      |                  kożdi drzon naju sę jimô i pocornje, pokąd va szkurpë
  87 1      |                      Alim Babje", "Valku" i "Panu Czorlińskjim" na karze.~
  88 1      |              zveczoj, że v mjesce abo też i ve vsë koscelni vstąpjoł
  89 1      |                   koscoła podzękovac Bogu i zdac sę na Jego volą. A
  90 1      |              budinkjem Remus zebuvoł botë i ceskoł je na karę do "Różë
  91 1      |                   Tandeburga", "Ali Babë" i "Valka", chveceł v gorsce
  92 1      |                 gorsce drążkji svoji karë i pchoł dalij boso. Tej jego
  93 1      |                 dzecë mają przed Gvjizdem i Gvjozdką.~Straszno jim,
  94 1      |                snożé rzecze, jakji Gvjizd i Gvjozdka przënoszają: katarzinkji
  95 1      |                 won mô njedobrze v głovje i że zadovô pitanjô wo zaklęti
  96 1      |            pitanjô wo zaklęti krolevjonce i wo zapadlim zomku. A kjej
  97 1      |           chternigo Freszą vołelë. Fresza i jô: ma żeła v dobri zgodze,
  98 1      |                   wona srodze nje lubjiła i rvała sę na lińcuchu jak
  99 1      |                   że ku reszce go wurvała i dopadła do Remusovich nóg.
 100 1      |              vëszekuje, że durovati vamps i nogavjice nje będą darvałë
 101 1      |                  nje bronji, dała mu poku i nje robjiła żodni przespravë.
 102 1      |                 łeb vetchła pod przëkrivę i całi szturk tam gospodarzeła,
 103 1      |            położeła, vzęła tutkę v pazurë i ję rozervała z vjechrzu.
 104 1      |                 jednak mjała złé sumjenjé i le bokjem na Remusa blészczała.
 105 1      |                  co sę dzeje, przëstąpjił i ji tutkę vërvoł z peska.
 106 1      |             Freszë tutkę, zaczął sę smjac i rzekł:~— Zjadłas skvarkji,
 107 1      |                 Zjadłas skvarkji, zjedzże i tutkę!~I tej sę znovu smjoł.
 108 1      |                skvarkji, zjedzże i tutkę!~I tej sę znovu smjoł. A gubë
 109 1      |                tej sę znovu smjoł. A gubë i brozdë na jego licach tak
 110 1      |              zapitac go wo nę krolevjonkę i nen zaklęti zomk. Tak jô
 111 1      |                  zomk. Tak jô przëstąpjił i sę pitoł:~— Remus! Povjedzce
 112 1      |                 to stoji nen zaklęti zomk i chdze sę laci na zaczarovanô
 113 1      |                 Tej wusodł na svoji karze i nje rzekł słova, le dużimi
 114 1      |               Chcę!~Tak won vëcignął rękę i wuchveceł mje za remję i
 115 1      |                  i wuchveceł mje za remję i jął chiże gadac. Ale jô
 116 1      |                   mje remję, jaż zabolało i povtorzoł po kjilenosce
 117 1      |                Won czującë to, pusceł mje i zvjeseł głovę. Tej jô ju
 118 1      |                jak to movją, nogji za pas i wucekoł na dravoka...~V
 119 1      |                   dzecinnich latach ludze i rzecze svjata nje tak chiże
 120 1      |               Postoją, pochłoscą do sebje i rzeczą:~— Stanji, dzecko,
 121 1      |                 rzeczą:~— Stanji, dzecko, i przëzdrzë sę nama! Jak wurosnjesz,
 122 1      |                   na wotmjanë. Jak deszcz i chmurë i słuńca parminje
 123 1      |             wotmjanë. Jak deszcz i chmurë i słuńca parminje i karna
 124 1      |                  chmurë i słuńca parminje i karna dzekjigo ptastva.
 125 1      |              chdzes sobje wustanovjił cel i zdobecz.~Tak i mje, kjile
 126 1      |            wustanovjił cel i zdobecz.~Tak i mje, kjile razi na woczë
 127 1      |               kanął modri vamps foliszovi i kara na jednim kole Remusova
 128 1      |                   na jednim kole Remusova i znovu go nje beło.~Roz jem
 129 1      |                  przë svoji karze vesokji i dzivni v svojim wobleczenju
 130 1      |                przodkóv.~Tak Remus stojoł i zdrzoł na vodë Mutłavë,
 131 1      |                   na nasze szkutë helskji i na tego vjelgjigo Bocona
 132 1      |                dzevovała jego wobleczenju i wurodze. Ale won żodni na
 133 1      |                   wonegde na psa Freszę — i ku reszce sę vzął i karovoł
 134 1      |              Freszę — i ku reszce sę vzął i karovoł dalij.~Tej jem go
 135 1      |                  naszimi lasami, jezorami i morzem. Tej ten bjedni,
 136 1      |            wobdzarti Remus, takji żorotni i njevjidzałi, zdovoł mje
 137 1      |                zaboczoni zemji kaszubskji i ludu, chturen wona żevji.
 138 1      |                   Remusové wo krolevjonce i zomku i jego dzevé woczë,
 139 1      |           Remusové wo krolevjonce i zomku i jego dzevé woczë, jak won
 140 1      |                vjedzec wo bjołim Ormuzdze i czornim Arimanje, bogach-anjołach
 141 1      |                   v tich lechich ruchnach i streszim cele taceła sę
 142 1      |                   taceła sę dusza głębokô i dzivnô, jak sę taci chdzeroz
 143 1      |                  całi vsë dovelë przikłod i nowukę. Sama przëszła godka
 144 1      |               bjedni jizdebkji pod dachem i rzekł:~— Nje beł Remus jak
 145 1      |                  bjednim hańdlarzem ksążk i pjesnjikóv, wobdzartim i
 146 1      |                  i pjesnjikóv, wobdzartim i njcmovą, ten sę na njim
 147 1      |               dejce koscołovji na pogrzeb i za duszę moję grzeszną,
 148 1      |               szkołë, bo noimika to mjccz i vjid! — A to napjisané dejce,
 149 1      |                  a dusza moja sę redovala i płakała przë czetanju. Ale
 150 1      |             tulipanë, skoczëpannë, leluje i astrë: bestro i bogato v
 151 1      |                    leluje i astrë: bestro i bogato v krose. Naprocem
 152 1      |                  pozerała na vjes, wurodë i vezdrzenjô tak mjiłigo,
 153 1      |                   chvjilę wokno sę zamkło i pjęknô stareszka zgjinęła
 154 1      |               kjej ju vroceł sę z vandróv i kjej mu chorosc ju nje pozvoleła
 155 1      |              lubjił sadivac calimi dnjami i przez wokno vëzerac, jaż
 156 1      |                   bjegas zibotoł sę dotąd i nazod, jakbe dreżoł wod
 157 1      |                  nje zlcceł go na njikogo i tak won tu jesz svojim sposobem
 158 1      |          wostavjił mje samigo z papjorami i starim zegarem. Rozvinął
 159 1      |                  pjismo, a beło go sporo. I co dzivno, pjisané beło
 160 2      |          Remusovigo. Jak won posoł dobetk i jak sę dovjedzoł wo Straszku,
 161 2      |                 pustkovju. ~V Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo bjerzę
 162 2      |          pustkovju. ~V Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo bjerzę to
 163 2      |                 rękji njezgrabni. Kosą bo i pługjem za młodu nawuczeła
 164 2      |                  do tich, co pjorem worzą i pjoskjem seją. Wuczeł jem
 165 2      |             głęboką vodę?~Pjerszi beł jes i jedini, co wodrzekł: — Chcę!~
 166 2      |                   są pjękné na vezdrzenjé i nje przëchłoscają. Nje je
 167 2      |                 som a bjedam sobje vëbroł i vanożenjé po svjece. Tec
 168 2      |                 svjece. Tec Pon Jezus też i Jego Apostołovje bjedno
 169 2      |                   Jego Apostołovje bjedno i boso chodzilë po zemji a
 170 2      |                   roznosilë nowukę ludzom i zbavjenjé vjeczné. A moglë,
 171 2      |               mjeszkac v bjolich pałacach i jezdzëc v złotich karetach,
 172 2      |                    bjedni jich nasladovca i grzesznjik?~Kjej cë to pjismo
 173 2      |                   pjismje je jinszô, a jô i godka moja pudzemë na cę
 174 2      | bełbemdlocebjeAterosłuchej mojich przigód i mesli:~*     *     *~Kjej
 175 2      |                też dvaji parobcë: Mjichoł i Morcin. Morcin jesz nje
 176 2      |                 bjałka przed lati wumarła i wostavjiła mu dzevczę, Martę,
 177 2      |             pomogoł, kjej Morcin mje vzął i nabjił.~A do ti smarovkji
 178 2      |              Navetk Mjichoł przëstanął sę i smjoł. Bo mje wod wurodzenjô
 179 2      |               przecignął mje przez kolano i zaczął mje tluc. A Mjichoł
 180 2      |               naszła roz na to Marcijanna i zaczęła vadzëc:~— Pożdejtale,
 181 2      |             pokręceł nje tile jęzeka, ale i vaju łbóv szadich!~To dobré
 182 2      |                  Bo bojelë sę Boga a kąsk i Marcijannë.~Dobré to beło
 183 2      |           kobjecesko, choc lubjiło vadzëc i njejeden roz mje v skorę
 184 2      |                knopje, z bjedą wuporajisz i z lechimi ludzami, kjede
 185 2      |                   stanji wu konji. Gnjadi i Liza bełë jich mjona. Tam
 186 2      |                   muszoł vzerac na długji i grubi parmin vjidu mjesądzovigo,
 187 2      |                  na szkląci chrzebtë Lize i Gnjadigo.~V tim parmmju
 188 2      |                   vjidivoł dzivni sztołtë i spravë, wo chternich povjodelë
 189 2      |         krolevjonka a łzë mjała v woczach i ręce załomivala. Ale njicht
 190 2      |            ratovelë?~—Vejle, co tam panóv i ricerzi i prostigo ludztva!
 191 2      |                    co tam panóv i ricerzi i prostigo ludztva! Krziknjijle,
 192 2      |                 sę vezną do żadnigo smoka i go zabjiją, żebes mjała
 193 2      |                   jak vjisznje czervjoné, i smutno głovą krąceła. A
 194 2      |                 tak dzevovoł ji pjęknoscë i njeszczescu, straszlevi
 195 2      |           straszlevi smok pesk rozdzevjił i zavrzeszczoł:~— Jakuż wona
 196 2      |                  wuczulëbe krokanjé varnë i be powucekalë wod nji, jak
 197 2      |                 ricerzi, be smoka zabjilë i delë krołevjonce svobodę! —~
 198 2      |              chvjilë przëboczeł, żebe mje i tak nje rozumjelë, bo i
 199 2      |                   i tak nje rozumjelë, bo i jô mom jęzek skażoni, a
 200 2      |                  svój przëtchła do mojigo i z nozder na mje chuchac
 201 2      |               sami, bo przëszla do stanji i rzekła:~— Poj do chałupe,
 202 2      |            chałupe, knopje, jô cë co dom! I dała mje v czeladni gleń
 203 2      |                 masłem. Tej vzęła korunkę i wusadła przë pjecku na lavje.
 204 2      |                   bjegas szedł roz ztądka i nazod, vjedno v njim njico
 205 2      |                      wodrzekla Marcijanna i zmovjała dalij svoję korunkę.~
 206 2      |                wokno svjecełë na podłogę, i zdrzoł na dzevkę, jak mądri
 207 2      |                  ji łzë przëszłë do woczu i jęła do mje gadac, jakbem
 208 2      |               natrafjisz v czornim borze. I potcevi v nji mjeszkają
 209 2      |           mjeszkomë v lese, vjidno wu nas i cepło. Ludzkji woko v każdi
 210 2      |               chdze słuńcu zastavją wokno i sąsada nje zaprovadzą. Samo
 211 2      |                 Marcijanna. — A boczë, że i naju chata mô takji cemni
 212 2      |                 chata mô takji cemni nort i takjigo Straszka.~Jô rod
 213 2      |                 Marcijanna przeżegnała sę i rzekła:~—V Jimję Wojca i
 214 2      |                  i rzekła:~—V Jimję Wojca i Sena... Cuż jô cë za bojkji
 215 2      |                ludzena pustkovju chodzilë i svoję robotę robjilë, choc
 216 2      |           wuzdrzec można beło krolevjonkę i smoka, a v chace mjeszkoł
 217 3      |                zomku, zaklęti krolevjonce i trzech strasznich wukozkach. ~
 218 3      |                   Złego zaczęło go manjic i woprovadzac kołem. Ju go
 219 3      |                   v smjegu żëcé wostavjił i zmorzł.~Mol, na chternim
 220 3      |                  przed długjimi stami lôt i zapadli trzë tręple v zemję.
 221 3      |                rod nje szedł, bo v połnjé i v nocë njico szło ludzom
 222 3      |                  Jidzë, Remusu, do rzekji i sę doznej, co to je z tim
 223 3      |                vlazlë! —~Na to jô słuchoł i stoł przë dobetku. Alem
 224 3      |               możebe co z lasa vëstąpjiło i do mje godało!~Chdzeroz
 225 3      |                 co grodzeł pole wod lasa, i zrobjił kjile krokóv v las
 226 3      |                zrobjił kjile krokóv v las i vołoł z rękami przë gębje:~—
 227 3      |                   lasa wodezvało:~— Tu! —~I tej znovu zapadla ceszô,
 228 3      |               znovu zapadla ceszô, tesknô i pełnô tajemnjice.~Długji
 229 3      |                   tajemnjice.~Długji dnje i tidzenje wob latko jô tam
 230 3      |                  pole jakji dzesęc krokóv i dzivno mje beło, że ji nje
 231 3      |                   wostrzé na korę vsadził i doł jem poku. Alem za to
 232 3      |               leno krolovje noszą korunë, i wuvożoł jem sobje, że wona
 233 3      |                   njebje na grzmot. Grubé i czorné łavë chmur pobjegałë
 234 3      |              rozum ludzkji. Legł przë mje i zevoł. A jô czuł taką słabosc
 235 3      |                gnotach, żem legł na vznak i zamknął woczë. A to beło
 236 3      |             toczonich, v złoté podstovkji i v złoté glovjice. Brama
 237 3      |                   głovą v doł drugji zomk i drugji drzeva jak v zvjercadle.~
 238 3      |            zjavjisku, zaszorzeło na rzece i podpłinęłë, jak zogodkji
 239 3      |           Stanovjiłë sę wone naprocem mje i dzivnimi woczoma zdrzałë.
 240 3      |                   woczach stojało pitanjé i vjédzô, jak skarbë, zatopjoni
 241 3      |            mjilszi njiże muzeka skrzepjic i flét. A głos ten movjił:~—
 242 3      |              movjił:~— Vez mje na remjona i przenjes przez tę rzekę
 243 3      |                 tę rzekę do mojigo zomku!~I wuzdrzoł jem kol sebje panją
 244 3      |              bjednim łożku płakoł nad nją i nad moją skażoną godką.~
 245 3      |                  szkleła sę koruna złotô, i rzekła:~— Znajesz mje! A
 246 3      |              pastuszku! Vez mje v remjona i przenjes przez tę vodę!~
 247 3      |                 rzekę, płenącą przede mną i v nji, jak v zvjercadle,
 248 3      |               słoma z gnjozda varblovigo. I vjidzoł jem sebje takjim
 249 3      |               sebje takjim małim, bjednim i żorotnim przë ti peszni
 250 3      |                   żorotnim przë ti peszni i vdałi krolevjonce, żem woczë
 251 3      |             położeła bjołą rękę na głovje i rzekła głosem spjevnim:~—
 252 3      |                 Zdrzë na ten zomk vjelgji i peszni naprocem: Co jeden
 253 3      |                  na javę głęboko ze zemji i żdaje na svojigo vëbovcę.
 254 3      |                 przëvjitają. Vez mje tede i zanjes przez tę vodę. Bo
 255 3      |               Jutro sę zapadną bjołi murë i spanjałi słupë i vesokji
 256 3      |               bjołi murë i spanjałi słupë i vesokji dach i złotô brama
 257 3      |             spanjałi słupë i vesokji dach i złotô brama a jeden długji
 258 3      |                   wuvożej na svoję małosc i żorotnosc. Vëstrzelë wokjem
 259 3      |                  dovno pjisac woprzestałë i znovu pługami worac będze
 260 3      |                 pługami worac będze zemję i żoglami jezdzec będze po
 261 3      |                   czasach dovno minjonich i dzevjic sę będze, że znovu
 262 3      |                  płakałam nad mojim ludem i sobą. Bełam njemovą, ale
 263 3      |                  movjenjô. Wudzirzë ducha i vjerzë v svoję moc.~Tej
 264 3      |             podnjosł na lica krolevjonkji i zaboczeł, że jem małim Remusem.
 265 3      |                   trzë wukozkji, wopoczné i straszné.~Ale krolevjonka
 266 3      |        krolevjonka wuchveceła mje za rękę i poceszała:~— Nje bój siępastuszku!
 267 3      |                 Vjedno smjeją sę ji woczë i gęba. Skorno zatrzęse głova,
 268 3      |                  zvoneczkami, zasmjeje sę i volô: Njevorto! — Smjeszné
 269 3      |                  pręce sedzi głova małpë. I ju sę vali voz drabjinovi,
 270 3      |             vszetko vjidzącë nabroł ducha i rzekł jem do svoji dusze:
 271 3      |                   svoji dusze: Tero veznę i przenjesę krolevjonkę przez
 272 3      |                  njech sę stanje co chce!~I wukląkł jem i vzął wobjema
 273 3      |             stanje co chce!~I wukląkł jem i vzął wobjema rękoma krolovą
 274 3      |               vzął wobjema rękoma krolovą i podnjosł ję, jaż dzivno
 275 3      |                  zvjercadle, takjim małim i njiveka, żem zvątpjił i
 276 3      |                   i njiveka, żem zvątpjił i czężor mje przemogł, Chiżem
 277 3      |                pusceł panją moją na zemję i vestchnął:~— Krolevjonko!
 278 3      |                   Tvój sługa je za bjedni i za małi na taką robotę!~
 279 3      |                 mje, za vłose mje szarpoł i vrzeszczoł:~— A będzesz
 280 3      |                  kark, żem kozła vëvroceł i vadzeł:~— Marsz! Pochadej
 281 3      |                 tej jô gvizdnął na Gnjotę i nekoł. Ale to bjicé mje
 282 3      |                 żol mje beło krolevjonkji i serce mje bolało, żem beł
 283 3      |                bolało, żem beł takji małi i ji njicht nji mogł pomoc.~ ~
 284 4      |                  vëvadzeła małigo Remusa ~i jak won ji nokazu nje słuchoł. ~
 285 4      |          Marcijanna mje vzęła do czeladni i povjedzała: ~— Boczë, knopku,
 286 4      |                   na Godë, koszulę, vamps i botë na Svjętą Katarzenę
 287 4      |             vadzëc. Jô sedzoł ceszij kota i słuchoł. Vszetkjigo jô sobje
 288 4      |                 zvjerzątko, co tepą ruchô i wuszami strziże, a nje rozumjołbe
 289 4      |                    Jô vjidzoł krolevjonkę i zapadłi zomk. Ale jô nji
 290 4      |                  przez rzekę, bom za małi i za słabi.~Jak jô to rzekł,
 291 4      |                    Jô vjidzoł krolevjonkę i zapadłi zomk. Ale jô nji
 292 4      |                 głęboką vodę, bom za małi i za słabi.~Tak wona sę stała
 293 4      |          zamjerzeła sę na mje varząchevką i vrzeszczała:~— A vëporajisz
 294 4      |           varząchevkę na głovje skjidnje!~I tak jô nożka pon.~Tak złi
 295 4      |                  njigde, bo to beło dobré i cnotlevé kobjecesko. Za
 296 4      |                  nje dała. A bełë kloskji i kavałk chleba. Ale wona
 297 4      |                   że sę parobcë dzevovalë i jęlë z nji podkorbjac:~—
 298 4      |                   won mje dzis vëszamotoł i jem rzekł:~— Vezta mje ze
 299 4      |                       Zebes wob dzeń społ i dobetk v szkodę pusceł!  ~
 300 4      |                    Jesz be cę vjilk połkł i bełobe po Jemusu! — Movjilë
 301 4      |                   Na to naszła Marcijanna i zaczęła vadzëc: ~— Cuż va
 302 4      |                 meslec wo tim zomkovjisku i wukładac so v głovje, jakbe
 303 4      |                 przëtrzimała mje za vamps i zaczęła gadac:~— Nje ponekosz
 304 4      |               głovę nachodzą. Naszlë wone i człovjekovji, chturen beł
 305 4      |           człovjekovji, chturen beł dobri i stateczni, bom znała go.
 306 4      |                   wubetku nje nalozł doma i po svjece vanożi dzis, v
 307 4      |                vanożi dzis, v bjedze może i nędzë. Wostavjił za sobą
 308 4      |              nędzë. Wostavjił za sobą dom i mjejscé i szedł v sviat
 309 4      |           Wostavjił za sobą dom i mjejscé i szedł v sviat cuzi. Ale
 310 4      |                 jak Pon Bog cë namjenjił, i służeł będzesz. A może,
 311 4      |                vëbij sobje z głovë zomkji i krolevjonkji, bo to njeje
 312 4      |             vanożenjé bez dachu nad głovą i bez wognja do wuvarzenjô
 313 4      |               Słuchoł jem, jak na kozanju i nekoł, jak mje dobré kobjecesko
 314 4      |              chojnë. Tamem legł na słuńcu i zdrzoł ponad jezorem i lasem
 315 4      |             słuńcu i zdrzoł ponad jezorem i lasem v dalekji svjat. Chtuż
 316 4      |               svjece, mjejscé wostavivszë i dom? Hej, i jô vanożëc będę!
 317 4      |                   wostavivszë i dom? Hej, i jô vanożëc będę! Njechle
 318 4      |                   wurosnę! Tam za jezorem i lasem wodmikô sę svjat!
 319 4      |                   bo to le mizernô bjałka i sę boji. ~Tak jô sobje tam
 320 4      |                   Tak jô sobje tam mesloł i też pozdnji zrobjił.~Ale
 321 4      |             Jednigo zavjitrza vzął jem sę i nekoł ku studnji, pokąd
 322 4      |               Gnjotę wostavjił przë bedle i mu przëkozoł tak:~— Gnjoto!
 323 4      |                 Të wostanji, jaż sę vrocę i dovej boczenjé! Ta noskvarnô
 324 4      |               Kjej jem tero przesunął rov i szedł pod dużimi drzevami,
 325 4      |            njedzela. Takô tam statecznosc i ceszô panovała strzod vesokjich,
 326 4      |                   tam be va sedzała cecho i sę nje dzarla! — ~Tede jô
 327 4      |               Jana wudobëc kvjatu paprocë i vęgla wod ji korzenja. Chto
 328 4      |              chternim przë szukanju vęgla i kvjatu njico Strasznigo
 329 4      |                  łakji znovu rosłë drzeva i krze, a przeką njich szła
 330 4      |                drzeva, won dalij sę bojoł i vrzeszczoł. Tej jô go ju
 331 4      |                     Tam jô zgubjił stegnę i muszoł wobińsc bokjem. Ale
 332 4      |              zemnji sę robjiło. Vnetk mje i vonjô vodë zalecala. Za
 333 4      |               gorę, jak jinszé drzevjęta, i rosc prosto jak svjeca.
 334 4      |               njcn skoczeł, jak na konja, i noguma jął priskac nad vodą. ~
 335 4      |                 priskac nad vodą. ~V gorę i v doł rzeka szła jakbe duktem
 336 4      |            grabjinë, wolszkji, vjerzbjinë i vijągji wustavjiłë sę nad
 337 4      |              muszi co do mje sę zjavjic. ~I zjavjiło sę. ~Noprzod vjidzoł
 338 4      |             sztołt łodëg maku, ale peszné i dużé. A kjej przëpłinąłë
 339 4      |                 chcalë. A jô stojoł cecho i żdoł.~Alem sę nje dożdoł.
 340 4      |                  woczami, nadęłë skrzidła i szlë v gorę rzekji, nje
 341 4      |                nje wudało, vbjegł v rzekę i jął vodę szleptac, jakbe
 342 4      |                Vzął jem tede nogji za pas i zrivoł nazod drogą, chternąm
 343 4      |              njedalek. Z tego beł jem rod i rzekł jem do Gnjotë: ~—
 344 4      |                   muszi navrocëc. Tak won i mje navroceł wod zomkovjiska. ~
 345 5      |                 zomkovjisku czorni gronk ~i złoti mjecz i jak won za
 346 5      |               czorni gronk ~i złoti mjecz i jak won za to skorą zapłaceł. ~
 347 5      |                   że mô worądz do suvanjô i szczekanjô redosnigo. Jô
 348 5      |                  vjesoloscë, żem gvjizdoł i skokoł, jak skorc jakji
 349 5      |                   jarzębjinę. Tam jô vzął i Gnjoce vbjił v głovę, żebe
 350 5      |                 mną slode, le żebe wostoł i dovoł boczenjé. Tej jem
 351 5      |               Rosa jesz stojała na trovje i na paprocach, bo chmura
 352 5      |                   zelonich lestóv jiglenë i gorą drzév zabjegalë słuńcu,
 353 5      |              nogama na woną krzevą chojnę i zdrzoł rzeką v doł i rzeką
 354 5      |               chojnę i zdrzoł rzeką v doł i rzeką v gorę.~Bom żdoł na
 355 5      |                głovë bojka wo krolevjonce i kołpjach, chterne bełë ji
 356 5      |                  chterne bełë ji bracoma, i spjevoł jem takji słova:~—
 357 5      |                 chdzem vjidzoł bjołi zomk i krolevjonkę i ne straszlevé
 358 5      |                  bjołi zomk i krolevjonkę i ne straszlevé wukozkji.
 359 5      |                   jô przëcesnął to bolącé i v kjile skokach beł na gorze.~
 360 5      |                   Alem nje vjidzoł le bor i njick vjęcij, a nad borem
 361 5      |            chadzelë.~Na gorze mjirno beło i cepło. Tak jô vzął ję wobchodzëc
 362 5      |           głębokji rov, zarosli leszczeną i grabjiną, dzeleł gorę wod
 363 5      |            grabjiną, dzeleł gorę wod pola i lasu. Wod brodu szedi także
 364 5      |               njim stojało kjile jałovcóv i vjelgjich kamjenji po bokach,
 365 5      |                 ti vërvjiznje pjosk żołti i gładkji kaminje, a kjej
 366 5      |             vjekjem. Tak jô vjeko wodkreł i zazdrzoł: Wuzdrzoł jem tero
 367 5      |             spodku bjelełë kavałkji kosci i popjoł.~Nje vjedzoł jem,
 368 5      |                 zomkovjisku. Vez, knopje, i go zakop, jak beło.~Tak
 369 5      |                 wo njico długjigo. Chvecę i cignę — to mjecz!~Długji
 370 5      |                   Cuż të z njim zrobjisz?~I przemiszloł jem mocko, jaż
 371 5      |           krolevjonce, jak nen gronk. Vez i zakop go v gromadze z gronkjem,
 372 5      |              njikomu njick nje povjedz. — I tak też jem zrobjił.~Mjeczem
 373 5      |                znovu navrocosz? Jô be beł i tak przëszedł. Ale tero
 374 5      |              szkodë, tej won minął Gnjotę i mje i szedł v las, njick
 375 5      |                tej won minął Gnjotę i mje i szedł v las, njick nje rzekłszë.
 376 5      |                  Tej Gnjota vcignął wogon i na mje zdrzoł, a jô vjedzoł,
 377 5      |                 leszczenovą na polc grebą i nją smigoł z gorë na doł,
 378 5      |         zamanąvszë, z brzuchem przë zemji i blészczącë na mje. Ale jô
 379 5      |               chveceł za serschel v karku i zaczął go ną szligą wokłodac,
 380 5      |                tej won przëstąpjił do mje i sę pitoł:~— A chdzeżes të
 381 5      |               czapnął, jak przode Gnjotę, i zaczął mje karac ną szligą
 382 5      |              jażbe zmovjił "Wojcze nasza" i "Zdrovas Marija", a pevnje
 383 5      |                 Zdrovas Marija", a pevnje i na "Vjerzę v Boga" bełobe
 384 5      |                   nje doprocovoł, bom tez i mjoł pelną mjarę. Jak won
 385 5      |              pusceł, tej jô podł na zemję i vjidzoł Gnjotę, całigo przëczupłigo
 386 5      |              całigo przëczupłigo do zemji i dreżącigo, jak lestë wolszkji,
 387 5      |                    Ale gbur cesnął szligę i szedł precz. A jô sę poceszoł
 388 5      |                 razi głosno, jak człovjek i pokozoł svój długji i czervjoni
 389 5      |            człovjek i pokozoł svój długji i czervjoni jęzek. A skorno
 390 5      |                  że na njego zdrzę, vstoł i strząsł sę, jaż kurzeło.
 391 5      |                   szło vestrzodkjem njeba i grzało. Mje sę zachcało
 392 5      |                   wona z dvojokami v ręce i vołała z daleka:~— Jemus!
 393 5      |               naszła, postavjiła dvojokji i połeżeła kol mje łëżkę.
 394 5      |                   z bjedą pomogł na nogji i jodł na stojączce. Marta
 395 5      |           stojączce. Marta na mje zdrzała i sę dzevovała:~— Czimu të
 396 5      |             wuleżec?~— Bo pon naju Gnjotę i mje wukoroł szligą leszczenovą,
 397 5      |             strząsł, ale jô tego nji mogę i dlotego mje tak boli.~—
 398 5      |                 Tej wona na mje vezdrzala i rzekła:~— Vejle, to won
 399 5      |                jesz guz na głovje zrobjił i cę wokrevavjił?~— Nje, Marto,
 400 5      |                   som wo drzevję wuderzeł i skaleczeł.~— Jakji të mosz
 401 5      |               vësepoł Gnjoce resztę bulev i rzekł do Martë:~— Podejle
 402 5      |               leszczenovi, co sę podeprzę i kąsk gnotë rozruchom!~Tej
 403 5      |            słonuszko sę zchovało za lasem i cenjô z lasu vëchodzeła
 404 5      |                    Na woborze stojoł gbur i wobzeroł kose, bo żnjivo
 405 6      |                 wob ten czas posoł dobetk i rosł.~— Bez bjicô człovjek
 406 6      |            wostelë le Marcijanna, Mjichoł i jô. Bełbe i Mjichoł szedł,
 407 6      |           Marcijanna, Mjichoł i jô. Bełbe i Mjichoł szedł, ale wob zemę
 408 6      |              chace sedzi...~Bo kjej ludzi i dobetk zema spędzała do
 409 6      |                   zema spędzała do stanji i chat, tej jem so rzekł:~ —
 410 6      |                 przëkrije mój złoti mjecz i czorni gronk za rzeką v
 411 6      |            Njiclit tam njigde nje chodzeł i njicht wo nji nje movjił.
 412 6      |                vjetrze klepała v to wokno i na nję jem vlozł, jak kot.
 413 6      |              wokna vëtrzeszczeł jem woczë i zdrzoł. Noprzod jem njick
 414 6      |                   że vjidzę bladé skarnje i zeloné woczë dużé i dzevé.
 415 6      |               skarnje i zeloné woczë dużé i dzevé. Ale njimem sę rozeznoł,
 416 6      |             jistnje, vjetev zatrzęszczała i pusceła, a jô trzasnął na
 417 6      |             sklepu zatchlë, bełbem wucekł i njick nje povjedzoł. Ale
 418 6      |                 mje sę v głovje zakręceło i wostoł jem leżąci jak bez
 419 6      |                tej Marta stojała nade mną i pomogała mje vstac. A kjej
 420 6      |                 vëpjił, tej krąceła głovą i rzekła:~— Remus, wonji movją,
 421 6      |                 njedobrze v głovje. Vjera i tak będze, bo chtuż ze zdrovim
 422 6      |                   Bo za to, że pon Gnjotę i mje no tak srodze wukoroł,
 423 6      |          Marcijanna mje czapnęła za vłose i vëvlekła na woborę. V ręce
 424 6      |              vetchła mje jabłko v kjesziń i pitała:~—A bolało cę to
 425 6      |                 kaszlac, tej nabroł dechu i jął vëbjijac godzenę czvjortą.
 426 6      |                bjegas jąl sę zibotac ztąd i na wodlev na novą godzenę.~
 427 6      |                    popjerającë sę palecą, i sodł za stołem. Po njim
 428 6      |            Marcijanna z bochenkjem chleba i gronkjem mleka. A tej ma
 429 6      |                   jesc. Kjej jesma zjadła i vëpjiła, Mjichoł sę przeżegnoł
 430 6      |            vëpjiła, Mjichoł sę przeżegnoł i rzekł:~— Szlaga jidze, bo
 431 6      |                 njick nje pomogô.~— To są i lata! — rzekła Marcijanna.~—
 432 6      |                 womakloł mje kark, kolana i łopatkji, tej mje zazdrzoł
 433 6      |                   tej mje zazdrzoł v zębë i rzekł:~— Nje grzeszë, Marcijanno,
 434 6      |             szlach do robotë. Żerni to je i mô stol v gnotach. Żëłë
 435 6      |            vjedzoł. żewon sę na tim znaje i że gbur żodni sztukji dobetku
 436 6      |                  Tam jimu szemarzą zomkji i krolevjonkji i jinszi cuda.
 437 6      |            szemarzą zomkji i krolevjonkji i jinszi cuda. Straszka szukô
 438 6      |                   nje popusci. Tak robjił i nen. I vej, co sę stało! —~
 439 6      |                popusci. Tak robjił i nen. I vej, co sę stało! —~Na to
 440 6      |                Chtuż sę sadnje pod mjedzą i z porvoza mleka wudoji?
 441 6      |               literë na tablicë. Pjisanjô i czetanjô jô sę chiże nawuczeł,
 442 6      |               wutropjenjô.~Vszeskji knopë i dzevczęta (a beło naszigo
 443 6      |         litoscevje vzął mje do plebanjiji i wuczeł mje som. Drugji dzecë
 444 6      |                   tędze, a na zemji Jadom i Jeva vestrzod vszeternoskjich
 445 6      |                jedno dregjigo nje zjodało i le svjętą trzimało zgodę.
 446 6      |                  zdrzoł vjecznimi woczoma i vszetko beło dobrze. Njech
 447 6      |                   svjece gorę vzęlë złosc i wutropjenjé... Moc Boskô!
 448 6      |                historiji wuczëc na pamjęc i je povtorzëc moją skażoną
 449 6      |                   egipskji, domu njevole, i v pusti z kaminja klasnjęcim
 450 6      |            klasnjęcim palece vëdobeł vodę i zavjodł żedóv do zemji wobjecani.
 451 6      |                   so, Remus, zrobjisz też i z nji Golijata wubjijesz.~
 452 6      |            naszigo jezora a tej przez las i mostem przez rzekę, tę samę,
 453 6      |                 zomkovjiskjem nje wuceknę i ji sami nje wostavję. Na
 454 6      |            wostavję. Na to jô ji doł rękę i Dalibog. Tej wona ze mną
 455 6      |               zdrzoł za njimi rzeką v doł i rzeką v gorę.~Marce jô vszetko
 456 6      |            povjedzoł: Jak jô vjidzoł zomk i krolevjonkę pod korunovaną
 457 6      |                pod korunovaną jarzębjiną, i żem v nen czas beł za mali,
 458 6      |             przenjesc przez głęboką vodę. I wo trzech straszedłach jô
 459 6      |                rzekł, chternim mjona Trud i Strach i Njevorto, a na
 460 6      |              chternim mjona Trud i Strach i Njevorto, a na chternich
 461 6      |          chternich dobędze pasturk bjedni i krolem będze przë krolevjonce.~
 462 6      |                Tak jô zjął z głove kłobuk i kjivoł njim v gorę do korunovani
 463 6      |                nad mojim gronkjem czornim i złotim mjeczem. Bo wo gronku
 464 6      |              złotim mjeczem. Bo wo gronku i wo mjeczu złotim jô Marce
 465 6      |                 tak żem so wuvozoł: Tu be i szerokjim vozem przejachoł.
 466 6      |                   Marta puscela mój rękov i rzekła:~— Na drugji roz
 467 6      |                  wuczeł z Martą katejzemu i Historiji Svjęti. Tej jô
 468 6      |                   godkę wona sę zdzevjiła i rzecze:~— Jakuż be to mogło
 469 6      |              Abraham mjoł wosmëdzesąt lôt i długą brodę, bo tak je v
 470 6      |               zrobję puszczovkę, jak won, i zabjiję Golijata!~Tę godkę
 471 6      |             svjętich rzeczi nje vëmiszloł i kozoł mje sę z tego spovjadac.
 472 6      |               krajała, tej Morcin mruczoł i nje jodł. Ale Mjichoł sę
 473 6      |                  Ale Mjichoł sę vësmjevoł i podkorbjoł:~— Żebe Putifarzenô
 474 6      |               Marcijanno! — rzekł Mjichoł i sę vëszczerzoł.~Tej wona:~—
 475 6      |                 beł cenkji, jak grablisko i toczoni. Ten vjisoł tam
 476 6      |                 njeszczestlevô Marcijanna i z njim do mje skoczeła.
 477 6      |                  varząchevką. Vez, Remus, i sę zastavji reminjem, bo
 478 6      |                   Bog vje, cze strzimosz.~I tak jem zrobjił.~Bjedni
 479 6      |                   Ale Mjichoł sę dzevovoł i rzekł:~— Jô vjedno movjił,
 480 6      |                   tej cesnęła go na zemję i vëburkła z jizbë. Ale przez
 481 6      |                 Remus, vezle nogji za pas i bjej, bo bjałce, kjej ję
 482 7      |                   na pustkovjé vëpuscilë ~i jak Remus valczeł z Golijatem
 483 7      |                 Remus valczeł z Golijatem i na njim dobeł. ~Absalon
 484 7      |                   Jeremijosz sę rozgorzeł i rzekł:~— Jesz komu woczë
 485 7      |                dva guze wod mojigo vampsa i kavałuszk porvozka. Za to
 486 7      |                won mje doł svoję strzelbę i mje z nji strzelac nawuczet.
 487 7      |                  vsadzoni, tej jô sę czuł i vjedzoł, że dobędę. Żdoł
 488 7      |                   torbë, be jisc po Martę i ję zabrac na nowukę. Zegar,
 489 7      |                   słuńca, smjoł sę do mje i godoł:~— Bjej, ju czas! —
 490 7      |                    a Marcijanna krziknęła i sę przeżegnała:~— V Jimję
 491 7      |              przeżegnała:~— V Jimję Wojca i Sina i Ducha svjętigo! ~
 492 7      |                      V Jimję Wojca i Sina i Ducha svjętigo! ~Ale jô
 493 7      |                  Ale jô njick nje vjidzoł i nji mogł sę doznac prziczinë
 494 7      |             dobrac. — Wodemklë sę dvjerze i vlazło njico dużigo jak
 495 7      |                 Vszetko na njiin szkleło: i skorznje vesokji i guze
 496 7      |               szkleło: i skorznje vesokji i guze na vampsu i czopk na
 497 7      |                  vesokji i guze na vampsu i czopk na głovje. A kjej
 498 7      |               bęboruszk, pas koło brzucha i dużi mjecz przë pasu.~Tero
 499 7      |                   pasu.~Tero jô sę dobroł i rzekł jem do svoji dusze:~—
 500 7      |                  njego zabrac, naszlë pon i panji. Panji mjała chusteczkę