Chapter

  1 1 |          głovnô Czestich Pól a przë tim przemeslnô i pełnô zëcô,
  2 1 |     Kaszubom parafiji Parchovskji i tim, co sedzelë nad Vjelgjim
  3 1 |            nad Vjelgjim Moluszem, i tim, co z Pomorskji ze za granjice
  4 1 |           przëbivało v pasmje żëcô, tim won bodej mnji błądzeł,
  5 1 |             piersą.~Nogavjice choba tim sę pesznjic mogłë, że dvuch
  6 1 |           na Jego volą. A tam przed tim novjększim Panem nje chcoł
  7 1 |       jinszi ludze. Chto go le znoł tim bjednim hańdlarzem ksążk
  8 2 |         chrzebtë Lize i Gnjadigo.~V tim parmmju mjesądzovigo vjidu
  9 2 |       Boskji tam vezdrzi.~— A cuż v tim norce jesta? — pitoł jem
 10 2 |             vjedzec njico vjęcij wo tim Straszku. Ale Marcijanna
 11 2 |        zdało, że won też vjedzoł wo tim Straszku. Ale po ten czas
 12 3 |             i sę doznej, co to je z tim zomkovjiskjem!~Ale tej mje
 13 3 |             jednak voz jadze! Przed tim płoszedłem mjij sę na bocznoscë! —
 14 3 |           za małi na taką robotę!~V tim z trzoskjem vjelgjim zomk
 15 4 |            Vjednom muszoł meslec wo tim zomkovjisku i wukładac so
 16 4 |            lasem bjeża. Czim dalij, tim zemnji sę robjiło. Vnetk
 17 5 |           straszlevé wukozkji. Przë tim mje cepło zaczęło v woczë
 18 6 |          tego Remusa. Wutropjenjé z tim knopem! Zje za dvuch a po
 19 6 |            bom vjedzoł. żewon sę na tim znaje i że gbur żodni sztukji
 20 6 |              co chce. Gonjic won za tim nje będze, bo żot go zmuszi
 21 6 |          dzecë chodzą v gromadze.~Z tim wonji kavałk mojigo żëcô
 22 6 |            z tego spovjadac. Ale na tim nje beło dosc.~Przasni chleb,
 23 6 |        njekatolickji przezvjisko?~V tim jô mrugnął na Mjichała,
 24 7 |             jidę! — wodrzekł jem. V tim sę komudno zrobjiło v jizbje,
 25 7 |           Czeguż jô sę doczekałam z tim knopem! — Vjedno movjiłam,
 26 7 |            mjoł pomeszlenjô, że pod tim krzem wotvjerô sę dura do
 27 7 |            napominała.~— Knopje! Wo tim, cos të zrobjił, nje będę
 28 7 |         nocë mje beło vjidno, bom v tim cemnim sklepje dostoł woczë
 29 7 |         knopa. Zkądes të sę vzął na tim pustkovju?~Tej nen njibe
 30 8 |            zokon ricerskji koże i v tim razu bjic, kjejbe njepotcevi
 31 8 |     bliznigo abo na żëcé tvoje. I v tim razu nje będzesz mjoł grzechu.—~
 32 8 |             to won mô svój szek. Na tim jô sę znaję. Njechże tede
 33 8 |           jô sę znaję. Njechże tede tim gnotem służi zemji, co naju
 34 8 |              A bor, chturen naju na tim postkovju navkoł wodgrodzoł,
 35 8 |          nadsłuchującë.~Wodeszłasma tim sposobem kavałk wod brzegu,
 36 8 |           jisc ku mje. Czim bliżij, tim veraznji jô sę doznovoł,
 37 9 |        norechlij do jezora. A jô po tim lese szedł nobożno jak v
 38 9 |         Smutk mje sciskoł serce a v tim jistnim czasu wucechë i
 39 9 |             vëchodzilë z koscoła. V tim mje v serce pchnęło, jakbe
 40 9 |           szedł peszni pon młodi. Z tim wona mjała rozmovę. Ale
 41 9 |           pudzesz żdac na nję! — Po tim postanovjenju wusnoł jem
 42 9 |        kochani! Co za wutropjenjé z tim knopem! Nje vëchovivałamże
 43 9 |   varząchevkji smjeszno sę zrobjiło tim barżij, żem zdrzoł na povjeszoni
 44 9 |           jô som so nje dom radë.~V tim vjater tak mocko chveceł
 45 9 |             vzęła tvój złoti mjecz, tim gorżij. Vzęla cë duszę a
 46 10|         płoszczu sę mjenjiła. Przed tim vołtorzem ksądz mje przëjął
 47 10|         parmiń vjidu ku Njimu, a po tim parminju szłë i woczë moje.
 48 10|       przëstąpjiło i mje podnjesło. Tim wona njico rzekła, a wonji
 49 10|           të tero będzesz robjił na tim svjece? —~Njebo zaczęło
 50 11|          nje dostało v moje ręce!~Z tim jô sę na bok przevroceł,
 51 11|         trzoskovało jesz tile. Bo v tim gozdzu gvesno won sedzi,
 52 11|          dzeń sę robjił vjidnjeszi, tim barżij jęłë vëchodzec na
 53 11|              sedzoł ju pod chorem v tim samim norciku, co v nen
 54 11|          przed njim zatrzasną, a za tim, co vjidzoł, tesknjic będze
 55 12|           buszni?~Ale smjoł sę przë tim Mjichoł i mje klepoł po
 56 12|             jednak jô vjedzoł, że v tim molu stojącimu voda sigô
 57 12|            Njevorto! A jak jô przed tim straszedłem stanął, nje
 58 13|          bjedą przënekosz, a i przë tim są coroz zgnjilszi. Jô vjedno
 59 13|             spsocëc, a jemu sę przë tim na skorę dostało, bo ze
 60 13|        Nacuż cę Pon Bog stvorzeł na tim svjece, Remusu? Cuż będzesz
 61 13|             snjije? Jak długo jô na tim pustkovju pamjęcą signąc
 62 13|       signąc mogę, nje beło vjidu v tim woknje. A vjedno, kjej jem
 63 14|          nas trzimało v gromadze. V tim szukej, chłopoku, prziczenë,
 64 14|     vjadomich. Të i jô i vszescë na tim pustkovju mają svoje drogji
 65 15|          wona jinszim szlachem njiż tim, chternim jô za knopa wucekoł
 66 15|              kjej ludze woprzestelë tim traktem chadzac, tej uwonji
 67 15|  njeboszczik tatk mje movjił, że na tim storim trakce vedle zomkovjiska
 68 15|             tej mje beło, jakbe nad tim traktem bëlë povstani vartarze
 69 15|           taceła sę v nocni doce. V tim vjidze mocno i veraznje
 70 15|       głoskoł ji złotą głovkę. Przë tim jô wuzdrzoł, że v długjim
 71 16|           ale z woczu cë patrzi jak tim, co po ludzkich plecach
 72 16|            żeda.~Won beł takji przë tim smjeszni, że mje jankorka
 73 16|           vszędze ten som, co tu na tim molu v lese. Njicht cë zadarmo
 74 17|         przësadzeł ję do gębë i jął tim drzemjącim chojnom grac,
 75 17|           do naju wobu bjedokóv.~Po tim wodpoczinku vzął jem svoję
 76 17|          svojim prostim rozumem. Na tim majątku pod lasem leżi smętorz,
 77 18|            z mjesądzovich parminji, tim barżij won sę gurdżoł i
 78 18|          proce. Dlotego sę znaję na tim. I rzekę cë jedno: Le zostavë
 79 18|            wucha:~— Remus! A może z tim napravjenjim mje to sę le
 80 18|           pomoc ze svoją kanoną.~Po tim vërzasu przez całą resztę
 81 19|              Komuda nocnô sedzała v tim domovnjiku mjimo vjidu dvoje
 82 19|            i vjidzoł jem sę znovu v tim pańskjim domovnjiku. Trąba
 83 19|           znovu z wuvogą przëzdrzoł tim trzema przë stole. Ten z
 84 19|             głovje, rzekł:~— Zdrzë! Tim spichem na pravą rękę jidze
 85 19|             nom v woczë, czim veżij tim mocnji. Po poł godzenje
 86 20|         vjelgji kopc granjiczni. Za tim kopcem v rovje beło cecho
 87 20|            takjim jozcem, a njima v tim grzechu, bo choc to njemové
 88 20|       Cużbes të zrobjił beze mje na tim svjece, pełnim njedobrich
 89 20|            tamem sę nje morzeł. I z tim mje je dobrze. Żebe nje
 90 20|           sedzë cecho, żebesma sę z tim czężorem na czołnje nje
 91 20|          besma mogła i njicht be wo tim nje vjedzoł. Bivało, że
 92 20|         wochronjic. Ale Trąba ju wo tim som mesloł.~— Noprzod —
 93 20|           kopjica czim krodzij mje, tim veżij rosła v gorę. Ku reszce
 94 20|        Ludze povjodają, że won tu v tim wostrovje głęboko v zemji
 95 20|       zaczął movjic:~— Dobrze tu na tim wostrovje ve strzodku dużich
 96 20|            v Gduńsku. Jô sę czuję v tim pałacu provdzevim krolem. —
 97 20|           Dobrze i cepło dziso przë tim wognju, ale jidą długji
 98 20|         stolim i zacząl mjeszkac na tim wostrovje. Jednigo rena
 99 20|          vas v goscenje. Legnjita v tim tu molu! Deszczu nje będze.
100 21|       butelka — bo won nje pjije.~— Tim vjęcij będze dlo naju —
101 22|            Za njiżodni pjenjędze be tim kęsim psom provdë nje povjedzelë.
102 22|            jeden roz na rok graje v tim dużim lese. Ale na drogę
103 24|             czas krolevjonka: Przed tim straszedłëm mjij sę na bocznoscë.
104 24|        sebje robją wofjarę, choc wo tim nje vjesz som.~A jô povjedzoł
105 24|            v teł wobaji łotrzë. Pod tim iotrem, chturen sę navroceł
106 24|            zokon ricerskji koże i v tim razu bjic, kjejbe njepotcevi
107 24|            abo i na żëcé tvoje. I v tim razn nje będzesz mjoł grzechu.~
108 24|             provadzëc taką godkę na tim svjętim wodpuscë? Jak jô
109 25|            to boczë, że jô vołom. V tim razu zapolisz na krotką
110 25|          kjej jinszi nje beło. Przë tim rżnjęcu jô zavadzeł bosą
111 25|           przez jezoro czołnami i v tim wopuszczonim molu svoje
112 25|         njimi sedzała czornô noc.~V tim zaczęło sę rozlegac szczekanjé
113 26|            viborkji mjoł wulożoni v tim koszu, podnjosł jem głos
114 26|             pitoł sę, cze jô jezdem tim jistnim, co ve Zvadze njeboszczikovji
115 27|            dnja stanął słup grebi v tim płoce: Pon Czernjik.~Stanął
116 27|           spuchnje. Tero wuvożej: V tim domu prava vëmjerzô spravjedlivosc
117 27|            bromę njedovjinnoscë, wo tim nji ma v dole vodë. Navetk
118 27|             nameslec, cze jô jezdem tim Remusem, chturen vjedno
119 27|            vistępcą, jakjim wonji v tim cerografje mje pjeczętovalë.
120 27|        vjelgą sełą i pevnim trafem. Tim norzędzem wuzbrojoni zastąpjił
121 27|              ruszoni paraluszem. Po tim strasznim wuczinku wucekł
122 27|      poczestnoscë krolevskji vłodzë tim vjększô, zvożivszë że lud
123 27|             ten złoti ząb, ale że z tim nje dobeł, bo kjej go połknął,
124 27|            kozelë, cze jô, Remus, z tim virokjem jezdem kuńtant.
125 27|          żelazną wod pjecka?~I przë tim sciskała mje za szeję i
126 27|            pożenji abo woddzękuje z tim svjatem, njim cebje zos
127 28|             na volni vjikt i leżą v tim krolevskjim pałacu, trzeba
128 28|       pruskji wobleczenjé gnotóv. V tim sę będzesz czuł vjele lepji
129 28|         głovę. Jak jô sę wuzdrzol v tim szarim wobleczenju i ręką
130 28|       meslec maja, jak wo wumarłim, tim barżij, żem vłosną wod njich
131 28|           je smjerc namjenjonô, a v tim razu go nje minje. Tej Mjichoł
132 29|          wodecknął i rozmiszloł nad tim dzivnim snem, veszedł porene
133 29| vszeternostką sełę vëduszają. Ale v tim razu dusza moja ju sę vëlękła,
134 29|            mocnigo serca. A tero na tim łożku leżała le jego cenjô,
135 29|    przczvjisko MuchóvZoborskjich, a tim co przińdą, przikłod mój,
136 29|       zapoli nen mateczni jałovc. V tim razu jô, chocbe mje sto
137 29|         lati na pustkovju. Jakbe na tim ricerskjim znaku na mojich
138 30|     spodzevoł prędzij, njiże jego v tim molu. Ale won nje żdoł,
139 30|          Kjej jem tak rozmiszloł wo tim, co mje Traba dopjeru povjedzoł,
140 30|            Lepji njech Morcen będze tim męczennjikjem, kjej mu sę
141 30|            cë tu pokożę.~— A cuż na tim papjorze stoji?~—  Njick
142 31|           Bogu podzękovac za to, że tim pruskjim sędzom zmjękczeł
143 31|        cebje njicht nje rozumje?~Po tim poczestunku woddzękovałasma
144 31|         povjadelë, mjelë provdę. Po tim, czego jô wod njich sę doznoł,
145 31|             rena do vjeczora. Ale v tim svjece beło nom lepji, njiże
146 31|              a kjejbe to nje beło v tim głębokjim lese, rzekłbem,
147 31|               Podzelimë sę z vami z tim, co przë sobje momë. Le
148 31|             człovjeka na woko, to v tim vipodku moglë pjilovac szandarovje
149 31|          beła porosnjętô vrzosem. A tim vrzosem ku nama szło dzevczę,
150 31|           to matka:~— Kjej kłopot v tim, że mój njeboszczik Zoborskji
151 31|           Vejherova, a ku reszce wo tim, jak przed smjercą v sodzë
152 32|            krzivdë ludzkji, jakô na tim molu sę stała. Słudzë krola
153 32|             svojim jedinim sinem na tim molu, na chternim tero jego
154 32|            szlë za mna. Czim dalij, tim veżij nom wod levi rękji
155 32|        żebem beł mjoł wutchnąc sę v tim mule, a do tego jesz v nocë.~
156 32|          vestchła:~— Mój Boże ! Pod tim kaminjem, jak v grobje,
157 32|             całich Zobór, muszelë v tim zocemku tacëc, jak płoszoni
158 32|         tede! — rzekł ksądz. Może v tim zapadłim zomku stolimë i
159 33|          lest, żebe mje sę trzimoł. Tim bem może ji cvjardé serce
160 33|             cze vińsc na dzeń Bożi. Tim znakjem wobgodanim beło
161 33|         vjosła wo burtę czołna.~Pod tim modrim njebem na samotnim
162 33|           tich dnji, v chternich na tim wostrovje vdzidzkjigo jezora
163 33|              jak sedzec do kuńca na tim wostrovje za svjatem. Dnje
164 33|             to pitoł, rzekł won:~—Z tim zdzebłem vjidu, co go nom
165 33|         sebje pitającimi woczoma. V tim jesz roz, jak na potvjerdzenjé,
166 33|        navołivają, a czim dłużij, z tim vjększim bezpjekjem sedzec
167 33|             pitoł i słuchoł.~Ale na tim nje kuńc. Vjidzącë moję
168 33|             do Dobrigo i do Provdë, tim barżij woczë dusze moji
169 33|        jinszą krosę i novi sztołtë. Tim sposobern ju drugii roz
170 33|            Jezus Christus, navetk v tim mokriin kretovjisku ! Nje
171 33|             v pjekarnjiku. Jô sę na tim znaję... Jegomosc njech
172 33|            A do dom! — rzekę.~ I na tim mje doł poku. Ale nocą ma
173 33|           pocechę vom, zakopanjim v tim kretovjisku, v tim momance
174 33|     zakopanjim v tim kretovjisku, v tim momance mjiłim i ceplim.
175 33|          jako lekji na wurzas tu na tim Glonku takji gduńskji vodkji
176 33|      poprovdze zanjosł v gromadze z tim drugjim, v list klonovi
177 34|              mjesądza i gvjôzd. Pod tim vjelgjim zvonem, jak v svjątinji
178 34|          pjerse. Tec won mjoł bëc v tim vjelgjim koscele dzis worganjistą
179 34|             rozumu (na mje won przë tim pokozoł), i sedzoł dva lata
180 34|          zatchnąc, mesloł jem le wo tim, jak mjętkji i zgrabni są
181 34|            go puscilë v drogę. A na tim samim vozu skrępovanigo
182 35|            Nje bój sę, Trąbo, jô wo tim nje zabeł a tvoje mesle
183 35|           jô wodrzekł:~— Dejma poku tim głupstvom!~— Jakto? dzevovoł
184 35|             mjoł zadané. Le że to v tim przipodku kąsk boli, bo
185 35|             serca wod redoscë, że v tim mjesce, założonim przez
186 35|           poł sto lôt służę tu przë tim koscele, ale v tile latach
187 35|              zovją Stojcem. Tam pod tim kaminjem jô wodpoczivoł
188 35|             przed sobą? Do Pucka jô tim sposobem vëszlachovoł kołovaże
189 36|        chmura kurzu, a czim krocij, tim veraznji vjidzec beło, że
190 36|            To le beła takô godka wo tim szperetusu.~Trąba na to:~—
191 36|            vjedzoł, jak i chdze ?~V tim naszedł służka a z njim
192 36|         nami chcała zrobjic?~—  Nad tim sę pjckjelni sąd naradzi,
193 36|        svojich bliznich złe pjiszą, tim pjekjelni doktor codzeń
194 36|           grzemot i smrod vjeczni v tim dzelu pjekła panuje. Straszné
195 36|          grubé ksążkji żegac muszą. Tim sę peskji vëkrzivjają na
196 36|             kopami. Czortovje, co v tim dzelu pjekła służbę mają,
197 36|            spiczasti stalanni dzub. Tim won takjigo wodtijeńca dzubnje,
198 36|             cenkô, jak pajęczena. V tim razu mu ję czortë cegłami
199 36|        pjekło kaszubskji zresztą na tim mô vzątk dobri, bo ne scignjęti
200 36|             żijąci człovjek, moce v tim pjekle do robotë?~— Jô jezdem
201 36|            do negji, tej rzekł:~— V tim jô poznaję spravkę tego
202 36|            Jô jezdem dvornjikjem na tim majątku i katolickji vjarë,
203 36|             Nji ma vjedzec, cobem v tim razu robjił — rzekł dvornjik. —
204 36|              Ale choc vom zełgoł wo tim pjekle, to jednak kąsk provdë
205 37|          bjije.~— No, to sę zmocnji tim dobrim trunkjem! Nalij sobje
206 37|            Boczta: Strzod ludzi nad tim morzem bołtickjim ma Kaszubji
207 37|          jak wostatni pon wumrze, a tim jô jezdem. I dlotego jô
208 37|             Remus gvesno z chęcą po tim pałacu chadzac będze, podzevjająci
209 38|             pjesnje i frantovkji. V tim vjelgjim pęku papjoróv na
210 38|            pon Sorbskji rzekł:~— Za tim të szlachujesz! Pożdejle!
211 39|         gvesno tu le pjosk i voda v tim dzelu svjata. Ale pokąd
212 39|             może i wutonąc v Błoce, tim siadnji, kjej vjater vjeje
213 39|  pjekjelniku! Jô cę za to vszetko v tim torfje vëczapję, że będzesz
214 39|             Smętka, njiże wutonąc v tim torfje i stanąc przed svjętim
215 39|             nachodzeło czim dłużij, tim bliżij. V tim z nich potarganich
216 39|          czim dłużij, tim bliżij. V tim z nich potarganich zemnjic
217 39|           ję jak potężną modlitvę v tim jinnovjerczim kraju na te
218 39|         chternigo nje kupjisz. Przë tim mogłbes i naju zgubjic.
219 40|      wokjern, jakbe sę redovało nad tim kvitnącim krajem. Ale moja
220 40|            smętorzu mojich braci.~V tim Trąba, sedząci na zemji,
221 40|          pana:~— Vjelmożni panje! V tim momance doł mje Remus przërzeczenjé,
222 40|            a że to jego ringraf, wo tim svjodczi herb nasz, vëreti
223 40|           muszoł, chocbes mjoł przë tim duszę stracëc!~Ale mje wob
224 40|             jem jesz cos: Tec tam v tim koscele verazno chtos spjevoł!
225 40|          mje belo mjiło, kjej jô po tim strasznim vanożenju ku reszce
226 41|         dzejach Smętka povjodała.~Z tim vszetkjim żëcé moje sę wodtąd
227 41|             Dzecątku v żłobje. Przë tim won groł na skrzepjicach
228 41|            cze też ducha wostavji v tim smjegu.~Tak jô z woczoma
229 41|           tełu popichac. Czim dalij tim barżij cuzô zdovała mje
230 41|           spodzoł, njiże nańsc tu v tim molu tę kobjetę! V pjerszi
231 41|          ksążąt! Nacuż të budzisz v tim żorotnim chłopje — i pokozoł
232 41|           sę z kominka po jizbje. V tim vjidze stojelë wonji naprocem
233 41|            jô som wostoł jedini pod tim njebem, pełnim zemnich gvjôzd.~
234 41|       zbłądzeł, le mocnjeszi sełë v tim procovałë.~Ku reszce żem
235 41|      Grzebova njevjele dalij ale po tim svjeżim smjegu strachoł
236 41|        navetk psë pochovałë sę przë tim strasznim mrozu po svojich
237 41|             jakbe wod vjele głosóv.~Tim lepji, że nje spją, meszlę.
238 41|          jaż do pozdni nocë deruje, tim won nje vjinjen, le ti ludze,
239 42|        Szołtes chvjilę sę przëzeroł tim lamańtom, ku reszce rzekł:~—
240 42|            jem, ale wumarłi leżoł z tim vjecznim wubetkjem na skarnjach,
241 42|             i co mô bëc dalij. Przë tim jô zaboczeł v pjeń wo ni
242 42|         mjoł na to rzec? Beło to na tim samim molu, chdzem przed
243 42|          tede gosc njespodzevani, a tim beł nasz koscelni Kojtała.
244 42|           czim vjęcij jich chto mô, tim v woczach ludzkjich je mądrzejszi.~
245 42|           Czernjik povjedzoł, że po tim vjelgjim kamroctvje z njeboszczikjem
246 42|      rzekęJak z pjeca nii łeb. Przë tim jô stłukl sobje głovę, jaż
247 42|          Nje vjem, co sę ze inna po tim dzejało. Le jak jem sę wobudzeł,
248 42|             jô jidę v svjat!~Wona z tim beła barzo spokojnô, a jô
249 42|            a czim jich belo vjęcij, tim Trabjinô sę głosnji jisceła.~—
250 43|             gvjozdami, a jô legł na tim samim molu na wurzmje nad
251 43|         jakjimi napasł mje svjat za tim jezorem i za timi lasami.~
252 43|      połnocnich stron zjavjił sę na tim wostrovje stolim. Na Zoborach
253 43|            na głovje.~Nje minęlo po tim anji kjile pocerzi, jak
254 43|             zeloni vjid pjorunóv. V tim vjidze łiszczałë ku mje
255 43|          brzegu Zoborskjim. Razem z tim jakjis rożovi vjidë rozlevałë
256 43|             dnje vjelgjigo mrozu. V tim mocnô duna vodë przebjegłszë
257 43|          nje vjedzała sobje radë.~V tim jedna taka vjelgô vëlała
258 43|             rozervanich serc, bo na tim molu ju po roz vtori dvoje
259 44|          pjisma nje przeczetoł.~Pod tim kaminjem jô wodpoczivoł.
260 44|            polącą smołę po gorze. V tim momańce vjidzoł jem, jak
261 45|           po durach v mojim vampsu, tim samim, v chternim jô przeżeł
262 45|         Remus, co jak va rosł tu na tim pustkovju. Nje povjadałam
263 45|             duszë rozvjidnjało przë tim wopovjodanju dzecom:~— Vjarë!
264 45|              Dzis spomjec gburom wo tim, to jim vstid. Bo po smjercë