Chapter
1 1 | zvjeszałë sę wobdzarté, że rek be sę litovoł...~Kjej Remus
2 1 | dzivno stało. Bo na woko be sę beło zdovało, że Remus
3 2 | krolevjonko, nje rzeczesz słova, be cę ratovelë?~—Vejle, co
4 2 | wuczulëbe krokanjé varnë i be powucekalë wod nji, jak
5 2 | zakrziknął na tich ricerzi, be smoka zabjilë i delë krołevjonce
6 2 | mogł gadac movą ludzką. Cuż be won nje nawopovjedzoł! A
7 3 | do dom letką nogą. Bo tak be beł tam v smjegu żëcé wostavjił
8 3 | tvoje woczë czarzëc będze, be cę do smjechu dostac. Ale
9 4 | Mjichoł przësvjodczeł: ~— Jesz be cę vjilk połkł i bełobe
10 4 | daleko v jinszim molu, a tam be va sedzała cecho i sę nje
11 4 | przeką nich paproci, boczącë, be sobje wo nje bosich nóg
12 5 | Łąkę z paprocą jô wobszedł, be sę nje skaleczëc v lecenju,
13 5 | mje znovu navrocosz? Jô be beł i tak przëszedł. Ale
14 6 | tak żem so wuvozoł: Tu be i szerokjim vozem przejachoł.
15 6 | zdzevjiła i rzecze:~— Jakuż be to mogło bëc? ~Tej jô ji
16 7 | so tchoł chleb do torbë, be jisc po Martę i ję zabrac
17 7 | sę będę v Jimję Boskji, be cę wukarac. Zlez z konja
18 7 | na woczë v polu i v lese, be jimu wodvożné serce zmjękczëc,
19 7 | dobrą volą chcoł sę cofnąc, be dostac rumu. Vjedzoł jô,
20 7 | kjerz dzekji roże, a njicht be nji mjoł pomeszlenjô, że
21 8 | służbë, na nowukę pjenjądze be sę nalazłë.~Mjichoł kąsk
22 8 | nowukę i volą, njeszczescô be po svjece narobjił, jak
23 8 | wotvartô voda. Mjichoł jak be chcoł njico rzec, ale sę
24 8 | woborze rzekł Mjichoł:~—Gbur be sę gorzeł, kjejbesma tego
25 8 | njibe nje vjedzą. Bo jak be sę vëdało, że ta ksążka
26 8 | doznelë, co wona je vorta i be mje wopedlë i wobrabovelë,
27 8 | muszi z ti ksążkji. B ojô be mogł znji czetac przez całą
28 9 | kołpje nje przëplinęłë, be patrzëc na mje dzivnimi
29 9 | povjedzałë, że tu mom bjec, be tobje wofjarovac służbę
30 9 | przëszedł do sebje. Tej jô sodł, be zeblec botë i vjidzoł, że
31 10| tak povjedzoł:~— Dzivno be też beło, żebes të, Remus —
32 10| wodrzekł jem i vsunąl na voz, be vząc drogę na Lipno.~Do
33 10| Nje tak dovno temu. Chtuż be mje beł v nen czas povjedzoł,
34 11| vdarzisz të so wosobë, chterna be cë mogła mjec to zrobjoné?~—
35 12| Njevorto, rozstąpjiłë sę, be dac ji svobodną drogę. A
36 12| jak bosi Remus i żdoł, be mje poznała i co rzekła.
37 12| chcącem strąceł v vodę, be wurzasem moję chorosc vëlekovac.
38 13| rzeczë njick, Remus, bo mje be sę czężko zrobjiło.~Jak
39 13| chtuż z naszich wodvożi sę, be jim wodebrac vłodzą? Jô
40 13| gburskji przedovają wojczeznę, be szukac po mjastach letkjigo
41 13| truse, bo z taką małoscą be jednak vłodze nad njemim
42 13| po spikrzu i po stodole, be sę doznac, cze dosigną do
43 13| przëczinë moji skażoni godkji be nje vzęlë, rzekł Mjichoł —
44 13| zacząl szemarzëc vjater, be nańsc na pustkovjé nocą
45 13| njich ju sę varzeła mjozga, be je przëwoblec wob lato lestem,
46 14| Jidzë do gorë, Remus, bo won be rod chcoł z tobą pogodac.~
47 14| szukelë, cze mje njima, be mje postavjic przed svojigo
48 14| Dlotegom vrocel do wojczeznë, be tu wumrzec.~Znovu mje sę
49 14| ludzkô wurosnje do vjidu, be Pon Bog na nji pjisoł svoje
50 14| procovac i wumjerac muszą, be drzevo jich żivota dosigło
51 14| takji ksążkji, v chterni be zapjisani bełë dzeje naszigo
52 14| jedna prziczena sę zeszlë, be vëvołac takji straszni skutk.
53 14| zrzeszonich mocno prętóv, be go złomelë. Ale żoden ze
54 14| Straszkovi jizbë i poklękalë, be za ksędzem povtarzac pocerz.~
55 14| całą drogę żëcô. Tobjem be beł rod luostavjil napjisané
56 14| Helu po Stopjenni Kamiń, be wożelë znovu v mocë i chvale.~
57 14| Vezta ze sobą sekjerë, be vëcąc, chdze be beło trzeba.~—
58 14| sekjerë, be vëcąc, chdze be beło trzeba.~— Za moji pamjęcë
59 15| v njedzelnich ruchnach, be uwodprovadzëc njeboszczika
60 15| namjenjoné tego nje minje! Czimuż be Remus mjoł nekac z pustkovjô?
61 15| na drogę. A chtuż jinszi be cë go zavjeseł? Tec jezdes
62 15| stari tatk, chturen beze mje be szedł na ponjevjerkę i żebem
63 15| nje bojała, ludzkji vstid be mje nje strzimoł i bem szła
64 15| Jak przëmuszisz worzła, be z vesokjigo kaminja zeszedł
65 16| mogł robjic geszeft, żeli be ludze sę gorzilë na jego
66 16| të, że jakji parobk woczë be podnjosł na pańską corkę?
67 16| Tak jô vstoł bez słova be jisc. Ale won jak żaba sę
68 16| jakjich moja żedovskô mje be nje narobjiła. Ale na to
69 17| vëbudovoł nové skrzidło, be mjała lepszi bezpjek. Ztąd
70 17| goscami abo jaką storą bjałkę, be povjodała bojkji. Tej wonji
71 17| vortoscë nji mają, bo njicht be za njich fenjiga nje doł.~
72 18| nje zdovało tak, bo nacuż be mjelë napravjac, pokąd nji
73 18| njick, lem sę przeżegnoł, be pocerz wodmovjic.~Trąba
74 18| mu pomału i verazno, co be mje dobrze rozumjoł:~— Trąbo!
75 18| wokoma krolevjonki, zaru be mje bjałka moja vëpenetrovała,
76 18| mocnich chłopóv, jednak be sę do mje dobrała z mjetelokjem.
77 18| dobrała z mjetelokjem. A chtuż be ji to zganjił, kjejbe mje
78 18| pravo. Navetk ksądz jegomosc be ję pochvaleł, bo pocuż łażę
79 18| mestrovac.~— Gvesno!~— Ale cuż be to mogło bëc?~Medetovoł
80 18| voda jęła wobracac koła, to be sę ta całô starô latarnjô
81 18| zapolëc jak svjeca. A cuż be z nami beło? Tvoja karadajka
82 18| besma sę wupjekła. Razu be njicht nje rozeznoł, chturen
83 18| wobjegł jem szopę navkoł, be sę doznac, co sę na rzece
84 18| rzekł Trąba. — Bo mje be sę zdovało, że to beł chłop.~—
85 19| zaszła, tej jego prosilë, be wostoł, bo po njim chce
86 19| że to przëjachoł Smętk, be njiszczëc Kaszubóv, jak
87 19| go ledvje rodzonô matka be rozumjała!~Na le słova vezdrzoł
88 19| na vjelgą mjarę. Tec tu be voz drabjinovi porą konji
89 19| dvjerzami na stopjenjach, won be ję vjidzoł.~I kjivoł do
90 19| dnja,~nocnim duchom zavoła,~be za starżą tvojicli brom~
91 19| zmortvichvstanć zëcé dô,~be povstavszë z mogjił grzępë~
92 19| ten wuzdrzoł mol, ~może be cë belo żol.~Mjast to gnjozda
93 19| że stanęłasma na gorze, be wodpocząc, bo dalij szło
94 20| zopjeckjem. Trąba tam zlozł, be wogjiń wobskocac, jô vzął
95 20| wobskocac, jô vzął trigjelk, be szukac vodë. Kjej jem sę
96 20| cziszczec na zemji, czimu be sę nji mjoł po smjercë do
97 20| sedzec besma mogła i njicht be wo tim nje vjedzoł. Bivało,
98 20| rozińc! Bo z ludzi nom tu be njicht krzivdë nje zrobjił,
99 20| cę zjesc anji cę wutopjic be nji mogła. Ten tvój długji
100 20| sebje vamps i mu go doł, be sę njim przëwobłeld.~— Bog
101 20| na koszulë sedzec jednak be beło njebelno. Jô le chiże
102 20| tvojigo mesterstva v granju be po tobje też v spodku nje
103 20| Lipińskjich Pustkach. Vaspon be gvesno szedł na vëbavjenjé
104 21| anji krose anji muzekji be nje stało, kjejbem chcoł
105 21| le vamps skażoni. Z czego be kravce żëlë? — Vjidzisz,
106 21| wodezvoł Trąba — bo chtuż be groł marsza v Mjirachovskjim
107 21| znaje — rzekł Stach — to be won gębë nje wodemknął.~—
108 21| djobeł ze svjęconą vodą. Jesz be naju ksądz proboszcz z kozalnjice
109 22| i ze szablami przë boku, be cę zabrac.~Vezdrzoł jem
110 22| vjidzę, a nje vjem słova, be jich przewoblëc całem!~Zakreła
111 22| ludzi: Za njiżodni pjenjędze be tim kęsim psom provdë nje
112 22| Ateros łuchej, co jô zrobjił, be cę retovac: Beła egzorta
113 22| słudze krola pruskjigo, be mje wodebrac svobodę. A
114 22| to za marsz vojskovi! Mje be sę tak zdovało, że za dovnich
115 23| kompanjijô sę rozeszła, be szukac nocligu. Chto nji
116 23| Svjętigo z mocnimi pjęscoma, co be nimu dardanovji tę spjiczastą
117 23| mucę vbjił z gorë v łeb, co be mu slepje na vjechrz vëlazłë.~
118 23| kompanjiją do Vejherova, be vstąpjic na dowuczenjé do
119 23| dzevczęca zrobji bjałka, to be delë poku. Leon ze stenką
120 23| Pitalë sę Klerika, na kogo be mjoł pomeszlenjé. Ale njim
121 24| Bogu! Jesz tile vas jesta, be vëbavjic zapadłi zomk i
122 24| rządzą. Wofjarovac żëcé, be jim dac vjid i przë pasach
123 24| zavjesëc jim mjecze, co be volą i sełę mjelë wuprzec
124 24| woczach stanęło javno. Tak jak be wod nich dzejóv litoscivego
125 24| podrosnje i będze mocni dosc, be spôdk po wojcu vząc na sę.~
126 24| Glonku i podnjosł flińtę, be mje zastraszëc. Ale jô go
127 24| Ale jô vjedno movję: Dovno be cę psë zjadłë, kjejbes nji
128 24| wona vjedno movji, że jô be sedzoł doma, kjejbe mje
129 25| wod deszczu! Jesz lepji be beło, kjejbesma mogła sobje
130 25| Wostanji tu i sę rozezdrzë, cze be sę nje doł jakji dach sklecec
131 25| krokóv muszoł jem stavjic, be jedną z njich wobińsc. V
132 25| sę zeszłë, że ledvje voz be mjedze njimi przejachoł.
133 25| noc podług moji wudbë njic be mu nje zrobjił. Po ti roboce
134 25| vëjął krzosedlo i żogjev, be zapolic pęczk mojigo mechu.
135 25| gromadze ze svjata vzął, to be może i v rok naju nje nalezlë.~
136 25| Kjejbe jô nje jego, won be mje beł przestrzeloł. Tak
137 25| gvjozdë pobladną. Jakoż też to be mogła bëc godzena?~Tak ma
138 25| grobach tacec sę muszą, be sę nje dostac v ręce cuzi
139 25| zabeti szandara wo tobje be mogł mjcc vjédzą.~Deszcz
140 25| cebje, jak do przijacela, be sę vëjiscec. Chdziż mom
141 25| nji mom fenjiga pod duszą, be ję wod moji bjałkji vëkupjic.~
142 27| czim nje wopuszczą worędzë, be cë sprac rzetnjicę jaż spuchnje.
143 27| sądzeł sędza pruskji, a vjele be cëvëboczeł wuvożającë, żes
144 27| beł człovjek sposobni, to be cë ten Szabelka drogo porachovoł
145 28| dużé nożiczkji i grzebiń, be mje znadz vłose wobstrzic.
146 28| i tam zańdze do Neumana, be so jednigo i dregjigo vëpjic.
147 28| Jezusa wukrziżovelë, to be wod mojigo granjô murë tvoji
148 28| godzëc na svoje vjeselé. Won be rod mjoł Mjichałovę Martę,
149 29| jezora gvołtem vząc, tego be żoden smjertelni człovjek
150 29| wumjemë sobje mjecza wukuc, be to machtanjé Smętkové wod
151 29| barzo dużi mantolik, chturen be ledvje dłonją przëkreł.
152 29| wopoczni, że żoden człovjek be nje przëszedł na to, be
153 29| be nje przëszedł na to, be go probovac ruszëc z molu.
154 29| Ko jô mjoł czasu dosc, be svoję krijovkę przijemną
155 29| dzirżkji dzevczątko sena be mje zastapjiło. Ale bjegu
156 30| po koscele mje gonjiła, be sę vëpitivac wo cebje. Cuż
157 30| zaczervjenji, bo nji mô woczu, be sę vstidzec. Napjisz na
158 31| pevnim, Remus, że wonji be nom ti pojigji nje delë,
159 31| vszetkjich vzęlë pod jiverę, be moglë tłuc Francuzóv. Naszim
160 31| wobzerelë, jak sztukę bedła, be doznac sę, cze jô zdatni
161 31| jô v rovje kol lasu sodł, be so przëszekovac stravę.
162 31| szandarovje v karetę pakovelë, be go zavjezc do sodze. Naszi
163 31| pokozelë, ale som ksądz proseł, be sekjerë i kłonjice pochovelë.
164 31| i dobrą palecą v pjęscë, be jim te njenobożni karkji
165 31| dosc grôp i smołë mają, be jim dac zopłatę rzitelną.
166 31| sługóv pruskjich i dobrą volą be nje pozvoleł arasztovac
167 31| dołbem so głovę wucąc, że won be jegomoscë wukreł tak, że
168 31| ze Złim Duchem, jegomoscë be nje vëpenetrovoł. Ale i
169 31| rzekł Trąba. — Może to be beło nolepji. Żevnotę be
170 31| be beło nolepji. Żevnotę be dovozilë ludze ze vsi rebackjich,
171 31| njeboszczik wojc jesz żeł, to be won vas, jegomosc, tak zchovoł,
172 31| patrzi. Zadom sobje starę, be vaszę godkę rozumjec, co
173 32| wopoczni, że żoden człovjek be nje przëszedł na to, be
174 32| be nje przëszedł na to, be go probovac ruszëc z molu.
175 32| vigodą. Tec tu żodną mjarą be njebeło można wukrëc ksędza.
176 32| svjęti pamjątkji, że serce be mje bolało, kjejbe ludzkô
177 32| jakjigo zapadłigo zomku, zkąd be vas krosnjęta ju vjęcij
178 33| ju chcesz naju wostavjic, be sę rozpravjic ze svoją bjałką,
179 33| że vjęcij dobrich ludzi be sę dostało do sodze kjejbe
180 33| dostelë v ręce. A tobje be też nje wuszło suchim pękjem.
181 33| vząc tich dvuch talaróv, to be i ksądz nji mogł mu dac
182 33| znaczeło njeprzelevkji i nokoz, be sedzec v jomje ceszij kota.
183 33| beła vjadomô, to prędzij be te rebë v vodze bełë go
184 33| ludzkji wobrachunkji.~Czimuż be nasza zaklętô mova kaszubskô
185 33| na złotim tmnje? Czimuż be nasz lud kaszubskji nji
186 33| vjarë są ludze, co sę boją, be Jancekrest nje dobeł nad
187 33| długo pon Bog nje dopusci, be v sercach ludzkjich vëgasła
188 33| zamknac, tak że jinaczi be naju vëdostac nji moglë,
189 33| na wostrzegę, bo nadarmo be prochu nje psuło.~Mjelësma
190 33| gromadë jałovcóv.~— Cuż to be mogło znaczëc? — pitoł sę
191 33| rebocë sę vłożilë ve vjosła, be jim wujachac. Ale kjej szandarzë
192 33| kjile dnji — rzekł jem, be ksędza poceszëc.~— A zdrój
193 33| svjat. Tej wodemknał jem go, be sę rozezdrzec. Ale deszcz
194 33| nje trzeba takjigo wognja, be na njim vołu wupjec. Nakładzële,
195 33| jezora czinjił, bo nacuż be je mjoł?— Tej jesz roz pocignę
196 33| njich podsłuchac, bo naszi be żodną mjarą nje vëdelë.~
197 33| meslice, jegomosc? Cze uwonji be sę na takji gvołt wodvożilë?~
198 33| kraju. Na to sami Njemcë be nje pozvolilë. To le beło
199 33| tile strachu przeszedł, be sę do vaju dostac.~—Jakjigo
200 33| kaczka beła na woborze. Cuż be to beło, kjejbe won mje
201 33| njeszczestlevi. Ale czimu be nji mjoł lubjic po smjercë
202 33| njeboszczika. Bo szkoda be beło, kjejbe szurë vodni
203 34| przëjachelë reno na Zoborë, be dac vjédzą. I rzekła panna
204 34| doteguję. Novjększô vjes, chdze be mogł je kupjic, to Vjele.
205 34| wobroceło tero gorą do słuńca, be służeło za vołtorz. Dvuch
206 34| womońcovji, chturen dulczi, be popsuc nabożeństvo nobożnich
207 34| namjenjoné. A jednak lepji może be beło, kjejbem tam njigde
208 34| vjezlë njemjeckjigo pastora, be go wodstavjic do sodze.
209 34| rzeknjice żevą provdę, bo i vom be mogło baro zle jisc, kjej
210 34| Krauze, bo më momë nokoz, be go bez przelevkji arasztovac
211 35| rzekł jem. — Jô wostanę, be wodrobjic arąd za moję jizdebkę
212 35| muszisz jesz roz, bo kuracejô be nji mjała skutku. Remus,
213 35| beło, a godkę moję: — chtuż be ją beł rozumjoł?~Z pjerszim
214 35| wodbëc povjinjen pjclgrzimkę, be sę pomodlic na grobach ksążąt
215 35| a jô przë njim wukląkł, be za dusze tich vjelgjich
216 36| przijacelstva. Bo jakuż be takji vjelgji pon naju bjednich
217 36| chternich porechovanjé trzeba be beło czasu. Vszetko to dzejało
218 36| po svjętigo Jana, na to be trzeba takjigo sposobu,
219 36| żivcem do pjekła przińsc, to be człovjek muszoł jednak przeskurzëc
220 37| wostatnim Kaszubą. Bo wona be jinaczi nji mogła, jak retovac
221 37| nobliższich braci. Tede be i nasze zdrzemjałi rodë
222 38| zbjerac tich pamjątk, ale be pokazac je młodim i dzecom,
223 38| vjid sę na chvjilę zażeloł, be zaru zgasnąc. A pon pravjił
224 38| zbjerom kaszubskjich ludzi, be mje povjadelë wo starich
225 38| wucha! Cuż të mesloł, jak be jô vëzdrzoł, dącë v moję
226 38| mje mjelë vamps rozpjęti, be mje cucëc, a tero na pjersë
227 39| rzekł Trąba i sę stanovjił, be wocerac mokleznę z karku
228 39| Wodemknął jem tede moję pakę, be vząci zapolëc, chocbe jednę
229 39| jô przevrocel moję karę, be ję pchac za njimi. Ale rebok
230 40| po to nje jidze. Prożno be beło! Dejadej vaszę karę
231 40| Trabą wostavjiła Smołdzenë, be jisc v stronę Głovczëc,
232 40| kaplice rodu Podkomorzóv, be przeczekac njepogodę, bo
233 41| Pokąd jô tam valczec muszoł, be vënjesc duszę i zdrovjé
234 41| chłopskjich chatach wobsvjecoł, be pokozivac dorosłim i dzecom
235 41| pastuszkovjc przënekelë z pola, be sę pokłonjic Dzecątku v
236 41| njimem mogł vëdostac słovo, be pochvalic Pana Boga.~— Na
237 41| spjesz sę barzo, żeli chcesz, be tvój tovarzesz nje przëpłuceł
238 41| Tęde won gvesno szedł, be las go wod vjatru zastovjol.
239 41| do sebje — do szołtesa, be vësłoł ludzi, cobe mje pomoglë
240 41| porvoł, żem przeskoczeł, be go zdusëc jak psa. Ale v
241 41| mojimi konjami z Koscerznë, be spjisoł zgodę v spravje
242 42| nje not!~— Będę pjilovała, be cebje nje wokredlë.~— Mje
243 42| wukładnigo szeku v głovje, to be cë sę talarë v mjeszku nje
244 42| Kobjecesko mjałobe żëcé, a gmina be sę vëzbeła czężoru. Ta rada
245 42| sę, koscelni! Chdziż jô be skrzivdzeł tak vjidzałigo
246 43| dovała kjerunk boczącô, be voda nas nje znjosła bliżij
247 43| Do cebje jisc njesposob be na cę nje sprovadzëc ludzkji
248 44| dalekjich gór na skrzidłach, be njim zavalëc Vesoką Bromę
249 44| wognje na vesokjich drągach, be je zapolic po całim kraju,
250 44| człovjek błądzeł,~Not sędzigo, be go sądzeł...~Skłodom svoje
251 44| duchë do cebje na tę gorę, be sę wustavjic v kręgu v koł
252 44| jem szukoł voza i konji, be ję wodvjezc do ji vsë. Njedługom
253 44| bjednich gminë. Ale jô wostoł, be rzucëc gorsc zemji, njim
254 45| leszczenovą nade mną stojąci, be mje vëdzelëc karę, pjes
255 45| mje strąceł v zemną vodę, be mje vëlekovac wod żołti
256 45| chterni mova beła wodjętô, be nji mogła przëvołac retunku.~
257 45| Marcijanna przed smjercą zleceła, be go tobje dac. Ale won z
258 45| jeden na sto lôt i prosi, be ję przenjosł przez rzekę
259 45| że sę doł nim przëdusëc, be wuchronjic dzecë. Na krzik
260 45| Ledvje ksądz zdołoł zańsc, be mu wudzelëc wostatnich svjętich
261 45| jich rozumk beł za letkji, be tę vjelgą duszą rozumjec.~
|