Chapter
1 1 | Remusa pod Pękatą Vjeżą abo i przë Czervjoni Karczmje przedającigo
2 1 | vjes głovnô Czestich Pól a przë tim przemeslnô i pełnô zëcô,
3 1 | ludu, chdze wuczilë sę jich przë kominkach młodi wod starich,
4 1 | le vłosnô matka rodzonô, przë pjersë go vëchovavszë, godkę
5 1 | szkurpë so spjita belno przë "Różë z Tandeburga", "Alim
6 1 | Mosce v Gduńsku. Stojoł przë svoji karze vesokji i dzivni
7 1 | moja sę redovala i płakała przë czetanju. Ale doznac sę
8 1 | przësunąl stołk do stołu przë jedinim woknje. Njiskô to
9 2 | stojało kole scanë, głovami przë kumje. Nade mną v scanje
10 2 | vzęła korunkę i wusadła przë pjecku na lavje. Ale jô
11 2 | Lem njick nje rzekł.~A przë pocerzu vjednom muszoł vzerac
12 3 | Na to jô słuchoł i stoł przë dobetku. Alem tego sobje
13 3 | krokóv v las i vołoł z rękami przë gębje:~— Poj tu! —~Tej z
14 3 | beło, że ji nje scęlë, bo przë woranju muszelë ję vëmjijac.
15 3 | mjoł rozum ludzkji. Legł przë mje i zevoł. A jô czuł taką
16 3 | małim, bjednim i żorotnim przë ti peszni i vdałi krolevjonce,
17 4 | kominka, bo beła pravje przë klósk gotovanju na vjeczerzą.
18 4 | Tam jô Gnjotę wostavjił przë bedle i mu przëkozoł tak:~—
19 4 | rog, bo drugji so skjidła przë ti worędzë. Ale wona krom
20 4 | pustkovju wo takjich, chternim przë szukanju vęgla i kvjatu
21 5 | wurzasu, wostała v stron. Przë rzece vlozł jem wobuma nogama
22 5 | ne straszlevé wukozkji. Przë tim mje cepło zaczęło v
23 5 | nje nanalozł, le jô som.~Przë ti roboce jô sę zmokł, bo
24 5 | co zamanąvszë, z brzuchem przë zemji i blészczącë na mje.
25 5 | złé woczë ju beł vjidzoł przë jinszi worędzë, lem so nje
26 5 | połeżeła kol mje łëżkę. Ale jô przë jedzenju njimogł njijak
27 6 | vodë wubjeżało gorą brodu przë zomkovjisku pod korunovaną
28 6 | njico v jego kulavą nogę, że przë palecë leno sę mogł kurdusac.
29 6 | dovoł krovom v chlevje, tej przë mje, jak łaseca, kanęła
30 6 | żebe ze mną szła brodem przë zomkovjisku. Ji wojc mjoł
31 6 | pasturk bjedni i krolem będze przë krolevjonce.~Ale wona v
32 6 | podvjeczorku muszoł jem przë dobetku pomagac, potim do
33 6 | vesoką jaż do njeba. Studnjô przë trzech chojnach: tam bracô
34 6 | Rebeką, bo z bęboruszkjem przë studnji stojisz!~— A Morcin?~—
35 6 | Ale wona to zmjerkovała...~Przë kominku vjisoł trampk do
36 7 | Nabuchodonozorovi, potim chojnë przë Jozvovi studnji. Ale jak
37 7 | koło brzucha i dużi mjecz przë pasu.~Tero jô sę dobroł
38 7 | stodołą, le z Absalonem stojoł przë stanji. Wobaji cecho rozmovjelë.
39 7 | nje vjidzoł. Tej wukląkł przë Golijace i zączął jego ruchna
40 8 | ku reszce voloł to rovnak przë se wotrzimac. Machnął ręką.~—
41 8 | wojczezna mô granjice, jaż przë morzu, a sprava ji vszędze,
42 8 | mjecha i powukłodoł na łavje przë pjecku. Ku reszce vëszła
43 8 | ję ludze vërivają sobje przë dvjerzach drukarnji. Som
44 8 | pjisané, żebes na pustkovju przë konjach i pługu dożdoł sę
45 8 | Vszetko, com tam z Martą przë kominku czetoł, stojało
46 8 | z głovą, spartą na ręce, przë stole na svojim grebim spjevniku
47 8 | bjedni ludze.~Ale jô wobstoł przë svojim. Bom so wuvożoł,
48 9 | pod korunovaną jarzębjiną. Przë wobjedze bełasma doma le
49 9 | wokno na podłogę, na łavę przë kominku i na lica starigo
50 9 | mje sę zdovało, jakbe won przë kożdim połknjęcu movjił:~—
51 9 | jarzębjinë. Botëm wostavjił przë rzece.~Pod jarzębjiną jô
52 9 | poznoł jem trzë chojnë przë studnji. Szedł jem noprzod
53 9 | skorznje wostałë na zomkovjisku przë rzece. V pjeń jem wo njich
54 9 | wuzdrzisz svoją krolevjonkę? ~Przë wobjedze i przë vjeczerzë
55 9 | krolevjonkę? ~Przë wobjedze i przë vjeczerzë Marcijanna sę
56 9 | znovu szedł do robotë, bo przë procë mje to wosamętanjé
57 9 | do zavjitrza.~Kjej jein przë vjeczerzi ledvo łeżkę womoczeł
58 9 | żem zdrzoł na povjeszoni przë komjinje trampk z paple
59 9 | wurzasu. Tej zaczęla mje, gcbą przë mojim wuchu, szeptac:~—
60 9 | jego bjijącé serce czuł przë pjersë. Ji skarnjô przëlgła
61 10| sę stanovjilë, ale wona przë mje kłękła, chveceła bjołimi
62 10| Marcijanna. Mjichoł wuprovjoł cos przë vasążku a Morcin njosł pęk
63 11| zegarze svjata. Jô jezdem tamą przë vjelgjim vozu, co nocą vëchodzi
64 11| krzosedło i zapoleł latarnją. Przë vjidze v stanji le cenje
65 11| wubjitô stojała cemnosc. Konje przë kumach strzigłë wuszami,
66 11| skuńczela, tej jem kląkł przë spovjednjicë.~Moc Boskô!
67 12| takji buszni?~Ale smjoł sę przë tim Mjichoł i mje klepoł
68 12| nocë paproc mô żevi vęgjel przë korzenju a peszni kvjat
69 12| Marta wob ten czas sedzała przë kominku i vjęzła. Jô zdrzącë,
70 12| i czuł ji bjijącé serce przë moji skarnji. I przëszło
71 12| njiż za knopjęcich lôt. Ale przë pomocë Boskji jes dobeł.~
72 13| Vjid z wokna svjecei, a przë vjidze spjevoł Mjichoł.
73 13| tej ludze wodpoczivelë przë pjeckach, a zdrzącë v wogjiń
74 13| czężko zrobjiło.~Jak wona tam przë kominku sedzała nad svojimi
75 13| jem tej beł jesz dzeckjem przë pjersë moji njeboszczicë
76 13| z bjedą przënekosz, a i przë tim są coroz zgnjilszi.
77 13| wod skarnji Martë, vjęząci przë kominku cecho jak kotka.~
78 13| Marce spsocëc, a jemu sę przë tim na skorę dostało, bo
79 13| jinszą, tak żem wobszedł przë wonim sklepje, chdze mje
80 13| sedzała Marcijanna na łavje przë pjecku, a przë nji Mjichoł,
81 13| na łavje przë pjecku, a przë nji Mjichoł, Woprzestelë
82 14| rzekła:~— Wostanji, Remus, przë mje, bo mje straszno!~Tak
83 14| człovjek na portrece, povjem cë przë worędzë. Beł to mój podveższi
84 14| ze scanë. Mjichoł sedzoł przë stole nad svoją ksęga, a
85 14| ksęga, a Marta gospodarzeła przë kominku. Vjidno tam beło
86 14| zaczęlë za nami szlachovac. Przë jedni worędzë naszlë sę
87 14| wuobleczoni sedzoł na stolku przë stole. Beł pravje przë pjisanju.
88 14| stolku przë stole. Beł pravje przë pjisanju. Ale kjej jem vszedł,
89 14| dziso. Bog vje, cze jesz roz przë takji sele z tobą movjic
90 14| Notecë, jaż do kolana Vjisłë przë Fordonje, a wod nocë morzé:
91 14| mje patrzeł, żebem wostoł przë njim. Tak jô wostoł i żdoł,
92 14| pon stojoł vëprostovani przë łożku i zdrzoł z mokrimi
93 15| żebe voz mogł przejachac. Przë ti worądzem sę doznoł, że
94 15| szła tęde ze mną na nowukę. Przë vëcinanju drogji Mjichoł
95 15| wucha:~— A njerzekł jô cë przë vëcinanju drogji, że nje
96 15| głoskoł ji złotą głovkę. Przë tim jô wuzdrzoł, że v długjim
97 15| dô dach nad głovą i zedel przë kominku? — Boczë, bjedni
98 16| Mogłbes mje na bomelku nosëc przë zegarku. Co za frejda! Szmonces
99 16| napjisané, żebes na pustkovju przë konjach i pługu dożdoł sę
100 16| storigo żeda.~Won beł takji przë tim smjeszni, że mje jankorka
101 16| jô cë rzekł na pustkovju przë ni worędzë? — Ma dvaji zrobjima
102 17| zvjerzęca nalożają chdzeroz przë kopanju torfu głęboko v
103 18| jadze z njinni chdze chce.~Przë tich słovach vstoł Trąba
104 18| chterną sobje stari ludze przë kominku wopovjodają.~— To
105 18| Przez to też. To njico muszi przë nji mestrovac.~— Gvesno!~—
106 18| moją bjałką Trąbjiną stanął przë svjętim vołtorzu, wodnęcełjem
107 18| rozspjevivałë. Sodł jem przë wognju Trąbovim, samim le
108 18| płenącim camrze i cos mestrovoł przë zostavach. Na mój głupi
109 19| muzikę... A koguż të tam mosz przë sobje, długjigo jak drabjina
110 19| mje stolik małi v norciku przë dvjerzach. Na stoliku postavjił
111 19| wuvogą przëzdrzoł tim trzema przë stole. Ten z vezdrzenjim
112 19| beło, jak ludze folvarkovi przë harmonjice pjijani spjevelë
113 20| dobetą, Trąba ju sę grzoł przë vjesołim wognju ze suchich
114 20| przijemno grzoc sę pod lasem przë wognju, tobe zervelë svoje
115 20| të mosz może porę detkóv przë sobje?~— Mom.~— Tej vszetko
116 20| woczë. Ruchna vësuszisz przë wognju. A të, Remus, jidz
117 20| wustavjac leszczenovi rusztunk przë wognju na svoje ruchna. —
118 20| cë rzekę, że zle nom tu przë njim nje będze. Woboczisz,
119 20| wogjiń. Rebocë z nad jezora przë łovjenju zapolają jałovc
120 20| wogjiń vëgasł, bjesadovałasma przë ksężecovim vjidze. Ale vęgle
121 20| Dobrze i cepło dziso przë tim wognju, ale jidą długji
122 20| vëcignął sę krol jezora przë naju na zemji. Ale jô długo
123 21| bob z marchvji i trzimoł przë gębje klarnetę na chterni
124 21| na całą zemję koscerską. Przë ti staceji będzemë rozvażac,
125 21| poznac. Muzikańce sedlë przë stole, a mjedze njimi perorovoł
126 21| ze stenką som v norciku przë dżadach wostoł i sę przëzeroł
127 22| Vjeprznjice i na vjelgji kamiń przë Wovsnjicach, do mjasta i
128 22| do roku zaludnji wona sę przë worędzë kompanjiji jak sę
129 22| sę przed Vigodą zatrzimoł przë figurze v polu. Bjołô wona
130 22| Boskji. Małé dzevczątko pasło przë nji pilątka jesz żołté i
131 22| njeroz vjidivoł Martę mołą przë gąskach na naszim pustkovju
132 22| szklącich szołmach i ze szablami przë boku, be cę zabrac.~Vezdrzoł
133 22| sadła kole mje.~— Żeli mosz przë sobje co do jedzenjô, to
134 22| je svobodno. Tero jazda!~Przë granju kamrota Vebera chiże
135 22| muzikańcë — jô mjedze njimi — przë chternich kanął Klerik i
136 22| svobodę. A Trąba rzekł:~— Przë ti pjesnji jô sę njijak
137 22| połnju do vjelgjigo kaminja przë Novihuce i do Kłęczna: na
138 22| chterne stari ludze vjeczorami przë kominku povjodają, tam dzekji
139 22| będze krolovji jezora, że przë tiin spanjałim granju kurdusac
140 22| nigo chłopoka z pod figurë przë Vigodze, chturen go vzął
141 22| tvojich zdrojóv, społ nocami przë stolimovich grobach, czuł
142 22| pjelgrzimkji na tvojich drogach przë granju marsza kalvarijskjigo.~ ~
143 23| vjadomigo vęglovnjika v lese. Przë Bromje Wolivskji ma sę zos
144 23| przez las vpadła do rovu przë drodze. A to na pozimku
145 23| Vejherovje njech sadnje przë wognjisku i sę vësuszi.
146 24| krziżu. ~ ~Wolivskô Brama! Przë szerokji drodze do Gduńska
147 24| takjich nom potrzeba. Wustanji przë mje i przëzdrzë sę ti srogji
148 24| żëcé, be jim dac vjid i przë pasach zavjesëc jim mjecze,
149 24| moji duszë. Chcołbem bëc przë vas i słóv vaszich słuchac
150 24| na vjelgji vodë. Ale kjej przë knjeji vëpłinął, tej po
151 24| jakbesma sę mjała v żëcu przë vożni worędzë spotkac. Ale
152 24| v drogę. Vrocec sę jutro przë kompanjiji nji mogę, bobe
153 24| zaszła do karczmë Lemana przë goscińcu pomorskjim. Tam
154 24| statecznoscë i strzemjęzlivoscë przë takji worędzë.~Tak wonji
155 25| pęczk mojigo mechu. Ale przë pjerszich skrach wuczuł
156 25| wogjiń rozpoleł, sodł jem przë vaspanu, a won tak povjodoł:~—
157 25| zdobecz, kjej jinszi nje beło. Przë tim rżnjęcu jô zavadzeł
158 25| godzin ma tu ju pevno sedzała przë szekovanju vjeczerzë i wodpoczivającë
159 25| vjeczerzë.~— Tej to ju tak przë połnocë będze! — rzekl krol
160 25| że jich potomkovje nocą przë jich grobach tacec sę muszą,
161 25| lesnigo do gonjitvë sposobni. Przë połnocë zbudzeł sę czornji
162 25| vezdrzoł, tej sedzoł vaspon przë wognju i sepoł krepë do
163 25| njico movji, że ma sę jesz przë vożni worędzë będzema vjidzec.~
164 26| głovach i dużimi mjeczami przë pasach. Mój hańdel szedł
165 26| jabłonką bjił sę z Golijatem przë granju lasa i jezora. Tak
166 26| pon bormistrz pitac będze.~Przë stole sedzoł bormistrz a
167 26| stole sedzoł bormistrz a przë njim pjisorz, Z drugji stronë
168 27| vjelbłąd przez wucho jiglice, przë czim dzel ruchen i przërodzoni
169 27| na szterokach wuńdzesz, przë czim nje wopuszczą worędzë,
170 27| Posadzilë mje za kratą przë scanje. Przede mną sedzoł
171 27| namjenjonim spokojni nje beł. Przë pjerszi leżnoscë przërodzenjé
172 27| kjej go połknął, tej go mô przë sobje a kjej go zgubjił,
173 27| grulkę żelazną wod pjecka?~I przë tim sciskała mje za szeję
174 28| nakreł pola a scął jezoro przë naszim pustkovju. Stari
175 29| Muszoł jem sadnąc na zedlu przë łożku — tak mje sę v głovje
176 31| pruskji vëpuscilë. Woddelë mje przë ti worędzë vszetko, co mje
177 31| kamroctvje z Trąbą przez lase przë Przerębelskji Huce. Ładno
178 31| Dobri ludze! Żeli mota przë duszë kromkę chleba i mje
179 31| Podzelimë sę z vami z tim, co przë sobje momë. Le povjedzce,
180 31| Trąba ze szklącim norzędzem przë gębje, dącë z całi mocë,
181 31| Torbo wod wobroku! Nosisz przë sobje zopjis na krolevjonkę
182 32| Panna Klema stanovjiła sę przë ti vesokji Bożimęce, wuklękła
183 32| vjidzec nje beło, choba kjejbe przë wodemkłich wokjennjicach
184 33| dosz list v rękę koscelnimu przë parafijnim koscele. Won
185 33| svojimu Naznaczenju, że przë kożdim vożnim kaminju na
186 33| na jezerze dzeje. Sedzącë przë naszim kominku pod korzinjami
187 33| vëstrzeleła. Tak ksądz sodł przë lukach ku Zoborom, a jô
188 33| lukach ku Zoborom, a jô przë wognjisku nad zvjercadłem.
189 33| Remus, jidzle do zvjercadła przë kominku. Może tam drugô
190 33| Poszłasma tero do zvjercadła przë kominku. Ztąd tero beło
191 33| Sadlasma tero na łavje przë kominku i żdałasma, co sę
192 33| czetivałasma tero ksążkji, sedzącë przë lukach naszi jizbë, żebe
193 33| łiszczącim svojim norzędzem przë gębje dął z całi mocë na
194 33| zibu. Jak nje wodtajom kąsk przë wognju, tej zdrevnjeję,
195 33| nje skjidła. Co mje sę też przë pomocë Boskji wudało.~Tak
196 33| mje beł drogę zastąpjił przë kaminju, chturen je dvjerzami
197 33| na ten przikłod beł tam przë kaminju zaczął przede mną
198 33| do kuchnji, njibe to sę przë wognjisku wogrzevac. Ale
199 34| dzekjigo zvjerza a rebok nocą przë polącich słupach jałovcovich
200 34| przëmovjiłasma jim pomoc przë żnjivach, chterne sę pravje
201 34| njespełna rozumu (na mje won przë tim pokozoł), i sedzoł dva
202 34| skażoną godkę, co nje dziv przë skażonim rozumje. Ale tu
203 34| woczekivanjć. Sedzałasma przë stole ve trojc: Matka, panna
204 34| zatrzimała vjesołô kompanjijô przë kjeliszku, njiż żebe sę
205 34| podac nji mogę, bo mogłbe przë fanatizmje tuteszich ludzi
206 34| smjiło, że panna Klema klęczi przë mje i przëzerô wostro czimus
207 35| jich godkę rozumjoł. Tam przë bulvarku stojałë szkutë
208 35| mjoł sztołt trumë, a jô przë njim wukląkł, be za dusze
209 35| krotko poł sto lôt służę tu przë tim koscele, ale v tile
210 35| Glonku mje povjedzoł, że przë ji wuscu mjeszkają naszi
211 36| wopovjodają dzecom ve vjeczorë przë kominku.~Pon vëszedł z voza
212 36| drodze jak vaju i go trzimô przë se, bo mô z njego vjele
213 37| vaszim vjelgjim vodzom, a przë jakjim wognjisku spominają
214 38| mje sę mocko zdovało, że przë beznodzejnich słovach pana,
215 38| najechanjé mjasta Słavna, przë czim jeden z mjeszczanóv
216 38| podł smjertelno ranjoni przë rozpravje vojarskji ze zbuńtovanimi
217 38| maklającë procem voli za mjeczem przë levim boku.~Wodezvoł sę
218 38| ducha.~Stari pon Sorbskji przë nji pjiluje i sę strachô.
219 39| morzô vëzębjivszë sobje przë mjesce Łebje wuscé do morzô
220 39| szvebelkji a potim jednę ksążkę. Przë vjidze szvebelka vjidzoł
221 39| chternigo nje kupjisz. Przë tim mogłbes i naju zgubjic.
222 39| wosvobodzicelom i wusnęłasma przë dalekjim granju morzô, chterno
223 40| będzesz muszoł, chocbes mjoł przë tim duszę stracëc!~Ale mje
224 40| Jak jô będę szczestlevi przë pjerszim klasnjęcu mjeteloka
225 40| Njechterne jô ju czetoł przë łiskach grzemotovich. Bo
226 40| łaskavim ~Svim głosem: sądz mje przë boku pravim~Aż tvoje vszistkji
227 40| spjev v movje zakozani:~Przë tej pravjici Pan jest nad
228 40| kaszubskjim vtich stronach. Przë vjidze gorejąci zvonnjice
229 41| pokłonjic Dzecątku v żłobje. Przë tim won groł na skrzepjicach
230 41| brodach, tej ludze rozgrzani przë pjecach dzevovelë sę, jak
231 41| drzozga, zatchłô v kominku. Przë ji vjidze doznac sę beło
232 41| Trąba, chturen dotąd stojoł przë dvjerzach, jak chłop ze
233 41| vjatru dalekji granjé zvonkóv przë sanjach. Słuchała chvjilę,
234 41| kole nazod. Jakuż jô mogł przë zdrovim rozumje jisc v koło
235 41| navetk psë pochovałë sę przë tim strasznim mrozu po svojich
236 41| sedzoł ze starą Julką i Trąbą przë wognjisku. Wurzasem i czarami
237 41| to wostań wu mje wob noc przë pjecku. Ale nje robji mje
238 42| trumje, skrzepjice i trąbę przë sobje. V jizbje czestovała
239 42| sedzoł do rena na zedlu przë wumarłim, a przed duszą
240 42| spjevelë, wuczuł jô verazno przë wuchu głos Trąbë:~— Remus!
241 42| beło i co mô bëc dalij. Przë tim jô zaboczeł v pjeń wo
242 42| scesnął serce, że Trąbë przë mje nje beło. Kożdi kamiń
243 42| mje nje beło. Kożdi kamiń przë drodze, kożdô Bożomęka przëboczała
244 42| cenę woddac może. A może go przë sobje trzimô, bo mesli bjedni,
245 42| mu nje delë, czego żądô.~Przë wostatnich słovach panna
246 42| pochvaleł Pana Boga i rzekł:~— Przë ti svjęti njedzeli trzeba
247 42| rzekęJak z pjeca nii łeb. Przë tim jô stłukl sobje głovę,
248 42| moji jizdebce wu szkolnigo. Przë mojim łożku sedzała Trąbjinô
249 42| vëarądovoł, ale zrobję to przë leżnoscë!~Tak jô go proseł
250 42| Zbjeglë sę ludze, jak vjcdno przë takjim vjidovjisku, a czim
251 43| pjesnjô z pustkovjovich lôt, przë jinszi worędzë spjevanô:~—
252 43| ręką mje roczącô, bem sodł przë nji. Tej rzekła:~— Mój wojc
253 43| Rzekła:~— Tam na policzce przë łożku wojc njeboszczik przechovivoł
254 44| Na rozestajnich drogach przë starim smętorzu pod Gostomjem
255 44| pochodzą, staną jednigo dnja przë tich pamjątkach. A tej kaminje
256 45| vëbavji zomk i będze krolem przë krolevjonce... Rosł na pustkovju
257 45| tero v duszë rozvjidnjało przë tim wopovjodanju dzecom:~—
258 45| ksądz wod njego, doł sę czuc przë svjecącim słuńcu krotkji,
259 45| Wona też z chłopokjem przë boku dbaje wo grob i przëchodzi
|