Chapter

  1 1 |       muszoł po kaszubskjim kraju, jaż go vjernô bjałka navroceła
  2 1 |       wuzdrzoł tile vjesołoscë, że jaż mu sę dzivno stało. Bo na
  3 1 |           szturk tam gospodarzeła, jaż sę ku reszce cofnęła z dużą
  4 1 |          reszce scesnął mje remję, jaż zabolało i povtorzoł po
  5 1 |      dnjami i przez wokno vëzerac, jaż mu teii zegar tam vëbjił
  6 2 |           płakac muszoł jak bober. Jaż dobrô Liza łeb svój przëtchła
  7 3 |      rękoma krolovą i podnjosł ję, jaż dzivno mje beło, że ve mje
  8 3 |       dobetkjem do dom a nje żdej, jaż sę rozgorzę! —~Tak tej jô
  9 4 |            na njich nje słucliała, jaż Morcin rzekł: ~— Mogłabes
 10 4 |          Mjichoł — to jidz pod las jaż do jarzębjinë, co mô korunę
 11 4 |            Ztąd prosto nosa v las, jaż duńdzesz do rzekji. Tam
 12 4 |      Gnjoto! Jô jidę! Të wostanji, jaż sę vrocę i dovej boczenjé!
 13 5 |         zavadzeł głovą wo drzevję, jaż mje mocko zabolało. Zdrzę —
 14 5 |           I przemiszloł jem mocko, jaż mje tak przëszlo do głovë:~—
 15 5 |        gbur, chłop jak wopoka, beł jaż takji chvatkji.~Ale jak
 16 5 |      zaczął go ną szligą wokłodac, jaż psesko, zaczęło vëc żałoblivje.
 17 5 |            sę zgęsceła na skarnji, jaż scigäło. Napevno jô vëzdrzoł
 18 5 |         zdrzę, vstoł i strząsł sę, jaż kurzeło. Chcoł won rzec:~—
 19 6 |        kurdusac. Nje bełbe zaszedł jaż do Lipna. A Marcijanna kozała
 20 6 |      setmëdzesąt sztek) smjelë sę, jaż koscoł dreżoł, z moji vimovë.
 21 6 |            norzędzé z ręku mestra, jaż woczë sę smjałë. Legł lev
 22 6 |           wuzdrzoł drabjinę vesoką jaż do njeba. Studnjô przë trzech
 23 6 | wosmëdzesąt, tej mu broda wurosnje jaż do pasa. A mają wonji dzecë? —
 24 6 |     trampka kulała sę po podłodze, jaż dudnjało.~Ale Mjichoł sę
 25 6 |        vjarë, to też jem nje żdoł, jaż mjepopravji.~ ~
 26 7 |            za stodolą kosę klepoł, jaż sę rozlegało. Jô pravje
 27 7 |    vszeskji nortë, le vjater bjił, jaż pojachoł stopjenje do gorë
 28 7 |    chmurami, jak karnami wovjeczk, jaż pobjeglo całé. Nadarmo słonuszko
 29 7 |  skleszczelë na vązkji blevjązkji, jaż ku reszce je wukleszczełë.
 30 7 |          jakbem mjoł vërivac dębë.~Jaż jô vej wod pustkovjô wuczuł
 31 7 |     puszczovką vëvjijac nad głovą, jaż jego koń sę spjąt i nje
 32 7 |          drogji,pestko,i nje żdej, jaż sę rozgorzę!~Tej znovu bodnął
 33 7 |           i spodł na svjętą zemję, jaż jęknęło. Szabla z żelaznim
 34 7 |           Tero tu posedzisz cecho, jaż jô przińdę abo Martę przëslę.
 35 8 |            rozpuszczac cepłą vodą, jaż doszlë do skorë. Potim Marta
 36 8 |          że wojczezna mô granjice, jaż przë morzu, a sprava ji
 37 8 |         Mjedziso njedaje bezpjeku, jaż pudę na jezoro i wotrąbję
 38 8 |            procem vjichru vëdobeła jaż na jezoro. Tam Mjichot zaczął
 39 8 |            bo tam dochodzeł bokjem jaż do jezora, a za rzeką wustąpjił
 40 8 |            pjerszi roz czetałasma, jaż dregô i trzecô drzozga v
 41 9 |      lubjiczka zadała. ~Wob Svjęta jaż do Trzech Kroli czetałasma
 42 9 |       długo, a nje zaboczi czasami jaż do smjercë.~Do mje v ten
 43 9 |      vjidzadła dzecinnich lôt.~Tej jaż mje sę czężko zrobjiło,
 44 9 |            z dolu sejałë zemnjicą, jaż mje grużdżeło, a vjedno
 45 9 | krolevjonkji, nji ma!~Ale jô żdoł, jaż szarô noc kanęła ku mje
 46 9 |          ma!~Zavadzeł jem v kjerz, jaż ptoszk v njim zataconi zaczął
 47 9 |           jak ne lestë na wolszce. Jaż Liza sę dzevovała i jęła
 48 9 |    postanovjenju wusnoł jem i społ jaż do zavjitrza.~Kjej jein
 49 9 |          Tej długo na mjë zdrzała, jaż ku reszce ji sę v woczacli
 50 9 |           na njic, le gnoł vprost, jaż Marta mje proseła, bem zfolgovoł.
 51 9 |            sę za vlose, czekającë, jaż przińdze moja krolevjonka.~
 52 9 |           sę ze mną wobracac vkoł, jaż wutonęło v cemni chmurze.
 53 10|       Remus! Komor leci za vjidem, jaż sę spoli!~ — Znadz takô
 54 10|      wosamętało. Bom nje folgovoł, jaż pod gorą, chdze przidkô
 55 10|           sobje wudboł mocko żdac, jaż będze po vszetkjimu. Tej
 56 10|           Ale wulgji mje nje dało, jaż kjile ludzi z zokresteji
 57 10|   szukającë ji woczu pełnich cudu. Jaż raptem vszestka krev mje
 58 10|            zavoj płinął ji z głovë jaż do zemji. Woczë mjała spuszczoné
 59 11|       pjerzenë i strzęsło łożkjem, jaż wono letko skrzepjało. Tej
 60 11|          maklac po moji pjerzenje, jaż Gnjadi zaczął porczec —
 61 11|        jęczec, a psë jęłë wujadac, jaż jô mesloł, że sę naszi vszescë
 62 11|      provadzi vedle vjele dvjerzi, jaż przińdze do takjich, chdze
 63 12|        njic nje zdało, bom schnął, jaż ze mje le wostała cenjô.
 64 12|        wurzasnjęcé jidze, jak zib, jaż do vnętrznosci.~Jô so tego
 65 12|           wucec, ale to go gonjiło jaż na woborę. Tu won sę skreł
 66 12|          dalij, pochil sę na vodę, jaż wuzzdrzisz, jakji të jes
 67 13|           spjevac wo nich dzejach, jaż krev sę burzi. Ale chtuż
 68 13|           to gvesno nje mdze żdoł, jaż z dovnich stolimóv będą
 69 13|          tu, służącë vjernje panu, jaż cę vëvjezą na smętorz v
 70 13|          czuł v młodich członkach. Jaż sę ju mocko zcemjało, żem
 71 13|   pustkovju. Zaszedł jem ku reszce jaż do scanë chatë gburskji.
 72 14|         nje cuzą.~Tej nje żdającë, jaż co rzekę, jął movjic:~—
 73 14|          go dusëc po tich słovach, jaż won so bjołą chusteczką
 74 14|          lôt i cerplivje jem żdoł, jaż go naleze. Sztot won milczoł,
 75 14|       cignje po gorach bołteckjich jaż bezmała tęde, chdze stoji
 76 14|       połnjô sznur Vartë i Notecë, jaż do kolana Vjisłë przë Fordonje,
 77 14|             żebe kraj Kaszubóv beł jaż takji dużi. A won movjił
 78 14|           zrobjiło, że naju plemję jaż tile straceło i jem sę pitoł:~—
 79 14|         jeszcze stoji. Pudzesz tam jaż przed vołtorz vjelgji i
 80 14|          czas, że jich będze tile, jaż zbjiją sę v płomiń szerokji
 81 14|          bjił vstec dalij i dalij. Jaż Mjichoł sedząci do zegara
 82 15|          sę v vjelgjim njewubetku. Jaż mje dzivno beło, ko jednak
 83 15|     rzekłszë słova na sę pozerała, jaż won rzekł:~— Cze to poprovdze
 84 15|          beło cecho jak v koscele, jaż ku reszce Mjichol wodemknął
 85 15|       wobskocala wogjiń na kominku jaż woczë mjała czervjoné, ale
 86 15|        bjołi, vjelgji, krolevskji, jaż sę stanovjiłë i zaczęłë
 87 17|           całi sztek wokoma sebje, jaż słonuszko vëszło vesoko
 88 17|           drzemjącim chojnom grac, jaż te wodecknęłë i zavtorzełë
 89 17|           sę stari svoją godką, że jaż muszoł sadnąc na mjedzë
 90 18|            dzarnje, a ma pożdejma, jaż sę kąsk rozvjidnjeje. Cepło
 91 18|          ze zaredzevjałimi zęboma, jaż straszno patrzëc.~Ale nje
 92 18|       patrzëc.~Ale nje żdoł Trąba, jaż co rzeknę, bom wukłodoł
 93 18|           lało a dzeń sę smjoł, że jaż vszetkji ptoszkji v drzevach
 94 19|           na stoł, klepnął v ręce, jaż sę rozległo i zavołoł:~—
 95 19|          mocą jimu pjersą zgnjotł.~Jaż zabetô volô krvji ~v płom
 96 19|           co nad mogjiłami grzmji ~jaż sę Słuńce vëpoli ~i pod
 97 20|         jak żesma vandrovała dalij jaż dął tak mocko, że nje doł
 98 20|         dorosł, tej jô ju nje żdoł jaż mje durë porobją, le vzął
 99 20|      vrzuceł porę knepli v wogjiń, jaż zatrzeszczało skrami i rozmiszloł
100 20|           zaczął dmuchac v wogjiń, jaż mu woczë łzami zaszłë a
101 20|            vedle brzegu pobjeżema, jaż won sę skuńczi. Tej le kavałuszk
102 20|     chvjilë jesz bezpjeczno leżec, jaż vëszukoma sobje leżą. Jô
103 20|             Ale pożdejma godzinkę, jaż mjesądz vińdze i sę kąsk
104 20|      zibotac i skakac jak v tuńcu, jaż mje mrovkji po plecach przelotivalë.
105 20|         chvjilę na sebje patrzała, jaż sę njespodzevanjé doł czuc
106 20|         beł bjedok torfovim błotem jaż po szeję, ale jednak sę
107 20|          tam zajodała i zapjijała, jaż wogjiń począł gasnąc. Ale
108 20|          co vaju dvuch sprovadzeło jaż tu na Vdzidzką Pustą? Cze
109 21|            wod ti stronë podchodzą jaż pod Koscerznę. Kjej jesma
110 21|     przidkjich krziżovich drogach, jaż go cesnął na zemję przed
111 21|         nogę.~Srodze mje zabolało, jaż nji mogł jem chvjilę na
112 21|       spadło.~Tej szedł jem dalij, jaż mje zatrzimało vjesołé tovarzestvo.~
113 21|  chojeczkji do Tronu Njebjeskjigo, jaż Matka Boskô i vszescë Svjęti
114 21|            Ale wuvożej som: ztądka jaż do głovë, to je długô droga.~—
115 21|          podkorbjelë i vëmiszlelë, jaż butelka stojała prożnô.
116 21|        jimu co rzec. Tak won żdoł, jaż ti drudzë vińdą, vstoł,
117 22|          rzekła tak:~— Posedzë tu, jaż przińdze tvój tovarzesz.
118 22|            vodë jego i rozlegoł sę jaż po te viże. Ale za timi
119 22|           słuńce grzało calą sełą, jaż vësuszeło pjosk, a ten pod
120 22|          bjeżałai, cecho żdoł las, jaż zabrzmjała wod razu, jakbe
121 23|           Wostanji tu ceszij kota, jaż będze cemnô noc. Ludze z
122 23|          markę a won cë ję zavjeze jaż do Vejherova. Tam znovu
123 23|           bo won sę zbliżoł pomału jaż do naju doszedł. Jak stanął
124 24|           dnjach. Ko chcołbem żëc, jaż sin mój podrosnje i będze
125 24|           pod kaplicą i mogę żdac, jaż przińdzesz. Jô cë też zaru
126 24|          co to boso pjelgrzimovała jaż do Vejherova. Woboczita!
127 24|          spjerelë. Ale jô nje żdoł jaż wonji przińdą do jakjigo
128 25|            noc wotrzimoł. Spałasma jaż do połnjô dregjigo dnja.
129 25|       chleba. Potim ma znovu legła jaż do połnjô. A kjej ma sę
130 25|             Zemni deszcz jął padac jaż gurdżeło. A v kjile pocerzi
131 25|       kavałk drogji stegną lasovą, jaż zaszłasma mjedze vesokji
132 25|            wod mogjilë do mogjiłë, jaż nakrivałë nen vądoł jak
133 25|      szczekanjé psa tak krotko, że jaż vaspon zervoł sę na sedzączkę,
134 25|          to mocnji wujodało lasem, jaż wucechlo raptem jabke wucął
135 25|      przeprovadzeł przez szandaróv jaż na svjęté gorë kalvarijskji.
136 25|        povjedzała, że ji nje vëdô, jaż ji nje dosz markji jedni
137 26|          mu trzasnął v tego worzła jaż zazvonjiło. Jak prożen sądk,
138 26|        Kjile godzin jô tam sedzoł, jaż zazgrzitałë klucze v zomku
139 27|     chternigo kuńca njc dozdrzisz. Jaż jednigo dnja stanął słup
140 27|     worędzë, be cë sprac rzetnjicę jaż spuchnje. Tero wuvożej:
141 27|     wovczorz długji knepel v ręce, jaż cę njim zdzeli. I nje vjesz,
142 27|           co chodzi nen pjes buri, jaż cę wukąsi, i na co voł mô
143 27|           co voł mô rogji na łbje, jaż cę njimi po żebrach pomaklô,
144 27|       szerszenje vkoł tvoji głovë, jaż wobarchnjejesz. Ale jak
145 27|         moji kratë Marta, płaczącô jaż nją trzęsło i sę jisceła:~—
146 27|          nopjętkjem abo i kjikcem, jaż sę będze porajił do pjekła.
147 28|     vjększi vzątk kase krolevskji, jaż woprovca wodstąpjił, przëzdrzoł
148 28|           wonji mje głovę wogolilë jaż na skorę.~— Tero të vëzdrzisz
149 28|      długjim domovnjikjem zabjeglë jaż do mali czorni jizdebkji.
150 28|      chiżoscą jęlë ruchna zdzerac, jaż stojoł jem golijak pesternjok.
151 28|        zaczęlë mje nurzac v vodze, jaż mje dechu nje stalo. Jak
152 28|            Szła nota blogosłavjonô jaż przez te pruskji krotë i
153 29|     provadzeł długjim domovnjikjem jaż do wostatnich dvjerzi. Pokąd
154 29|         nje movjącë jednigo słova, jaż ku reszce krol jezora vëcigającë
155 29|       drogę wod gór kalvarijskjich jaż do Mogjilë Tuszkovskji Matkji,
156 29|         mje vodë, Remus, i pożdej, jaż so kąsk wodpocznę, bo przëboczom
157 29|          nad jezorem stojec będze, jaż mój sin dorosnje a jô będę
158 29|        Latosigo roku lodë trzimałë jaż do Matkji Boskji Strumjanni.
159 29|     wurivałë z dołu tego płoszcza, jaż buchnęłë vesoko nad czubem
160 30|          na zjavjenjé sę Czernjika jaż vzdrigło, a mje beło, jakbe
161 31|            wonji mje wodprovadzilë jaż do koscoła, chdze jô chcoł
162 31|             stanął i sę przëzeroł, jaż całô procesejô sę vkoło
163 31|           i stojoł cecho jak trus, jaż ma przemaszerovoła.~—To
164 31|          na postronku przëvjązani, jaż cę zaprovadzemë do Zobór.
165 32|            wod koscerskjich Vdzidz jaż do Knjeji. Bom sobje wudbała,
166 32|      spomnjenjô nje wopuscełë mje, jaż stanęłasma nad jezorem.
167 32|        sicena z jezora podchodzeła jaż pod som przidkji brzeg,
168 32|           jegomoscą będzema żdała, jaż sę vrocisz!~Mje to beło
169 32|           doł sę wodchilëc ku mje, jaż sę sparł na drugjich kaminjach.
170 32|          barzo. A nogoma szedł jem jaż do kolon v vodze. Ale po
171 32|          wuvogą przeszukivac jomę, jaż mję v woko vpadła małô drevjannô
172 32|      scanje, chdze vjid dochodzeł, jaż natrafjił jem na małi wokjennice.
173 33|          Wobtrąbję drogę wod Lipna jaż po Vejherovo i będę njosł
174 33|          vdarzeł z dzecinnich lôt, jaż do tich dnji, v chternich
175 33|         tvoji duszë mjeszkac będą, jaż ją woddosz v ręce Stvorzicela.~
176 33|      łiszczałë v szerokjich vodach jaż potąd, chdze z modrich brzegóv
177 33|         Chiże płinęła nad jezorem, jaż mje z woczu zgjinęła za
178 33|       katolickji, żebe przeczekac, jaż ten szor tu minje. Chcołbem,
179 33|         strzelilë jim nad głovami, jaż sę rozległo, dozvolilë jim
180 33|        czimu to mje poku njed aje, jaż mje sę przëboczeło czołno
181 33|      minęła godzena jedna i drugô, jaż mje sę wodrazu zdovało,
182 33|      przetracëc pjenjędzi, kjej cë jaż dva talarë zbjegłë!~No,
183 34|            do krajóv katolickjich, jaż złosc njeprzijoceli Koscola
184 34|      rzecze, że jak "wod Koscerznë jaż do Chojnjic zaczął djobeł
185 34|        srodze ze svojimi starkami, jaż jim nje beło rumu pod jednim
186 34|         naszą czekavosc wodstavjic jaż do vjeczora.~A Trąba vjeczorem
187 34|         poceszenjé jednigo vëpjic, jaż tu Złé sprovodzô dvuch szandaróv
188 34|         Chvjilę ma na sę pozerelë, jaż wodezvoł pastor:~— Cuż va
189 35|       Zeloną Bromę Długjim Renkjem jaż do Vesokji Bromë. Na tich
190 35|           jasné vodë Małigo Morzô. Jaż wod Hele dunął vjater ku
191 35|           jem sę vzął do jidzenjô, jaż tu cos na mje vësunęło ze
192 35|     norzędzami muzickjimi. — To të jaż po ten vjelgji kam wucekł
193 35|      pjenjądz? Wod krziżovich dnji jaż do svjętigo Jana vanożę
194 35|           njemjecką. Tak ma doszła jaż krotko Sorbskjigo jezora.~ ~
195 36|           jesz dłużij. A zaszłasma jaż v ten dalekji kraj, bo mój
196 36|   kaszubskjigo lata wod Strumjanni jaż po svjętigo Jana, na to
197 36|            zaczął dąc z taką mocą, jaż murë pękalë. Zrobjił sę
198 36|            nen dvorskji jął smjac, jaż mu sę brzuch trząsł i łzë
199 36|       trąbą takji gvołt, że gvesno jaż v Lęborku czuc beło.~— Bom
200 37|            i jakjim sposobem va sę jaż tu, tak daleko, zapusceła?~
201 37|   wochrzceł zemję naszą vkoł Wodrë jaż po Łebę, jaż do wostatnigo
202 37|            vkoł Wodrë jaż po Łebę, jaż do wostatnigo Bogusłava
203 37|   gduńskjich ksążąt wod Svjętobora jaż do wostatnigo Mestvjina.
204 37|            jak jozc do svoji jomë, jaż będę mogł z njim jisc dalij
205 38|        całi Pomorsce wod Koszalena jaż po Żarnovjiznę i Betovo.
206 38|         długo wusnac jem nji mogł, jaż nad ranem mje zmorzeło.
207 38|      dovnich dam i ricerzi na jav, jaż te na nas zdrzałë jak zevi.~
208 38|        vjidë...~Smętk slode jidze, jaż zaszlë tu... I szeroko wodemkłimi
209 38|          Tak stojala całą chvjilę, jaż pomału zaczęła sę wobracac
210 38|      rozdmną sę~V płom wod Mutłavë jaż po Vkrę,—~Tej sprovdzi sę
211 38|            v jego znam ~Mdą z Helë jaż po Stopni Kam,—~— Njigde! —
212 38|          krevji peskjem szętoperz, jaż v momańce jich sę zesepało
213 38|           mną przez pjoskji i noc. Jaż jô mu przervoł jego jiscenjé,
214 39|            A pocuż të mje vleczesz jaż tu, na ten kuńc svjata,
215 39|           movją naszą movą, navetk jaż po wuscé rzekji Lupavë.
216 39|          so wudbała wostac ve vsë, jaż sę vjodro wostudzi. Ale
217 39|    Wodpoczął chvjilę i groł dalij, jaż mu ku reszce żodnigo dechu
218 39|         jem sę na vszeskji stronë, jaż ku reszce mje sę zdovało,
219 40|      posovë, ale mogł jem dozdrzec jaż pod kozłë, przëkrëti siceną
220 40|          jak długo ma tam sedzała, jaż tu wod razu całi smętorz
221 41|      szczepóv na wognjisku skrami, jaż na jizbę, a płomiń wognja
222 41|         nakreła! Tëro jô tu panem, jaż do rena!— I vzął i zervoł
223 41|             tvojim szlachem nazod, jaż wuzdrzisz znovu z daleka
224 41|      bjelącô sę wuzimkjem bez korë jaż v gorę do pjerszich gałęzi.
225 41|       zemnigo tovarzesza i płakoł, jaż mje woczë lodem zaszłë.~—
226 41|         pracuje. A że to tak długo jaż do pozdni nocë deruje, tim
227 42|            i nje pokoż sę rechlij, jaż trova na mojim grobje trzë
228 42|       Mroze latosigo roku trzimałë jaż do Matkji Boskji Gromnjiczni.
229 42|           jich tam nje rechovoł.~— Jaż tile? — dzevovoł sę Rzemiszk. —
230 42|          Zląkł sę koscelni srodze, jaż zblodł. Vstoł i chcoł wucekac.
231 42|         tim jô stłukl sobje głovę, jaż mje wogłuszeło. Nje beło
232 42|        trunkovji. A won loł i loł, jaż mje sę svjat zaczał krącëc
233 42|            i nje pokoż sę rechlij, jaż trova na mojim grobje trzë
234 43|           szukałë drogji do sebje. Jaż krolevjonka jezora, pokazującë
235 43|           jesz są ludze na svjece? Jaż dnja jednigo, kjej jem vjińce
236 43|        sami, rozdzeroł co chvjilę, jaż do woslepjenjô, zeloni vjid
237 43|          jesma tak podprocovała sę jaż chdze po za Glonkjem wotmikała
238 43|       wubetku na svjece nje będze, jaż go nalezę v grobje. Słova
239 44|    Straszni tkają v dzało vzor... ~Jaż cë wurzas duszę zmgli:... ~
240 45|          Czeż lud nasz mô sę cofac jaż do bromë Smjercë i wostavjic
241 45|        żebe strzimac dalij to żëcé jaż do kuńca, jakji svjętô volô
242 45|      wudboł nje zeblec tego vampsa jaż do trumë, bo to mundur,