Chapter

  1 1 |            Redunji wusadłë, tak że jich chędogji budinkji, czervjoni
  2 1 |        chat ludu, chdze wuczilë sę jich przë kominkach młodi wod
  3 1 |           i Svjęti Barbarze. A lud jich barzo wuvożô i chętno vtikô
  4 1 |               A jednak mogł won na jich wudbę mjec lepszé żëcé.
  5 1 |          go sę pitelë, czimu lepji jich nje wużije i voli sę todrovac
  6 2 |          przëchłoscają. Nje je mje jich vstid, bo bjedné są, jak
  7 2 |            jô procem njich, bjedni jich nasladovca i grzesznjik?~
  8 2 |          konji. Gnjadi i Liza bełë jich mjona. Tam mje beło dobrzeJak
  9 3 |      dzivnimi woczoma zdrzałë. A v jich woczach stojało pitanjé
 10 3 |            co żdają zbavjenjô, jak jich krolovô.~Vstanje njevjadomi
 11 4 |        parobka, jak cebje. Bo kjej jich so nje vëbjijesz z głovë,
 12 5 |         drzév zabjegalë słuńcu, że jich vëpjic nji mogło. Nogji
 13 5 |          woczami patrzełë. Alem sę jich dożdac nji mogt. Tak mje
 14 6 |         jimu Jeva podała? Przez to jich woboje z raju vënekelë.
 15 7 |       stopnjami do gorë. A jô czuł jich krokji v stronę jizbë, v
 16 7 |          vez sę i vëlez, Remus, bo jich ju nji ma! ~Tak jô, rod
 17 8 |        vëbavjiła, tej vzęła mje do jich chałupë. Tam Mjichoł mje
 18 8 |      lestóv, a ji wojc nakłodł mje jich na ranę, wobrzeszeł głovę
 19 8 |     przedadzą le na vogę złota. Bo jich nji ma vjele. Drukarze nji
 20 8 |        vjele. Drukarze nji mogą sę jich nadrukovac. Jesz cepłą ję
 21 9 |           bjołi i krolevjonka, com jich vjidzoł przed nachodzącą
 22 10|           na njich vzął, że bełbem jich mogł wusmjercëc v ti chvjilë.
 23 10|       Zagrałë worganë, ale jô czuł jich granjé jak za chmurą. Alem
 24 10|         przed vołtorzem. Tam ksądz jich dvoje zdovoł. Ale jô so
 25 10|          njedzelnich, alem vjidzoł jich korę popękaną i wodłomjoné
 26 11|      posvjęcëc v Matkę Boską Zelną jich vjele. Mom jô tam v chałupje
 27 13|     bronjilë pustkovjô. Ale naszła jich takô hurma, że volelë pochovac
 28 13|           volelë pochovac bronją i jich przëjąc dobrą miną. Bëlë
 29 13|          won tede krijamko nocą do jich wobozu, wobsodłoł klacz
 30 13|           sedzec. Le do robotë, to jich jesz z bjedą przënekosz,
 31 14|      wobvołani, muszoł wucec przed jich pomstą z kochani wojczeznë
 32 14|           svój sąd spravjedlevi, a jich sądë mje ju nje dosigną.~
 33 14|          te budovë koralami. Kożdé jich pokolenjé zbuduje kavałuszk
 34 14|         drzeva i wumjerô, a navetk jich grobë są cząstkami jich
 35 14|            jich grobë są cząstkami jich budovë, rosnącë vjedno v
 36 14|          wumjerac muszą, be drzevo jich żivota dosigło potrzebni
 37 14|          tej sę smjoc będą, a kjej jich namavjac będę, rzeką, żem
 38 14|            co żdają zbavjenjô, jak jich krolovô. Vstanje njevjadomi
 39 14|       trzeszczą od żohi, jakbe beł jich panem.~— Bo won poprovdze
 40 14|          dobjerzesz wo prziczinach jich wupodku, kjej cë povjem
 41 14|         naszich przodkóv. Klosztor jich znjiszczeł ten som njeprzijocel,
 42 14|         svoją volą a to ręka Boskô jich provadzi, jak gvjozdë po
 43 14|           wodrzekł Smętk:~— Smjerc jich i zguba to dobëcé moje.
 44 14|           bjeżelë morzami: Pjorunë jich mjecze a żogle jich skrzidła!
 45 14|        Pjorunë jich mjecze a żogle jich skrzidła! A vjińcem gardóv
 46 14|  Przistanje nad morzem to zdrzodła jich złota. — A purpura złoto
 47 14|           A purpura złoto spjevalë jich chvałę ze szczitóv jich
 48 14|            jich chvałę ze szczitóv jich kontin i bjołich remjon
 49 14|            kontin i bjołich remjon jich dzevcząt i njevjast. — Ale
 50 14|            granjice kraju jô vbjił jich jak klinem i podparł jich
 51 14|          jich jak klinem i podparł jich mocą. Im szedł przed jich
 52 14|          jich mocą. Im szedł przed jich vojskjem jak gradovô chmura.
 53 14|            i Zvada. Jô mocni rzędë jich rodóv i plemjon rozrzeszoł
 54 14|            pustim wugorze: to grob jich panóv.~Ale nje rzekłszë
 55 14|          vjęcij. Przindze czas, że jich będze tile, jaż zbjiją sę
 56 15|            jesz pamjętelë, jak won jich wuczeł vojovanjô i ti z
 57 15|            v gorę jak pochodnje. V jich vjidze zdovało mje sę, że
 58 15|        naju patrzec. Na vezdrzenjé jich woczu wodrazu słabosc ze
 59 16|     zazeroł v woczë, wuszoma vjele jich godkji sluchoł. Żid vjele
 60 17|             kjej bem nje vëpjił na jich zdrovjé. Kjej mje kurzatva
 61 17|          wonji vszescë wobstąpjilë jich i sę dzevovelë, że jesz
 62 17|          ludze vetopjilë — sedzała jich rozga na ti zemji. Vjarę
 63 17|         mają naszą. Ale przezviska jich jô nje vëmovję — njech ludze
 64 18|         tesące ludztva, to mogłbem jich wosamętac i pędzëc, chdzebem
 65 18|          trąba grającą blachą a jô jich rozumjeję, a cebje bem nji
 66 19|        szło dłużij njiż godzenę to jich pjisanjé i szvargotanjé.
 67 19|         jim Smętk naprovodzoł. Ale jich potomk ję dziso przedaje
 68 19|         Kaszubóv ztąd vëporaji abo jich przerobji na svoje modło.~—
 69 19|         przedpotopovich Kaszubóv z jich smjeszną godką? Moje sostrë
 70 19|      vjelgjiin snom,~chternich moc jich będze gna~za grańce Dobra
 71 19|           jak kjej letkji vjor. ~A jich cnotę, njicpote, ~zjedzą
 72 20|           Bog vje, jakbesma beła z jich rąk vëszła. Woboczisz, że
 73 20|        naju do sodze zamkną.~— Bog jich tam vje, co wonji zrobją! —
 74 20|      drągji. Jesz dziso poznac, że jich przodkovje chodzilë v żelaznich
 75 20|              Bo Pon Bog vje, żebes jich dejadej nje vëchovoł. Krom
 76 20|            bjałka z corką i senem. Jich dobetk jedna krova i jedna
 77 20|            ti wudbë, że ta maszina jich też roz woszukô i tej wonji
 78 20|           bjedë mdze dłużij, njiże jich państva. .~Słuchalasma z
 79 20|          że za tę spravę ve Zvadze jich wobłava naju z Remusem nje
 80 21|            kalvarijskjich gorach z jich kaplicami, chternich strzegą
 81 21|           jak jem sę doznoł, żevji jich lepji njiż vłosnich svojich
 82 21|      vëszczekoł. Ale kjej nje chce jich wodsedzec, tej njech sę
 83 21|           jednigo muzikańta. Slode jich szło jesz troje a rozprovjelë
 84 21|         talare, a tero chcą, żebes jich przeżevjił ze svoji kobjołkji.
 85 21|          movją. Vasze vjesolosce z jich nobożnoscą tak sę zgodzają,
 86 21|            na kalvariji. Kjile set jich pevno. Drugjich tile zrzeszi
 87 22|            mogę kąsk wodpocząc, bo jich nagonję. Zepchnął jem tede
 88 22|           jak płominje vërastałë z jich żelaznich szołmóv. Mjecze
 89 22|       Mjecze długji zvjeszałë sę z jich bokóv, a las długjich kopji
 90 22|          długjich kopji płinął nad jich rzędami. Ale wod njich anji
 91 22|        czuc nje beło, anji grzemot jich czężkjich kopet końskjich
 92 22|     dudnjił po drodze, anji jezoro jich wobrazu na svoje gładkji
 93 22|          cignęlë tam, chdze reszta jich senóv sę zebjerze — na kalvarije.
 94 22|       vjidzę, a nje vjem słova, be jich przewoblëc całem!~Zakreła
 95 22|           Ale nje wurzasnji sę! Ma jich tą razą woszukoma. Zabjerej
 96 22|     szandarovje żdelë. Vjidzoł jem jich, jak wonji stoją przede
 97 22|          Ma przeszla bezpjeczno na jich woczach, pokąd kompanjijô
 98 22|          podnoszelë do njeba jakbe jich wutrapjił jakji vjelgji
 99 23|            i chorągvje, a słuńce v jich złoconich pikach i srebernich
100 23|      przëpinoł skrzidła, wunoszącé jich v gorę precz wod sprav marnich
101 24|        svjecą jim v woczë i co rok jich zprovodzają do gromadë.
102 24|         svoji zemji nji mają. Mova jich i wobeczoj są posmjevjiskjem
103 24|          za ręce. Gvesno dobri Bog jich tam na kalvariji pojednoł
104 24|          kuńce!~Tero vmjeszoł sę v jich godanjé mjeszczon z berłem.~—
105 25|         bukji bez brzidu spodkjem. Jich bjołoszari wuzimkji svjecełë
106 25|          jô ma przenomnji gvesno z jich  — stolimóv — rodu. Dobrze,
107 25|           mje te dva pękji, bom sę jich nadvigoł, a të jes młodszi.~
108 25|        woczë zrobjilë vjidzącë, że jich potomkovje nocą przë jich
109 25|          jich potomkovje nocą przë jich grobach tacec sę muszą,
110 25|      Lepusza. A wo Tuszkovjokach i jich Matce povjodają sobje smjesznich
111 25|           jinsztë, a pamjęc ludzkô jich żartë przenjesła na dziseszich
112 25|           na dregji dzeń reno beło jich le trzë. Jednigo ma stracilë
113 26|           nje znoł jesz v nen czas jich zatvardzałoscë serca.~Wob
114 26|            njiczego nje vdarzeł wo jich njebożnim wudbanju.~Szandara
115 26|         tvojigo prava, tej natłucz jich Remus, kuli możesz.~Tak
116 26|      kjivała przed uwoknem. A beło jich tak vjele na drogach i v
117 27| Czernjikjem, czego sę spodzevac po jich spravjedlivoscë. Posadzilë
118 27|       cebje zos vëpuszczą. Njechże jich Pon Bog woszkaradzi za naszę
119 28|      rovnak, że nje chcę sę poddac jich nożicom. Tak vzęlë i zavołelë
120 28|       medlenjô mje tvarzë. Ko beło jich trzech, to mje sę nje bojelë
121 28|         volą szedł v svjat i serca jich zranjił.~Ale że tam za murami
122 28|       bjedë nje będze dłużij njiże jich państva. V drugji Svjęto
123 29|            a vszetko sę wukłodô na jich pożetk jistamantnje, jakbe
124 29|         zetchnjęcô dostoł jes sę v jich njevolą. A jô dziso v ti
125 29|          vszetkjim do voli. Ale tu jich nje woboczisz. Volę, żebe
126 29|            naju vprovodzają. Chtuż jich wo to proseł? Czeż karno
127 29|       Vszetkjim naszim Kaszubom to jich vjilczé pravo gardło dusi,
128 29|           tede, jak jô sę dostoł v jich wobjęcé.~Kjej mje jich sądë
129 29|           v jich wobjęcé.~Kjej mje jich sądë woscidzełë na pjęc
130 29|            moją głovą, żem bezmała jich godkę mogł rozumjec a nje
131 29|        brzegu Zoborskjim i żol mje jich sę zrobjiło srodze. Ale
132 29|   serdeczné bolenjé wojca? — Jô na jich krzik: "Stój!" nje sfolgovoł
133 29|          sę ku mje puscilë. A beło jich kol tuzena.~Ale moje dzevczątko
134 29|            ręce żelazni kajdanë. A jich przëvodzca rzekł:~— Tero
135 29|          je prożnô godka! wodrzekł jich przëvodzca.— Naju nokoz
136 29|            kaszubskji. Mojc dzecko jich lepji znało. Pokąd mje vzęlë
137 30|     nogorszich lińcusznjikóv, żebe jich na Prancuzóv ponekac. Tej
138 30|        uwostavjił po sobje a mjono jich vëgasnje na Vesokjich Zoborach.~—
139 31|              rzekł Trąba, kjej jem jich wobu czestovoł wu Neumana
140 31|            krev v dalekji Franceji jich mężóv, senóv i bracô za
141 31|           stovjoł, bo zmocnjiła sę jich ręka njepotemu. Smętk beł
142 31|          vipodk, kjejbe Złi Duch — jich nobliższi krevni — naprovadzel
143 31|     nobliższi krevni — naprovadzel jich tą drogą.~Rada Trąbë nom
144 31|          ksędza panna Klemantina a jich szlachem jô szedł, pchającë
145 31|     wopjekunë rodu, chturen sę pod jich cenją chovoł.~V jizbje dużi
146 31|        vamps, cvjardim makloł znak jich rodovi z vëwobrażenjim Matkji
147 32|            ta Bożomęka stoji, beło jich wostatné woddzękovanjé sę
148 32|       vjidzą i pamjętają!— Wonji i jich dzecë!~Po tich słovach zervała
149 32|         vkoł wostrovu nji mogłasma jich dostrzec, bo vesokô sicena
150 32|      robjoni v rebackji sposob, to jich zebuc nji mom potrzebë. .~
151 32|        beło sę doznac, że z jezora jich mjedze krzami vjidzec nje
152 33|           Vdzidzkjich vodach i jak jich szandarzë woblegelë. Wo
153 33|         vożnich lestóv, a chocbe i jich szukoł, to jich nje dostanje.
154 33|           chocbe i jich szukoł, to jich nje dostanje. Dejce list,
155 33|       wukuc vłosną ręką. Njicht cë jich nje dô. A jak będzesz mjoł
156 33|       strzalami mjerzëc będą, kjej jich poprovadzisz na dobivanjé
157 33|             Znadz njicht z rebokóv jich przevjezc nje chcoł.~ —
158 33|          dvuma szandarami i zaczął jich gonjic. Vjidzec beło, jak
159 33|        kreło sę tile zchóvk, że ma jich dotechczos navetk vszetkjich
160 33|       głęboko v zemji zatacilë, ma jich vëkurzema, jak kretóv.~Bivszë
161 33|          Bo jô so wuvożoł: A chtuż jich tam vje? No, jak won mje
162 34|         nje beł wuvożoł, że jezoro jich żevji tak vjele. Czołna
163 34|          vjele. Czołna z rebokami, jich bjałkami i dzectvem bjeżałë
164 34|        Knjeji i vsóv gburskjich za jich plecoma sedzącich. Voda
165 34|          voda wunoszała sę vałem v jich molu, jakbe prostovała chrzebt
166 34|         dzubje povjedzoł:~—  Znaję jich. To Koscerskji sąd z panem
167 34|           sę jinaczi pjisac. To je jich zveczajni sposob, żebe kraj
168 34|        Mazuróv, bo movji po polsku jich godką mazurzącą: nje tu
169 34|       sedzi jakji szandara.— Kraci jich sę lu dosc tile! — rzekł
170 34|        Turcë svojimu svjętimu. Jak jich sędza vëvadzeł, tej won
171 35|             bo ten bożk mô znaczëc jich vłodzę na morzu a ne wosce
172 35|          tej jô wuzdrzoł svojich i jich godkę rozumjoł. Tam przë
173 35|       grobach ksążąt kaszubskjich. Jich mjeczovji, dzirżkoscë i
174 35|           wuzdrzoł patrząci na mje jich vjelgji postacije v płoszczach
175 35|            i kozoł wumrzec pjesnji jich vjelgjich dzejóv?~Le bladi
176 35|          jesz mjeszkają naszi, ale jich vse i chatë są le vispami
177 35|    njichdze nje rozumjelë, choc jô jich godkji beł vjadomi. Krom
178 35|           gvesno wumjeją, bo nogji jich wostałë kaszubskji, choc
179 35|         sedzą możni panovje. Mjona jich jesz sę słuchałë barzo po
180 35|        barzo po naszimu, ale serca jich ju poszłë na njemjecką.
181 36|        chiże! Pon Młotk ze Sorbska jich zaproszô na goscenę, a të
182 36|         nalevô v gordzel. Wod tego jich vezną krampë, że żol patrzec,
183 36|       vëpjitigo trenku pjekjelnigo jich tak rozpjerô, że tełem i
184 36|          tej ludze z chęcą czetają jich żegovjinë. Ko notera ludzkôju
185 36|       potępjińcóv, że to njibe nje jich ludze. Za żëcô na zemji
186 36|            żëcô na zemji to Njemce jich rechovelë do svojich, ale
187 36|          ale v svojim pjekle wonji jich mjec nje chcą.~Na takjich
188 37|          jinszé zvjerzęta, a ludze jich do negji vëtępjilë. Boczta:
189 37|          możni panovje vëmerlë a v jich mole veszlë Njemce, bo tesące
190 37|           ksążęta kaszubskji. Mosz jich tu vszeskjich: wod Vartisłava
191 37|           po chvalnich przodkach i jich dzejach a na njich wuczą
192 37|             bo je noszą v duszë, a jich żijącé pokolenjé je jak
193 37|      jakjim wognjisku spominają wo jich dzejach? Bo i na vaju smjerc
194 38|         jezora Sorbskjigo. Ale Złé jich vje, cze to le nje je takji
195 38|     starszi jesz movją, a młodi ju jich nje rozumjeją. Ale jich
196 38|            jich nje rozumjeją. Ale jich nogji wostałë kaszubskji
197 38|      tańcuja, le vjorë jidą. Le te jich vjatrë z morza! Kjejbe wonji
198 38|          panna, to wostatné rozgji jich rodu a krev jich ju beła
199 38|            rozgji jich rodu a krev jich ju beła vëstudzonô. Not
200 38|          bjołich svjec. Ale njicht jich nje kozoł zapolëc. Ku reszce
201 38|           dvornjicë. Rozeznac beło jich tvarze v cemni komudze,
202 38|           szętoperz, jaż v momańce jich sę zesepało tesące na mje
203 39|            poprovdze zimkô.~Tak ma jich zgodzeła. Ale muszałasma
204 39|           bo wono takji, że navetk jich letkji czołna nji mogłë
205 39|        żodna przegrzecha, le jakji jich ksądz abo szkolni. Vjesz
206 39|           rzekł Trąba. Anjoł Stroż jich sprovadzeł.~Ale wonji nje
207 40|        spravë nje wotmjenji. Listë jich kaszubskji dadzą jim v trumę
208 40|        Wonji njedelë sę roczëc, bo jich vłosné jodło je barzo prosté.
209 40|   povjedzoł:~— Będę proseł Boga wo jich zmortvichvstanjé! A Derda,
210 40|      żegnoł krziżem svjętim, pokąd jich mogł dozdrzec. A jak jich
211 40|          jich mogł dozdrzec. A jak jich ju połknęła chmura kurzu
212 40|         vjelgą starą mogł vëczetac jich mjona. Na njemjecką pokrąconé
213 41|       wostatné przigodë dodałë mje jich jesz tile. Wumęczenjé legło
214 41|            v bojce wo mordarzach i jich zchronjiskach. Żebe to tu
215 41|      Vłochu czorni! Łgarzu! Tos të jich vëtruł, naszich ksążąt.
216 41|      ludzom woczë manji i provadzi jich vkoł po smjegu. Po długjich
217 41|         stojała wona ju za pamjęcë jich wojcóv, jak dziso stoji:
218 41|           jiglevjé nje przëwoblekô jich. Le na noveższim czubku,
219 41|     spjevnich skrzipk i szeroką do jich vnętrznosci wodemkł jomę.
220 42|          vodę. Ale pokąd dobri Bog jich budzi po lasach, knjejach,
221 42|            i mjastach kraju, Smętk jich vëtrącô z dróg Bożich, — 
222 42|         przëboczeł, że wona gvesno jich rodovi znak v nen dzeń żnjiv
223 42|            wuzbrané v soloku.~— Jô jich tam nje rechovoł.~— Jaż
224 42|           zastąpjic, a czim vjęcij jich chto mô, tim v woczach ludzkjich
225 42|     pogrzeb!~— Na pogrzeb? Żeli të jich mosz do tila, co jich nje
226 42|           të jich mosz do tila, co jich nje rechujesz, to dej sobje
227 42|         takjim vjidovjisku, a czim jich belo vjęcij, tim Trabjinô
228 42|            le slode sebje czuł jem jich szeptanjé:~— Tero won znovu
229 44|      morskô scigô wokrętë v brozdë jich dróg, tego, co jak wobrącz
230 44|          cuzich panóv, zaboczeł wo jich znaczenju. Ale krev stolimóv
231 44|           dzało ludzkjich dnji, ~A jich woko k sobje zgli. ~A jich
232 44|         jich woko k sobje zgli. ~A jich zvada a jich szor ~Straszni
233 44|        sobje zgli. ~A jich zvada a jich szor ~Straszni tkają v dzało
234 45|            że Remus błądzi. A kjej jich chcelë wuspokojic strachem,
235 45|            vjetvjach a namavjac jô jich nje smjoł, bo vjerziłë,
236 45|            zaczęłë mje mijac, a jô jich mijanjé poznovoł, le po
237 45|           i że nje won błądzeł, le jich rozumk beł za letkji, be