Chapter
1 1 | svjatové, a lud je broł, jakbe to tak bëc muszało. A njikomu
2 1 | trząsł. Tej mu tak patrzeło, jakbe sę woctu napjił abo barzo
3 1 | razu nje wobezdrzoł, tak jakbe mucha abo gzel vkoł njego
4 1 | pałacu. Zaszemarzelë papjorë, jakbe chcałë sę mje przëboczëc.
5 1 | zibotoł sę dotąd i nazod, jakbe dreżoł wod staroscë, a co
6 2 | njim njico sę zadzarło, jakbe co cvjardigo połknął. A
7 2 | przëzeroł. A tak mje sę zdało, jakbe zegar na mje patrzeł skarnją,
8 3 | gromadze:~Jedna krzevô, jakbe chcała wucekac a nji mogła,
9 3 | krotkjim drągu. Ta trzecô mjała jakbe szadą czuprinę gorą a pospode
10 3 | Pod słuńce to vëzdrzało, jakbe drzevję mjało korunę na
11 3 | Mjichała, a ten mje rzekł:~— Jakbe tę jarzębjinę scąl, tobe
12 3 | njisko, napjité deszczem, jakbe na zemję spadnąc chcalë.
13 3 | jesz dzis vszetko vdarzę, jakbe to beło vczora.~* * *~
14 4 | Marcijanna krajô Remusovji, jakbe kavalerovji! — rzekł Morcin.~—
15 4 | krzevô chojna nad vodą, jakbe chcała przeskoczëc, ale
16 4 | i wukładac so v głovje, jakbe sę tam dostac. Mogłbem beł
17 4 | ji zaru zęboma do pjęt, jakbe drugjich bodła. A tej też
18 4 | dużimi drzevami, beło mje, jakbe v lese svjęceła sę njedzela.
19 4 | dalij. Krze sę skuńczełë, jakbe wucął, a za njimi stojała
20 4 | vërastała grebô starô chojna, jakbe sę mostem chcała przełożëc
21 4 | gorę i v doł rzeka szła jakbe duktem vëcętim, a grabjinë,
22 4 | ludze, a stronkę v koł, jakbe czorné wokulorë na woczach
23 4 | ludzi.~A zdrzalë na mje, jakbe cos povjedzec chcalë. A
24 4 | rzekę i jął vodę szleptac, jakbe wod tidzenja njick nje pjił,~
25 4 | zemnim cnjikjem v gołć jikro, jakbe mje clicol przërechłëc,
26 5 | navrocoł, ale bez gorzu, jakbe sę ceszeł, że mô worądz
27 5 | vjelgjich kamjenji po bokach, jakbe strożovałë nade drogą v
28 5 | nją smigoł z gorë na doł, jakbe probovoł ji gjibkoscë. Tej
29 5 | Gnjota zrobjił sę takji małi, jakbe z njego le połova wostala,
30 6 | Zavrejało mu sę v gordzelë, jakbe chcoł kaszlac, tej nabroł
31 6 | njim. A zegar polikoł czas, jakbe nje beło njiżodni tajemnjice.~
32 6 | brodem vedle zomku szedł jakbe szerokji dukt, le kędevęde
33 6 | wotrzimała, zaczęła go wobzerac, jakbe go jesz v żëcu njigde nje
34 7 | Młodi won beł i smjoł sę, jakbe żodnigo njeszczescô nje
35 7 | wokamergnjenju sę ceszô zrobjiła, jakbe zasoł maku, a Marcijanna
36 7 | ju czas! — Ale lica mjoł jakbe womglałé, njibe konająci
37 7 | jablonka na mjedze zibotała sę, jakbe, trzęsącë głovą, sę dzevovała.~—
38 7 | vjelgjim granjim. A mje beło, jakbe vojska szłë gorą z chorągvjami
39 7 | słuchoł i na mje zdrzoł, jakbe mje jesz v żëcu nje vjidzoł.
40 8 | kjile razi gębę wotmikoł, jakbe sę chcoł wo co pitac. Ale
41 8 | tak nom dech zapjerało, jakbe nas nje chcało puscëc. Ale
42 8 | smjotami. Krzikva jednak pomału jakbe popuszczała a zeza chmur
43 8 | sę pochileła do jezora, jakbe mjała vpadnąc, a rebokom
44 8 | rozczepranim. Na plecach jakbe mjoł gorb. Ale kjej ma ju
45 8 | trąbjenjé, ale mje beło, jakbe to szło tam z nortu lasa.~—
46 9 | beła ta svjętô kobjeta, jakbe vëszła dopjeroz wobrazu.
47 9 | Ale dziso mje sę zdovało, jakbe won przë kożdim połknjęcu
48 9 | jô po wobjedze wudovoł, jakbe mje grzeszk tropjił, i zaszedł
49 9 | postavnje i statecznje, jakbe słuchałë Mszë svjęti, chterną
50 9 | zdrzała na mje woczoma, jakbe mje chcała dac zgadnąc zogodkę
51 9 | co ze za gorë vëzeroł, jakbe sę chcoł ze mną zabovjac
52 9 | takji małé a tak dalekji, jakbe sto lôt minęło wod tego
53 9 | mje takô malô i żorotnô, jakbe sę zestarzała wo całi vjek
54 9 | tim mje v serce pchnęło, jakbe rozpolonim żelazem: Wona —
55 9 | godzenach żdanjô słuńce, jakbe to beł dzeń jak jinszi,
56 9 | Ale szłë cecho po vodze, jakbe rzeka beła pokretô lodem
57 9 | Vjidzoł jem lica jego, jakbe krotko przed sobą i jakbe
58 9 | jakbe krotko przed sobą i jakbe mądrimi woczoma na mje zdrzącë,
59 9 | Ji słova mje wuderzełë jakbe wobuchem v głovę. Vszetko:
60 10| Potim zagarnął mje las, jakbe svojim czężorem nje chcoł
61 10| brała mjono. A mje beło, jakbe do mje vołalë:~— Bjej chiże,
62 10| posovę vesoką i beło mje, jakbe ztąd muszało przińsc co
63 10| srodze, że tak sę mają, jakbe mje njebeło i mojigo vjelgjigo
64 10| tam szła ku vołtorzovji, jakbe skrzidła ję njeslë. A jô
65 10| Stojała cechô i zgurdżałô, jakbe mje wod staroscë ledvje
66 11| tej robjił sę takji grzem, jakbe pjorunë trzaskałë. Zeloné
67 12| cignął v stronę pustkovju, jakbe beł kuńtańt ze svoji psotë.~
68 12| przez woborę prosto na mje, jakbe mje chcała wudusëc. Tej
69 12| naksztołt gołąbuszka, a pańskô, jakbe mjała korunę na głovje,
70 12| rzekła. Ale wona plinęła, jakbe mje nje beło, postavnô,
71 12| mje sę jesc chcało. Wona jakbe rozumjała, co mom na mesłë,
72 12| pługjem. Le beło mje tak, jakbe ta chorosc vëpoleła ve mje
73 13| vjid czervjoni z kominka jakbe złotem ji woblevoł vłos
74 13| przëveknje, to robji njimi, jakbe belë kavałkjem jego reminja.
75 13| vëcigającé vjetvje czorné, jakbe wusmoloné. Ale v njich ju
76 14| pustkovjô, bo ludze chodzilë, jakbe jim chtos kozoł deptac po
77 14| vzerac na nasz stari zegar, jakbe won mje mogł co povjedzec.
78 14| dużé won ve mje vlepjił, jakbe mje z njich spolëc chcoł
79 14| kosę za stodołą. A won, jakbe mje mesle zgodł, movjił
80 14| scanë trzeszczą od żohi, jakbe beł jich panem.~— Bo won
81 14| nje wobronjilë.~Beło mje, jakbe pon Jozef wodemknął przede
82 14| godzena vëbjiła, na tego czas!~Jakbe na wodpovjedz zagotovało
83 14| zibotoł tad i na wodlev, jakbe chcoł stanąc.~Njedługo a
84 15| pochodnji, tej mje beło, jakbe nad tim traktem bëlë povstani
85 16| chce zrobjic geszeft. A jakbe mogł robjic geszeft, żeli
86 16| vëtrzeszczeł na mje woczë, jakbe mje mjoł jaką vjelgą provdę
87 17| po woknje, to panji beło jakbe tamrotovi voz turkotoł po
88 18| tak graję ze serca, to mje jakbe co wosamętało i jô takji
89 18| nama z daleka vëszczerzała jakbe sprochnjah zębë, tej rzekł:~—
90 18| pokozało zaredzevjałą żogę, jakbe rzec chcało:~— Czeguż va
91 19| złoconi. Vjerzë mje, jô, jakbe mje chto mjechem v łeb chlasnął.
92 19| bem wucekł.~ Pon Czernjik, jakbe co mjerkovoł, wobrocel sę
93 19| smjoł, tej tę całą pjęknosc jakbe złi duch jakji zdmuchnął.
94 19| jego nota v takji sposob, jakbe malorz sztuczni malovoł
95 19| poprovdze spjevô Smętk. Njico jakbe ve mje wuderzeło i mjc porvało
96 19| Kożdé słovo beło rozumjec, jakbe chto jmszi przez cebje godoł.
97 20| bo i ta beła pjekjelnô, jakbe mje trzimoł łęczk złi duch
98 20| drzemjąci. Leno letkji plusk, jakbe chlichanjé moligo dzecka,
99 20| szeroką vodę, a za vodą jakbe wopokę, vëdvigłą z jezora.~—
100 20| chiże. Szerokô, czervjonô, jakbe złotô stegna kładła sę wod
101 20| vlezc akuratnje na Glonk, jakbe tu vjęcij wostrovóv nje
102 20| zchileł sę do mje Trąba, jakbe mje chcoł co do wucha povjedzec,
103 20| pod gvjozdë milijonë skri, jakbe zemja chcała drugjich tile
104 21| głovje mjoł mucę wobdzarlą jakbe ją gapë bełë mjałë v roboce
105 21| pod chterną sę wutopjiła, jakbe ji nje beło, długô bjołô
106 21| doł, tak że to vëzdrzało, jakbe won vjedno płakoł. Vezdrzoł
107 21| vëszczekoł. Ale jak go vjidzę, to jakbe Zł Duch mje na woczë kanął.
108 22| i njeslë daleko przode. Jakbe szła Matka Boskô, błogoslavjącô
109 22| bcła pjesnjô, to beł marsz. Jakbe łiskavjica chlasła, tak
110 22| zasvjecełë woczë. A mje jakbe wurosłë skrzidła i njick
111 22| sługóv pruskjich, a jô czuł jakbe trijumf v dusze rozległa
112 22| licach, vëprostovoł sę i jakbe wurosł. Jistnje, tak jak
113 22| jaż zabrzmjała wod razu, jakbe vëvołanô rozgą czornoksiżnjika
114 22| kvater, tam grzeszni żyją... ~Jakbe pjorun trzasł, tak ta pjesnjô
115 22| wuderzeła v nobożni lud. Las jakbe zdrevnjoł na długą chvjilę.
116 22| Ale las ju spjevoł całi, jakbe kożdi wuzimk vesokji beł
117 22| załomivelë i podnoszelë do njeba jakbe jich wutrapjił jakji vjelgji
118 23| Vjara sę vjitała z vjarą, jakbe movjic chcała: Vjitomë z
119 23| noc nje będze takô cemnô jakbe not. Tu pod tą figurą z
120 24| że mô lica bladé a woczë jakbe zgasłé. Ale won vzął mje
121 25| bjołoszari wuzimkji svjecełë jakbe bladim vjidem przez cemną
122 26| a potim wobaji zdrzelë, jakbe mje żivcem zgrezc chcelë.
123 29| sę wobuvoł, to mje njico jakbe pałąkjem scesnęlo za serce.
124 29| jich pożetk jistamantnje, jakbe nas Pon Bog wopusceł. Zdrzë:
125 29| szturk pjerse mu robjiłë, jakbe ze sebje chcałë vërzucëc
126 29| leżi vjelgô gromada kammji, jakbe vmurovanô v przidkji brzeg.
127 29| człovjeka tak letko wodchilëc, jakbe vjisoł na zavijasach. Wodchilivszë
128 29| płoszczu ku moji krijovce, jakbe movjił:~— Będzë spokojni!
129 29| woblecało takjim njewubetkjem, jakbe mje chto wobuchem v głovę
130 29| chvjilë zdovoł takji vjelgji, jakbe wob noc beł wurosli do njebivałi
131 29| smutk woblekł moję duszę jakbe mgłą, chterna po jezerze
132 29| przed lati na pustkovju. Jakbe na tim ricerskjim znaku
133 30| pase i zaczął mną trząsc, jakbe wodszedł wod rozumu. A jak
134 30| żeli żiv ztąd vińdę.~Trąba jakbe sę vërzasł, tak na mje wotvorzeł
135 30| jaż vzdrigło, a mje beło, jakbe sę v moji celë cemnji zrobjiło
136 31| bjedną stravę, jął gadac, jakbe zgodł moje mesle:~— Jegomosc!
137 31| Matkji Boskji. Ko to beł jakbe zopjis na to peszné dzevczę.
138 31| vęglach. A panna tak robjiła jakbe njick nje czuła.~Po vjeczerzi
139 31| vszescë v gromadze radzëc, jakbe nolepji ksędza zchovac przed
140 31| gvjozdami na mje zdrzała, jakbe mje na samo dno dusze zazdrzec
141 32| vstało, patrzełasma na nje, jakbe nom mjało co wobjavjic,
142 32| vjelgô gromada kaminji, jakbe vmurovanô v przidkji brzeg.
143 32| człovjeka tak letko wodchilëc, jakbe vjisoł na zovijasach...
144 32| vjelgą gromadą kaminji, jakbe je ta gora gvołtem ze sebje
145 32| dzivno: kam popuszczoł, jakbe go chto z tełu popichoł
146 32| chternigo vjeko sę szkleło, jakbe na njim vjele beło sedzané
147 32| krijovce svojigo wojca, jakbe movę straceła, przëstąpjiła
148 33| będę njosł jegomoscë list, jakbe to beła frejkarta do njeba.~
149 33| krevanimi smugami pobjegłé, jakbe chcoł zgodnąc drogę, chterną
150 33| kożuch po krolu jezora, jakbe go zib strząsł. Tej vstoł
151 34| gorovała Trąbova gra tak mocnô, jakbe te gorë bjołé i vodë i lase
152 34| wunoszała sę vałem v jich molu, jakbe prostovała chrzebt po zrzucenju
153 34| szandarë i movjącë cecho, jakbe chcoł povjedzec jaką tajemnjicę.
154 34| szandarzë veszlë do sądu buszni, jakbe samegoo Napolijona przënekalë,
155 35| nje pitała, le wudovała, jakbe njigde njic. Ale jô vjidzoł,
156 35| ferezijach i z taką wurodą, jakbe przed poł godzeną Pana Jezusa
157 35| sebje czuł jem cuzą movę, jakbe to nje beła stolica Kaszub,
158 35| złolim, vësvjecoł mje drogę, jakbe rzec chcoł:~— Pochadej,
159 35| vedle mje ku zochodovji, jakbe mje porvac ze sobą chcałë,
160 36| trąbę i jął dąc z mocą taką, jakbe svojim granjim chcoł vëvrocëc
161 36| i brodę, nadął skarnje, jakbe v kożdi mjoł kuklę chleba
162 37| pozeroł całą chvjilę. Tej, jakbe mu jinszé mesle przëszłë,
163 37| wostro na mje. A ve mje jakbe pjorun trzasl, bo wurodą
164 37| do wokna i patrzec. A tam jakbe sę dużi svjat przëmorskji
165 37| jakbem leżoł na żogovkach, jakbe mje skorę scigelë i jakbem
166 38| Nje vorto", v woczach jego jakbe zeloni vjid sę na chvjilę
167 38| przeszedł mje dzivni wogjiń, jakbe prąd sełë nje z tego svjata.
168 38| chvitała do levigo boku, jakbe tam nalezc mjała mjecz.~
169 38| chvjilę bez zevu, tej rzekla, jakbe głos szedł z daleka, wod
170 38| scanje. Panna Slavjina, jakbe moje mesle zgodivała, rzekła:~—
171 38| roje v woczach załisnęło, jakbe krotko mje klasnął pjorun
172 38| serca scesnjętigo wulżeło, jakbe mje z njego czężkji kamiń
173 39| pomału i vezdrzoł.~Ve mje jakbe trzasło! Tec to nje beł
174 39| Sorbska!~Trąba sę żegnoł, jakbe chcoł Złego wod sebje wodnekac.
175 39| zgjinął won mje z woczu, jakbe go zibjô połkła.~Belo mje
176 39| zibją.~— Zgjinął won mje, jakbe go zemja połkła — rzekł
177 39| wono wod kuńca do kuńca, jakbe jakji njeżeczni duchë spjeszno
178 39| zemję, tej nom sę zdovało, jakbe chcałë spadnąc i nas svojim
179 39| przetłoczëc. Z Błot szła na nas jakbe z varu ropa a moklezna cekła
180 39| movjił, le zdrzoł ku zemji, jakbe sę strachoł wobrocëc woczë
181 39| dlugji czężkji stękanjé, jakbe stolim głębok zatopjoni
182 39| czuc beło wujodanjé psóv, jakbe całi zgraji.~— Może tu njedalek
183 39| dalek i szerok po błotach, jakbe chto calé karno psóv z lińcuszka
184 39| vëdobivô sę postacejô dużô, jakbe głovą sigała chmur i długjimi
185 39| do głovë. Ale won nekoł, jakbe za njim gonjilë, le rzechotanjé
186 39| skrzidła rozpjęté szeroko, jakbe njimi przëkrëc chcoł tę
187 39| szętoląci sę małi vjid, jakbe człovjek jakji njosł latarnją.
188 39| vjid sę zaczął zibotac, jakbe chto dovoł znak, że czuje.
189 40| kaszubskji na ti zemji, jakbe je zasepałë vędrującé dinë.
190 40| vëpłakoł, wocarł woczë i rzekł, jakbe zgodivoł moje mesle:~—
191 40| vëzdrzisz bez tvoji kare, jakbe njico z cebje wubeło. Mogłbem
192 40| Vjes vëzdrzała z daleka, jakbe karno vjelgjich vołóv v
193 40| pozerało słonecznim wokjern, jakbe sę redovało nad tim kvitnącim
194 40| grzemotovich. Bo chiże, jakbe wona na nas żdała, pobjegla
195 40| njedługo a z njeba spadła fala, jakbe sę chmurë zervałë. Njevdarzę
196 41| Navprost jô vjidzę vjid, jakbe z jakji chałupë. Gvesno
197 41| stojoł i przemiszloł, Julka, jakbe moje mesle zgodła, zaczęła
198 41| svojimu zveczajovji mjoł movę jakbe zapjeczętovaną. Julka wob
199 41| rzekła głosem głębokjim, jakbe to movjiła cuzô wosoba:~—
200 41| woknem, trząsł chałupą, jakbe ję chcoł vëvrocëc na rębë.~
201 41| zvonkóv przësanjach, chterne jakbe chdzes z daleka najeżdżałë.
202 41| Czernjika:~— Cuż va tu stojita, jakbe vom na woczach stanął som
203 41| dziso jeden wumrze.~Tero mje jakbe wogroszka porvała. Z bjijącim
204 41| zaczął gasnąc czornim dimem, jakbe go chtos duseł. Ale Czernjik
205 41| gorz vjeczni. I wudało jim, jakbe dvje moce sę lu probovałë,
206 41| drogą tak spokojnô i cechô, jakbe mjała przed sobą dobrą i
207 41| na svjece beło tak cecho, jakbe vszescë ludze vëmerlë i
208 41| vëgnjetłi v ten sposob, jakbe człovjek wupodł, jak długji.
209 41| trzimoł svoję łiszczącą trąbę, jakbe v wostatni chvjilë chcoł
210 41| wodemkł jomę. Tak to wudovało, jakbe skrzepkji nadprzërodzonim
211 41| czuł wod strzodka godanjé, jakbe wod vjele głosóv.~Tim lepji,
212 41| tak stojoł, ale Czernjik, jakbe njick, podnjosł woczë na
213 42| sę jiscec i lamańtovac, jakbe go beła kochała nad vszestko
214 42| karą z ksążkami i tovarem, jakbe do mje noleżała. Nje vjem,
215 42| Trąbjinô, chterna zakaszlała, jakbe v złoscë, vëpluła na zemję
216 42| pravje gromada radzeła, jakbe to zrobjic z nomjeszim kosztem
217 42| zamjast przez dvjerze — jakbe sę beło noleżało — vërzuceł,
218 43| pełné redoscë. Pon Bog, jakbe mje chcoł vënagrodzëc, doł
219 43| vëszło choc his vëzdrzoł, jakbe v njim ten dzivni ludk jesz
220 43| szukac czołna. Naprocem, jakbe mje provadzeła jakô dobrô
221 43| poznoł, to v duszë moji jakbe sę dvjerze wodemknęlë, przez
222 43| cudné skarnje tak wudałë, jakbe to vjidné jezoro i ten złoti
223 43| kuchnji szklełë sę statkji, jakbe chto szekovoł mjeszkanjé
224 43| Chadzałasma v ti pustinji vodni, jakbe nas le dvoje samich beło
225 43| zburzoné vjatrem, ale tak, jakbe po njim v dzekjim tirzenju
226 43| woczë.~Ale ta njeprzëszła. Jakbe to beło wostatné klasnjęcé
227 43| nami dregałë i trzeszczałë, jakbe nas v ti chvjilë chcałë
228 43| njosłë vałë jezora, mruczącë jakbe ze spokojnoscë żesma so
229 43| remjona rozchodzełë sę, jakbe przëjąc chcałë vszelkji
230 44| postacejô vëprostovała sę i jakbe wurosła. Ji bladé skarnje
231 45| chojnami. Jedna stojała krzevô, jakbe chcała wucekac a nji mogła,
232 45| kopjicę sana. Ta trzecô mjała jakbe szadą czuprinę gorą a pospode
233 45| kozą brodę. Wudało to tak, jakbe trzë wukozkji na njeludnim
234 45| czekavimi woczoma. A mje beło, jakbe z woczu jednigo z njich
235 45| sę bojałë.~Ale jô wostoł, jakbe mje njico zatrzimało i zdrzoł
236 45| tidzenje polożeła na łożko, jakbe mscëc sę chcoł za to, żem
237 45| słuchają. Gorąci zeszedł dzeń, jakbe grzemot i burzô jesz nadińsc
|