Chapter

  1 1 |       vozedła na jednim kole szłë te pjesnje do chat ludu, chdze
  2 1 |   njepomnąci, że bjedni Remus jim te pjesnje przënjosł na rozvjeselenjé
  3 1 |    człovjek ze skażoną movą noseł te pjękné povjostkji i pjesnje?...~
  4 1 |       wususzonim jabłku. Ale gubë te nje znaczełë wumortvjenjô
  5 1 |         nogavjic i vampsa, ruchna te wodezvac sę mogłë:~— Dzeń
  6 1 |        ale ceszą sę v ten czas na te snożé rzecze, jakji Gvjizd
  7 1 |       pjervji nje doł boczenjô na tę dzivną duszę, chterna tero
  8 2 |    zbladła, ale po chvjilë dodala te słova:~—Ale ti njedobri
  9 2 |        vanożi. Bo tak sę noleżi v tę svjętą njedzelę, a nje wopovjadac
 10 3 |          a ten mje rzekł:~— Jakbe tę jarzębjinę scąl, tobe krev
 11 3 |          remjona i przenjes przez tę rzekę do mojigo zomku!~I
 12 3 |          remjona i przenjes przez tę vodę!~Tak jô zmjerzeł wokjem
 13 3 |     Przenjesë mje, chłopku, przez tę vodę. Zdrzë na ten zomk
 14 3 |          Chto mje przenjese przez tę vodę do zomku wojcóv mojich,
 15 3 |           mje tede i zanjes przez tę vodę. Bo jutro będze zapozdze.
 16 3 |         gvjozdę... A vjidzisz tam tę bjałkę na kraju? — V bestrich
 17 4 |          nogji za pas, bo wona cë tę varząchevkę na głovje skjidnje!~
 18 4 |      vjidzoł, że to kołpje bjołi, te same, chternem vjidzoł pod
 19 5 |      njick dobrigo. Lepji jisc na tę gorę naprocem, bo to będze
 20 5 |     popusceła, le godała:~— Przez te mokré ruchna to jesz barżij
 21 5 |      chvjilë jô sę dobroł, chdzem te lica vjidzoł jego, jak won
 22 6 |          bjalka potcevô vënekô mu te głupi vergle z głovë.~—
 23 6 |         las i mostem przez rzekę, tę samę, co płinęła pod zomkovjiskjem.
 24 6 |          won, i zabjiję Golijata!~Tę godkę cała Marta wopovjodała
 25 7 |           bezmała jak kurzé jajo. Te jô vzął do torbë i szedł
 26 8 |        beło, jakjem so przëboczeł te słova Mjichała i przëznac
 27 8 |          voda bełabe mje połkła v tę straszną noc. Aj vaj! Pomeslec,
 28 8 |           Tak jô wuvożoł sobje:~— Tę ksążkę lë so kupjisz. Przëstąpjił
 29 8 |         to moji domovnjicë nabelë tę cudovną ksążkę?~Tej sę vszescë
 30 9 |         na zemję i zączął całovac tę dzarnę, po chterni ji nożkji
 31 9 |         dzis przed połnjim. — Cze te drzevjęta njedzelné przëwoblekłë
 32 9 |  vëstąpjiła, jak modri povrozk. V tę won zacął puszczadłem a
 33 10|           njespodzevanigo. A żebe te murë tak sę zapadłë! A kjejbe
 34 10|         tak muszoł jem patrzëc na te skarnje bladé i krevavé
 35 10|          Remusu, żebes żądoł, abe te gvjozdë cë vjedno svjecełë? —
 36 10|        jak to smjeszno, żem sę na tę wuroczestosc zchovoł v svój
 37 10|       kjeliszkji i butelkę vjina. Tę wona kozoła przede mną postavjic,
 38 11|         vjerzesku leżała sekjera. Tę jô zabroł do chleva, zavjesoł
 39 11|         są chorosce wod strzodka. Te są ju gorszé. Bo kjej mester
 40 13|       pustkovju pozerelë cecho na tę zjavę, przeżegnelë sę i
 41 13| njeboszczik tatk mje povjodoł, że te żelastva i strzelbë daleko
 42 14|    przetchané i rzekł:~— Zdrzë na te ręce i boczë, że wone vjele
 43 14|          bój sę! Krom tego nje są te ręce mordarza. Bo kjej jem
 44 14|      wuczali ludze znają. A zovją te budovë koralami. Kożdé jich
 45 14|         mje sę smutno zrobjiło na te słova i jem wodrzekl:~—
 46 14|           jego stopjenje, znjikną te borë vkoł, a vërosną chatë
 47 14|            V sercu mje zakłolo na te słova, bom sobje przëboczeł,
 48 14|     przëstąpjic i jął vëkładac:~— Te dva krąconé czorné drogji,
 49 14|      boczë, że przeszedłszë rzekę tę na levi brzeg, vjedno jesz
 50 14|          a z woczu bjiłë skrë jak te same z Ormuzdovi rękji.~—
 51 14|          stoji czas!~— Vëbjił won tę njeszczestlevą godzenę,
 52 15|      vëcignął rękę i rzekł:~— Tam te spoczivosz, gronku z prochami
 53 15|        jakji Kaszuba natrafjił na tę dovną drogę — choc po smjercë.~—
 54 15|            V głovje mje zaczął na tę godkę szumjec całi las,
 55 15|           cignęło!~Vjidzoł jem na tę godkę jak Mjichałem cos
 56 15|      gnota. Do robotë je dobri. A te mankolije, co mu głovę nachodzą,
 57 15|  mankolije, co mu głovę nachodzą, te mu dobrô bjałka vënekô,
 58 15|      dogodô?~I patrzeł na mje wob tę godkę potcevi Mjichoł, ale
 59 15|         Jimję Boskji. Drogam vzął tę samę, chternąsma vjezła
 60 15|  szkaplerz na koszuli. Ale mje na tę ji godkę czężko sę zrobjiło,
 61 16|         Mom dvadzesce talaróv.~Na te słova żid pomedetovoł, położeł
 62 16|     chterne won tu v pińdlu mô, i te, co won mô krom tego złożoni
 63 16|    zrobjisz dziso? — Zaarandujesz tę jizdebkę, bo kożdi hańdlorz
 64 16|           mrugałë ku mje gvjozdë, te same, co na pustkovju za
 65 17|      drzemjącim chojnom grac, jaż te wodecknęłë i zavtorzełë
 66 17|         jinstrumańtóv na plecach. Tę słomę delë nom ludze na
 67 17|       zaboczą — bo jutro pon nasz te młinë, vodë i lase i całą
 68 18|      jedno: Le zostavë podnjesc a te młinë procovac będą. Przez
 69 19|        njicht nje mjeszkô. Vejle, te stopjenje szerokji na trzë
 70 19|           szerokji na trzë voze i te słupë złoconi. Vjerzë mje,
 71 19|          zabrac!~— To njech vezną tę dekoraceją! —rzekł pon Czernjik
 72 19|          żołtą brodą. Vjidzoł jem tę pjękną jego gtovę im sę
 73 19|         wotvorzeł i sę smjoł, tej tę całą pjęknosc jakbe złi
 74 19|           jęklevim vestchnjenjim. Tę jô vzął złomoł na kolanje
 75 20|         jak ten jozc i ten zajk i te skorce na polu, zdani na
 76 20|       drążkjem stojała cecho, jak te drugji dvje.~—Vjidzisz,
 77 20|           trzimoł długą strzelbę. Tę won przevjeseł przez remję
 78 20|              rzekł Trąba — to won tę kopjicę mô wod strzodka
 79 20|          to zajął krol pruskji za te vszetkji sztrofë, jakji
 80 20|       Nocë. Nodzeja v Bogu, że za tę spravę ve Zvadze jich wobłava
 81 20|        vom, vaspanje, że ma sę na tę jintanceją zabjeroma z kompanjiją
 82 21|        poznają krola jezora przez te dżadovskji ruchna, to będą
 83 21|       polach i bjołich drogach! I te krose chorągvji, kjej vjitałë
 84 21|        wumjec vëmalovac v wobrazu te vesokji Bożé mękji, co rozkrziżovałë
 85 21|          i svjętą mgłę pocerzi! I te bjołé figurë, pokreté vjonkami
 86 21|    mestrami, kjejbem chcoł vëgrac tę cągłą notę Boskji chvalë,
 87 21|      jizbje beło vjeselnji. Tam v tę njedzelę sedzałë pod jedną
 88 22|       zeloné pola kompanjijô. Wob tę wuroczestosc wobroz Matkji
 89 22|         Vezdrzoł jem zdzevjoni na tę njezvekłą kobjetę, ale wona
 90 22|         jego i rozlegoł sę jaż po te viże. Ale za timi żijącimi
 91 22|         ze vsë nje vjidzą i czimu te zogodkji na mje vëvjerają
 92 22|       njego:~— Jakużjô mom zgrezc te worzechë, moje dzecko, kjej
 93 22|         szkody z ognia, vody, kto tę tarcz nosi... ~Przëłączeł
 94 22|    vestchnjesz do Matkji Boskji v te słova: Jidę dalij, dalij
 95 22|    Pjervji njiże las — zaczął lud tę notę spjevac, jak morzé,
 96 22|          chvalce Marją, ~Bo przez tę Pannę mamy zbavjenje ~Tylko
 97 23|           A të le jes zodrosni wo tę pannę.~—Mjołbem też na kogo! —
 98 23|         nji, njech cë dô jesc.~Na te słova Leon sę zląkł i povjedzoł
 99 23|         nje zanjosł, le wotvorzeł tę vjększą i vëjął z nji jakji
100 23|       ludztva z całich Kaszub, że te kęsi psë zvątpją wo nalezenju
101 23|   pjęscoma, co be nimu dardanovji tę spjiczastą mucę vbjił z
102 23|          nje vadzeł, ale podnjost te dvje połovë, pokozoł je
103 23|        jakjigo vë moce wopjekuna! Tę kjełbasę won wukrodł z moji
104 24|            Ale jô dobrze pamjętoł te słova: Nalezesz mje vszędze,
105 24|       Zbavjicela svjata. A jednak tę moję pjerszą pjelgrzimkę
106 24|          mojich, ale jô tu vjidzę te modré vodë i czuję vonją
107 24|         tobje. Nje vjem, zkąd mom tę vjarę v cebje, choces młodi
108 25|        jezora, rzekłszë:~— Remus! Te kalvanjskji przidkji gorë
109 25|      drevnjannich vęgli. Do czego te jimu bełë, tegom sę mjoł
110 25|        nje zrobji. Ale wodjim mje te dva pękji, bom sę jich nadvigoł,
111 25|     dobrze vëmesloł! Kjej ma jesz tę sicenę rozłożemana tvojim
112 25|         vëcignął vjęcork. Z njego te rebë są. Rozumje sę, żem
113 25|           wosmô, jak ma zaszła na te mogjiłë. Dvje godzenë vaspon
114 25|         sę wukozała cemnô joma. V tę won vlozł a jô za njim.~—
115 25|           i vjem, że zrzucę jutro te dżadovskji ruchna. Tu ma
116 25|            żes mje tovarzeł przez tę czężką drogę. Za to vjedno
117 25|           to vjedno je dzivno. Bo te Tuszkovë są vsą vjidzałą,
118 25|        dobrze, a będzesz vjedzoł. Te vjidzalni znakji na mojich
119 26|          szedł. Le jô nje dboł wo tę wostrzegę, bom so umvożoł,
120 26|        Gaba, wod chternigom nabeł tę ksążkę, i Marta i stari
121 26|        norod burzą procem vłodzë. Te ksążkji są skonfiskované.
122 27|         cę koże vëprovadzëc przez tę vjelgą bromę. Tam stoją
123 27|          Szabelką zając mu chcelë te ksążkji, virokami naszich
124 28|           blogosłavjonô jaż przez te pruskji krotë i murë i kładła
125 28|        groch spodałë po licach na te wobmjerzoni, szaré kęsé
126 28|      sodze, bom nji mogł mu przez te murë dac vjédze, że jego
127 28|           abo skrzenovka, żebe mu te zomkji i krolevjonkji z
128 28|        rąbjic. Jô rod przëstoł na tę robotę, bom sę ceszeł, że
129 28|      srodze muszoł moknąc. Jednak te porę mjesądzi sodze i vjiktu
130 29|              Nacuż vom, vaspanje, te vęgle? Na co krol jezora
131 29|        słaboscë. Bom czuł, że mje te murë naksztolt morë vszeternostką
132 29|     povjem: Sin mój nje żije!~Jak te słova vërzekł, pjerse mu
133 29|        Pod nim matecznim krzem jô te drzozgji zakopję. Kjejbe
134 29|        jedno z vas jidze, vëkopje te drzozgji i zapoli nen mateczni
135 30|          wobaji ju nje pasujeta v te nasze pruskji czase. Dlotego
136 30|          sę tak srodze wurzasł...~Te dva tidzenje jego sztrofë
137 31|        vjedzoł, wod jakjigo kuńca tę robotę zacząc, bo vjidu
138 31|           palecą v pjęscë, be jim te njenobożni karkji zkjidł.~
139 31|       jezoro i jego wodnogji. Mje te pitającé woczë pannë nje
140 31|           v mjesądzovim vjidze na te vodë i na dalekji Glonk,
141 31|        jem sę dłużij zapatrzeł na te pola, lase i vodë, tej mje
142 32|       zamorskji kraje, vëczosałam tę Bożąmękę. Ale nji ma v tich
143 32|        noc ze svjata, reno vjidzą tę vesoką Bożąmękę. A kjej
144 32|        muszi! Ale żebe przeszukac tę gromadę kaminji, trzeba
145 32|     porena do połnjô lubją bjic v te brzegji, bjołą pjenjizną
146 33|           jô bjedni muzikańt tero tę njepotrzebovaną sełę strzimac
147 33|       beła vjadomô, to prędzij be te rebë v vodze bełë go vëdałë,
148 33|         veżij a veżij, żebe słova te sę rozeszłë wod Rozevjô
149 33|      panna Klema z Koscerznë. Ale te ksądz muszoł nama czetac
150 33|          co sę na svjece dzeje. A te novjinë coroz przëchodzełë
151 33|          të ju wuvożoł, Remus, że te lukji z naszi jizbë ku Zoborom
152 33|           nje strachom. Znaje won te vszeskji knjeje, jak rebok
153 33|           przodku, drugji z tełu. Te won nopjervji wodrzeszoł
154 33|         vodë movë nje vëzbeł, jak te njemové ribkji v jezerze.
155 33|         nje zdrzi, jak jô zeblekę te mokré ruchna z grzesznigo
156 33|    voskované płotno. Vëdobivającë te rzeczë, vëzdrzoł jak Gvjozda
157 34|            Ale ksądz spozdrzoł na te dużé vodë vkoł i na jasné
158 34|           zapanovało milczenjé na te słova ksędza i serca nam
159 34|     gburskji vamps i botë. Bo jak te svjeckji ruchna wobleczę,
160 34|      vodnim, chterno sę zlecało v te knjeje na svój ptoszi sejm.
161 34|         zavtorzeł mocą, ale przez te sta głosóv gorovała Trąbova
162 34|      Trąbova gra tak mocnô, jakbe te gorë bjołé i vodë i lase
163 34|         svój płoszcz, a won so na tę worądz vąse zgoleł. Pamjętej,
164 34|      movją, tovarem.~— A chdze są te jego tovarë?~— Vëprzedoł
165 34|         nen ksądz Krauze?~Ledvjem te słova vërzekł, jak mje czapnął
166 34|        szandara. — Jô ję zapłacę, tę furmonkę.~ Tej vzęlë naju
167 34|    paluszkjem. A jô beł wudbë, że te dvjerze zatrzaslë sę na
168 35|        krev v żełach vreje, to na te bjałkovskji czarë nje vje
169 35|   wobzerołjem z vjelgą czekavoscą te vesokji murë i vjeże, wo
170 35|           A tero jô ce mom i poza te vodë dalij nje puszczę,
171 36|    katolickjich skrzepkach grivoł te przegrzeszoné njemjeckji
172 36|          tego, z vnętrznosci nekô te szvotołë z takjim gvołtem,
173 36|        tak wode łba do łba lotają te produktë żołcë, tińtu i
174 36|           pjęscą v łoża wokna, że te z glińgotem vlecałë do jizbë —
175 37|         to vëbjic z głovë.~Pon na te słova dzivno na mje pozeroł
176 37|           fala v rzece vëschła, a te tu pamjątkji są jak kaminje
177 37|           Serce mje krevavjiło na te słova, a v ten som czas
178 38|         sę doznoł: Nje vorto!~Wob tę rozmovę beł veszłi malorz,
179 38|   wostatną pamjątkę wodnjosł.~Wob tę naszę rozmovę malorz z drugjigo
180 38|        tańcuja, le vjorë jidą. Le te jich vjatrë z morza! Kjejbe
181 38|        dobri duńskji vodkji, tobe te vjatrë jim gębë vëkrzevjiłë
182 38|         dam i ricerzi na jav, jaż te na nas zdrzałë jak zevi.~
183 38|          chterne z grobóv żglą,~A te jak duna rozdmną sę~V płom
184 38|         przodk malorz, chturen po tę chvjilę sedzoł cecho v norce
185 38|          i przerazlevi vjid zaloł tę cechą dvornjicę, v chterni
186 38|           Vińdze słuńce i roznekô te czarë. Rągorz Derda gvesno
187 39|   Mjirachovskjim lese. Zdrzącë na te vodë, przëboczeł jem sobje,
188 39|   spjeszeła, żebe przed nocą mjec te błota za sobą. Szerokô droga
189 39|        zavołom! Choba drogę przez te błota znaje, kjej tak som
190 39|       jego naprovadzeł naju tu na tę straszlevą zibją.~— Zgjinął
191 39|        strachoł wobrocëc woczë na tę cemną noc vkoł naju. A jô
192 39|            A to je posle dalij na te Błota. Tej më popłinjemë.~—
193 39|            A ti mje povjadelë, że te Łebskji Błota są zdradné.~
194 39|          pojigę. Czuł të, jak tam te psë wujodają?~Jô nadsłuchivoł.
195 39|    Patrzałasma wostrima woczoma v tę nocną pustą, po chterni
196 39|        jakbe njimi przëkrëc chcoł tę całą pustą. Slode cignął
197 39|        tim jinnovjerczim kraju na te straszné trzęsavjiska, pełne
198 39|            brace, të njinja przez te błota sę nje przedostanjesz.
199 39| rebackjich na przëkrëcé. Płoszcze te vonjiłë smołą i cvjardo
200 40|          Bog dobri kozoł stolimom tę gorę wusepac, żebe ztąd
201 40|         podzevovac sę, jak pjękną tę zemję stvorzeł i woporządzeł.
202 40|         smętorza kvjitłë kvjotkji te same, co wu naju na vsë
203 40|       jakjimi Pon Bog przëwoblekł te samorodni kvjotkji na grobach
204 40|        Cesnęlë sę do dvjerzi, ale te dzivnim sposobem bełë zamkłi.
205 41|        tero vroceł zdrovi, krosni te wobraze Vdzidzkji vstałë
206 41|         njiże nańsc tu v tim molu tę kobjetę! V pjerszi chvjilë
207 41|         Tero sprovadzełam cebje v tę wopuszczoną chałupę daleko
208 41|           goscińc do Koscerznë.~— Tę të lepji vjesz, Smętku,
209 41|         tero v teł, żebe wuzdrzec tę chatę, v chterni jô wostavjił
210 41|        kuńca, wonge pokrivającich tę zemję, sekjerą i plugjem
211 41|       svoje skrzepjice. Ale jakuż te vezdrzałë! Vjechrz wodpękl
212 41|        pana. Kjej jem vezdrzoł na te do krziku wodemkłé vargji
213 41|          robji mje trzosku! Bo co te tam povjodosz, to sę tobje
214 41|      sedzi.~Tej szedł jem nazod v tę noc mrozu i smjercë. Doszedłszë
215 42|  wodpustach i rzekła:~— Pjękni są te małi mantolikji, ale v naszim
216 42|   strzelała. Vstidu nji mają dzis te młodé dzevczęta !~— Cuż
217 42|         grzesznimu cału i stracëc te pjenjędze v gromadze z jaką
218 42|          jarmarkach i wodpustach. Tę krzivdę i grzech, chturen
219 43|           łączką, na chternimem v te stronë pjerszi roz sę dostoł.
220 43|       cebje tede!~Tej patrzeła na te łiszczącé vodë i na nen
221 43|         korzinjami jasona. Ledvje te sę wodemkłë, a vjid straszni
222 44|   Dziseszé pokolenjé, wobzerającë te pamjątkji vjelgji przeszłoscë,
223 44|      polącé, co zes łë z njeba na tę naszą zemję kaszubską. To
224 44|       chterni mosz żdac cudu. Vez tę paproc, chterną cë daję,
225 44|      garnąc będze. Tej podnjesesz tę paproc v gorę. A żeli Bog
226 44|      chiże, jak duchë do cebje na tę gorę, be sę wustavjic v
227 45|         sę chcoł za to, żem przez te długji lata wo njego nje
228 45|     njemoc zmogła, kjej jem dobeł tę provdę.~ ~*      *      * ~
229 45|          rozumk beł za letkji, be tę vjelgą duszą rozumjec.~Takji