Chapter

  1 1 |            dobri zgodze, ale Remusa wona srodze nje lubjiła i rvała
  2 1 |          jego karę. Vjidzoł jô, jak wona łeb vetchła pod przëkrivę
  3 1 |          kaszubskji i ludu, chturen wona żevji. Przëboczeło mje sę
  4 2 |        vedle bromë przechodzeło. Bo wona sę słovem nje wodezvała,
  5 2 |             i zavrzeszczoł:~— Jakuż wona mô gadac do ludzi, kjei
  6 2 |     wusmjechô, bo vje vszestko. Ale wona tego nje vjidzała, bo patrzeła
  7 3 |     granjicznigo wod lasa.~Dzivnigo wona beła sztołtu, bo pospode
  8 3 |             i wuvożoł jem sobje, że wona może bëc krolovą, co ją
  9 3 |           nad moją skażoną godką.~A wona zchileła do mje głovę, v
 10 3 |         nogji, bom sę vstidzeł.~Ale wona mje położeła bjołą rękę
 11 4 |           na to njick nje rzekł, bo wona mjała znovu provdę.~— Za
 12 4 |        vsepała.~Tero jô vjidzoł, że wona mje chcała vadzëc. Tak jem
 13 4 |          wod cebje nje dostanę.~Tej wona zaczęła mje vadzëc. Jô sedzoł
 14 4 |           nje vdarzę, ale ku reszce wona rzekła: ~— A të, czimu njick
 15 4 |             Cuż jô mjoł godac? ~Tak wona pitala:~— Cuż też v cebje,
 16 4 |         słabi.~Jak jô to rzekł, tak wona sę do mje wobroceła od kominka,
 17 4 |         gotovanju na vjeczerzą. Tej wona kozała mje jesz roz rzec,
 18 4 |             za małi i za słabi.~Tak wona sę stała noprzod bladô a
 19 4 |           Remusku, nogji za pas, bo wona cë tę varząchevkę na głovje
 20 4 |       svojim norciku sę bojoł, żebe wona mje jesc nje dała. A bełë
 21 4 |        kloskji i kavałk chleba. Ale wona mje fojt takji dużi wukrajała,
 22 4 |          przëvtorzeł Mjichoł.  ~Ale wona na njich nje słucliała,
 23 4 |             mogł ruszëc z domu. Roz wona mje v roboci dzeń zvędzeła,
 24 4 |                Pod jarzębjinę! ~Tak wona przëtrzimała mje za vamps
 25 4 |        skjidła przë ti worędzë. Ale wona krom tego vjedno bodlivô,
 26 5 |          vlozł jem wobuma nogama na woną krzevą chojnę i zdrzoł rzeką
 27 5 |           wobchodzëc navkoł. Vszęde wona przidko spichała v doł,
 28 5 |            sę nolepji rozmovjic, bo wona jedinô moję godkę dobrze
 29 5 |        godkę dobrze rozumjała. Szła wona z dvojokami v ręce i vołała
 30 5 |                Pojle tu, Marta!~Tej wona naszła, postavjiła dvojokji
 31 5 |         spravjedlevje zasłużeł. Tej wona pitała:~— A boli cebje?~—
 32 5 |        szvernot! Ale to minje. ~Tej wona na mje vezdrzala i rzekła:~—
 33 5 |           tak daleko wod bedła. Ale wona nje popusceła, le godała:~—
 34 5 |           kąsk gnotë rozruchom!~Tej wona przënjesła nen pręt a jô,
 35 6 |             nje movjił. Wokno jedno wona mjała pod vjetrznjokami,
 36 6 |       Godach?~Na to jô mjilczoł, bo wona nje vjedzała, że jô tam
 37 6 |     dzevczęczesko, ta Marta, le roz wona zle zrobjiła. Bo za to,
 38 6 |          mje no tak srodze wukoroł, wona jimu jednak vsepała jiglen
 39 6 |          vëvlekła na woborę. V ręce wona trzimała varząchevkę. Ale
 40 6 |           të mje tak szamocesz?~Ale wona njick nje rzekłszë, jęła
 41 6 |             z klocka grabovigo.~Jak wona z varząchevkji le rączkę
 42 6 |       rączkę v ręce wotrzimała, tej wona mje vepchnała do jizbë,
 43 6 |          kjejbem beł vjedzoł, za co wona mje sprała.~Ale zegar stari
 44 6 |         Martę jô poslę z njim, choc wona mô rok jeden mnji. Njech
 45 6 |             doł rękę i Dalibog. Tej wona ze mną szła.~Nen łupk sę
 46 6 |         będze przë krolevjonce.~Ale wona v lese beła cechô, bo sę
 47 6 |         brzegu pusceł na zemję, tej wona mje nje pusceła za rękov,
 48 6 |         ksążce stoji. Na taką godkę wona sę zdzevjiła i rzecze:~—
 49 6 |      wosmëdzesąt lôt, woboczisz, że wona sina dostanje.~Na to Marta
 50 6 |           za tvoje vëmiszlanjé? Jak wona go na vjeczerzą krajała,
 51 6 |       Mjichoł i sę vëszczerzoł.~Tej wona:~— Chtuż to smje davac mje
 52 6 |       Mjichała, żebe nje vëdoł. Ale wona to zmjerkovała...~Przë kominku
 53 6 |       Vjedzoł jô, że v svojim gorzu wona mje długji pocerz vërachuje,
 54 6 |            żebe długo vjekovoł. Jak wona na mje z njim, tak strzonkjem
 55 6 |        przez dvjerze czuc beło, jak wona głosno płacze.~Tej Mjichoł
 56 7 |             nadbjegła i Marcijanna. Wona, ledvje Mjichoł ji rzekł
 57 7 |             stravą.~Pokjim jodł, to wona mje napominała.~— Knopje!
 58 8 |         njijak nalezc nji mogł. Ale wona vjisała v Straszkovi jizbje.
 59 8 |          pjesnją rogu povtorzoł, bo wona jego godkji nje rozumjała.~
 60 8 |      Vołanjé szło wod rzekji, chdze wona do jezora bjeżi. Żeli to
 61 8 |         stążkę. Samigo mje kosztuje wona poł talara, ale jô ję dom
 62 8 |    Zveczajnô ksążka? Aj vaj! Nji mô wona złoti wopravë, chocbe i
 63 8 |           sę ludze zaru doznelë, co wona je vorta i be mje wopedlë
 64 8 |          stążkę dlo Martë.~Wode mje wona ję vdzęczno wodebrała, a
 65 8 |              Bom so wuvożoł, że jak wona zchovje korunę i berło v
 66 9 |            ksążkę wo Genovefje. Tej wona sę skuńczeła. Potim jô ję
 67 9 |         małim Bolesłavem i łanją. A wona movjiła do mje:~— Vejle,
 68 9 |          tej i jô wostac muszoł, bo wona sę tero sama bojała. Ale
 69 9 |            Marta mje povjedzała, że wona vjedno sę jesz spodzevała
 70 9 |          żem ję dotchnąc mogł ręką, wona, moja krolevjonka z pod
 71 9 |           jak Svjętô ve vołtorzu. A wona zdrzała na mje woczoma,
 72 9 |              jak na cud jakji. Takô wona pjęknô beła!~A mjenjiła
 73 9 |            wunoszało nad zemją.~Ale wona na mje zdrzącô wusmjechała
 74 9 |        przëszło mje do glovë:~— Tec wona je krolevjonką tego zomkovjiska.
 75 9 |        tvojigo, co tobje sę noleżi!~Wona vezdrzała na mje i rzekła:~—
 76 9 |       Peszni pjes kole nji kanął, a wona dala mje ręką znak na woddzękovanjé
 77 9 | bęboruszkjem wod studnji. Vëzdrzala wona mje takô malô i żorotnô,
 78 9 |          długji czas nje vjidzoł. A wona sę zatrzimała i rzekła,
 79 9 |        pudzesz na zomkovjisko. Może wona tam będze!~Jak przëszła
 80 9 |           jakbe rozpolonim żelazem: Wona — moja krolevjonka— vëchodzeła
 81 9 |             peszni pon młodi. Z tim wona mjała rozmovę. Ale na mje
 82 9 |           mjała rozmovę. Ale na mje wona anji nje vezdrzała. Jô jednak
 83 9 |       stracę duszę i zbavjenjé!~Tej wona mje chiże vcignęła do koscoła
 84 9 |             jô nabroł vjarë:~— Dzis wona ju nje przińdze!~I tej szedł
 85 9 |             jem sarnę. Nje wucekała wona, le zdrzała na mje. A beła
 86 9 |           dożdac njedzeli.~Nadeszła wona njedzela komudnô i vjichrovatô.
 87 9 |     vjedzołjô v ti chvjiłë.~—To nje wona, to Marta!~Tak jem, vslidzącë
 88 9 |          mje tu nalazła, Marto? Ale wona na to pitanjé njick nje
 89 9 |          kjej jô sę nje ruszeł, tej wona znovu.~— Ach, z jakjim strachem
 90 9 |         Bjedni! Nadarmo żdajesz, bo wona nje przińdze njigde!~— Jak
 91 9 |          vjesz! Nje jô cę męczę, le wona cë zadała woczoma lubjiczka,
 92 9 |           to ju na jedno. V czvortk wona będze zdovanô v lipińskjim
 93 9 |       robjiła. Tak jô sę doznol, że wona nje dovjerzała, abem ję
 94 9 |             postavjił na nogji. Ale wona mojigo reminja njepusceła,
 95 10|           gzela, meslô:~— V czvortk wona będze zdovanô! To tede ju
 96 10|           sę z Martą. Bo ze mną, to wona pevno le z litoscë wobchodzi
 97 10|        postronkji za worczikji. Ale wona żdała, jażem sę wobroceł,
 98 10|           dlo bjesadnich gosci? Cuż wona cë krzevô? Roz jedini do
 99 10|      wuderzeła do serca...~Tam szła wona wokoma czorno wobleczonigo
100 10|          przëszło takji skoranjé.~A wona tam szła ku vołtorzovji,
101 10|        vëstapjił jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała, jak cud z njeba
102 10|      vjeselnjicë sę stanovjilë, ale wona przë mje kłękła, chveceła
103 10|   przëstąpjiło i mje podnjesło. Tim wona njico rzekła, a wonji mje
104 10|         pjerszé Bożé Narodzenjé. Bo wona, moja krolevjonka, przëszła
105 10|      kjeliszkji i butelkę vjina. Tę wona kozoła przede mną postavjic,
106 10|           jak kozała, tom pjił. Tej wona pogłoskała mje po głovje,
107 11|             żarła wod strzodka. Ale wona njikomu njic nje povjedzała.~
108 11|          mjoł wubetku na svjece, bo wona, ta tvoja krolevjonka, zadała
109 12|          czężko robjiło. Kozała mje wona vjedno po wobjedze wostac
110 12|           Pochvaleł jem Pana Boga a wona vjidzącë, że to jô, nje
111 12|        cemnim norciku i zdrzoł, jak wona bjołô, naksztołt gołąbuszka,
112 12|            poznała i co rzekła. Ale wona plinęła, jakbe mje nje beło,
113 12|      poznajesz lë svojigo służkę?~A wona vezdrzała na mje svojimi
114 12|              że mje sę jesc chcało. Wona jakbe rozumjała, co mom
115 12|          słabi, żebe co rzec.~Na to wona sę wobroceła, podnjesła
116 13|             długji varkocze. Ze mną wona jak njic nje gadała, ale
117 13|             sę czężko zrobjiło.~Jak wona tam przë kominku sedzała
118 13|          przëszło mje do głovë, jak wona mje vëszukała na zomkovjisku
119 13|           moji njeboszczicë matkji? Wona mje zabrała do lasa — tak
120 13|       chterni jô beł spodł. Wurosła wona wob tile lôt, a skaze wod
121 14|            razi nje vjedzącë, że to wona. V nocë pękło straszlivje
122 14|          straszno!~Tak jô wostoł, a wona, kjej jem przëszedł do czeladni,
123 14|          kjej jem beł jesz knopem a wona kjidała na mje trampkji
124 14|           mje samigo, a jô czuł, że wona jidze stopjenjami v gorę,
125 14|             jes wopovjadac. Tede sę wona srodze bojała wo cebje i
126 14|          dovni zemji kaszubskji. Bo wona sę cignje po gorach bołteckjich
127 15|        znaczełë stronę drogji. Szła wona jinszim szlachem njiż tim,
128 15|             njechcało wodezvac. Tak wona vzęła jisc uwokoma mje i
129 15|            to njick nje wodrzekł. a wona mjała strach pitac vjęcij.~
130 15|            sę strzimoł całą sełą. A wona, jak mje szkaplerz zavjeseła,
131 15|            vëplakała dosc tile, tej wona wode mje wodstąpjiła i na
132 15|           vjidzoł v ti chvjilë jakô wona jednak snożô dzevczina i
133 15|              nazod na pustkovjé! ~A wona rzekła:~—Poj, Remus, do
134 16|         pańską corkę? Nje! Bo jakuż wona mô sę jimu vjidzec, kjej
135 16|            do mołi jizdebkji. Mjała wona le jedno jediné wokno, a
136 18|      granjim płinęła rzeka. Muszała wona njesc vjele vodë, bo naszedłszë
137 18|        mrugô nad rzeką, nje roznekô wona ti cemnoscë. Tec noc długô
138 18|           ruchô v jimję Boskji. Tec wona cebje nje nażoguje. ~Ale
139 19|            pravą, pod scaną sedzała wona, zdrzącô ku mje z czornich
140 19|         cuzi ręce nje przedovoł. Ko wona, co sę teczi Zvadë, moją
141 19|           ale za chvjilę małą będze wona vom vjadomô.~Pon na to zavołoł:~—
142 19|          szklonkę wo podłogę, chdze wona na perzenë sę rozprisła
143 20|         svoją bjałką nje żijesz, to wona z jinszimi psë posô.~Vestchnąl
144 21|           nadarmo, bo vjedno z nova wona sę zaszkleła.~— Le nje roczta
145 21|          długô droga.~— A wob drogę wona zabtądzeła v takji mol,
146 22|      Svjętigo Jana Njepomuka. Stoji wona tam pokuńc mjasta, chdze
147 22|           Roz leno do roku zaludnji wona sę przë worędzë kompanjiji
148 22|          przë figurze v polu. Bjołô wona tam stojała jak małô kapliczka
149 22|        smutkjem na tvarze. Wuklękła wona pod figurą. Ji małé bosé
150 22|           tę njezvekłą kobjetę, ale wona zdrzącô mje vjedno v woczë,
151 22|             z karë chleba i jodł. A wona wob ten czas pozerała na
152 22|            ji vjechrz, vjidzisz, że wona wokręgłô i vkoł wusepani
153 23|         trzimelë blizko pannë, choc wona na njich vcale nje wuvożała
154 23|           kuferk ni pannë do voza a wona mu za to pjękno dzękovała.
155 23|             vëdzeli v głovę, tak sę wona ta kjełbasa rozlecała zaru
156 23|         rzekł Klerik do pannë. ~Ale wona sę wod njego plecoma wodvroceła
157 24|             drodze do Gduńska stoji wona v szarich murach, prostô,
158 24|           Krziża Svjętigo. Ale choc wona takô njevjidzałô, jednak
159 24|          pod korunovani jarzębjinë? Wona bjałka v bestrich ruchnach?
160 24|           Klerik:~— Takji głupstva! Wona i Leon ze stenką! Gołąbuszk
161 24|             vëstavjinoga, chternigo wona njibe to nje znała. A tero
162 24|      povjedzoł, żesma tovarzeła. Ko wona vjedno movji, że jô be sedzoł
163 25|         bjałka sprała.~— Ale za cuż wona sę na tobje tak pastvjiła?~—
164 25|           vjesz, tcgo z berłem — to wona to zrobjiła z przërodzoni
165 25|   vëvrotnoscë i jędzotnoscë. A tero wona sę vëbjerô do naszigo ksędza
166 28|        czervjonô blevjązka, chterną wona wod cebje dostała. Ale cuż
167 30|            z Lipińskjich Pustk? Tec wona co njedzelę po koscele mje
168 31|       ksążkji zamalovelë, ko jednak Wona kroluje v njebje i mô v
169 31|             z wuvogą. A przëboczała wona mje skarnją i wurodą i trzimanjim
170 31|          dovni nadpjise. Po chvjilë wona sę tak wodezvała:~— Som
171 32|           pod nją stanęła, vëdovała wona mje sę jesz veższô i wopocznjejszô,
172 32|           ji vesokji postaceji, jak wona tam stojała kjerującô czołnem
173 32|            rożovigo njeba. Koguż to wona mje przëboczała z postavë
174 32|             sę zdavało, że gromadzi wona v sobje vszelką pjęknosc
175 33|         dzeń jô sę ju doznoł, po co wona njebem przeszła. Panna Klema,
176 33|        przëjimje dobrim wokjem. Ale wona, jak ji daję v pokorze dusze
177 35|             nje je maslonka. Pjęknô wona je, ta panna Klema, jak
178 35|           żes të z bjednigo stanu a wona pańskô corka?~— Nje bój
179 35|            szterech tidzenjach beła wona jego bjałka. Na wodlev wona
180 35|         wona jego bjałka. Na wodlev wona Jaszka z Knjeji wodczarzela,
181 35|         gropku z żolącimi vęglami a wona cę zelami wobkodzô, pokąd
182 36|       cegłami zeszorują. Ale czasem wona je tak grubo narosłô, że
183 36|       njemjecką skorę woblekac, cze wona jim pasuje, cze nje. Przez
184 37|     starszich, a ze starszimi pudze wona do grobu...~Va tam za Żarnovską
185 37|       nazevoł wostatnim Kaszubą. Bo wona be jinaczi nji mogła, jak
186 38|       Julkji z Garecznjice. Stojała wona tam v starodovni suknji
187 39|          przez dinë morskji. Płinje wona z daleka, a zdroje ji bjiją
188 39|            poł koła i pokuńc podpór wona ju zagrądzonô. A ma sami
189 39|         całi nasz brzidovi wostrov? Wona jidze coroz veżij, jak v
190 40|            Gardzkji jezoro, ale jak wona nji mô wumrzec, kjej anji
191 40|           pokozelë nom drogę. Dzeli wona dvje rozgji Kaszubóv: tich,
192 40|       grzemotovich. Bo chiże, jakbe wona na nas żdała, pobjegla czężkô
193 41|          nji mjoł robotë i dlo tego wona mje duseła wod strzodka.~
194 41|          Sidonja z rodu Borkóv!~Tak wona no v Sorbsku v ni straszni
195 41|           sobje tero przëboczeł, że wona ju przed lati zvała mje
196 41|             A patrząci v Julkę, jak wona tam vëprostovanô v łunje
197 41|            ze zomku Sorbskjigo. Ale wona raptem krziknęła:~— Jadze
198 41|             do Vęglikovjic. Zavjanô wona beła i żodné kołovaża anji
199 41|            starô chojna. Tak vjelgô wona, że ludze z vjosk na milę
200 41|             wopovjodają, że stojała wona ju za pamjęcë jich wojcóv,
201 41|             vesoko nad zemją vëcigô wona svoje grubé i pokrąconé
202 42|          zakarovoł do Trąbjinë, tej wona vëpadła na przededvjerzé
203 42|        przëlnęła do mje, kobjeto?~A wona zaczęła płakac:~— Pokąd
204 42|          nama pod Zoborami. Vëbrała wona kjile ksążk, tej wobzerała
205 42|            bom sobje przëboczeł, że wona gvesno jich rodovi znak
206 42|             pjersach vjidzała.~ Ale wona na mje zdrzała dobrimi i
207 42|         komu, jak vdovje po Trąbje? Wona sę na cebje zavzęła i të
208 42|      parafijach bliżij Lipna vjedno wona nalazła sę kole mje. A jak
209 42|             żëc, a jô jidę v svjat!~Wona z tim beła barzo spokojnô,
210 42|           co ji not do żëcô. Dłużij wona jednak vjekovac nje będze
211 43|           tak że mje sę przëboczeła wona pjesnjô z pustkovjovich
212 43|         vłose wo svjece zaboczeł. A wona wo mje sę sparła i długo,
213 43|           do svoji jomë pod zemją i wona wostała jego żoną... Po
214 43|         rękę i rzekł:~— Poj ze mną!~Wona bez sprzecivjenjô ze mną
215 43|        vązkô czornô chmura. Zaczęła wona tak chiże pobjegac njebo,
216 43|            jezorovi svjat. Strasznô wona mô bëc i rebë bodej z głębji
217 43|             krolevskji postavë beła wona jednak v ti chvjilë bojącą
218 44|           cudovnim kvjatem.~Ale cuż wona, staró Julka, mje krom tego
219 44|          jem starą Julkę. Vëcignęła wona do mje rękę i povjedzała:~—
220 44|          mają ju vjeczné woczë. Ale wona ręką vëcignjętą zrobjiła
221 44|          wobroceł za Julką, sedzała wona przëczupnjętô na zemji tak
222 45|       drugji stronje drogji. Kanęła wona na jedno wuderzenjé serca,
223 45|       patrzeła na mje Marta, jak no wona mje wobjod przënjesła na
224 45|              Nje bójta sę! — rzekła wona do njich. — To je Remus,
225 45|           sebje.~ — Remus! — rzekła wona. — Z tich, cos të znoł na
226 45|            na vesokji vjeżë. Pjęknô wona i njeszczestlevô, ale ji
227 45|             Zobór — rzekł szkolni. —Wona też z chłopokjem przë boku