Chapter

  1 1 |         zazdrzoł v jego czorné, małé woczë, ten v njich wuzdrzoł tile
  2 1 |          szolonô, kjej go dostała na woczë. Jak won tero na woborę
  3 1 |            dobivô!... Ormuzd dobivô! Woczë jego sę stałë dużé a dzevé
  4 1 |              co serce roz zabjije, a woczë wobrocisz na kuńc dalekjigo
  5 1 |             Tak i mje, kjile razi na woczë kanął modri vamps foliszovi
  6 1 |              viżavą tak nje podoł na woczë, bo norod wokrętnijkóv to
  7 1 |            Remus vjedno przëbivoł na woczë, kjej mje tęchnota brała
  8 1 |     krolevjonce i zomku i jego dzevé woczë, jak won vołoł:~— Ojmuzd
  9 1 |             ju smjerc mu zazdrzała v woczë, tej svoje wuskłodani talarë
 10 3 |            nocë njico szło ludzom na woczë, czego sę bojelë.~Kjej jem
 11 3 |              legł na vznak i zamknął woczë. A to beło pravje pod ną
 12 3 |              Tej mje tak przëszło na woczë, jak na javje, że sobje
 13 3 |      głębokjim stavje czornigo lasu.~Woczë v woczë z njimi wuczuł jem
 14 3 |        stavje czornigo lasu.~Woczë v woczë z njimi wuczuł jem z boku
 15 3 |             i vdałi krolevjonce, żem woczë spusceł na svoje bosé nogji,
 16 3 |           vjerzë v svoję moc.~Tej jô woczë podnjosł na lica krolevjonkji
 17 3 |             a pesk mô, jak dżenja, a woczë, z chternich bjiją zeloni
 18 3 |     zvoneczkami. Vjedno smjeją sę ji woczë i gęba. Skorno zatrzęse
 19 3 |        Smjeszné wukozkji przed tvoje woczë czarzëc będze, be cę do
 20 4 |              mje ju nji mogą brac na woczë, navroceł jem dobetk v stronę
 21 4 |             zaczęłë mje sę dzevovac. Woczë mjalë, jak ludze, a stronkę
 22 5 |              tim mje cepło zaczęło v woczë cec, a kjej jem przecarł
 23 5 |           Beło mje, jakbem takji złé woczë ju beł vjidzoł przë jinszi
 24 6 |      Naprocem wokna vëtrzeszczeł jem woczë i zdrzoł. Noprzod jem njick
 25 6 |        vjidzę bladé skarnje i zeloné woczë dużé i dzevé. Ale njimem
 26 6 |     boczlivje vezdrzoł Marcijannje v woczë, ale njick vjęcij nje rzekł,
 27 6 |          norzędzé z ręku mestra, jaż woczë sę smjałë. Legł lev kole
 28 7 |       rozgorzeł i rzekł:~— Jesz komu woczë vëbjijesz!~Tak jô po drodze
 29 7 |             A kjej jem mu vezdrzoł v woczë, tej jem sę bezmała nje
 30 7 |            zaszklelë sę bjoti zębë i woczë nigo cuzigo vëszczergë,
 31 7 |               A Golijat go scignął i woczë na mje vëtrzeszczoł.~Ale
 32 7 |             co żolnjerzovji jidze na woczë v polu i v lese, be jimu
 33 7 |            tim cemnim sklepje dostoł woczë jak kot. AIe mockom sę zdzevjił,
 34 8 |            Mjichoł podnjosł rękę nad woczë i zavołoł:~— Jô vjidzę!~
 35 8 |            szeroką, trzimjącë ji pod woczë to cacko, napjeroł sę:~—
 36 8 |              Morcena nje chcę! — Ale woczë ji sę smjalë do stążkji.~
 37 8 |         vjidzoł, jak Marce sę polelë woczë do ni stążkji. Dodoł iem
 38 9 |      wuderzeł wo zemję, tej podnjosł woczë i rzekł:~— Krolevjonko moja,
 39 9 |           tak krotko, żem vjidzoł ji woczë, a z njich takji szło do
 40 9 |             sedzoł, przëszedł mje na woczë zegar nasz v czeladni, chturen
 41 9 |            scrcu zebrało, żem zakreł woczë rękoma, zgjął sę v pałag
 42 9 |           vslidzącë sę zazdrzec ji v woczë, sę pitoł.~—Jakżes të mje
 43 9 |              vjidzała, żem wodemknoł woczë, tej przez łzë wusmjecha
 44 10|           mje z taką wuvogą zdrzoł v woczë, że mje sę i kąsk smjeszno
 45 10|           mjoł wodvogji patrzëc ji v woczë, le wodvroconi plecoma zakłodoł
 46 10|               zazdrzała mje smutno v woczë i rzekła:~— Remus! Komor
 47 10|              ve vołtorzu, jak pjes v woczë pana, czebe ztąd mje nje
 48 10|          procem mojigo!~Podnjosł jem woczë na posovę vesoką i beło
 49 10|             a po tim parminju szłë i woczë moje. I tak muszoł jem patrzëc
 50 10|             ji z głovë jaż do zemji. Woczë mjała spuszczoné i anji
 51 10|             wunjosła, a jô wotvorzeł woczë i vezdrzoł na ji lica, drogszé
 52 10|           żerni!~I zakreła fartuchem woczë i vëszła precz, boji potcevimu
 53 10|            żol beło.~Marta mje sę na woczë nje pokazivała.~ ~
 54 11|             pod wopjeką Boską zamkło woczë do spjiku, tej noc v noc
 55 12|             łożku, v cemną noc, njim woczë mje zamknął spjik. Coroz
 56 12|          zvoneczkami. Smjałë sę jego woczë i gęba. Zatrzęsło głovą
 57 12|           moji głovje. Wotvorzeł jem woczë i poznoł Martę. Kjilenosce
 58 12|              kanęłë modré jak kąkole woczë i znané jak dzenné słonuszko
 59 12|         Jażem jednigo dnja wodemknął woczë i wuzdrzoł nad sobą potcevé
 60 13|             so vdarzeł, jak ji modré woczë v ni moji choroscë mje svjecełë
 61 13|            boczenjé, żebe wochronjic woczë wod gałązk, jidącë przez
 62 13|          Straszk! Marcijanna zakreła woczë szertuchem i rozpłakała
 63 14|           kvjitłë mu czervjoné roże. Woczë svoje dużé won ve mje vlepjił,
 64 14|           chternąm so beł nimi czasi woczë vëpatrzeł. Po chvjilë won
 65 14|             Mjichoł. A kjej jem mu v woczë zdrzoł zdzevjoni, rzekł:~—
 66 14|      przëszlô.~A won na to wodvroceł woczë i zapatrzeł sę v wokno,
 67 14|       skuńczeło pojednanjé z Bogjem, woczë jego szukałë ze vszetkjich
 68 14|             Ormuzd vjidné jak słuńce woczë na njebo i morzé i ląd i
 69 14|            cecho. A Marcijanna mjała woczë zapłakané. Le Mjichoł jak
 70 15|           vezdrzoł chiże, uwodvroceł woczë, przëżegnot sę i zanoceł:~
 71 15|           mje podnjosł, zdrzoł mje v woczë długą chvjilę i tej rzekł:~—
 72 15|       rozmovje Mjichałovji i Marce v woczë vezdrzec.~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
 73 15|     wobskocala wogjiń na kominku jaż woczë mjała czervjoné, ale wobroceła
 74 15|     szkaplerz. Patrzeła mje smutno v woczë i rzekła:~— Jakô jô zabędlevô,
 75 15|              Tero vjesz! —~I zakreła woczë fartuszkjem, bo ji gvesno
 76 16|             jô sę ceszę, że cebje na woczë vjidzę! A jakji të wurosł
 77 16|              tile lôt nje vjidzoł na woczë! Poj! Sadnjema na muravje
 78 16|         cecho, le zdrzoł mje długo v woczë, tej położeł mje rękę na
 79 16|               Vjele ludzom zazeroł v woczë, wuszoma vjele jich godkji
 80 16|          Meslisz të, że jakji parobk woczë be podnjosł na pańską corkę?
 81 16|            nosu, vëtrzeszczeł na mje woczë, jakbe mje mjoł jaką vjelgą
 82 18|         skarnje, z chternich szklełë woczë jego jak gvjozdë. To nje
 83 18|             i ludzom żevim womonę na woczë kładą. Bo to sobje povjodają
 84 18|             cała, co ludzom jidze na woczë.~Ale jô wodrzekł mu pomału
 85 18|            wuchem, bo mje ju grzeszk woczë zamikoł...~Nje vjem jak
 86 18|              a pesk mô jak dżenja, a woczë, z chternich bjiją zeloni
 87 18|            svjętim!~Ale to le na mje woczë vëtrzeszczeło i cos vrzeszczało
 88 18|              jarzębjiną: Mjoł pesk a woczë jak dżenja, z chternich
 89 18|            njevjidzącë ti bjotkji na woczë. A może to jednak nje beł
 90 19|           chvjilę zdrzelësma sobje v woczë. A choc jem gębë nje wotvorzeł,
 91 19|            jego kamrot. Won mô takji woczë, że vjidzi czego zveczajnje
 92 19|             czego zveczajnje ludzkji woczë nje vjidzą. Movję vom panje,
 93 19|        vozarkji i karovoł, chdze mje woczë njosłë, v cemną noc. Po
 94 19|          Zaczął też dąc vjater nom v woczë, czim veżij tim mocnji.
 95 20|             dmuchac v wogjiń, jaż mu woczë łzami zaszłë a ku reszce
 96 20|            zaszłë a ku reszce vëcarł woczë, zchvjądnął sę jak pjes,
 97 20|              przińdze jakji brzeg na woczë, skrącema na pravo i vedle
 98 20|              kopjicach sana, alem na woczë takjigo cudu jesz nje vjidzoł.~ 
 99 20|            mulni czort wobrożoł moje woczë. Ruchna vësuszisz przë wognju.
100 20|            Pjękné beło jak jutrznjô, woczë zdrzałë jak gvjozdë a smjeg
101 21|              Dlotego nje lezë jim na woczë. A jak będzesz v Lipnje
102 21|         szuremeju?~Klarneta podnjosł woczë do njeba, a gębje svoji
103 21|              to jakbe Zł Duch mje na woczë kanął. Mje, com sę le Pana
104 21|       njeszczescu, tej vjidzę czorné woczë, czorną brodę i bjołi zębë
105 21|              bjołi zębë Czernjika na woczë... Bog cë zapłac za tvoję
106 22|           jem na nję vezdrzoł, mjała woczë dużé na mje vlepjoné, a
107 22|            wona zdrzącô mje vjedno v woczë, rzekła tak:~— Posedzë tu,
108 22|            przewoblëc całem!~Zakreła woczë rękoma i skreła głovę na
109 22|           mje vëvjerają svoje dzivné woczë. Ale wodpovjedzë nje wodebrałam.
110 22| przededvjerzé i będą svoje pogańskji woczë vëtrzeszczelë, żebe cę wupatrzëc.
111 22|          podnjosłë głovë, zasvjecełë woczë. A mje jakbe wurosłë skrzidła
112 22|    pjelgrzimce krev sę lała i jim na woczë zesłała womonę, że mje nje
113 22|         chterni zatopjił brodę. Moje woczë szlë dalij: za ludem płinęła
114 22|          Tich samich znac, chternich woczë proroczkji Julkji vjidzałë
115 22|        Przeżegnoł jem sę i wodvroceł woczë v przodk na krziż njesoni
116 23|              vëszczerzivszë jesz roz woczë na naju, zavroceł sę nazod
117 23|             bom go wod Mjechucena na woczë nje vjidzoł.~—Tu won leżi! —
118 23|            że Klerik dostoł wokrągłé woczë jak bulvë i szedł prosto
119 24|              pomji nocë svjecą jim v woczë i co rok jich zprovodzają
120 24|              sę rozglądoł v meslach, woczë moje zatrzimałë sę na wosobje
121 24|          vjidzoł, że mô lica bladé a woczë jakbe zgasłé. Ale won vzął
122 24|             czuję vonją lasóv, belem woczë przëkreł ręką. Vëjim ribkę
123 24|           pod Luzinem zgnjité jajo v woczë cesnąL Za to won jim znjikł
124 25|     człovjeka, nen zabjiti vjedno na woczë jidze i go tropji. Ale mje
125 25|          moglë vstac, cużbe wonji za woczë zrobjilë vjidzącë, że jich
126 25|             na krotką chvjilę pjękné woczë i lica moji minjoni krolevjonkji
127 26|           pochevkach i przechłoscalë woczë. Tak Czernjik vzał jeden
128 26|    vdzęcznoscë. Przëszedł mje też na woczë żid Gaba, wod chternigom
129 26|             Żeli të mje tu będzesz v woczë bluznjił, to iô cë jednigo
130 26|       Skarnje mu sę gorzem zapolełë, woczë mu vëlazłë na vjechrz, vłose
131 26|           vstoł, patrzeł mje długo v woczë i sę pitoł:~— A wod kjede
132 28|              i smarovelë mje medło v woczë i gębę. A kjej jô kjichac
133 28|            dzevczę zrobji, jak stari woczë zamknje? Bo won Mjichoł
134 29|            mję i patrzeł mje długo v woczë.~— Poznoł jô cebje na jezerze,
135 29|           przisęgji i vlepjił ve mje woczë, z chternich vëzerała Smjerc.~—
136 29|             jezorze dzejało. A chdze woczë moje njedovjidzałë, tam
137 29|              vezdrzała mje cvjardo v woczë i rzekła:~— Wojcze! Jonk
138 30|        vërzasł, tak na mje wotvorzeł woczë i długo tak patrzeł, njim
139 30|           Kjej të zełżesz drugjimu v woczë, tej krev cë może zaczervjenji
140 31|              tej nje tile gębę ale i woczë wodemknął szeroko i stojoł
141 31|              pjęsce zaciskelë, ale v woczë njicht sę jim nje stovjoł,
142 31|        norodem? Vjidzoł jô na vłosné woczë, jak naszigo ksędza v Lipnje
143 31|         bjedni vanoga mjołbem na nję woczë podnjesc! Dlotegom so wudboł
144 31|          wopovjedzce, jakji mô vłose woczë, skarnje, nos i wurodę,
145 31|            won zvabjoni mje kanje na woczë, tej më go z Remusem veznjemë
146 31|            wodnogji. Mje te pitającé woczë pannë nje dalë spac. Tak
147 31|              spjik mje zaru szedł na woczë.~ ~
148 32|          levi to z pravi stronë. Ale woczë moje ze zdzevjenjim, chęcą  —
149 32|         bjeżoł ku vodom jezora. Kjej woczë kąsk przëvekłë, tej jem
150 32|         wusadło na skrzenji, zakreło woczë rękoma i zaczęło płakac
151 32|           cenkji parminje vjidu, ale woczë nasze przëvekłë do cemnjice,
152 32|            vas vczora pjerszi roz na woczë, ale mom vjarę ve vas, bo
153 32|             Ksądz, jak dostoł nas na woczë, zavołoł vjesoło:~— Vjitejtaż,
154 33|      Strzepczu szandarze svoją godką woczë zamedleł, chturen chcoł
155 33|              chternigo ludzkji nasze woczë dozdrzec nji mogą". A kjej
156 33|             jak gęsté brevje ludzkji woczë. Lukji z jizbë won dorobjił
157 33|              i do Provdë, tim barżij woczë dusze moji przëvikałë do
158 33|        brzegu Zoborskjigo, chocbe so woczë vëpatrzeł, nji mogł nas
159 34|          głovje. Jachoł nom prosto v woczë. a jak nanekoł krotko, scignął
160 34|             vjele. A vjeczorem, choc woczë nama zapodalë, żdelësma
161 34|         jezdes, bjedni vanogo, żebes woczë podnjosł na pańską corkę?
162 34|             jô tam ve vjidze kominka woczë i serce kormjił pjęknoscą
163 34|      skarnjach szkleła takô pogoda a woczë mu sę tak szelmovsko smjałë,
164 34|        Krauzego?~— Pjerszi roz go na woczë vjidzę! — wodrzekł jem.~—
165 34|              na njich ze zdzevjenjim woczë vëtrzeszczeł; szandara,
166 34|        grzeszka ze sebje i wodemknął woczë. Tej jô wuzdrzoł, że nade
167 34|           Chvjilę zdrzalasma sobje v woczë, jak dvoje ludzi, co sobje
168 35|  wukrziżovelë. Krom njich podł mje v woczë postavjoni za żelazną kratą
169 35|          jesz vjększi zrobjił na mje woczë, kjedem za njim zaszedł
170 35|          przeczetoł, podnjosł na mje woczë i rzekł:~— Brace, mom ju
171 36|      chternejô pjerszi roz v żëcu na woczë vjidzę. Tropji mje takji
172 36|             va dvaji, nje vjidzoł na woczë. Nomjilij bem vaju v szperetusu
173 36|            jakô womona, co ludzom na woczë jidze, abo jakji jinszé
174 36|          vëszczerzac zębë i vëvracac woczë. Tej podnjosł czorną, jak
175 36|           Trąba na to dostol vjelgji woczë:~— Możebe beło nolepji,
176 38|        rąganjé, jednak mje vjedno na woczë łazi. Nje bełbem sę gvesno
177 38|              dovjerzô zańsc tobje na woczë.~Vjeczorcm nalozł jem sę
178 38|             łiszczałë vjidem prochna woczë malarza.~Pomału panna zgjęła
179 38|            sebje na woparcé krzasła. Woczë ji zrobjilë sę dużé i dzevé.
180 38|        portretóv na scanje wuderzałë woczë, jak wotvarté dvjerze do
181 38|           mje svoje szeroko wodemkłé woczë, vëcignęła rękę ku mje i
182 38|           zvoneczkami. Snijalë sę ji woczë i gęba. Skarupë ceskającô
183 38|               to jidę som, chdze mje woczë ponjesą.~— Jô jidę z tobą! —
184 39|         vojsko cenji, chterno mje na woczë przëszło v ti minjoni straszni
185 39|            volę i może jisc chdze go woczë njesą. A pocuż të mje vleczesz
186 39|           jakbe sę strachoł wobrocëc woczë na tę cemną noc vkoł naju.
187 39|           Trąba, dużi na mje robjącë woczë Tec to kraj womon i czaróv!
188 40|              jak sę vëpłakoł, wocarł woczë i rzekł, jakbe zgodivoł
189 40|           Sorbskji jesz roz wobroceł woczë v stronę, chdze srebernô
190 40|         vënekelë dopjero naszę movę, woczë moje mje provadzełë. Naszedłszë,
191 41|             i kjej jem na sobje czuł woczë ludzi, zdrzącé na poł ze
192 41|           wobzerała. Dovno ju nom na woczë bełbe beł muszoł przińsc
193 41|           wuzdrzoł ku reszce dalek v woczë przeką nekającich smjot
194 41|             pusti, nje vjedzącë, cze woczë człovjeka vëprovadzą do
195 41|        przodku bjił po skarnjach i v woczë parzeł smjegjem, wobroceł
196 41|            cecho, patrzącô v wogjiń. Woczë ji zemnim szklełë sę łiskjem.
197 41|           kolnjerz zakrivoł tvarz po woczë, stojoł chvjilę i łiszczoł
198 41|              Julkji spusceł Czernjik woczë. Tej wobroceła sę do mje
199 41|       wopovjodoł: Zemą womona ludzom woczë manji i provadzi jich vkoł
200 41|               Leżoł na vznak, zgasłé woczë wobroconé ku gvjozdom. V
201 41|         tovarzesza i płakoł, jaż mje woczë lodem zaszłë.~— Mój jedini
202 41|           jem sę i zamknął druchovji woczë. Kląkł jem potim i zmovjił
203 41|              pravje pjisoł, podnjosł woczë na mje Czernjik! Zdrevnjoł
204 41|          vërzec słova, choc vszeskji woczë na mje sę wobrocelë. Całąm
205 41|      Czernjik, jakbe njick, podnjosł woczë na mje, kjivoł mje głovą,
206 42|             zvjędnjeje.~Podnjosł jem woczë na wumarligo drucha, ale
207 42|       Kętrzenje jô ji nje vjidzoł na woczë. Ale ledvjem kanął bliżij
208 42|            panna spusceła na chvjilę woczë, tej podała mje rękę i zgjinęła
209 42|              szedł z karą. chdze mje woczë njesłë.~Małovjele po Gromnjiczni
210 42|            woprzestanjô smjałë sę ji woczë i gęba. Pravą ręką vzęła
211 42|           choroscë szła uwona mje na woczë, vënekanô mjętką ręką potcevi
212 42|              to mje czervjonô chmura woczë pobjegła, a jô vzął to straszedło
213 43|          XLIII~Jak Remus wuzdrzoł na woczë wukozkę Njevorto i jak pjorun
214 43|          procemnim kraju. Za chvjilę woczë ji zaszłë łzami, zakreła
215 43|              A dzevczę zdrzącë mje v woczë, pitô:~— Cuż të tam vjidzisz,
216 43|         Matkji Boskji, gorzlevé, jak woczë sędzigo. Moja krolevjonka,
217 43|         wustach zdrzałasma smjercë v woczë.~Ale ta njeprzëszła. Jakbe
218 44|            Sidonja z rodu Borkóv. Ji woczë zaszłë cemną krosą aksamjętovą
219 44|            movji, że mają ju vjeczné woczë. Ale wona ręką vëcignjętą
220 44|             Zgodka pjilova.~A kjej v woczë zazdrzisz ji:~Drżij, człecze,
221 44|       vjidzoł wod razu, że nje żije. Woczë mjała zamklé a z bladich
222 45|             v polu. Przëszedł mje na woczë mój pon ze szligą leszczenovą
223 45|           rękę. A ma sobje zdrzała v woczë, ale nje vjedzała, co povjedzec.