Chapter

  1 1 |           tak przezvanim Lipuszu, chdze dravim prądem bjeżi Czornôvoda,
  2 1 |     Remusa przesvjetnô Koscerzna, chdze podług stari ludzkji godkji
  3 1 |    wurodzëc, i zemja Skarszevskô, chdze potomcë sprovadzonich przez
  4 1 |          za mjedzą. V Suleczinje, chdze koscoł nji mô zvonnjice,
  5 1 |          te pjesnje do chat ludu, chdze wuczilë sę jich przë kominkach
  6 1 |        pod koscoł i wustavjił sę, chdze nalozł mjejscé. Nje kłoceł
  7 1 |        chto z dalekjich parafiji, chdze Remusa nje znelë. Bo ti,
  8 1 |          stoji nen zaklęti zomk i chdze sę laci na zaczarovanô krolevjonka?~
  9 1 |           Njemcë dovnji stovjelë, chdze vëtępjilë naszich przodkóv.~
 10 1 |          jizdebkę pod wustrzechą, chdze won vrocoł sę ze svojigo
 11 2 |        chata mô jeden takji nort, chdze słuńcu zastavją wokno i
 12 5 |          będze trzeba szukac tam, chdze sę v żłobje rzekji pjosk
 13 5 |      krziż na zvonnjice v Lipnje, chdze naszi do koscoła chadzelë.~
 14 5 |       worędzë, lem so nje vdarzeł chdze. Kjej jô tak medetovoł,
 15 6 |           mesloł:~— Tam to będze, chdze nen Straszk mjeszkô! ~Tej
 16 6 |           mje vepchnała do jizbë, chdze drudze ju jedlë. Bo nji
 17 6 |      pjerszô ksążka z wobrozkami, chdze na pjerszi stronje sedzoł
 18 6 |        naju jezoro, to Genezaret, chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem.
 19 6 |  korunovaną jarzębjiną, to Betel, chdze Patrijarcha Jakub wuzdrzoł
 20 6 |          vjilczi vądoł do jezora, chdze za pamjęcë tvojigo tatka
 21 7 |         tede i pobjegł do stanji, chdze moje łożko stojało pod zeloniin
 22 7 |     zmjękczëc, to bjej do pjekla, chdze cë tvoje dodom! Ale żeli
 23 7 |          dostac rumu. Vjedzoł jô, chdze go klasnę: Na szołmje jego
 24 8 |       morzu, a sprava ji vszędze, chdze mjeszkają ludze moji movë
 25 8 |      przeką smjot, ale za woborą, chdze budinkji naju nje zastovjałë,
 26 8 |          Vołanjé szło wod rzekji, chdze wona do jezora bjeżi. Żeli
 27 8 |       sposobem kavałk wod brzegu, chdze przez wolszkji i vjerzbjinë
 28 8 |        navprost i pokozoł na mol, chdze rzeka szła v jezoro. Las
 29 8 |      remję i provadzeł nazod, tam chdze żdoł Mjichoł na lodze. Nen,
 30 8 |           cë sę tak zdovało.~—Ale chdze jô sę tu nalozł — pitoł
 31 8 |          go ju znelë z jarmarkóv, chdze won przedovoł guze, njitki,
 32 8 |         Marcijanna kupji planetę, chdze to vszetko napjisané stoji.
 33 9 |         woczoma i mje zvjastovac, chdze sę podzalë vjidzadła dzecinnich
 34 9 |      Dzivné to tu jednak mjejscé, chdze takji mesle głovę nachodzą,
 35 9 |      studnjô pod trzema chojnami, chdze jô vjidzoł braci przedającich
 36 9 |         Jak jem szedł przez łąkę, chdze stojalë małé plutë vodë,
 37 10|           folgovoł, jaż pod gorą, chdze przidkô droga przede vsą
 38 10|        Povjedzże mje novjineczkę, chdze sę wobrocosz? ~A skovronk
 39 11|           vąbjerzëc, a nje vjesz, chdze sedzi skaza. Njejeden człovjek
 40 11|          jaż przińdze do takjich, chdze duch mu povje: Wuchvacë
 41 12|           mje jedno: Beł cë kjede chdze v żëcu strach?~A kjej jô
 42 12| krolevskjimi woczoma i rzekła:~—A chdze të podzoł mój złoti mjecz?~
 43 12|         przede dvjerze na sluńce, chdze dva drzevka besu stojałë,
 44 13|      wutopjonô ve mgle modri tam, chdze zemja szarô podchodzi pod
 45 13|      wobszedł przë wonim sklepje, chdze mje no skrelë po dobëcu
 46 13|           przëtaceło pustkovjé. A chdze gorka zchodzela, tam sę
 47 13|         mje i rzekł:~— Moc Boskô! Chdze vjid zapolą, wucekô Straszk!
 48 14|         jidze stopjenjami v gorę, chdze no Straszk dovnji mjeszkivoł.~
 49 14|        Kanął, chłopku, takji rok, chdze jak zimkovi kvjat, budzeła
 50 14|           z njim na łąkji v lese, chdze won naju wuczeł vojovanjô.
 51 14|           na zochodze Wodra. Tam, chdze Vjisła bjeżi v morzé, mosz
 52 14|           morzé, mosz Gduńsk, tam chdze Wodra, mosz Szczeceno. Zdrzë,
 53 14|     bołteckjich jaż bezmała tęde, chdze stoji Berlin, stoleca Njemcóv
 54 14|        gvjozd, jak żolącé skrë. A chdze spadła skra, tam vëtrisnął
 55 14|    wodvjedzisz wostatné granjice, chdze movją naszą godką. A będzesz
 56 14|        jizbë vëszedł do czeladni, chdze vszescë domovnjicë sę do
 57 14|           sobą sekjerë, be vëcąc, chdze be beło trzeba.~— Za moji
 58 15|             Nalezesz mje vszędze, chdze skrë Ormuzdové sę żolą,
 59 15|       żolą, nalezesz mje vszędze, chdze duch Kaszub podnoszô vjeko
 60 15|           cë dobrze robjic będze? Chdze legnjesz do spjiku, chto
 61 15|        zeszedł mjeszkac v dolinë, chdze sę dobetk pase? Za vami
 62 16|           wusmjechoł i pitoł:~— A chdze të wostanjesz dzis wob noc?~—
 63 16|           muszi mjec svoje dodom, chdze jego firma mjeszkô...~Stało
 64 17|      plece i poszłasma v drogę.~— Chdze të meslisz wostac wob noc? —
 65 17|        zańdzema na folvark Zvadę, chdze wobaji zarobjima. Të tam
 66 17|         vzęlë parobcë do stodołë, chdze na klepjisku spravjilë so
 67 18|           i przëczupłé do rzekji. Chdze tu so vëszukac leżą?~Tak
 68 18|           chmarę i jadze z njinni chdze chce.~Przë tich słovach
 69 18|          są na svjece mole takji, chdze v jistni godzenje vëchodzą
 70 18|        jisc v mojim tovarzestvje, chdze mje tu vszescë znają, jak
 71 19|   klepjisko, a ztąd na domovnjik, chdze sę ju polełë lampë dva na
 72 19|          vjidzenjé straszné: Tam, chdze sę stopjenje rozchodzełë
 73 19|       tede za njim do dużi jizbë, chdze za stołem sedzało dvuch.
 74 19|          pokozoł polcem na scanę, chdze vjisalë tarcza i szabla.~
 75 19|        rżnął szklonkę wo podłogę, chdze wona na perzenë sę rozprisła
 76 19|    tovarami z vozarkji i karovoł, chdze mje woczë njosłë, v cemną
 77 19|          rzekłszë słova do sebje. Chdze sę rozchodzelë drogji na
 78 19|         na pravo, tam ma stanęła. Chdze jisc? Trąba, drapjącë sę
 79 20|     pjosku. Tvoję karę të muszisz chdze v Koscerznje v pjerszich
 80 20|     skrzepjicami szedł i z trąbą, chdze nije lubjilë. A chdze mje
 81 20|      trąbą, chdze nije lubjilë. A chdze mje njechcelë, tamem sę
 82 20|            Do njedzeli muszema sę chdze zatacëc. A jô vjem chdze.
 83 20|          chdze zatacëc. A jô vjem chdze. Do vjeczora, żeli będzema
 84 20|       wotnogą Vdzidzkjigo jezora, chdze nom delë jesc i pjic. Potim
 85 20|         Bogu, że naju naprovadzi, chdze not. Le sedzë cecho, żebesma
 86 20|        nje zrobjił, chocbe tu beł chdze zataconi. Tu po vsach mjeszkają
 87 20|          jô so tego nje vdarzę. A chdze moji kmotrovje sedzą, tego
 88 20|           las i nje kozoł patrzec chdze jidze!~— Tak won vjedno
 89 20|          gnjozda na Zoborach, tam chdze z vesokjigo brzegu moja
 90 20|         ale jidą długji tidzenje, chdze jô so go wobskacëc nji mogę,
 91 20|          jakjims svojskjim vjecu, chdze znovu jaką novą krzivdę
 92 20|            Tam z dalekjich stron, chdze mjeszkô Noc, takô godka
 93 20|          tak zdaje, że wonji tam, chdze smjertelni człovjek mô duszę,
 94 21|           zabtądzeła v takji mol, chdze wo nji som Klerik nje vje!~—
 95 22|           wona tam pokuńc mjasta, chdze sę trzë drogji rozchodzą:
 96 22|           tero wonji cignęlë tam, chdze reszta jich senóv sę zebjerze —
 97 22|        jak norcik v czornim lasu, chdze za drzevami skrełë sę dzivni
 98 22|          goscińc i doszłasma tam, chdze stojałë voze.~Tam sę nalezlë
 99 22|         muszima vedle ni karczmë, chdze ni szandarovje stoją. Gvesno
100 22|        przëbliżelë do ni karczmë, chdze ni szandarovje żdelë. Vjidzoł
101 22|        zataconich błotka i łąkji, chdze sę pase jeleń i sarna. Zabłądzec
102 23|        jak wognjovô kula stojało, chdze njebo sę sparło na zemji,
103 23|        jem naszedł rozmiszlającë, chdze sę wob noc podzeję, wuzdrzoł
104 23|         woborami na kuńc vsë tam, chdze sę rozchodzełë trzë drogji:
105 23|        spją na sztreji v jizbach, chdze pod scanami karczmarze jim
106 23|       chiże na Lipińskji pustkji, chdze nom godzenë i dnje bjegłë
107 23|         wodpoczinku na wotmjanë i chdze po zochodze słuńca kożdi
108 23|    zochodze słuńca kożdi vjedzoł, chdze szukac stravę i leżą.~Kjedem
109 23|          wustrzechę nad chlevami, chdze jô cę zaprovadzę. Będzemë
110 23|      zaprzańc... Ale czekavi jem, chdze sę też podzoł krol jezora,
111 23|       wotvorzëc nji może i zdrzec chdze jidze.~Sprava vpadłi do
112 24|      słova: Nalezesz mje vszędze, chdze skrë Ormuzdové sę żolą,
113 24|       żolą, nalezesz mje vszędze, chdze duch Kaszub podnoszô vjeko
114 24|      poprovadzę takjimi knjejami, chdze żevé woko naju nje woboczi.~
115 24|        Jidzle spokojno do mjasta, chdze sę cebje pevno spodzevają.
116 25|   wobskacëc, ale nje vjem, cze tu chdze nje mjeszko lesni, chturen
117 25|       Dobrze, żesma tu naszła, bo chdze takji stolimovi grobë, tam
118 25|    Potęgovo. I tero jô sę dobroł, chdze ma zaszła. Przed sobą v
119 25|        vjedzącë v pjerszi chvjilë chdze jezdem. Zemno mje gurdżeło.
120 25|        mój gvesno sę wob ten czas chdze v jakjim norciku v njebje
121 26|       jarmarkach jô sę postavjił, chdze drudze, a ludze wode mje
122 27|        Ledvjeteż vëszedł z Lipna, chdze so wobroł mjeszkanjé, ju
123 27|           żebe so karkji zkjidlë, chdze nogrebszi mają, ti cemjęzicele
124 28|          lepji njiż jinszi ludze? Chdze besmë sę też muzikańcë najedlë
125 29|           na wopjece Boskji. Kjej chdze roz do vsë przińdę, to le
126 29|          sę na jezorze dzejało. A chdze woczë moje njedovjidzałë,
127 29|     woddzękovac, tej pudę z vami, chdze vama sę vjidzi. Tec jesta
128 29|       provadzilë v stronę jezora, chdze żdało dużi czołno, dzecko
129 29|         vińdzesz, le pudzesz tam, chdze szedł przed tobą krol jezora...~
130 30|          nigo tuńca kopjice sana, chdze jô sę tak srodze wurzasł...~
131 31|     wodprovadzilë jaż do koscoła, chdze jô chcoł Panu Bogu podzękovac
132 31|           pozerac po Bożim svjece chdze chce. Zelonô dzarna, wutchanô
133 31|        leżi na Kępje Svorzevskji, chdze Matka Boskô Svorzevskô kroluje
134 31|          sę jesz njebo nad molem, chdze z njego słonuszko zeszło,
135 31|    przezvjiska, i njicht nje vje, chdze go Pon Bog chronji.~Trąba
136 32|         zabjegła jim drogę. A tu, chdze ta Bożomęka stoji, beło
137 32|           i makloł jem po scanje, chdze vjid dochodzeł, jaż natrafjił
138 32|         będze mesloł, żesma sę tu chdze pod zemją zapadła, żeli
139 32|           Jô sę strachoł, żebesta chdze nje beła zbłądzeła ve vątpjach
140 33|      szerokjich vodach jaż potąd, chdze z modrich brzegóv jezora
141 33|        Jakubem v drodze do kraju, chdze rządë panują katolickji,
142 33|            Brr! Żebe tak vjedzec, chdze njeboszczik krol jezora
143 33|         Remus mô tam prożną durę, chdze wu ludzi strach sedzi. Ko
144 34|         doteguję. Novjększô vjes, chdze be mogł je kupjic, to Vjele.
145 34|           I jô vjem co sę svjęci, chdze Czernjik nogę postavji,
146 34|       Remus vje też. Czernjik! O, chdze ten kanje, tam njic dobrigo
147 34|         znętę strzelac po nocach, chdze kula padnje. A kjejbe vama
148 34|        jak to movją, tovarem.~— A chdze są te jego tovarë?~— Vëprzedoł
149 34|         nasz bezpjeczno zajachoł, chdze jego volô. To też vszetko
150 34|           woczoma zavrzeszczoł:~— Chdze tu ksądz Krauze?~Tak jô
151 34|     vëmikoł. Pokożce le nom zaru, chdze won sedzi, ten njibe pastor
152 34|       jadę prosto z Krolevca.~— A chdze vë tak wokurzilë svoje botë
153 34|          ksądz bezpjeczno duńdze, chdze mu volô veższô jisc kozała...~
154 35|    Gduńska, zaprovadzą na rotusz, chdze muszi Kresztofa kusznąc.
155 35|      vołtorza precz będze vzęti i chdze v norce postavjoni, żebe
156 35|     wodvjedzisz wostatné granjice chdze movją naszą godką... — Kjej
157 35|          wobroł sobje na Żarnovc, chdze stoji klosztor, chvalni
158 36|       panje? To gvesno takji mol, chdze njeboszczikóv chovją?~—
159 36|    służkovje postavjilë v jizbje, chdze stojałë łożka. Vezdrzoł
160 36|           żebem le vjedzoł, jak i chdze ?~V tim naszedł służka a
161 36|       pitom. Ale rod bem vjedzoł, chdze ma tu są?~— V pjekle! —
162 36|      Trąba sę zervoł i zavołoł:~— Chdze?~— V pjekle!~— V jimję Wojca
163 36|          dostanjece. A to je tam, chdze skorę scigają. Bo vejcele:
164 36|       takjigo wodtijeńca dzubnje, chdze sę trafji, i wod razu vëcknje,
165 36|         sobje nasz pon z Afrikji, chdze ludze mjeszkają bliżij słuńca,
166 37|    pochodzita z ti częscë Kaszub, chdze Kaszubji jesz żiją. Ale
167 37|         za jezorami morzé. A tam, chdze njebo sparło sę na vodach,
168 37|        maluje, tam pravo vëkłodô, chdze jindze pjisze gazetë i ksążkji,
169 37|        pjisze gazetë i ksążkji, a chdze jindze mjeczem vojuje, ale
170 38|       vjidë z daleka ze za morza, chdze ju wutonęło słuńce, wostavjivszë
171 38|        cemnjejącé scanë. Le ztąd, chdze sedzoł malorz, vjid jego
172 38|         jednich łożach krom tich, chdze szklelë bladé skarnje Sidonji
173 38|           i do końskjich grziv, a chdze sadłë, tam ricerz i koń
174 38|          mną, Remus, to jidę som, chdze mje woczë ponjesą.~— Jô
175 39|        tede do Trąbë:~— Chto vje, chdze tu v tich vjelgjich vodach
176 39|         mô volną volę i może jisc chdze go woczë njesą. A pocuż
177 39|         dalij na jakji suchi mol, chdze besma mogła dożdac novigo
178 39|      scemnjeje. V nich chrostach, chdze mje nen pjekjelni malorz
179 39|         Trąba i rzekł:~— To czas, chdze rożni njedobri duchë mają
180 39|          pod nami gruńt, ale tam, chdze nen zvjerz nekoł, tam anji
181 39|           i zgjinęła na vschodze, chdze porene mjało vińsc słuńce,
182 39|      Trąbë:~— Grej! — Może rovnak chdze wuczują ludze, chternim
183 40|          beł wucęti v ti viżavje, chdze mjałabe bëc posova. Z njego
184 40|         sę na szczitach chat tam, chdze wu naju poszivork przebjijô
185 40|           Ma tam są tego nołożni. Chdze vëmjerają ludze i rodë,
186 40|         sę do gbura na pustkovjé, chdze mje vëchovelë na parobka.
187 40|          wobroceł woczë v stronę, chdze srebernô stążka Lupavë łączeła
188 40|           Ale poznac beło dobrze, chdze nasz kaszubskji svjat sę
189 40|     kaszubskji svjat sę chovoł, a chdze novotni potomcë do zemji
190 41|        naszich. I to cë rzekę, że chdze v żëcu uwoboczę Czernjika,
191 41|        wuzimkji drzév celovoł jem chdze roz wokjem v stronę Glonka
192 41|      ludze, chterni nom povjedzą, chdze ma tu zaszła. V takjich
193 41|      przëpłuceł żëcim ti nocë. Bo chdze jô i won — vskozała ręką
194 41|          so wuvożoł, że Trąba nje chdze jindze będze szedł le na
195 41|        znovu jô natrafjił na mol, chdze Trąba — bo beł won to na
196 41|      dravo, jażem dobjegł...~Tam, chdze sę drogji krziżują z Grzebova,
197 41|     legovjiskach. Ale jô vjedzoł, chdze mjeszkô szołtes. Do njego
198 41|  chvecadła v ręce i pchoł ję tam, chdze leżoł trup mojigo drucha.
199 42|    wuznaję robotę, ale leno taką, chdze gnotë trzeszczą i skora
200 42|   wuznovoł jinszi robotë, jak ti, chdze gnotë trzeszczą, że bjedni
201 42|         pomocë. A tej kożdi czuje chdze roz volę Bożą. Ko bełobe
202 42|          do sebje, żem sę doznoł, chdze jô jezdem. Wob ten czas
203 42|      spokojnô, a jô szedł z karą. chdze mje woczë njesłë.~Małovjele
204 42|       przez vjelgą durę v scanje, chdze przedtim beło wokno, że
205 42|       podszodł pod durę v scanje, chdze przedtim no wokno beło,
206 42|         beło, i patrzeł do jizbë, chdze jô sedzoł na zedlu i sobje
207 43|        Povjedzże mje novjineczkę, chdze sę wobracasz! ~Ale skovronk
208 43|       vszelkji gvołt i bezpravje, chdze nji możemë panovac, tam
209 43|        patrzała na jezoro. A kjej chdze daleko kanął czołen rebackji
210 43|      kjile pocerzi, jak z daleka, chdze njebo stoji na zemji, kanęła
211 43|     rozchodzeła sę, jak v jizbje, chdze człovjek wumjerô.~A burzô
212 43|           tak podprocovała sę jaż chdze po za Glonkjem wotmikała
213 43|         voli na szczit Bożimękji, chdze ji vjelgji remjona rozchodzełë
214 44|         beczkji ze smołą. V dole, chdze droga provadzeła z Gostomja
215 44|           vzęła mjono Łiskji. Tam chdze za vesokjim brzegjem Długjigo
216 44|         tam ze za jezora, z molu, chdze stojało svjęté mjasto, ruszą
217 44|     scesnęła serce, żem zaboczeł, chdze jezdem i poco. Zbudzeł mje
218 44|         krziżovkach puszczej voz,~Chdze go koń i voznjik njosł,~
219 45|           wokjenko nad moją leżą, chdze jô moję pjerszą ksążkę czetoł