Chapter

  1 1 |    wokretą mucą barankovą, vesoko nad gromadą, zebraną na jarmarku
  2 1 |     Parchovskji i tim, co sedzelë nad Vjelgjim Moluszem, i tim,
  3 1 |          dnja na woczach stoji, a nad novjększim dzivem i cudem
  4 1 |       Czującë taką godkę ludze sę nad Remusem litovelë. Ale czim
  5 1 |          barankovą czopką, vesoko nad ludem bjeżoł.~Roz jem go
  6 1 |         pod gorę szedł dużi sod a nad sadem stojoł dużi pańskji
  7 2 |            łiszczało sę złotem, a nad ji woczami, pesznimi jak
  8 3 |         dovlekł a ztądka wuzdrzoł nad smjegjem gorą komjin svoji
  9 3 |       jezerze łiszczałë vjidka, a nad jezorem stojałë chmurë żołté,
 10 3 |        mojim bjednim łożku płakoł nad nją i nad moją skażoną godką.~
 11 3 |    bjednim łożku płakoł nad nją i nad moją skażoną godką.~A wona
 12 3 |        starżą smoka, jak płakałam nad mojim ludem i sobą. Bełam
 13 4 |           poł stoji krzevô chojna nad vodą, jakbe chcała przeskoczëc,
 14 4 |     chternich vanożenjé bez dachu nad głovą i bez wognja do wuvarzenjô
 15 4 |        jak wodrosłanadva kraczaje nad vodą, tej volała skrącëc
 16 4 |       konja, i noguma jął priskac nad vodą. ~V gorę i v doł rzeka
 17 4 |           i vijągji wustavjiłë sę nad żłobem rzekji, jak ludze
 18 5 |           novjinę przënjese? ~Cze nad dużą vodą svoje bjołé ruchna
 19 5 |          le bor i njick vjęcij, a nad borem njebo modré. Leno
 20 5 |          palecą, vesok podnjesoną nad głovą, bjegoł przez żeto
 21 6 |        potim łożko, potim stoł, a nad łożkjem dva rzędë ksążk
 22 6 |     jarzębjinë, co tam strożovała nad mojim gronkjem czornim i
 23 7 |          płakała. Marcijanna ręce nad głovą załomivała i sę głosno
 24 7 |          moją puszczovką vëvjijac nad głovą, jaż jego koń sę spjąt
 25 7 |           dva słova, znjesła ręce nad głovą i zaczęla sę jiscëcv
 26 8 |        przikozanjé: Nje zabjijej! Nad njemim stvorzenjem Pon Bog
 27 8 |      człovjekovji vłodzę, ale nje nad drugjim człovjekjem. Le
 28 8 |        granjim, bo litovoł sę też nad zbłądzonimi.~Jô v takjich
 29 8 |        cął jak rozgami, a Mjichoł nad svoją ksęgą spjevoł pjesnją
 30 8 |         tej Mjichoł podnjosł rękę nad woczë i zavołoł:~— Jô vjidzę!~
 31 8 |     prosto v stronę woni wolszkji nad zotorem. Mjichol beł ti
 32 9 |           przezdrzevą i wunoszało nad zemją.~Ale wona na mje zdrzącô
 33 9 |    wukląkł i rzekł:~— Krolevjonko nad vszeskji pjęknosce pjęknô,
 34 9 |           a vjedno szor groł gorą nad drzevjętami.~— Nji ma ji,
 35 9 |        mjesądza szedł przez wokno nad moję leżą, a ve vjidze mjenjiła
 36 9 |         Marta mje mocko podparła. Nad rzeką jô ju przëszedł do
 37 10|          jednak won szukô woczoma nad zotorem chocbe szeszminja
 38 11|          spuszczë sę na sedzączkę nad łożkjem tvojim. Wusnjesz
 39 11|       muszoł meslec wo nim gozdzu nad zelonim wokjenkjem. Nje
 40 12|        wodemknął woczë i wuzdrzoł nad sobą potcevé lica Marcijannë.
 41 13|          tam przë kominku sedzała nad svojimi spjicami, chterne
 42 13|          małoscą be jednak vłodze nad njemim stvorzenjim nje wutrzimelë.—~
 43 13|          lati tak mocko stłukł, a nad nją na slivka, z chterni
 44 14|         Jô sę wobroceł i vjidzoł: Nad stołem stojalë dva rzędë
 45 14|       ksążk na policach z drzeva. Nad njimi vjisoł portret njeznanigo
 46 14|          ludzi i procovoł będzesz nad vëdvjignjenjim zapadłigo
 47 14|         Mjichoł sedzoł przë stole nad svoją ksęga, a Marta gospodarzeła
 48 14|           tam wo njich jak dzecko nad grobami starszich svojich
 49 14|         movę a wobeczoj wojcóv tu nad Vjisłą i morzem zachovelë,
 50 14|    skargji, co vëchodzą z mogjił. Nad wuscami Vjisłë i rebok i
 51 14|      svojich i kontin. Przistanje nad morzem to zdrzodła jich
 52 14|       zbjiją sę v płomiń szerokji nad grobami bohateróv naszich
 53 15|          sę kondukt pógrzebovi. Z nad jezór i z pustkovji, zataconich
 54 15|    pochodnji, tej mje beło, jakbe nad tim traktem bëlë povstani
 55 15|          Marta sę zchileła głębok nad svoją robotą. Całą chvjilę
 56 15|           scanje, zeloné wokjenko nad moją leżą, pjes Gnjota i
 57 15|           zrobjiło, jakbem stojoł nad grobem przijacela. Alem
 58 15|     zgurdżą las. Chtuż cë dô dach nad głovą i zedel przë kominku? —
 59 16|            Kjileż to zim przeszło nad svjatem, jakżes të mje v
 60 16|          muszisz mjec na noc dach nad głovą i muszisz detka zarobjic.
 61 16|        nji meslec bez bolu serca. Nad dachem pałacu z nocnigo
 62 17|        jednak noprzod szukô dachu nad głovą. Jô cë co povjem:
 63 18|         czas. Vnetk ksężec vińdze nad vądołem, bo choc zvjerzovô
 64 18|           zvjerzovô gvjozda mrugô nad rzeką, nje roznekô wona
 65 18|       dużô czervjonô kula vëszedł nad spichem vądołu i wosvjeceł
 66 18|       dużé pjęsce i wopjeka Boskô nad nami: movji, cze krol pruskji
 67 18|       Medetovoł i medetovoł Trąba nad tą spravą, ale vnetk to
 68 19|      plecoma rozparłi na krzasle. Nad wokjem levim mjoł przëlepjoni
 69 19|          z żołtą brodą i flastrem nad wokjem. A jak wobaji podpjiselë,
 70 19|          won beł, a jednak mester nad mestrami. To co jô mesloł,
 71 19|         smjeje Smętka smjech, ~co nad mogjiłami grzmji ~jaż sę
 72 19|       Mjoł jes tonje na jezorze, ~nad polami woko Bożé, ~błogosłavjąc
 73 19|         vjidóv dvorskjich. Vesoko nad njim na długjim drągu łiszczala
 74 20|    Czernjik, tobe ludze bëlë zaru nad nami sąd spravjilë, a Pon
 75 20|          co v korunje dęba vesoko nad zemją graje. Bele moja jozcenô
 76 20|          zle. Będze tam chłopóv z nad Vdzidzkjigo jezora, z chternich
 77 20| zatrzeszczało skrami i rozmiszloł nad svoją dolą vanożącigo muzikańta.
 78 20|      knjeji, pustkovjô, wukretigo nad wotnogą Vdzidzkjigo jezora,
 79 20|           A wob ten czas sadnjima nad kańtą lasu pod drzevami.~
 80 20|         pravą rożovi vëchodzi pas nad vodą. V pol godzenje vińdze
 81 20|      jakji to dô wogjiń. Rebocë z nad jezora przë łovjenju zapolają
 82 20|         ve strzodku dużich vód, a nad głovą posova njeba z milijonami
 83 20|          pjekla. A zrobjił lecącë nad zemją takji vjater, że rebocë
 84 20|          vodë, jak żużanjé matkji nad dzecka kolebką. Chdzes z
 85 21|       Kjej jesma wuzdrzała vesoko nad mjastem vjeżą koscoła, tej
 86 21|        nas procesije v parafijach nad naszą drogą do svjętigo
 87 21|          bëc na worganach mestrem nad mestrami, kjejbem chcoł
 88 21|          njich sztoperczeł v gorę nad drugjimi jak bob z marchvji
 89 22|           na krej jezora i wusodł nad vodą. Słuńce pravje vskazivało
 90 22|         na początku maja.~Sedzącë nad jezorem jô przemiszloł.
 91 22|          Boskji postacejô i krziż nad głovami ludu i chorągvje
 92 22|         las długjich kopji płinął nad jich rzędami. Ale wod njich
 93 22|   povtorzełë viże i przelecoł won nad jezorem v pola. Ale vojsko
 94 22|       lasu kjile mołich vsi sedzi nad zdrojami Łebë: Bor, Bącz,
 95 22|          spjevac, jak morzé, kjej nad njim vjater zagraje.~Marsz,
 96 22| wobezdrzoł jem sę za njim. Chdzes nad głovami ludztva zdovało
 97 22|         szołmach i z lasem kopjij nad njimi Tich samich znac,
 98 23|      vszescë wusną, na wustrzechę nad chlevami, chdze jô cę zaprovadzę.
 99 23|      kvjotkji redosno wumajoné. A nad sobą czuła ma wopjekę Boską
100 23|         ten czas z vesokji drogji nad drzevami lasa vërosłë przed
101 24|   czężkoscë. Kurz jak doka płinął nad nobożnim ludem, ale mje
102 24|           pjerse i załomivoł ręce nad szczudłem. Vëchodzilë ludze
103 25|        nje doł jakji dach sklecec nad głovą, bo ten deszcz nje
104 25|   nakrivałë nen vądoł jak drożkji nad zopolą. Censzé vjetvje jô
105 25|        godzenë vaspon sę zabavjił nad Kłącznim. Krotko dvuch godzin
106 25|    gromadze, ale las stojoł cechi nad nami, le krople deszczu
107 25|         roslë pod przidką wurzmą. Nad wurzmą barzo wopoczni rosł
108 25|       krolevjonkji ze zomkovjiska nad rzeką v lese. Njick mje
109 28|       vezdrzę, to łzë mje sę leją nad nim bjednim knapskjem. Czemużem
110 28|       vjększi kavał modrigo njeba nad sobą. Ale kjej jem chveceł
111 29|     Kjedem wodecknął i rozmiszloł nad tim dzivnim snem, veszedł
112 29|       rzekł: Po kuńc naszigo pola nad jezorem v stronę Glonka
113 29|        szandarzë i lesni chodzilë nad moją głovą, żem bezmała
114 29|         progu bezpjeku moji dusze nad jezorem stojec będze, jaż
115 29|     płoszcza, jaż buchnęłë vesoko nad czubem krza i vząvszë go
116 30|           paradą. Lud nasz całi z nad jezora zeszedł sę i płakoł.
117 30|          jego vłosnô przëpovjesc. Nad serotą Bog mô starżą, a
118 31|          pojigji nje delë, kjejbe nad njimi nje visała vojna.
119 31|        znovu wuzdrzoł modré njebo nad głovą a vkoł pola, pełne
120 31|           bliżij, tej postacejô z nad lasu vstała i wobroceła
121 31|   njeprzijocele będą sę pastvjilë nad naszim norodem? Vjidzoł
122 31|         daje vłodzę pastvjenjô sę nad koscołem sługom krolevskjim,
123 31|           Rożovjiło sę jesz njebo nad molem, chdze z njego słonuszko
124 31|     vjesoło sę zeło, pokąd Njemce nad timi dużimi vodami nje zrobjilë
125 31|      vjidzoł nopjęknjejszi pannje nad jezorami? Ale pożdejle!
126 31|   rozcigała remjona Bożomęka, tak nad vszelkji zveczoj vesokô,
127 32|     wopuscełë mje, jaż stanęłasma nad jezorem. Vjid i szklenjé
128 32|        krolevjonkę ze zomkovjiska nad brodem v głębokjim lese?
129 32|           drzeva, chterno muszało nad nami rosc v bjołim vjidze
130 32|      pudło z drevjannimi vęglami. Nad wognjiskjem del do scanë
131 32|       vpadła małô drevjannô scana nad ną skrzenją z norzędzami.
132 32|     zvjerza vjisało na scanach. A nad łożkjem povjeszoni krziż
133 32|        nje beło, bo gvesno sedzoł nad łączką i przëboczoł sobje
134 32|           nje pjilovoł i nji mjoł nad njimi starże.~Ale kjej sę
135 32|   wodemkła przed nami czornô luka nad vjelgjim kaminjem, tej Trąba
136 33|        kurona, to krzik jastrzęba nad nami, to tępé klasnjęce
137 33|       wogroszka, kjej wod zochodu nad rębem lasu vëpłinęła bjeżącô
138 33| stopjenjach pałacu. Chiże płinęła nad jezorem, jaż mje z woczu
139 33|           be Jancekrest nje dobeł nad Koscołem. Wod dvuch bezmała
140 33|        nje vëbjijała vsi całich a nad nasze jezora vcale nje postavjila
141 33|      wobjadu pod vjelgjim jasonem nad naszą jomą. Panna Klema
142 33|      Zoborom, a jô przë wognjisku nad zvjercadłem. Ale njick sę
143 33|          beło czucé, słuchac, jak nad głovą przesladovce tupją
144 33| vëcignąvszë jiverë, strzelilë jim nad głovami, jaż sę rozległo,
145 33|      głovje, pokąd ma tam sedzała nad naszą svjeczką i słuchała
146 33|       vjidzec go nje beło, bo noc nad przërodzenjé cemnô wokreła
147 33|        Tero jô le na tich drotach nad wognjiskjem povjeszę moje
148 33|         chvoleł i godoł:~— Nji ma nad krolevjonkę jezora! Kjej
149 34|        vodë vkoł i na jasné njebo nad nami, tej rzekł:~— Dzecë!
150 34|          słuńce żeczno zasvjeceło nad vjelgjimi vodami. Z vesokjigo
151 34|           wod pustkovji samotnich nad Radolnją, wod Zobród, wod
152 34|      Zoborë i suszełasma so głovę nad nimi ruchnami. Po njeboszcziku
153 34|       moji grë napełnjô podnjebjé nad całą zemją kaszubską.~—
154 34|        długji rząd sedzącich regą nad goscińcem chat i budinkóv
155 34|     rozumjem, czimu wonji sa gorą nad nami nobożnimi Kaszubami.
156 34|        Pogodę doł Pon Bog pjękną. Nad scętimi rżiskami vjodro
157 35|          wosce v jego ręku vłodzą nad rebim svjatem. Ko procem
158 36|         moją karą. Słuńce grzało, nad polami grało vjodro. Po
159 36|           nami chcała zrobjic?~—  Nad tim sę pjckjelni sąd naradzi,
160 37|   vëtępjilë. Boczta: Strzod ludzi nad tim morzem bołtickjim ma
161 37|         jesz dalij rebocë starszi nad jezorem Garneńskjim po naszimu
162 37|       bestri kvjotkji malovanich. Nad njimi na scanach vjisalë
163 38|           Tak mje rzeklë rebocë z nad jezora Sorbskjigo. Ale Złé
164 38|          wusnac jem nji mogł, jaż nad ranem mje zmorzeło. Społ
165 38|     chturen tero dzeń i noc sedzi nad historicznimi ksążkami,
166 38|       zamjast zachmurzałigo njeba nad nami stojdła posova z czężkjich
167 38|           z wobrazu zaslonjętigo, nad chternim jô go vjidzoł v
168 38|      znjiszczą tu kożdą pamjątkę.~Nad nami szkleł sę sztolt vjelgjigo
169 38|       svędzi? Nji mosz të litoscë nad svoją duszą i nad moją?~
170 38|         litoscë nad svoją duszą i nad moją?~Ale jô njick nje wodrzekłszë,
171 39|     rożovô malovała njebo za nami nad Sorbskjem, kjej jesma ku
172 39|          zbudujma so zavczas dach nad głovą. Kjej jem jesz vanożeł
173 39|      jezorem. Cuż nom pomoże dach nad głovą, kjej po szeję będzemë
174 39|         głovje małô koruna złotô. Nad nją vesoko v chmurach plenął
175 39|           nasz patron v njebje mô nad nami zlitovanjé. Jak ta
176 39|          zdovało, że vjidzę nizko nad błotami a daleko szętoląci
177 39|     vesoko podnjosł polącą ksążkę nad głovą i vëvijol nją jak
178 40|       bjałka wogjiń na wognjisku, nad chternim stojoł komin. Nje
179 40|           Kabotkami, wod tich, co nad jezorem Garneńskjim żiją
180 40|    svjętigo koscoła povszechnigo.~Nad koscołem vesokô jak gora
181 40|        wokjern, jakbe sę redovało nad tim kvitnącim krajem. Ale
182 40|    wurlopje, vesoko podnjosł ręce nad głovą, zacząl sę jiscec
183 40|        Przë tej pravjici Pan jest nad Pani ~V dzeń gnjevu svego
184 41|           a vłodzę mosz krolevską nad moją duszą. Założma krolestvo
185 41|           przińsc vesokji vjatrok nad jezorem Juszkovskjim, a
186 41|           tego co duchom daje moc nad całami... To të som mjec
187 41|          Lizokóv i ze Zicovihutë, nad szerokjim starim traktem,
188 41|    pjerszich gałęzi. Barzo vesoko nad zemją vëcigô wona svoje
189 41|          mje serce vezbrało żolem nad mojm bjednim druchem i gorzem
190 42| lamańtovac, jakbe go beła kochała nad vszestko v svjece.~Ji głosni
191 42|       Godelë, że won mô doma gorę nad bjałką a vłodzę vëkonuje
192 42|            do dom. Beł to ju czas nad ranem. Na drodze stoł stroż
193 42|        karę za tvojigo pjerszigo, nad chternim jes cudovała grulką
194 43|       pogodę. Sano i mjod vonjiłë nad zemją a vesoko skovronkji
195 43|         tim samim molu na wurzmje nad łączką, na chternimem v
196 43|        cebje, krolevjonko jezora, nad żëcé i nad vszestko, co
197 43|    krolevjonko jezora, nad żëcé i nad vszestko, co dlo mje svjęté.
198 43|        Tak ma zeszła. Ale v gorze nad nami grzemotë i łiskavjice
199 43|        Czuc beło, jak stari jason nad nami trząsł sę i jęczoł
200 43|           zdovac, że lada chvjilę nad nami zarvje sę zemja i nas
201 43|           co sę stalo: Sklepjenjé nad jomą zarvało sę wod pjoruna,
202 43|           Zemja pod nami a posova nad nami dregałë i trzeszczałë,
203 43|  vëdostanjô sę z jomë, chterna sę nad nami zapodała. Przez gonk,
204 43|           wognjisko mjała zalané. Nad wognjiskjem, ku njebu wodemkłim,
205 43|        Dzub czołna vëchilivszë sę nad vodą, broł vałë vjechrzem,
206 43|   smolnjica, żgleł sę jason stari nad zavalonim gnjozdem naszigo
207 44|          tego, co duchom daje moc nad całami. To të som mjec muszisz!~—
208 44|       zemji, njim sę grob zamknje nad tą dzivną kobjetą.~ ~
209 45|          Remusa. ~Grob sę zamknął nad starą Julką a z nją na mojich
210 45|      Łisce i zabroł v ręce vłodzę nad naszim ludem. Mój grzech
211 45|            A słonuszko vëchodzącé nad lasem wotmikało przede mną
212 45|          Lipnje. Cze tam też jesz nad jezorem stojała na dzekô
213 45|       scanę. I to zeloné wokjenko nad moją leżą, chdze jô moję
214 45|         gromadę i duchom daje moc nad całami. To beło to, co v