Chapter

 501 7      |          chusteczkę do woczu przëcesnjoną i cecho płakała. Marcijanna
 502 7      |                 ręce nad głovą załomivała i sę głosno jisceła. Przëlecała
 503 7      |                głosno jisceła. Przëlecała i Marta, ale krziknęla i wucekła
 504 7      |         Przëlecała i Marta, ale krziknęla i wucekła precz. Ledvje vëszła,
 505 7      |                 przëchodni. Młodi won beł i smjoł sę, jakbe żodnigo
 506 7      |               czornimi, jak pjik, woczami i rzekł:~— Nąże, remję krola,
 507 7      |               nigo njecnotlivigo Golijata i wobaji jęlë pomału jisc
 508 7      |                   z gorë njico zaszumjało i zlecało naksztołt vjelgjigo
 509 7      |                szętopjerza. Szaré to beło i dużé skrzidła szętopjerzové
 510 7      |          skrzidłami wobrzedlevimi vëmjotł i vëtirzeł na woborę. V wokamergnjenju
 511 7      |                   mje wuchveceła za remję i chiże szeptała:~— Popchnji
 512 7      |               dzeje! — pomesloł jem sobje i vezdrzoł na zegar. Im sę
 513 7      |             słunuszko mu ze skarni zeszło i won nje godol vjęcij: Bjej
 514 7      |                  go chiże popchnął polcem i vëbjegł za Straszkjem na
 515 7      |            Straszkjem na przededvjerzé. A i na woborze sę cecho zrobjiło,
 516 7      |                 bidlę mjało rozum Iudzkji i vjedzało, że sę co na pustkovju
 517 7      |               żadni łeb z lukji spikrzovi i sę zaczął rzechotac. V wokamergnjenju
 518 7      |               wuskromję!~Vzął jem sę tede i pobjegł do stanji, chdze
 519 7      |                 puszczovka. Jô ję vëdobeł i szedł do jezora. Na brzegu
 520 7      |                vjele kamiszkóv wokręgłich i gładkjich. Tak jô vëbroł
 521 7      |                 jajo. Te jô vzął do torbë i szedł kavałk drogji do Lipna,
 522 7      |                  won przenekoł, tą won sę i vroci!~Długô chvjila minęła,
 523 7      |                   zaszklelë sę bjoti zębë i woczë nigo cuzigo vëszczergë,
 524 7      |                   szłë gorą z chorągvjami i trąbjenjim. Tej jô taką
 525 7      |                   z mjedze, przeżegnoł sę i mu zastąpjił drogę. Tej
 526 7      |                  vesokji — zaczął porczec i nje chcoł postąpjic. A Golijat
 527 7      |           postąpjic. A Golijat go scignął i woczë na mje vëtrzeszczoł.~
 528 7      |                   ręce, podnjosł jem głos i tak do njego zavołol:~—
 529 7      |               całé napelnjil jes wurzasem i wutropjenjim. Za takji przemjerzałi
 530 7      |                  cę wukarac. Zlez z konja i vëcignji tvój mjecz, a Bog
 531 7      |               vëszczerzeł, zarzechotoł sę i zavrzeszczoł:~— Pestko!
 532 7      |                Tej bodnął szkapę wostrogą i chcoł przeze mje przejachac.
 533 7      |              głovą, jaż jego koń sę spjąt i nje chcoł postąpjic.~Tak
 534 7      |                 na licach gorzem vjelgjim i zaczął kląc.~— A żebe cę
 535 7      |                 beło zgnjiło fategovac sę i zlezc z konja dlo takji
 536 7      |            vëtrząsł. Bjej z drogji,pestko,i nje żdej, jaż sę rozgorzę!~
 537 7      |                  na to zaklął straszlevje i ju jednę nogę vëcignął ze
 538 7      |                   v jaką njebivałą zjavę, i grozeł mje tak :~— Të skvarko!
 539 7      |             jezdes le mjechem pełnim łoju i norzędzem krzivdë. Poj le
 540 7      |                   choc të do mje na konju i z mjeczem, to jô cę rozcignę
 541 7      |                strzelbę, pogrozeł mje nją i rzekl:~— Żeli të jes jakô
 542 7      |                abo wukozka lasovô abo też i przegrzecha, co żolnjerzovji
 543 7      |        żolnjerzovji jidze na woczë v polu i v lese, be jimu wodvożné
 544 7      |               jezdes le knopem wobdzartim i bosim, jak jô cę vjidzę,
 545 7      |               cebje, jak v psa szolonigo.~I vąse, jak vjechce długji,
 546 7      |                   bezmała, jak kurzé jajo i vkleszczeł jem go v moję
 547 7      |                  nje żdoł, le przëtrzimoł i vëpoleł prosto ve mje roz
 548 7      |                 vëpoleł prosto ve mje roz i drugji.~Dim jak chmura zaloł
 549 7      |                 jak chmura zaloł Golijata i jego konja. Srogji grzem
 550 7      |                chternimi jôjagodë zbjeroł i grzebë. Tede wodezvałë sę
 551 7      |           wodezvałë sę leżjesz z vjększim i strasznjejszim vołanjim.~—
 552 7      |                   mocko szarpnęło v głovę i pchnęło v teł. Ale jô i
 553 7      |                   i pchnęło v teł. Ale jô i dobrą volą chcoł sę cofnąc,
 554 7      |            wucekłë vteł, vargji zmodrzałë i sę poruszałë bez glosu,
 555 7      |                 dąb, co go drvole podcęlë i spodł na svjętą zemję, jaż
 556 7      |                    że mje scągô na głovje i krev za kołnjerz leci. Njeboczącë
 557 7      |                   na to, jô sę przeżegnoł i dzękovoł Bogu za dobëcé.
 558 7      |                   Golijata na znak dobëcô i przemiszloł.~Ale njc dele
 559 7      |                   njim kurdusoł sę kulavi i Mjichoł, a za njim spjeszeła
 560 7      |                   A jak won sę rozezdrzoł i doznoł, co sę stało, zblodł
 561 7      |               doznoł, co sę stało, zblodł i zavrzeszczoł:~—Njeszczesnjiku,
 562 7      |                  sobje vłose z głovë rvac i vrzeszczec.~—Cuż, të zrobjił,
 563 7      |               naju pustkovjé wutropjenjim i płaczem, Straszka domocigo
 564 7      |                  to jô mu drogę zastąpjił i gp go vezvoł na pojedink.
 565 7      |                 Ale won le sę vëszczerzoł i dva raze vëstrzeleł i v
 566 7      |         vëszczerzoł i dva raze vëstrzeleł i v głovę mje zranjił i kłobuk
 567 7      |          vëstrzeleł i v głovę mje zranjił i kłobuk mje przedzuravjił.
 568 7      |                puszczovką z konja strąceł i wuskromjił.~Mjichoł le słuchoł
 569 7      |            wuskromjił.~Mjichoł le słuchoł i na mje zdrzoł, jakbe mje
 570 7      |                 Tej wukląkł przë Golijace i zączął jego ruchna rozpjinac.~
 571 7      |             rozpjinac.~Ale tero nadbjegła i Marcijanna. Wona, ledvje
 572 7      |                    znjesła ręce nad głovą i zaczęla sę jiscëcv njebogłose.~—
 573 7      |               dzerztle abo skrzenovka abo i grulkji wod pjecka żelazni?~
 574 7      |               grulkji wod pjecka żelazni?~I płakała i ręce załomivala
 575 7      |                 pjecka żelazni?~I płakała i ręce załomivala potcevô
 576 7      |                nje beł rzekł:~— Vez knopa i go skrij v sklepje pod gorą.
 577 7      |             wotvjerô sę dura do vjelgjigo i suchigo sklepu. Tam mje
 578 7      |                   mje zavlekła Marcijanna i vepchnęła v doł. Za chvjilę
 579 7      |              spodl na mje pęk słomë jeden i drugji i wuczuł jem zevMarcijannë,
 580 7      |                  pęk słomë jeden i drugji i wuczuł jem zevMarcijannë,
 581 7      |                   v słomje. Noc ju naszła i przez lukę vjidzołjem gvjozdë
 582 7      |                   vej! Golijat tvój wożeł i v gromadze z jinszimi Golijatami
 583 7      |                   chleba na słomę cesnęła i szła.~Trzë dnji wonji mje
 584 7      |                 mje movjiła.~—Tero vez sę i vëlez, Remus, bo jich ju
 585 7      |                  rozesmjoł smjechem Marië i rzekł:~—Żebe ze mje nje
 586 8      |                 Gabę wod mrozovi smjercë ~i jak Remus sobje kupjił pjerszą
 587 8      |                  wobrzeszeł głovę płotnem i rzekł:~— Łobską brozdę Golijat
 588 8      |                  a Mjichoł pozeroł na mje i kjile razi gębę wotmikoł,
 589 8      |               vëstavjinogę z czorną brodą i bjołima zęboma. Bo za niim,
 590 8      |                gorz, zvada, prava, pomsta i łzë. A Golijat, choc sę
 591 8      |                   spjevivol svoje pjesnje i zaczął spjevac:~Z raju pjęknego
 592 8      |              przëboczeł te słova Mjichała i przëznac muszoł, że won
 593 8      |            vszelakjich choroscach dobetku i ludzi. Le Marcijanna sę
 594 8      |                   gvesno żol beło trampka i varząchevkji. Ale wodtąd
 595 8      |                   rzekł:~— Boczë, knopku, i zapjiszë so to głęboko v
 596 8      |                stvorzenju doł Pon Bog som i to zëcé je Jego. Dlotego
 597 8      |                  człovjekjem. Le za vjarę i za wojczeznë svobodę mosz
 598 8      |             svobodę mosz wuchvecëc bronję i bjic i nje mdzesz mjoł grzechu.
 599 8      |                   wuchvecëc bronję i bjic i nje mdzesz mjoł grzechu.
 600 8      |                    A zokon ricerskji koże i v tim razu bjic, kjejbe
 601 8      |               bliznigo abo na żëcé tvoje. I v tim razu nje będzesz mjoł
 602 8      |              pustkovjé nasze je wojczezną i jem nje vjedzoł, że wojczezna
 603 8      |                 mjeszkają ludze moji movë i wobeczaju.~Jak ma beła przëjęti,
 604 8      |                    vzął Mjichala na stron i rzekł:~— Knapsko to, choc
 605 8      |            skażoną godkę, mjętką mô głovę i sę dobrze wuczi. Kjejbe
 606 8      |                 parobkovji nowuka? Ten tu i tak ju v głovje nji mô przërodzonigo
 607 8      |           wuczinkach. A nążbe mjoł nowukę i volą, njeszczescô be po
 608 8      |                kjivoł głovą, doł mje rękę i rzekł:~- Njechże cę Pon
 609 8      |                  provadzi! Dac tobje vjid i mjecz, a chto vje, czebes
 610 8      |                 Ale vjid? — Jakji to vjid i zkąd go brac? —~ ~*~Na pustkovju
 611 8      |               dzeń, drugji na noc. Z dnji i noci vjązałë sę tidzenje,
 612 8      |                 Pon Bog przëkozoł: Zosevë i żnjiva, zemovi pjeck i latovô
 613 8      |             Zosevë i żnjiva, zemovi pjeck i latovô robota na wotmjanë.~
 614 8      |                   dużi ksęgji wuczeł. Tej i Marta svoję cliovę wopatrzivszë
 615 8      |               chternim won trąbjic wumjoł i chodzoł na jezoro. Tam won
 616 8      |                 svjata, trąbjił na dregą. I tak na vszetkji stronë vjatru.
 617 8      |              govor jego trąbë sę rozlegoł i vołoł tak:~Co spjevô rog ?~
 618 8      |                 Czo! Przeką krzikvë, nocë i strachu ~Serdecznô rôczba
 619 8      |                 pod svój komink, ~Na mjir i spoczink.~Co płacze rog?~
 620 8      |                   mroz tvoje żëłë studzi ~I rogu zev v drogę cę nje
 621 8      |              bezpjeku, jaż pudę na jezoro i wotrąbję na zbłądzonigo.
 622 8      |                 zbłądzonigo. Tej jô vstoł i rzekł:~— Jô pudę z vami,
 623 8      |                  po bjołi rovjiznje v las i tam wusadło ceché, tej ma
 624 8      |                  Tej ma szła vedle brzegu i vołała. Ale nom njick nje
 625 8      |            Mjichoł sę ku reszce stanovjił i povjedzoł:~— Volô Boskô!
 626 8      |                   bo tam je wotvartô voda i zotor. A żeli to je Pokusa,
 627 8      |              njech wustąpji v Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo!~Tej
 628 8      |             wustąpji v Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo!~Tej sę przeżegnoł
 629 8      |              brzegu, chdze przez wolszkji i vjerzbjinë takji szum jachoł
 630 8      |              vëcignął pravą rękę navprost i pokozoł na mol, chdze rzeka
 631 8      |               njico rzec, ale sę strzimoł i pitoł:~— Nje czuł të njick?~
 632 8      |                   podnjosł rękę nad woczë i zavołoł:~— Jô vjidzę!~Tej
 633 8      |               vjidzę!~Tej jô vezdrzoł też i vjidzoł: Njico czornigo
 634 8      |              Njico czornigo szło jezorem. I vjidzec beło, że to jidze
 635 8      |                 Mjichol beł ti sami vjarë i rzekł:~— Żeli to człovjek,
 636 8      |                  pomogô, vzął rog do gębë i jął dąc.~Ale skutk beł takji,
 637 8      |                   to Mjichoł sę stanovjił i rzekł:~— Nji ma jinszi radë.
 638 8      |                  nogji. Bjegej na dravoka i go navrocë, bo jinaczi vpadnje,
 639 8      |                 Tej to mje rovnak wuczuło i sę stanovjiło a potim jęło
 640 8      |                beł małi żid z długą brodą i tłomokjem na plecach. Tak
 641 8      |                  Ale won le na mje zdrzoł i nje wodrzekł njick. Tak
 642 8      |                   Tak jô go vzął za remję i provadzeł nazod, tam chdze
 643 8      |                    Gvesno! — wodrzekł żid i zaczął nama sciskac ręce
 644 8      |                  zaczął nama sciskac ręce i dzękovac i żiczëc długjigo
 645 8      |                   sciskac ręce i dzękovac i żiczëc długjigo żëcô. Ku
 646 8      |                 Ku reszce vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A ten dobri cliłopok,
 647 8      |                   Pon Bog dô sto lôt żëcô i rozvjąże mu jęzek, cobe
 648 8      |                   Tesąc lôt, milijon lôt!~I zaczął mje znovu ręce sciskac,
 649 8      |                   zabrała go mjedze sebje i szła do pustkovjô. Na woborze
 650 8      |                 njego. Ko won je tu panem i jego je goscena.~Tak ma
 651 8      |                  je goscena.~Tak ma vzęła i go zaprovadzeła do czeladni.
 652 8      |                   Zaczął sę tede chvjądac i klepac, żebe mu sę krev
 653 8      |                  lebjoda go wunjesc może) i vëjął z tłomoka gronuszk.
 654 8      |                  guze, njitki, blevjązkji i co ludze jinszigo na vsë
 655 8      |                    lińcuszkji do zegarkóv i szelkji. A na spodku mom
 656 8      |             Zopusti.~Marcijanna krziknęła i sę zaczervjeniła jak cvjikła,
 657 8      |             bleszczoł na vszestkji stronë i trząsł głovą, tak że jego
 658 8      |                  Tej wobroceł sę do Martë i vëcignął z mjecha pjękną
 659 8      |                   retovelë wod mokri vodë i jesc delë...~Ale jak won
 660 8      |                 vëdobeł ze svojigo mjecha i powukłodoł na łavje przë
 661 8      |                  pjecku. Ku reszce vëszła i ksążka, wo chterni won movjił,
 662 8      |              Przëstąpjił jem tede do pana i rzekł:~— Njech mje pon dô
 663 8      |            rzekłszë słova, vëdobeł mjeszk i mje doł cvjardigo talara.
 664 8      |                  vjeczorem, kjej ju berło i korunę v komodze zchovoł.
 665 8      |              pjerszigo botóv czeszczicela i bem muszoł v pozloconi karece
 666 8      |            Mjichoł mje wuchveceł za rękov i rzekł:~— Tec nje mdzesz
 667 8      |                wona złoti wopravë, chocbe i na dijamańtovą zasługivała.
 668 8      |                 doznelë, co wona je vorta i be mje wopedlë i wobrabovelë,
 669 8      |                 je vorta i be mje wopedlë i wobrabovelë, jakbem skorb
 670 8      |             podrobjonô, bo mjinął Popjelc i przednovk, a vdovc żoden
 671 8      |                   vje, co sę stanje jutro i zanjevjitro, za rok i za
 672 8      |               jutro i zanjevjitro, za rok i za dva. A kjej Won komu
 673 8      |                żebe to żid v mjechu noseł i za pjenjędze przedovoł.~
 674 8      |              ksążka mje sę barzo vjidzała i nji mogł jem sę dożdac czetanjô.
 675 8      |                 że to przezvjisko nobożni i snożi ksężnjiczkji, chterną
 676 8      |                  mojim łożku. Wokoma Liza i Gnjadi żarlë svój wobrok.
 677 8      |                  muskoł svoję długą brodę i rzekł:~— Remus, ma jesz
 678 8      |                 na pustkovju przë konjach i pługu dożdoł sę sevi głovë.
 679 8      |                  Kjej sę robota skuńczeła i v jizbach ludze vjid pozapolilë,
 680 8      |                 zapoloł svjeczkę na stole i rozkłodoł svój vjelgji pjesnjik.
 681 8      |                   vjelgji pjesnjik. Marta i jô, ma mu pomagala spjevac.
 682 8      |                    a jô sodł blisko vjidu i ji czetoł wopovjesc wo Genovefje.
 683 8      |             Jakżez to vszetko beło dzivné i pjękné v ti ksążce!~Jakji
 684 8      |                Jakji tam bëlë ludze dobri i lechi! Vszetko, com tam
 685 8      |                Genovefje tile wutropjenjô i bjedë spravjił. Ten pjerszi
 686 8      |                 roz czetałasma, jaż dregô i trzecô drzozga v kominkii
 687 8      |                   tej Marta zamkła ksążkę i rzekła:~—Tero ju czas spac!~
 688 8      |               przësluchivalë sę przigodom i kuńcovimu dobëcu cnotlevi
 689 8      |                    Podnjosł jem sę z łavë i rzekł do Martë:~—Żid, choc
 690 8      |              krolovô mô tile kratochvjile i zobavë ze strojaini i tuńcami,
 691 8      |        kratochvjile i zobavë ze strojaini i tuńcami, że vjeczorami takjich
 692 8      |                   jak wona zchovje korunę i berło v szufladę, tej je
 693 9      |             Remusovji sę svjat wodmjenjił i jak won ~doł svój złoti
 694 9      |               stanji, z jedni stronë Lizę i Gnjadigo, z dregji zeloné
 695 9      |                 Tak jem przeczetoł ję roz i drugji i kjile razi jażem
 696 9      |                przeczetoł ję roz i drugji i kjile razi jażem ję wumjoł
 697 9      |               cerplivą z małim Bolesłavem i łanją. A wona movjiła do
 698 9      |                 dvorze vjater smjotë nekô i mroz tnje jak rozgami. Ale
 699 9      |                 kvjitłë barzo gorą łodég. I mjoł provdę. Na Strumjanną
 700 9      |            chlevje kole króv.~Mjinąl post i nadeszłë Jastrë. Minęlë
 701 9      |               Zeloné Svjątkji.~V njedzele i svjęta, kjej Marcijanna
 702 9      |              Marcijanna wostała doma, tej i jô wostac muszoł, bo wona
 703 9      |                 jak dzis, bo co bólem abo i szczescim mocko navjedzi
 704 9      |              vjedzoł, że mój czorni gronk i złoti mjecz dobrze są zchovani
 705 9      |             podłogę, na łavę przë kominku i na lica starigo zegara,
 706 9      |                  vjedno jesz połikoł czas i nje wustovoł anji dnja anji
 707 9      |                jakbe mje grzeszk tropjił, i zaszedł jem do stanji njibe
 708 9      |                  tam le zazdrzoł do konji i vrzuceł jim wobroku, a tej
 709 9      |                  drzeva stojałë postavnje i statecznje, jakbe słuchałë
 710 9      |               rzekji. Tam jô scignął botë i przeszedł brodem. Tej zaczął
 711 9      |                    Pod jarzębjiną jô sodł i jął przemiszlac, zdrzącë
 712 9      |              wuzdrzoł kołpje krolevjonkji i nalozl czorni gronk i złoti
 713 9      |        krolevjonkji i nalozl czorni gronk i złoti mjecz! Jak srodzem
 714 9      |         korunovaną jarzębjiną krolevjonkę i trzë wukozkji, chterne bronjiłë
 715 9      |            bronjiłë ji zomku:Strach iTrud i Njevorto! Przëboczoł jem
 716 9      |               vszeskji słova krolevjonkji i moją naprocem nji małosc
 717 9      |                  moją naprocem nji małosc i żorotnosc.~Hej! Żebe to
 718 9      |                 beło dzis! Bom mocni tero i dużi. Dziso bem przenjosł
 719 9      |          przenjosł krolevjonkę przez vodę i dobełbem na wonich straszedłach
 720 9      |           dobełbem na wonich straszedłach i bem posadzeł krolevjonkę
 721 9      |                    A jô zdrzoł vodą v doł i vodą v gorę, ale nji żodne
 722 9      |                   na mje dzivnimi woczoma i mje zvjastovac, chdze sę
 723 9      |               płacz. Ale jô sę nje poddoł i sobjem pomesloł:~— Dzivné
 724 9      |                   pana. Tak jô sę wobrocę i vjidzę vjelgjigo psa jak
 725 9      |                 belni pjes? Tak jem vstoł i podszedł na gorę.~Ale tam
 726 9      |                krev mje do serca nabjegô, i nje vjem, cze to mój Anjoł
 727 9      |                  co ludzom zgrezotę njese i wutropjenjé.~Bo kjej jem
 728 9      |                 ku reszce kląkł na kolana i głovą przed ji nogoma wuderzeł
 729 9      |                 zemję, tej podnjosł woczë i rzekł:~— Krolevjonko moja,
 730 9      |                 dom! Koż mje gasëc słuńce i gvjozdë na njebje! Koż,
 731 9      |                  z chmur bjicze pjorunovi i doł v tvoję rączkę bjołą
 732 9      |                   rączkę bjołą na zobovkę i żort. Na vszetko sę vożëc
 733 9      |                 Krev, żëcé moje tobje dom i zbavjenjé dusze.~Tak jô
 734 9      |                 małovjele nje vëzbeł żëcô i zbavjenjô.~Jakjem skuńczeł
 735 9      |                   Vstanji! —~Tak jô vstoł i na nję patrzeł, jak na cud
 736 9      |                 mje jak czarë, jak womona i wobvjijało mje njibe chmurą
 737 9      |                  njibe chmurą przezdrzevą i wunoszało nad zemją.~Ale
 738 9      |                mje zdrzącô wusmjechała sę i rzekła:~— Njic cebje nje
 739 9      |                    Woddej ji czorni gronk i złoti mjecz!~Tak jô ji doł
 740 9      |                 doł znak ręką, żebe żdała i pobjegł jem pod korunovaną
 741 9      |                  vëgrzeboł z pod korzenji i vëdobeł, co podlug moji
 742 9      |                  nji przëstąpjił, wukląkł i rzekł:~— Krolevjonko nad
 743 9      |              pjęknô, panji bjołich kołpji i zomkovjiska tego! Vez wod
 744 9      |             noleżi!~Wona vezdrzała na mje i rzekła:~— Dej mjecz! A gronk
 745 9      |                ręką znak na woddzękovanjé i pomału znjikła v chojnach.
 746 9      |                 wonge bjołi pjora kołpji, i stojoł jem cecho, jak stołp
 747 9      |                podł, jak długji, na zemję i zączął całovac tę dzarnę,
 748 9      |                  jem przeszedł przez brod i bor. To le jesz vjem, że
 749 9      |                 do dom szukô. Tam jô sodł i patrzeł na jezoro i na dim,
 750 9      |                  sodł i patrzeł na jezoro i na dim, co z komina gburskji
 751 9      |               gburskji chatë szedł v gorę i na komin, co ze za gorë
 752 9      |             pomalovał Pon Bog vszechmocni i nové gnoł po njim chmurkji
 753 9      |              Przëboczeł mje sę zomk bjołi i krolevjonka, com jich vjidzoł
 754 9      |              konja puszczovką Davidovą, — i sklep tajemni za gorą, chdzc
 755 9      |                 tim jistnim czasu wucechë i vjesołoscë ve mje beło tile,
 756 9      |                  że spjevac mje sę chcało i zrobjic co takjigo, czego
 757 9      |              Vëzdrzala wona mje takô malô i żorotnô, jakbe sę zestarzała
 758 9      |           zestarzała wo całi vjek ludzkji i jakbem ji długji czas nje
 759 9      |             vjidzoł. A wona sę zatrzimała i rzekła, zdrzącë na mje:~—
 760 9      |                   jem sę z moji leże — bo i tak mje spac nje dało —
 761 9      |                   tak mje spac nje dało — i szedł jem po moje botë do
 762 9      |               krolevjonkę? ~Przë wobjedze i przë vjeczerzë Marcijanna
 763 9      |             krevji za talerz. Ale może to i bez tego mjinje.~Całi tidzen
 764 9      |                  do Lipna do koscoła. Pon i panji jachelë vasążkjem,
 765 9      |              pjerszô Mszô svjętô dobjegła i ludze vëchodzilë z koscoła.
 766 9      |                  vjidzoł.~— V Jimję Wojca i Sena...! — Co të godosz? —
 767 9      |                 jô przez nję stracę duszę i zbavjenjé!~Tej wona mje
 768 9      |                 chiże vcignęła do koscoła i kozała sę przeżegnac svjęconą
 769 9      |               cobe mje mjinęło.~Ale na to i svjęconô voda nje pomogła.~
 770 9      |                 jô sodł na naveższim molu i zdrzoł na szterë stronë
 771 9      |              svjata, ponad czubë chojeczk i wolszk, cze krolevjonka
 772 9      |             stąpanjé ji krokóv po lestach i mechu. Ale czuł jem le granjé
 773 9      |                   le granjé rzekji v dole i notę vjatru gorą. Po długjich
 774 9      |                  a cebje nji ma! Ju rzeka i bor do mje z dolu sejałë
 775 9      |                Dzis wona ju nje przińdze!~I tej szedł jem v doł.~Po
 776 9      |                   nje zrobję. Będzë cecho i spji! ~Jak jem szedł przez
 777 9      |             vszeskji sełë vzął do gromadë i szedł wostrzij, bom vjedzoł,
 778 9      |              zbjeglë. Ale trzęsk mje vzął i takji zib, że lożko ze mną
 779 9      |            wolszce. Jaż Liza sę dzevovała i jęła mje chuchac na głovę.
 780 9      |                 bidlę mjało rozum ludzkji i mu beło żol, że tak barzo
 781 9      |                spori talerz, tej zavjązoł i kozoł legnąc.~Vzęła mje
 782 9      |                 mje slabota, żem sę zmokł i wusnął, jak kam. Kjej jem
 783 9      |                  postanovjenju wusnoł jem i społ jaż do zavjitrza.~Kjej
 784 9      |                jodł, a jô cë to przënjesę i wugotuję, chocbem mjała
 785 9      |                   na przëboczenjé trampka i varząchevkji smjeszno sę
 786 9      |               pomogł anji varząchevka, to i mjeteloka z grulką Marcijanna
 787 9      |            povjedzenjé Marcijanna zbladła i s ęprzeżegnała. Tej długo
 788 9      |                   sę v woczacli zaszkleło i rzekła cechim głosem:~—Bjedni!
 789 9      |            Nadeszła wona njedzela komudnô i vjichrovatô. Chvjilami parzeł
 790 9      |                  na svjat struminje vjidu i cepła. Vjater nom zastąpjił
 791 9      |                   ju vëmknął sę jak chart i gnoł na dravoka na zomkovjisko.
 792 9      |                 zervoł mje kłobuk z głovë i njim jachoł veżij drzév.~
 793 9      |               wuvożoł, le sodł na dzarnje i pozvoleł vjatrovji szamotac
 794 9      |                   jakbe krotko przed sobą i jakbe mądrimi woczoma na
 795 9      |                  rękoma, zgjął sę v pałag i rozpłakoł bez kuńca. Serce
 796 9      |          wodrzekła, le głoskała mje głovę i povjodala:~—Jô vjem, Remus,
 797 9      |               vjesz, Marto, to zmjiłuj sę i dej pomocë, bo jô som so
 798 9      |              drzeva, że trzosk sę zrobjił i z vesokji chojkji vjetev
 799 9      |              rękoma mje chveceła za remję i przëlgła do mje wod wurzasu.
 800 9      |                zdovało, że njico vëstąpji i mje v teł głovę skrąci.
 801 9      |                Ale cos jinszigo mje gnało i godało do wucha: Tam won
 802 9      |                   do wucha: Tam won sedzi i czekô. Tam bjegłam. Bjedni!
 803 9      |                   v głovę. Vszetko: rzeka i drzeva i gora, zaczęło sę
 804 9      |                   Vszetko: rzeka i drzeva i gora, zaczęło sę ze mną
 805 9      |                  zemnimi, jak lod, rękoma i vołała moje jimję. Jak vjidzała,
 806 9      |                   łzë wusmjecha sę do mje i vołała:~— Bogu chvała! Bogu
 807 9      |                 sełë do gromadë, Remusku, i poj do dom! Bo jinaczi tu
 808 9      |              njimem poczuł svoje członkji i przëboczeł sobje, co beło.
 809 9      |                 słabi bardzo.~—Vez, Marto i mje pomoż na nogji! — rzekł
 810 9      |                nogach, to jô so dom radę.~I pomogła mje Marta na nogji,
 811 9      |                   jô sodł, be zeblec botë i vjidzoł, że Marta to samo
 812 9      |                dziso przenjesc przez vodę i jem rzekł:~— Nje zeblekej,
 813 9      |                 cę przez rzekę przenjesę!~I ju mje całô moc sę vroceła.
 814 9      |                 mocko chveceło moji szeji i przëcesnęło do mje, żem
 815 9      |               skarnji, jak pjora gołąbka. I tak dzivno mje sę zrobjiło,
 816 9      |              njiżodné cemice nje błądzełë i daleko vjidzec beło v szarim
 817 9      |                  strachem vënekani, wokna i dvjerze wostavjivszë wodemkłé.
 818 9      |               gospodarzi vestrzod statkóv i scan.~ ~
 819 10     |                 krolevjonka beła zdovanô ~i jak svjat dlo njego vëzbeł
 820 10     |                   vzął Morcena za stodołę i rzekł do njego:~—Morcenje!
 821 10     |               jachac do młina. Vëmovji sę i poslij mje. Jô cë sę wodsłużę,
 822 10     |                 zdrzoł v woczë, że mje sę i kąsk smjeszno zrobjiło.
 823 10     |                mje doł rękę, że jô pojadę i ma szła nazod. Wob drogę
 824 10     |                  drogę won kąsk medetovoł i tak povjedzoł:~— Dzivno
 825 10     |                   ti jistni wudbë, co won i jem rzekł:~— To sę vje,
 826 10     |                  bjerzë so do glovë njick i żenji sę z Martą. Bo ze
 827 10     |                  z bęboruszkjem do jezora i przëstanęła kol mje. A jô
 828 10     |              zazdrzała mje smutno v woczë i rzekła:~— Remus! Komor leci
 829 10     |                volô Boskô! — wodrzekł jem i vsunąl na voz, be vząc drogę
 830 10     |                  Ale jô strzeleł z batoga i jął gnac. A kjej jem vëtirzeł
 831 10     |                  czego sę pevno dzevovałë i Liza i Gnjadi, bo to nje
 832 10     |                 sę pevno dzevovałë i Liza i Gnjadi, bo to nje je gburskji
 833 10     |                   polu stovelë wod robotë i zdrzełë za nami, movjącë
 834 10     |                vsą jidze v gorę. Tam Liza i Gnjadi woboje łbami trzęsłë
 835 10     |                    Bo Remus vëzbeł wubetk i mjarę.~Ale pod gorą, chcącë
 836 10     |                    Szari, słomjanni dachë i zrębové scanë zdrzałë ku
 837 10     |                  karczmë, vëprzągł szkapë i doł jim wobrok, bom sobje
 838 10     |                  vołtorza, a kjile kobjet i dvuch stareszkóv znojma
 839 10     |                jem woczë na posovę vesoką i beło mje, jakbe ztąd muszało
 840 10     |               prosto ze słonecznigo njeba i klasnął przed ji nogji v
 841 10     |                 vzęła to za złą vjeszczbę i przed vołtorzem zavroceła
 842 10     |                  Stroż zastąpjił ji drogę i rzekł:~— Njerobji tego,
 843 10     |              kunjoszka, żebe sę wuchvacëc i vëdobëc wod smjercë. Na
 844 10     |                    a po tim parminju szłë i woczë moje. I tak muszoł
 845 10     |               parminju szłë i woczë moje. I tak muszoł jem patrzëc na
 846 10     |               patrzëc na te skarnje bladé i krevavé pod drzonovą koruną.
 847 10     |              krevavé pod drzonovą koruną. I znovu jô wuczuł słova:~—
 848 10     |                  mom to bolenjé strzimac!~I załomoł jem ręce, że zatrzeszczałë
 849 10     |                   przed głovnim vołtorzem i wustavjac vëbjité aksamjętem
 850 10     |                   mają, jakbe mje njebeło i mojigo vjelgjigo bolenjô.
 851 10     |               chvjilë. Alem wopamjętoł sę i scesnął jem wobjema rękoma
 852 10     |                 co kładą divan dlo ji nóg i krzasła wustovjają dlo bjesadnich
 853 10     |                 jęłë vchodzec snożé panje i peszni panovje. Jô zdrzoł
 854 10     |                    Woczë mjała spuszczoné i anji razu na mje nje vezdrzała.
 855 10     |              Zobłockjigo, v norciku sedzi i radë so nje vje i Bogu bluznji
 856 10     |                   sedzi i radë so nje vje i Bogu bluznji i jego Matce,
 857 10     |                 so nje vje i Bogu bluznji i jego Matce, njevjedzącë;
 858 10     |             dobroł v ti chvjilë, jak małi i żorotni jô beł procem nji
 859 10     |                 żorotni jô beł procem nji i jak to smjeszno, żem sę
 860 10     |       wuroczestosc zchovoł v svój norcik. I przëboczeła mje sę na zjava
 861 10     |                   wuszekovalë vjeselnjicë i jęlë vëchodzec do bramë.~—
 862 10     |                   krziknęło serce ve mje. I nje namiszlającë sę vëstapjił
 863 10     |               bjołimi rączkoma moję głovę i wunjosła, a jô wotvorzeł
 864 10     |            wunjosła, a jô wotvorzeł woczë i vezdrzoł na ji lica, drogszé
 865 10     |                 błisk poznanjô z ji woczu i nagrodzeł mje za no straszné
 866 10     |                  Kjile panóv przëstąpjiło i mje podnjesło. Tim wona
 867 10     |              povoznjika na peszną landarę i pojachelë. Bjołi dvor stojoł
 868 10     |                zlezc. Tej przëszła służba i mje vzęła do stodołë. Tam
 869 10     |                   njick nje pjił, bom beł i bez tego pjijani. I jesz
 870 10     |                   beł i bez tego pjijani. I jesz roz mje słuńce zasvjeceło
 871 10     |                 roz mje słuńce zasvjeceło i zajasnjała stodoła dlo mje
 872 10     |                   a na nji dva kjeliszkji i butelkę vjina. Tę wona kozoła
 873 10     |                   postavjic, nalała sobje i mje i rzekła:~—Pjij!~Czervjoné
 874 10     |             postavjic, nalała sobje i mje i rzekła:~—Pjij!~Czervjoné
 875 10     |            wusmjechnęła sę jak młodi dzeń i wuszła.~Parobcë zaczęlë
 876 10     |            Parobcë zaczęlë mje zozdroscëc i ze mje podkorbjac. Na to
 877 10     |             podkorbjac. Na to żem vzął sę i szedł, bom so wuvożoł:~—
 878 10     |                  jem spravjił wu młinarza i vëjachoł ze vsë. Ale to
 879 10     |                  na rovnim cesnął jem bat i jachoł całą drogę stępją.~—
 880 10     |                  je po vszeskjimu.~Gnjadi i Liza znovu trzęsłë łbami,
 881 10     |                vjidzoł jich korę popękaną i wodłomjoné vjetvje, jak
 882 10     |                  Golijatem. Stojała cechô i zgurdżałô, jakbe mje wod
 883 10     |                   staroscë ledvje poznała i chcała rzec:~— Vszetko to
 884 10     |                  Vszetko to głupi vergle: i to tvoje dobëcé na Golijace
 885 10     |                  tvoje dobëcé na Golijace i ta zaklętô krolevjonka!
 886 10     |        krolevjonka! Jidz spac, Remusu, bo i tak wumrzec muszisz.~A tam
 887 10     |              procô vëdovała sę njidoczego i po głovje szło noremné pitanjé:~—
 888 10     |            Marcijanna zajisceła sę wo mje i rzekła jednigo dnja do Mjichała,
 889 10     |             wumrzec muszi.~—V Jimję Wojca i Sena! — krziknęłaMarcijanna.—
 890 10     |   krziknęłaMarcijanna.— Takji zdrovi knop i żerni!~I zakreła fartuchem
 891 10     |                Takji zdrovi knop i żerni!~I zakreła fartuchem woczë
 892 10     |                   zakreła fartuchem woczë i vëszła precz, boji potcevimu
 893 11     |          pocornęło chdzeroz moje pjerzenë i strzęsło łożkjem, jaż wono
 894 11     |                 wod noszejnjikóv Gnjadigo i Lize. Na wotmjanë znovu
 895 11     |                  znovu zaczęło wobchodzëc i rękoma maklac po moji pjerzenje,
 896 11     |                   Gnjadi zaczął porczec — i znovu sę wudało i żdało.
 897 11     |               porczec — i znovu sę wudało i żdało. Tak jô so jedni nocë
 898 11     |                 to nje je, bo nje przędze i nje morzi. Cużbe to mogło
 899 11     |                   jakô.~Przeżegnoł jem sę i rzekł:~— Kjej jes co dobrigo,
 900 11     |                wusnąc. Bo to beło noremné i za chvjilkę jęło znovu vërabjac
 901 11     |                  jak kot na moję pjerzenę i zaczęło mje do wucha gadac:~—
 902 11     |                jisc muszi, chocbe go bjił i kopoł nogoma. Tero dusza
 903 11     |                   vjidzisz! Jô cë druchem i żicznim, a żeli mje słuchac
 904 11     |                 wodvroconą stroną ksężeca i vogą na zegarze svjata.
 905 11     |                   gvjôzd. Jô jezdem "Ale" i "Nje". Jô sedzę na sprężenje
 906 11     |                 sprężenje porządku svjata i dbaję, żebe szłë na wotmjanë:
 907 11     |               żebe szłë na wotmjanë: dzeń i noc, żëcé i smjerc.~— Nje
 908 11     |                wotmjanë: dzeń i noc, żëcé i smjerc.~— Nje rozumjem cebje! —
 909 11     |              wodrzekł jem.~— To nje pitej i słuchej moji radë.~— A cuż
 910 11     |                 poveżij zelonigo wokjenka i pomaklej, co tam wuchvecisz.~
 911 11     |          wuchvecisz.~Tak jô podnjosł rękę i wod razu jô trafjił na łobskji
 912 11     |                   łożka! ~Podnjosł jem sę i chveceł. Tamleżałë moje
 913 11     |              noscë njic vjidzec nji mogł, i zaczęło mje do wucha gadac:~—
 914 11     |                wucha gadac:~— Vez ten pas i zrobji z njego sidło. Kuńcem
 915 11     |                Założ sidło wo tvoję szeję i spuszczë sę na sedzączkę
 916 11     |                  łożkjem tvojim. Wusnjesz i będze po vszetkjim wutropjenju.
 917 11     |                 vszetkjim wutropjenju. Bo i tak jezdes njidoczego i
 918 11     |                   i tak jezdes njidoczego i ju njigde njic z cebje nje
 919 11     |              svjętim, vëskokł jem z łożka i krziknął:~— Karuj sę, duchu
 920 11     |                  przeklęti, v Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo!~Tej
 921 11     |           przeklęti, v Jimję Wojca i Sena i Ducha Svjętigo!~Tej vëszukoł
 922 11     |                 vëszukoł jem so krzosedło i zapoleł latarnją. Przë vjidze
 923 11     |             wuzdrzoł jem na njich. Pevnje i njemé bidlęta poczułë njeprzijocela
 924 11     |             bidlęta poczułë njeprzijocela i zmokłë wod wurzasu.~A jô
 925 11     |                 jô tero sodł przeką łożka i zaczął jem spjevac cechim
 926 11     |               dusza ve mje sę wuspokojiła i vzęła mje drzemjączka. Zgaseł
 927 11     |                  Zgaseł jem tede latarnją i legł znovu. Ale spjik mje
 928 11     |                 beło radë, le znovu vstac i zapalëc latarnją. Zasvjeceł
 929 11     |                njeprzijocelu!~Vzął jem sę i szedł na woborę. Tam za
 930 11     |               napluł v ręce, zamjerzeł sę i wobuchem zaczął jem valëc
 931 11     |                sekjerę na vjerzesko, legł i wusnął wod razu.~Porene,
 932 11     |                 sę chvjilkę, kjivoł głovą i rzekł:~— Chvat të jesz mosz
 933 11     |                 cë go zbędze?~Tej vzął sę i sodł na przevroconim pługu,
 934 11     |                   pługu, przemiszloł kąsk i rzekł:~— Bog z tobą, Remus!
 935 11     |                 Psë dziso v nocë wujodałë i trzosk szedł wod chleva
 936 11     |                    sparł sę na toporzesku i vszetko mu dokładnje povjedzoł.~
 937 11     |          dokładnje povjedzoł.~Won słuchoł i kjivoł głovą.~A kjejjem
 938 11     |                   na svjat njezrichtovani i sprochnjałigo gnota. — Tej
 939 11     |                   rozmajité zela na pomoc i lekovanjé. A jô zebroł i
 940 11     |                  i lekovanjé. A jô zebroł i doł posvjęcëc v Matkę Boską
 941 11     |                 ale gnota beł jes mocnigo i zdrovi mjazdrë. Nje  będze
 942 11     |                   dusza tvoja je wurzasłô i mjozga rë sę wod strzodku
 943 11     |                   mje zdrzoł, potim vstoł i rzekł:~— A vjesz të, że
 944 11     |                    tej przëstąpjił krotko i povjedzoł cechim głosem:~—
 945 11     |            smjertelnim. Bjej do spovjedzë i vëlekuj duszę, tej wo lekovanju
 946 11     |                   Vjecznô lampa sę żoleła i słabich promiszkóv, kulko
 947 11     |                  sę wodemkłë ranë v sercu i krev z njego wubjegała,
 948 11     |           wubjegała, żem sę poczuł słabim i chorim na smjerc.~Tej zaczęlë
 949 11     |                  przezwokna, coroz vjęcij i vjęcij. Zazvonił zvonk i
 950 11     |                  i vjęcij. Zazvonił zvonk i ksądz vëszedł ze Mszą Svjętą.
 951 11     |                 mu povje: Wuchvacë lecirz i veńdz! Ale njeszczescé jego,
 952 12     |                 takô, żem vstojoł z łożka i nocą vanożeł po woborze.
 953 12     |                 vjedno po wobjedze wostac i mjała dlo mje rożni przismaczkji.
 954 12     |               robotë nje dovoł, le Morcin i Mjichoł za mje vstąpjilë,
 955 12     |                mje długo njesc nje chcałë i patrzełv wogjiń na kominku.
 956 12     |                 smjoł sę przë tim Mjichoł i mje klepoł po reminju.~—
 957 12     |             szedłbes të dzis szukac vęgla i kvjatu paprocenigo?~— Pocuż
 958 12     |               Pocuż mje szczescé, kjej jô i tak wumrzec muszę!~— Tak
 959 12     |                   szczitovi jizbë vëburkł i jął gospodarzëc po woborze... (
 960 12     |                pokozoł nen gozdz v scanje i kozoł sę povjesëc. Ale strach
 961 12     |               mogł nagnac, to bes të może i vëzdrovjoł.~— Na moję chorosc
 962 12     |             Mjichoł. Tej pomedetovoł kąsk i tak povjodoł:~—Nje posłołbem
 963 12     |               wodvożni, co szlë po vęgjel i kvjat, ale za moji pamjęcë
 964 12     |                    a drugji straceł rozum i vjedno le povjodoł wo vjelgjim
 965 12     |                 sę skreł chiże do stodolë i za sobą zatrzasł vjerzeje.
 966 12     |             vjerzeje sę na krziż zamikałë i bjelełë sę na njich trzë
 967 12     |                 czas sedzała przë kominku i vjęzła. Jô zdrzącë, jak
 968 12     |               kominka czervjenjił ji lica i złoceł vłose, przëboczeł
 969 12     |               gromadze czetivała Genovefę i jak jô ję wonge przenoszoł
 970 12     |              wonge przenoszoł przez rzekę i czuł ji bjijącé serce przë
 971 12     |                  serce przë moji skarnji. I przëszło mje tak do głovë:~—
 972 12     |                   woczu vrocełobe mje moc i zdrovjé. A tak jô wumrzec
 973 12     |                 kjej mje Mjichoł wobudzoł i movjił:~— Wobleczë sę, zmovji
 974 12     |                Wobleczë sę, zmovji pocerz i poj ze mną! Mjoi na sobje
 975 12     |                 Jak ma przëszła do rzekji i veszła na łavë, tej won
 976 12     |                łavë, tej won sę stanovjił i rzekł:~—Njim pudzema dalij,
 977 12     |                   plece, żem nje strzimoł i jak kam vjachoł v vodę.
 978 12     |                   ve mje dreżało wod zibu i wurzasu. Kjej jem vodę vëcarł
 979 12     |               ratovac. Podoł won mje rękę i rzekł:~—Tero poj!~Mocko
 980 12     |                    Kjejles sę wurzasł, to i dobrze! —wodrzekł Mjichał—
 981 12     |                dobrze! —wodrzekł Mjichał— i długjimi krokoma cignął
 982 12     |              pomogł mokré ruchna zeblekac i kozelë mje legnąc. V łożku
 983 12     |                 sę czegos gorącigo napjic i nakozelë, bem społ.~Nje
 984 12     |                   Vëszłë vrota ze stodołë i maszerovałë ku mje. Dużô
 985 12     |                jem v mojim cemnim norciku i zdrzoł, jak wona bjołô,
 986 12     |                ale porę rąk mje strzimało i zavołało moje mjono.~Tej
 987 12     |                 Tej jô przëszedł do sebje i vezdrzoł: A to beła Marta,
 988 12     |              Marta, chterna mje strzimała i patrzeła na mje woczoma
 989 12     |            wukozkji, chternim mjona: Trud i Strach i Njevorto, rozstąpjiłë
 990 12     |             chternim mjona: Trud i Strach i Njevorto, rozstąpjiłë sę,
 991 12     |                  na kraju, jak bosi Remus i żdoł, be mje poznała i co
 992 12     |              Remus i żdoł, be mje poznała i co rzekła. Ale wona plinęła,
 993 12     |                  postavnô, pjęknô jak cud i vjelgô. Tak jô zavołoł:~—
 994 12     |              svojimi krolevskjimi woczoma i rzekła:~—A chdze të podzoł
 995 12     |              krziknął z vjelgjigo wurzasu i podł na zemję, bom vjedzoł:
 996 12     |                   z nimi trzema wukozkami i dobivoł jem na njich, a
 997 12     |         zvoneczkami. Smjałë sę jego woczë i gęba. Zatrzęsło głovą a
 998 12     |                  zvoneczkami, zasmjało sę i zavołało: Njevorto! A jak
 999 12     |                   do mje na vszetkji zębë i vrzeszczało:~— Cuż të chcoł?
1000 12     |                    żem przëszedł do sebje i czuł, że mjętkô ręka jak