Chapter

1001 12     |               głovje. Wotvorzeł jem woczë i poznoł Martę. Kjilenosce
1002 12     |             kanęłë modré jak kąkole woczë i znané jak dzenné słonuszko
1003 12     |                 lica Martë poprzez womonë i wukozkji. Jażem jednigo
1004 12     |              jednigo dnja wodemknął woczë i wuzdrzoł nad sobą potcevé
1005 12     |                   podnjesła zotk do woczu i płakała.~— Bogu chvała!~
1006 12     |                    cobe mje vjater wovjoł i słuńce wogrzało. A jô poznoł,
1007 12     |                 jak dovnji. Przëszedł pon i panji z dobrimi woczoma
1008 12     |                  woczoma do mje, jak wojc i matka. Pon mje pogłoskoł
1009 12     |                mje pogłoskoł po czuprinje i rzekł:~— Długo tës sę bjił
1010 12     |                   dobeł.~Przëszedł Morcin i knop do bedła i ze mną sę
1011 12     |          Przëszedł Morcin i knop do bedła i ze mną sę przëvjitelë, jakbem
1012 12     |                kraju. Ku reszce przëszedł i Mjichoł, Stanovjił sę przede
1013 12     |                   Stanovjił sę przede mną i povjedzoł:~— Moc Boskô!
1014 12     |                   vëbłądzeł z kraju womon i smjercë do naju, bo bem
1015 12     |             pesznim wobrazem, pełen vjidu i svjec,—! szari popjoł leżoł
1016 13     |                 Svjęti Morcin zema naszła i znekała ludzi i dobetk do
1017 13     |               zema naszła i znekała ludzi i dobetk do checzi i do woborë.
1018 13     |                  ludzi i dobetk do checzi i do woborë. Tej vzęła i zasepała
1019 13     |             checzi i do woborë. Tej vzęła i zasepała smjegjem pola i
1020 13     |                  i zasepała smjegjem pola i lase, scęła lodem jezoro
1021 13     |                  lase, scęła lodem jezoro i posepała dachë grebim kożuchem,
1022 13     |                  svjeżą drzozgę v kominku i sadła na zedlu, strefle
1023 13     |                   woblevoł vłos na głovje i długji varkocze. Ze mną
1024 13     |                 co pitoł, to wodpovjodała i dobrim na mje vzerała wokjem.
1025 13     |                   svjecełë przez gorączkę i womonë, jak kąkole ve vjidnim
1026 13     |               chcoł, tej wodgornjała ręką i movjiła:~— Nje rzeczë njick,
1027 13     |                   njedzelę, pełną vjichru i żałoscë. Tej jednak spomnjenjé
1028 13     |                  płominjem. Kąsk zabolało i płomiń zgasł. A krolevjonka
1029 13     |                   A Mjichoł zażeł z rożka i rzekł:~— Stari rok jidze
1030 13     |               woboczëc, co to znaczi, tej i jezoro szkleło krevavo,
1031 13     |                  tę zjavę, przeżegnelë sę i szlë do svoji robotë.~A
1032 13     |                 wostrzegę, że będze vojna i njewubetk v kraju. Chto
1033 13     |                   wo Szvedach, wo Ruskach i Francuzach, chterni z Bog
1034 13     |                 svjata v nasze naszlë vse i pustkovjô. Małoże wonji
1035 13     |                 krzivdë nje vërządzilë? A i z tego pustkovjô ludze sę
1036 13     |              njeboszczik wojc, przeżegnoł i vroceł sę na pustkovjé,
1037 13     |                  povjodoł, że te żelastva i strzelbë daleko v svjat
1038 13     |                 że volelë pochovac bronją i jich przëjąc dobrą miną.
1039 13     |               navetk klacz wod zgrzebjęca i wuszlë v svjat.~Ale gburovji
1040 13     |                   wobozu, wobsodłoł klacz i przejachoł przez vartë.
1041 13     |                  naszi ludze bëlë vjększi i mocnjejszi naprocem naju.
1042 13     |             wustrzechą beła mje za czężkô i njeręcznô.~Na to jô rzekł:~—
1043 13     |                 wodveklë wod bronji. — Bo i sekjera i kosa przode zdovają
1044 13     |                wod bronji. — Bo i sekjera i kosa przode zdovają sę czężkji,
1045 13     |               jego reminja. Tak muszi bëc i z bronją.~— Mosz pevnje
1046 13     |                   z bronją.~— Mosz pevnje i provdę, Remus. Ale rzeczë
1047 13     |         pokolenjim naszi ludze są mjejszi i lechszi. Ja, naszi przodkovje,
1048 13     |               bëlë ludze wodvożnigo ducha i mocni pjęscë! Kjileż to
1049 13     |               Vojovelë naszi z Krziżokami i Szvedami, a godka spjevô,
1050 13     |                jesz z bjedą przënekosz, a i przë tim są coroz zgnjilszi.
1051 13     |              napjisała, że kjej dzirżkosc i cnota mjedze ludzami nje
1052 13     |               starimu, ale za naju lasami i vodą ju bjałkji noszą żnjiva
1053 13     |                   chłopë są coroz słabszi i legavszi. Chdzeż sę podzelë
1054 13     |                 naju, jak kota, pod pochę i cużbes zrobjił? — Ale jô
1055 13     |                  stvorzeł ludzi na wobroz i podobnosc svoją, to gvesno
1056 13     |               Beło tam cepło v jego chace i wubetno i jô rod tam zachodzeł.
1057 13     |              cepło v jego chace i wubetno i jô rod tam zachodzeł. Bo
1058 13     |                  jego godka beła cnotlivô i krotofilnô. Nje vjedzołbem
1059 13     |                  z kominka, cze ze spjevë i povjôstk Mjichała, cze też
1060 13     |              cecho jak kotka.~Minęłë Godë i na cudovnô noc, v chterni
1061 13     |                Navrocenjô Svjętigo Pjotra i Pavła, tej panji wobzerała
1062 13     |             Mjichałem vanożilë po spikrzu i po stodole, be sę doznac,
1063 13     |              doznac, cze dosigną do zimku i cze jochem nje navjedzi
1064 13     |                  sę jesz vjedno Gvjiżdżóv i kozłóv, choc ju minęłë Trzë
1065 13     |                   ju vszetkjich potracilë i zeszlë do kalekóv.~V Gromnjiczną
1066 13     |          vanożenjô po svjece leżi początk i zdrzodło. Morcin z knopem
1067 13     |                   lasa, żebe zabjic żmiję i ji żągło dostac. Knop chcoł
1068 13     |                 Tak jô szedł przez woborę i dzivno mje beło, żem nje
1069 13     |                  vasązka, na chternim pon i panji jezdzilë do koscoła.~
1070 13     |          rozposceroł cenją. Le v brozdach i rovach bjeleł sę smjeg strzod
1071 13     |                   daleko v lese wodecknął i zacząl szemarzëc vjater,
1072 13     |                   nańsc na pustkovjé nocą i vëtrząsc zemę z drzevjąt
1073 13     |                   nopjervji smjeg zbjegoł i zemja wobsichała. Tak jô
1074 13     |                   wobsichała. Tak jô sodł i zdrzoł na ten naju svjat
1075 13     |                  v svjat, tam za jezorami i lasami, mjedze cuzich ludzi?~
1076 13     |              vińsc na svjat, jak wurosnę. I tą drogą szłë moje mesle,
1077 13     |              vëpuszczoni z klotkji ptochë i lecałë gorą jezora i lasa
1078 13     |               ptochë i lecałë gorą jezora i lasa v szerokji svjat.~Długo
1079 13     |                pustkovjô.~Tej jem sę vzął i vstoł.~—Gvesno ju naszi
1080 13     |                  bez vjeczerzi spac! — Bo i tak jedzenjé mje nje szło
1081 13     |                  przed moją choroscą, tak i po nji.~Nazod vzął jem drogę
1082 13     |                 tam sę zaczął sod vjiszon i slivk.~Drzevjęta stojałë
1083 13     |                  wob lato lestem, kvjatem i brzadem. Muszoł jem davac
1084 13     |                 jô wodstąpjił porę krokóv i podezdrzoł v gorę, jak wonge.
1085 13     |                  pustkovju.~Tak jô stojoł i patrzeł całi szturk, ale
1086 13     |                   dzevota mje ju wominęła i rod bem beł sę doznoł, co
1087 13     |                   dzekji vedavającë govor i nje rozumjałi, chvjądało
1088 13     |                   Cuzi parobk trzimoł bat i latarnją. A kjej vjid wobloł
1089 13     |                  z daleka wod ni wukozkji i Golijata. Le pon beł bleżij
1090 13     |                   beł bleżij przëstąpjoni i godoł z Golijatem.~Nji mjoł
1091 13     |          zaturkotałë koła, trzasło z bata i wujachało, jak złô jakô
1092 13     |               jakô womona.~Tak jô sę vzął i szedł do czeladni. Tam sedzała
1093 13     |                  podała mje kavałk chleba i talerz zocerkji, a jô zaczął
1094 13     |        przemiszlivoł, tej vezdrzoł na mje i rzekł:~— Moc Boskô! Chdze
1095 13     |                  zakreła woczë szertuchem i rozpłakała sę głosno.~ ~
1096 14     |                  klepała kosę za stodołą ~i jak Remus sę dovjedzoł wo
1097 14     |            dovjedzoł wo robotach Ormuzda ~i Smętka v dzejach kaszubskjich. ~
1098 14     |              wokna pod vjetrznjokami, ale i wokno wotmikało sę wob dzeń.
1099 14     |                  jizbë stopjenjami v gorę i v doł. Ale ze Straszkjem
1100 14     |             Straszkjem vszelako vjesołosc i wochota wüszłë z pustkovjô,
1101 14     |             gromadze z gozdzem. Vstoł jem i zrobił vjid, ale njick vjidzec
1102 14     |                 sę chcało! — rzekł jem. — I na vjększé jego wutropjenjć
1103 14     |                   Potim jô legł do spjiku i mjoł bezpjek przez noc całą.~
1104 14     |                    Z czekavoscą jem vstoł i sę woblekł. Na dvorze letkji
1105 14     |                   sedzała Smjerc na łavje i klepała njebivałi długoscë
1106 14     |                porvoł ję v chmurze smjegu i ju ji nje beło. Ale jô sę
1107 14     |              koscola, przëszła Marcijanna i do mje rzekła:~— Wostanji,
1108 14     |                   kjidała na mje trampkji i varząchevkji. Tej wostavjiła
1109 14     |               povjedzec. Dzeń beł komudni i njewubetni vjatrem. Las
1110 14     |                 pocerzi Marcijanna zeszła i do mje tak povjedzała:~—
1111 14     |                 takji słova, alem se vzął i szedł. Kjej jem skrzepjącë
1112 14     |              meslami v głovje veszedł jem i pochvoleł Pana Boga. Wodezvoł
1113 14     |                  mje z njich spolëc chcoł i długo nje rzekł słova. Ku
1114 14     |               zaczął movjic głosem cechim i głębokjim, chturen jak ze
1115 14     |                 zomku?~— Vjidzoł jem Trud i Strach i Njevorto — wodrzekł
1116 14     |                 Vjidzoł jem Trud i Strach i Njevorto — wodrzekł jem,
1117 14     |              Sadnji! — rzekł won do mje — i gadej ze mną, bos mje brat
1118 14     |                 mną, bos mje brat z ducha i mój czężor v spodku veznjesz!
1119 14     |                kolebkji mom jęzek skażoni i njicht mje nje rozumje,
1120 14     |                 sę przësłuchoł moji godce i rzekł:~— Daleko jem po svjece
1121 14     |              Daleko jem po svjece vanożeł i nadstovjoł wucho rozmajiti
1122 14     |              takji? — Nje vjesz, chłopku, i prożno pitom.~I vëcignął
1123 14     |                  chłopku, i prożno pitom.~I vëcignął do mje ręce, jak
1124 14     |                 modrimi żełami przetchané i rzekł:~— Zdrzë na te ręce
1125 14     |                 rzekł:~— Zdrzë na te ręce i boczë, że wone vjele krevji
1126 14     |             przelevoł krev, to za svobodę i szczescé braci v spravjedlevich
1127 14     |       spravjedlevich vojnach. Ko vjem, że i të, małim jesz knapskjem
1128 14     |                    doł jes sę na Golijata i na njim dobeł. Boczë, i
1129 14     |                   i na njim dobeł. Boczë, i jô sę bjił z takjim Golijatem,
1130 14     |                  klepanjé kose za stodołą i jô sę dobroł, komu to znaczi.~
1131 14     |                won sę sparł na poduszkach i chvjilę woddichoł, tej znovu
1132 14     |                 vjidzisz? ~Jô sę wobroceł i vjidzoł: Nad stołem stojalë
1133 14     |                 szabla długô, zakrzevjonô i strzelba. A won rzekł:~—
1134 14     |                   Ale przëzdrzë sę szablë i strzelbje: Nę szablę moji
1135 14     |                 tępjilë na karkach Turkóv i pogan, a jô ję nje dlo paradë
1136 14     |                tak sę słuchô nom ricerzom i szlachce. A tą strzelbą
1137 14     |                też. Zebroł jem przijaceli i chłopóv ze vsóv na gromadę
1138 14     |                chłopóv ze vsóv na gromadę i szekovanjé do bjitvë wodbivelësmë
1139 14     |                   lechi człovjek zdradzeł i nasadzeł na mje takjigo
1140 14     |                 Ale ku reszce jednak krol i jego ludze dostelë gorę,
1141 14     |                pomstą z kochani wojczeznë i tacëc sę po svjece. A tu
1142 14     |              Straszk, pokąd jô nje vroceł i go nje vënekoł. Boczë: Co
1143 14     |            zjeżdżelë tn słudzë krolevskji i szukelë, cze mje njima,
1144 14     |           postavjic przed svojigo sędzigo i vëvrzec pomstę. I v njedzelę
1145 14     |                 sędzigo i vëvrzec pomstę. I v njedzelę belë, ale ponjechelë
1146 14     |                    Tak won wodpocząl kąsk i dalij povjodoł.~— V ni bjotce
1147 14     |                    Bo won mje trafjił też i kula jego vbjiła mje sę
1148 14     |                 vbjiła mje sę przez żebra i do dzisodnja sedzi i truje
1149 14     |                żebra i do dzisodnja sedzi i truje mje płuca. Co porę
1150 14     |                   żem beł całé lata mocni i zdrovi. Ale tero vjem, że
1151 14     |            jarzębjiną, jak mje. Vjedz, że i jô ję tam vjidzoł!~Ale jô
1152 14     |              dokąd won cignął svoją godkę i mu to povjedzoł. A won wodrzekł:~—
1153 14     |             zbuduje kavałuszk tego drzeva i wumjerô, a navetk jich grobë
1154 14     |            rosnącë vjedno v gorę ku njebu i słuńcu. Po njeprzeliczonich
1155 14     |                   zaseje na nji zvjerzęta i roslenë. Boczë, chłopku,
1156 14     |                 mnogji pokolenjô procovac i wumjerac muszą, be drzevo
1157 14     |                 dosigło potrzebni viżavë. I ludzkji dzeje mogą jisc
1158 14     |                 Vërosnje narod na vjerzch i postavji zomk svoji chvalë.
1159 14     |               zomk svoji chvalë. Ale dunë i vjatrë morskji zaleją go
1160 14     |                  vjatrë morskji zaleją go i zrzucą v głębją, zkąd vëszedł.
1161 14     |               zkąd vëszedł. Zapadnje zomk i trzeba proce vjele pokolenji,
1162 14     |                   të pudzesz mjedze ludzi i procovoł będzesz nad vëdvjignjenjim
1163 14     |               smutno zrobjiło na te słova i jem wodrzekl:~— Chtuż jô
1164 14     |              Chtuż jô jem, bjedni pasturk i parobk, żebe vaszę robotę,
1165 14     |                    vząc na sę! Vë wuczałi i pon, a jô bjedni serota
1166 14     |                 bjedni serota bez nowukji i szeku. Pług wumjem provadzëc
1167 14     |                  wumjem provadzëc po roli i sec założëc na zotorze,
1168 14     |           wusmjechoł, zdrzoł na mje długo i rzekł:~— Na tvojim czole
1169 14     |                   wuvożej na svoją małosc i żorotnosc. Vëstrzelë wokjem
1170 14     |                  wokjem ku svoji Gvjozdze i wudzirżë serce do vjelgji
1171 14     |                  dovno pjisac woprzestałë i znovu worac będze zemję
1172 14     |                   znovu worac będze zemję i żoglami jezdzec będze po
1173 14     |                   czasach dovno minjonich i dzevjic sę będze, że znovu
1174 14     |                czas poleł svojimi woczoma i rzekł, kjej jem kuńczeł:~—
1175 14     |                    Wudzirżë serce, Remus, i boczë sobje, co rzekła krolevjonka.
1176 14     |                  kominku. Vjidno tam beło i cepło. A jô sedzoł naprocem
1177 14     |                  sedzoł naprocem Mjichała i sę pitoł:~— A chtuż to je,
1178 14     |                   leżi jizbje bez mjazdrë i czervjoną krevją kaszlô?~
1179 14     |                  Ale Mjichoł sę zameszleł i nje wodrzekł njick. Tak
1180 14     |                 pon, a mje rzekł bjednimu i njewuczałimu parobkovji,
1181 14     |              żebem vzął jego robotę na sę i szedł dalij jego drogą Vjem
1182 14     |                  reno za stodołą na njego i scanë trzeszczą od żohi,
1183 14     |            njewubetku vroceł won ze szkół i chodzeł po pustkovju i lasach
1184 14     |              szkół i chodzeł po pustkovju i lasach ze strzelbą. — Moc
1185 14     |                   przëchodzeł do czeladni i nom wopovjodoł. Nje vdarzę
1186 14     |               Kaszubji jesz mjelë svobodę i vjelgjich ksążąt i panóv,
1187 14     |                svobodę i vjelgjich ksążąt i panóv, a kraj nasz beł dużi
1188 14     |                 kraj nasz beł dużi vszerz i vzdłuż mjedze rzekami i
1189 14     |                   i vzdłuż mjedze rzekami i morzem. Povjodoł, jakżesma
1190 14     |              jakżesma wodvekła wod bronji i panovanjô i delësma vłożëc
1191 14     |           wodvekła wod bronji i panovanjô i delësma vłożëc jarzmo na
1192 14     |              sebje, jak no njemé bidlątko i jak strzode naszich jezór
1193 14     |                 jak strzode naszich jezór i lasóv chodzima v njim do
1194 14     |             dzisodnja.~Mjichoł woprzestoł i jął przemiszlac. Marta cecho,
1195 14     |              kocątko, wusadła kole komina i vjęzła. Rzozô luognja z
1196 14     |                  vątku nich minjonich lôt i cerplivje jem żdoł, jaż
1197 14     |                   żesma vëdobeła strzelbë i mjecze z pod wustrzechë
1198 14     |                   mjecze z pod wustrzechë i szła z njim na łąkji v lese,
1199 14     |                 szandarzë krola pruskjigo i zaczęlë za nami szlachovac.
1200 14     |               naszlë sę wonji — pon Jozef i szandara — i nje beło radë,
1201 14     |                    pon Jozef i szandara — i nje beło radë, le sę dobrelë
1202 14     |                  dobrelë do sebje na żëcé i smjerc. Dobeł nasz, ale
1203 14     |                   żębesma mjelë naju volą i panovanjé, ma Kaszubji. —
1204 14     |                   jak tero wod pana Jozva i Mjichala. I nje vjedzoł
1205 14     |                wod pana Jozva i Mjichala. I nje vjedzoł jem do tego
1206 14     |                   dnja, że nom vzęlë cuzi i svobodę i panovanjé i zemję.
1207 14     |                  nom vzęlë cuzi i svobodę i panovanjé i zemję. Bom beł
1208 14     |                cuzi i svobodę i panovanjé i zemję. Bom beł wudbë, że
1209 14     |                   wod Boga beł namjenjoni i jinaczi bëc nji mogło.~A
1210 14     |                 cę, rzekną: poj ze mną! — i jidzesz; povjedzą: zrobji
1211 14     |                   povjedzą: zrobji tak! — i zrobjisz z chęcą. Takji
1212 14     |                Straszkovi jizbje. Zavołô: i shichac muszisz. Të żes
1213 14     |                 na parobka, mocni v gnoce i dużi. Nji mosz krovë anji
1214 14     |                   vjidzot jes krolevjonkę i zapadłi zomk. A ludzkji
1215 14     |                 dzevczątku wo krolevjonce i zomku pod korunovaną jarzębjiną,
1216 14     |                korunovaną jarzębjiną, tak i të ji zaczął jes wopovjadac.
1217 14     |               wona srodze bojała wo cebje i trampkjem i varząchevką
1218 14     |               bojała wo cebje i trampkjem i varząchevką probovała tvój
1219 14     |                 jô cë dom radę, bom stari i sę doznoł vszetkjigo: Zamknji
1220 14     |                 na to, co won gadac będze i przëmknji woko na jego vezdrzenjé.
1221 14     |                  won, a wubetk cę wopusci i wukontańtovanjé do robotë,
1222 14     |                   wuchveceła mje za rękov i rzekła:~— Remus, nje chadej
1223 14     |                 wuczenjic, kjej won chori i Smjerc na njego kosę klepje?~
1224 14     |                 to Marta njick nje rzekła i tak ma sę rozestala na noc...
1225 14     |                  jem vszedł, cesnął pjoro i rzekł:~—Na cuż to pjisanjé
1226 14     |                  wod wojczeznë, njewubetk i vanożenjé nje dałë mje leżnoscë
1227 14     |                    Żebes të tak mjoł vjid i mjecz!~V sercu mje zakłolo
1228 14     |                  do vjarë: Dac tobje vjid i mjecz, a chto vje, czebes
1229 14     |               Povjedzoł jem też wo gronku i mjeczu, com je nalozł na
1230 14     |                 won na to wodvroceł woczë i zapatrzeł sę v wokno, za
1231 14     |           vëstąpjiłë na drzevjęta v sadze i za catą chvjilę tak povjedzoł:~—
1232 14     |                  smutno wusmjechoł do mje i rzekł:~— Vjem vszetko wo
1233 14     |                  vszetko wo tobje. Smjerc i tobje beła blizkô. A żol
1234 14     |                boczącë na cerznje, drogji i kaminje z rąk ludzkjich.~
1235 14     |                   bem zaboczeł, żem chori i że ju na drugji rok nje
1236 14     |               poresované kropkorna dużimi i mołimi plachcami rożni krose
1237 14     |              mołimi plachcami rożni krose i długjimi żmijovatimi drogami.
1238 14     |                 zavjeseł plotno na scanje i sę zapitoł:~— A vjesz të,
1239 14     |              kozoł mje bleżij przëstąpjic i jął vëkładac:~— Te dva krąconé
1240 14     |               tępim klinem do wuscô Wodrë i boczë, że przeszedłszë rzekę
1241 14     |                   Berlin, stoleca Njemcóv i mjasto Roztoka, njedalek
1242 14     |                    Wod połnjô sznur Vartë i Notecë, jaż do kolana Vjisłë
1243 14     |                chterną volą ksążąt najich i narodu jedną tvorzełasma
1244 14     |                 Jô ze zdzevjenjim patrzeł i słuchoł, bom sobje njigde
1245 14     |                  Takji dużi beł nasz kraj i vjele v njim żeło ludu i
1246 14     |                  i vjele v njim żeło ludu i panóv i ksążęta vłosni njimi
1247 14     |                  v njim żeło ludu i panóv i ksążęta vłosni njimi rządzilë.
1248 14     |                  Kaszubji bogati na lądze i wokrętami vłosnimi jezdzilë
1249 14     |                vłosnimi jezdzilë po morzu i vojsk żelaznich vjedlë rejimańtë
1250 14     |                żelaznich vjedlë rejimańtë i mjelë volą. Budovelë vse
1251 14     |                  mjelë volą. Budovelë vse i mjasta. Cuzich przëjimelë
1252 14     |              njeprzijoceli wumjelë pobjic i vënekac z kraju. — Tak ma
1253 14     |                lôt nazod. A dzis co momë?~I przëkreł dvuma rękoma płachc
1254 14     |                rękoma płachc na vizerunku i rzekł:~— Tile nom wostało
1255 14     |                  plemję jaż tile straceło i jem sę pitoł:~— Jakuż to
1256 14     |           njeprzijocel wod zochodu słuńca i wurivoł jim kraj za krajem,
1257 14     |               słuńca. Tak przeszedl Wodrę i morzeł sę noporce ku Vjisle
1258 14     |               morzeł sę noporce ku Vjisle i doparł svigo.~— A czimuż
1259 14     |                   Jozef długo przemiszloł i ku reszce povjedzoł tak:~—
1260 14     |                   prziczin jedni nje beło i to ti, żebe jim zbivało
1261 14     |                 bronji, mocë. Bëlë bjitni i wodvożni na lądze i morzu
1262 14     |                bjitni i wodvożni na lądze i morzu a mjelë sposob bogati.
1263 14     |                 kraje zabroł. Ale vjelgji i peszni koscoł po njich jeszcze
1264 14     |                 jaż przed vołtorz vjelgji i klęknjesz przed dużim czornim
1265 14     |                 grobami starszich svojich i boczë, że mjedze njimi bëlë
1266 14     |               takji, chternich dzirżkoscë i krevji i proce jesz dzisodnja,
1267 14     |             chternich dzirżkoscë i krevji i proce jesz dzisodnja, po
1268 14     |                tede senóv svojich zavołac i podoł jim pęk zrzeszonich
1269 14     |                 Tak ksążę Svjętopołk vzął i rozrzeszoł pęk i podoł senom
1270 14     |          Svjętopołk vzął i rozrzeszoł pęk i podoł senom prętë kożdi
1271 14     |                 na vizerunk naszigo kraju i rzekł:~— Boczë! Tam dalij
1272 14     |              naszi poddelë sę porządkovji i pravom njeprzijocela. A
1273 14     |         njeprzijocela. A ti, co jesz żiją i movę a wobeczoj wojcóv tu
1274 14     |             wobeczoj wojcóv tu nad Vjisłą i morzem zachovelë, ti ju
1275 14     |                 vszescë wuroslë v njevoli i nje vjedzą, jak beło dovnji
1276 14     |                   vjedzą, jak beło dovnji i co jim słuchało. Sąsma,
1277 14     |                   jął trząsc panem Jozvem i krev pokozała sę na jego
1278 14     |                stojelë na domje. Bëlë pon i panji i Mjichoł i Morcen
1279 14     |                   domje. Bëlë pon i panji i Mjichoł i Morcen i knop
1280 14     |                Bëlë pon i panji i Mjichoł i Morcen i knop wod dobetku
1281 14     |                  panji i Mjichoł i Morcen i knop wod dobetku i Marcijanna
1282 14     |                 Morcen i knop wod dobetku i Marcijanna i Marta. Kobjetë
1283 14     |                  wod dobetku i Marcijanna i Marta. Kobjetë cecho pocerz
1284 14     |                ves7lë do Straszkovi jizbë i poklękalë, be za ksędzem
1285 14     |                  przë njim. Tak jô wostoł i żdoł, co mje povje, njim
1286 14     |                  mol, chdzem nabroł mesli i ducha, co mje beł vędrovną
1287 14     |                 to nje dzevji!~Żëcé ludzi i narodóv vjęcij je bojką
1288 14     |             drogach le Bogu vjadomich. Të i jô i vszescë na tim pustkovju
1289 14     |                   Bogu vjadomich. Të i jô i vszescë na tim pustkovju
1290 14     |         kaszubskjich.~— Bjołi duch Ormuzd i czorni duch Ariman, a po
1291 14     |               Revkole, co na morzé patrzi i dzeli tich braci, co ku
1292 14     |                  tich co lgną do Gduńska. I wobrocoł Ormuzd vjidné jak
1293 14     |                 jak słuńce woczë na njebo i morzé i ląd i povjedzoł
1294 14     |             słuńce woczë na njebo i morzé i ląd i povjedzoł tak:~— Ten
1295 14     |              woczë na njebo i morzé i ląd i povjedzoł tak:~— Ten kraj,
1296 14     |                      Ten kraj, to kolebka i truma. Ten lud won wumarł
1297 14     |             vrogóv, som vrog krevji svoji i głuchi na skargji, co vëchodzą
1298 14     |                mogjił. Nad wuscami Vjisłë i rebok i rataj, zgarbjałi
1299 14     |                Nad wuscami Vjisłë i rebok i rataj, zgarbjałi ku zemji
1300 14     |                 rataj, zgarbjałi ku zemji i tcąci ikonë przëvędróv i
1301 14     |                  i tcąci ikonë przëvędróv i gosci a svoje rzucivszë
1302 14     |                 kamjannich mogjił ricerzi i vodzóv i rozeżglę płomiń
1303 14     |                   mogjił ricerzi i vodzóv i rozeżglę płomiń wod bjołigo
1304 14     |                    be wożelë znovu v mocë i chvale.~I wodrzekł Smętk:~—
1305 14     |             wożelë znovu v mocë i chvale.~I wodrzekł Smętk:~— Smjerc
1306 14     |             wodrzekł Smętk:~— Smjerc jich i zguba to dobëcé moje. Pod
1307 14     |           wogrodzilë  wubetk vsóv svojich i kontin. Przistanje nad morzem
1308 14     |                   ze szczitóv jich kontin i bjołich remjon jich dzevcząt
1309 14     |              bjołich remjon jich dzevcząt i njevjast. — Ale jô do njich
1310 14     |           głodnich na mizernich szkutach. I v granjice kraju jô vbjił
1311 14     |                  jô vbjił jich jak klinem i podparł jich mocą. Im szedł
1312 14     |                chmura. A szpjegami poszłë i Zodrosc i Zvada. Jô mocni
1313 14     |                szpjegami poszłë i Zodrosc i Zvada. Jô mocni rzędë jich
1314 14     |                 Jô mocni rzędë jich rodóv i plemjon rozrzeszoł na snopë,
1315 14     |             gronkji żołnjerskji stravë. — I ju jichnji ma, pesznichVeletóv!
1316 14     |               chmara njesvjadomich gburóv i rebokóv bjednich na smjerc
1317 14     |                czvjoro mechami wobrosłich i sicena dużô, co ve vjetrze
1318 14     |                słova Ormuzd vëcignął rękę i z pod grobovigo kaminja
1319 14     |            vëdobeł gorsc prochu bohateróv i soł go jak sevca seje zorno
1320 14     |               żnjiva ku vschodovji słuńca i zachodovji, ku nortu i połnju.
1321 14     |             słuńca i zachodovji, ku nortu i połnju. A proch szedł ku
1322 14     |          vëtrisnął wogjiń ze svjęti zemji i łączeł sę z wognjem v płom.~
1323 14     |                płom.~A Smętk sę skrzevjił i łisnął złim wokjem i signął
1324 14     |            skrzevjił i łisnął złim wokjem i signął v durę strupjałigo
1325 14     |               dłoń, rozvjinął mu skrzidła i pjoro za pjorkjem vërivającc
1326 14     |                   z kożdigo lęgłë sę sovë i sępë. I szarim skrzidłem
1327 14     |             kożdigo lęgłë sę sovë i sępë. I szarim skrzidłem padałë
1328 14     |                skrzidłem padałë na wognje i gasełë płomiń.~Ale Ormuzd
1329 14     |              zemję a skrë padałë krom sóv i sępóv, jak rój gvjozd.~Takę
1330 14     |                 grobami bohateróv naszich i spolą sovë i sępë. Tej vińdze
1331 14     |            bohateróv naszich i spolą sovë i sępë. Tej vińdze z chvałą
1332 14     |                tronje zaklętô krolevjonka i zapanuje na zemji naszi
1333 14     |           zapanuje na zemji naszi svoboda i wubetk i szczestlevosc.~
1334 14     |              zemji naszi svoboda i wubetk i szczestlevosc.~Po tich słovach
1335 14     |                   tego dzivnigo czlovjeka i nje vjedzała co ręce robją.
1336 14     |                  położeł łeżkę, vestchnął i rzekł:~— Ręka Boskô! Komu
1337 14     |            zagotovało sę v storim zegarze i zaczęło bjic. Beła to pravje
1338 14     |                ale zegar bjił vstec dalij i dalij. Jaż Mjichoł sedząci
1339 14     |                zegara plecoma wobroceł sę i pitoł zdzevjoni:~— Cuż ten
1340 14     |                      krziknęła Marcijanna i vëbjegła. A ma czuła ji
1341 14     |               bjegas słabo sę zibotoł tad i na wodlev, jakbe chcoł stanąc.~
1342 14     |                   Zervoł jem sę a Mjichoł i Morcin i knop ze mną i njeproszoni
1343 14     |                 jem sę a Mjichoł i Morcin i knop ze mną i njeproszoni
1344 14     |            Mjichoł i Morcin i knop ze mną i njeproszoni pobjegłasma
1345 14     |                   vëprostovani przë łożku i zdrzoł z mokrimi woczoma
1346 14     |                lica brala. Panji klęczała i movjiła pocerz. Marcijanna
1347 14     |                  jakjis mocné przikozanjé i czężor sę na mje położeł,
1348 14     |                  zbjednjałą, pocałovoł ją i przësągł:~— Vëpełnję tvoję
1349 14     |                     Vëpełnję tvoję żeczbę i będę skrą Ormuzdovą! ~Cud
1350 14     |                Mjichoł zatrzimoł mje rękę i rzekł:~— Wumarł pon. Njech
1351 14     |                dzeń rzekł pon do Mjichała i do mje:~— Va dvaji, że nji
1352 14     |                   jeżdzoł — rzekt Mjichoł i kręceł głovą.~— Njeboszczik
1353 15     |                pana Jozva zaboczoną drogą i jak Remus sę woddzękovoł
1354 15     |            pustkovjem. ~Cągnęłë tede Liza i Gnjadi svojigo pana na wostatni
1355 15     |              knopa wucekoł do zomkovjiska i Martę namovjił roz, żebe
1356 15     |            spodzevac możesz: Strachu albo i njeszczescô. I jô cë to
1357 15     |               Strachu albo i njeszczescô. I jô cë to movję, że dziso
1358 15     |                   pógrzebovi. Z nad jezór i z pustkovji, zataconich
1359 15     |                 won jich wuczeł vojovanjô i ti z Mjichałem cecho rozmovjelë
1360 15     |                 ve krevji.~Ale ledvo Liza i Gnjadi zacągnęłë, Mjichoł
1361 15     |              przëszekované smolné szczepë i trzimelë je v gorę jak pochodnje.
1362 15     |                 zavrocają vszetkji drzeva i jidą za nami, vtorzącë naszi
1363 15     |                 do brodu. Konje sę lękałë i porczałë stulącë wuszë,
1364 15     |               cecho na rzece jak zogodkji i nje naszłë bleżij. Na levą
1365 15     |                stojała gora zomkovô cemnô i vesokô, — veższô, njiże
1366 15     |                  doce. V tim vjidze mocno i veraznje vëchodzeła na jav
1367 15     |                 povjilanjim vëcignął rękę i rzekł:~— Tam te spoczivosz,
1368 15     |              jednak bełë przëvikł do nocë i dróg lasovich. Jak jô tak
1369 15     |             wosobę, stojącą jak kam cecho i zdrzocą v doł na nas. Tak
1370 15     |                  jô trąceł Mjichała v bok i skozoł jem polcem v gorę.
1371 15     |           uwodvroceł woczë, przëżegnot sę i zanoceł:~Statecznosc Jego
1372 15     |                   Statecznosc Jego szczit i puklerz mocni,       ~Za
1373 15     |                 przigoda v dzeń bjałi... ~I ma szła dalij. Ale mje nje
1374 15     |              długą brodą, worzłovim nosem i łiszczącimi woczoma. Długo
1375 15     |                 duchem, jak të mój brace, i sinem ti zemji. Alem sę
1376 15     |               mosz godkę dzivnje skażoną. I dobrąs mje doł wodpovjedz.
1377 15     |                   wodpovjedz. A tero bjej i tovarzë timu v wostatni
1378 15     |                   rzec? — wodezvoł sę won i chvjilę przemiszloł. — Boczë:
1379 15     |               strach mje chveceł za vłose i rżnął jem sę jak długji
1380 15     |                 mje v woczë długą chvjilę i tej rzekł:~— Bjej! Bo zdrzë:
1381 15     |                  won tego ducha, co tronë i zomkji vskrzeszô. A jô go
1382 15     |               wona vzęła jisc uwokoma mje i zos mje pitała:~— Chdziż
1383 15     |           przëbliżeł ku mje, kjivoł głovą i rzekł mje do wucha:~— A
1384 15     |                 Mjichoł. A Marta skoczeła i panu postavjiła stołk, szertuchem
1385 15     |             reszce Mjichol wodemknął gębę i rzekł:~— Moc Boskô! Komu
1386 15     |                  z cuzimi ludzami dogodô?~I patrzeł na mje wob tę godkę
1387 15     |                  po tvoje mito.~Vstoł pon i szedł a jô vstot za njim,
1388 15     |                   za njim, pochvoleł Boga i nekoł do moji leże. Nje
1389 15     |                   ti rozmovje Mjichałovji i Marce v woczë vezdrzec.~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
1390 15     |              svjat. Novi vamps, nogavjice i skorznje doł mje pon a dvadzesce
1391 15     |               wobroceła sę, dała mje rękę i rzekła:~— Bjej z Bogjem!~
1392 15     |               chojnami jesz roz jô wusodł i zdrzoł na to krolestvo dzecinnich
1393 15     |                nad moją leżą, pjes Gnjota i moje snë pod wukorunovaną
1394 15     |                 na chternim łiskałë vjidë i na budinkji pustkovjô, pełne
1395 15     |                chternich mje beło dobrze, i na las vkoł, chturen do
1396 15     |                  jem vstoł, przeżegnoł sę i szedł v Jimję Boskji. Drogam
1397 15     |                   cecho jak kam kol brodu i żdała na mje. A kjej jem
1398 15     |               Patrzeła mje smutno v woczë i rzekła:~— Jakô jô zabędlevô,
1399 15     |                  jezdes serotą bez matkji i wojca i nji mosz njikogo
1400 15     |                 serotą bez matkji i wojca i nji mosz njikogo na svjece.~
1401 15     |                palcoma rozpjęła mój vamps i mje zavjeseia szkaplerz
1402 15     |              szeję, przëcesnęła sę do mje i vëbuchnęła takjim płaczem,
1403 15     |            czężkji choroscë ratovało dzeń i noc mje dozerającë. Spominającë
1404 15     |                 jô ję przëcesnął do sebje i głoskoł ji złotą głovkę.
1405 15     |                  vjęcij strzimac nji mogł i płakoł z nją v gromadze.
1406 15     |                  A zdovało mje sę, że las i jego mjeszkańce z nami płaczą
1407 15     |                  mjeszkańce z nami płaczą i że vesokji zomkovjisko na
1408 15     |                 wona wode mje wodstąpjiła i na mje zdrzała woczoma,
1409 15     |               wona jednak snożô dzevczina i njico mje szeptało do wucha:~—
1410 15     |                  stravë? Chto cę wopjerze i wobszije? Minje lato i smjegji
1411 15     |           wopjerze i wobszije? Minje lato i smjegji uwokriją zemję a
1412 15     |                Chtuż cë dô dach nad głovą i zedel przë kominku? — Boczë,
1413 15     |              tvoji movë rozumjec nje będą i nje będą vjedzec, jakji
1414 15     |               vjedzec, jakji të jes dobri i procovjiti, bo rozumjema
1415 15     |                  bo rozumjema tvoją godkę i znajema cę wod dzecka.~—
1416 15     |                   be szedł na ponjevjerkę i żebem sę Boga nje bojała,
1417 15     |                 vstid be mje nje strzimoł i bem szła z tobą i za tobą
1418 15     |                strzimoł i bem szła z tobą i za tobą v svjat, jak dusza
1419 15     |                bjałka tvoja na dnje dobri i na bjedę. Tero vjesz! —~
1420 15     |                   na bjedę. Tero vjesz! —~I zakreła woczë fartuszkjem,
1421 15     |              napotkom za naszimi jezorami i lasami. Wobroceł jem sę
1422 15     |             lasami. Wobroceł jem sę v tet i vezdrzol na trakt, chternim
1423 15     |                  trumę z całem pana Jozva i vjidzoł jem starodovni kaminje
1424 15     |           trzimelë drogę wotvarłą vprzode i nazod, żdająci na moje slovo.
1425 15     |             krolevskji, jaż sę stanovjiłë i zaczęłë svojimi dzivnimi
1426 15     |             wodrazu słabosc ze mje spadła i letko mje sę zrobjiło jak
1427 15     |             młodich, tesknjic będę a może i płakac, ale wostac z vami
1428 15     |                 Moc mje cągnje njevjadomô i volô mocnjejszô njiże moja.
1429 15     |                   moja. Pon Bog vje czimu i jak.~I vzął jem sę i szedł
1430 15     |                  Pon Bog vje czimu i jak.~I vzął jem sę i szedł mocnimi
1431 15     |                czimu i jak.~I vzął jem sę i szedł mocnimi krokami do
1432 15     |                jesz roz. Tam przeką drzév i chrostu cofała sę pomału
1433 [Title]|                       DRUGI DZEL: NA VOLI I NA NJEVOLI~
1434 16     |                   mną sę wotmikoł. Strach i Nodzeja szłë wokoma mje
1435 16     |                   Nodzeja szłë wokoma mje i mje do wuszu szeptałë svoją
1436 16     |            pochvałeł Boga, a potim stanął i na mje zdrzoł. Jô przestanął
1437 16     |                 zdrzoł. Jô przestanął też i rzekł:~— Jak sę mjevosz,
1438 16     |                 mje za wobje ręce, skokoł i sę szętoleł jak głupi. Jak
1439 16     |           Szmonces berjonces! Moja bjałka i moje dzecë vjedzą, żes lë
1440 16     |                 Vszescë wonji: bube, mame i zejde delëbe sę zabjic za
1441 16     |                  Poj! Sadnjema na muravje i pogodoma, bo jakuż momë
1442 16     |               vjęcij zgodł njiże rozumjoł i wodrzekł:~— To jô cë będę
1443 16     |                przerębla! Wurosł jes dużi i mocni. Jô zgodnę: Të jidzesz
1444 16     |                 sę woddzękovoł z pustkami i vszetkjimi ludzami na njim
1445 16     |               położeł mje rękę na reminju i rzekł:~— Remus, przëboczeł
1446 16     |                 na pustkovju przë konjach i pługu dożdoł sę sevi głovë.
1447 16     |              tvojich woczach napjisanô... I dzivno mje, żes të to vjedzoł.~
1448 16     |              vjedzoł.~Gaba pokjivoł głovą i povjedzoł:~— Stari żid vjele
1449 16     |             przikłod — z mocnimi pjersami i czervjoną gębą. Ale të Remus —
1450 16     |                   żaba sę zavjeseł wo mje i proseł.~— Nu, nje movjił
1451 16     |                   notera sę burzi. Sadnji i vjerzë mje, że jô cë żiczni.
1452 16     |                  że mje jankorka wominęła i jô sodł. Tej won vjidzącë,
1453 16     |               wuspokojił, stanął nade mną i chvjądającë sę, muskoł svoję
1454 16     |                mjec na noc dach nad głovą i muszisz detka zarobjic.
1455 16     |                   vjelgą provdę povjedzec i rzekł:~— Słuchej tero mje!
1456 16     |                   jesz lepszi hańdel. Poj i zdej sę na mje a będze vszetko
1457 16     |                  Gaba do mje jak pjijovka i provadzeł mje ve vsë prosto
1458 16     |                stegnje. Żid sę wusmjechoł i pitoł:~— A chdze të wostanjesz
1459 16     |                   vladujesz na nję tovarë i pojadzesz v svjat, wode
1460 16     |                   svjat, wode vsë do vsë. I będzesz ludzom przedovoł
1461 16     |            Genovefje, a dlo bjałk guzikji i njitkji. A co të zrobjisz
1462 16     |               chterne won tu v pińdlu mô, i te, co won mô krom tego
1463 16     |             wotaksuje. Bo Gaba mô ju lata i muszi jisc na deputat, bo
1464 16     |                 lud kaszubskji potrzebuje I co të jesz zrobjisz dziso? —
1465 16     |               movjił. Naszedł pon szkolni i povjedzoł, że rada Gabë
1466 16     |                 nje pjijesz, jô nje pjiję i pon szkolni nje pjije. Lepji
1467 16     |                    vszetko je v porządku. I to cë rzekę: Tvój geszeft
1468 16     |              zapjisani vszetkji jarmarkji i wodpustë, na chterne jô
1469 16     |                njich napjisané jisc muszę i że proce mje v njich namjenjoné
1470 17     |                 dnja svoję karę z tovarem i karovoł v svjat. Jesz jem
1471 17     |                 ve varpjanni torbje łęczk i skrzepjice. Małi to beł
1472 17     |                 Trąbjiną. Wobroceł won sę i na mje żdoł.~— Chdziż to
1473 17     |                    Możema jisc v gromadze i ze sobą karbac.~— Jakuż
1474 17     |                   moje skrzepkji spjevają i co moja trąba graje, to
1475 17     |               rzecze Trąba — co bor graje i co rzeka spjevô skoczącô
1476 17     |                   tak skażonigo jak tvój?~I krąceł głovą muzikańtTrąba,
1477 17     |       stanovjiłasma sę v gęstich chojnach i sadłasma na mechu. Trąba
1478 17     |               szperetusem, pocignął sporo i mje podoł, movjącë:~— Na,
1479 17     |              podoł, movjącë:~— Na, Remus, i sę napji! Ale jô wodezvoł:~—
1480 17     |                wodezvoł:~— Napjile sę som i njech cë będze na zdrovjé,
1481 17     |           wodmovjom, le pocignął jesz roz i rzekł:~—To njech będze za
1482 17     |                Jezdem jak skovronk v polu i jak smjecoch na vjeskjich
1483 17     |                   pozeroł na mje z wuvogą i rzekł~— Zełgołbe, chtobe
1484 17     |                  Bronji sę, Remus, rękoma i nogoma, bo nacuż nom z bjałką
1485 17     |                 vołtorzem, takjim vanogom i smjecochom jak ma dvaji?~—
1486 17     |              trąbë, przësadzeł ję do gębë i jął tim drzemjącim chojnom
1487 17     |                   grac, jaż te wodecknęłë i zavtorzełë mu vjesoło. Na
1488 17     |           Trąbovigo granjô, do tich chojn i do naju wobu bjedokóv.~Po
1489 17     |              Trąba svój tłomoczk na plece i poszłasma v drogę.~— Chdze
1490 17     |                   a jô zagraję dzevczętom i parobkom do tuńca, to będę
1491 17     |                Tak vsadzeł czopkę na kjij i rzekł: Dvaji są dvaji! —
1492 17     |              chodzeł, przëstąpjił do naju i rzekł:~— Jô vaju kąsk wodprovadzę,
1493 17     |                   woprzestała rodzëc. Sin i dvje corkji wurodzełë sę
1494 17     |                  vszescë wobstąpjilë jich i sę dzevovelë, że jesz takô
1495 17     |                  Tec znoł jem jego starka i wojca i samigo pana wod
1496 17     |                   jem jego starka i wojca i samigo pana wod dzecka,
1497 17     |                   pon nasz te młinë, vodë i lase i całą zemję przedaje
1498 17     |                nasz te młinë, vodë i lase i całą zemję przedaje przëvandrom
1499 17     |                  njeprzijocel wod zochodu i wurivoł nom kraj za krajem,
1500 17     |               słuńca. Tak przeszedł Wodrę i morzeł sę noparce ku Vjisle