Chapter

2501 27     |             jednak przemiszloł wo zomkach i krolevjonkach, znadz, że
2502 27     |              długą dalekosc z vjelgą sełą i pevnim trafem. Tim norzędzem
2503 27     |                 procem krolovji pruskjimu i v potkanju zbrojnim wustrzeleł
2504 27     |              zbrojnim wustrzeleł szandarę i wucekł za granjicę. Małi
2505 27     |               strzodkjem publiczni drogji i po wobrażającim sługę krolevskjigo
2506 27     |                 mało wu njego przesodivoł i wodbjeroł nowukę. Tile przëznelë,
2507 27     |          przëznelë, nje tile won som, ale i ludze z pustkovjô, przëmuszoni
2508 27     |                  njim do żevigo żolącé sę i krom tego v jego duszë zorzevjé
2509 27     |              zorzevjé buntu procem vłodzë i popchnąl go v rzędë tich,
2510 27     |                   rzędë tich, co krijamko i javno procują, abe ze zemji
2511 27     |                   krolevsko-pruskji rządë i v gromadze z Polochami stvorzec
2512 27     |                może bez krolestva naszigo i norodu pruskjigo novjększigo
2513 27     |          pruskjigo novjększigo zgnębjenjô i vstidu.~Po smjercë Jozva
2514 27     |                potcevą procę na pustkovju i jako hańdlorz ksążkami i
2515 27     |                  i jako hańdlorz ksążkami i drobnim tovarem jął vanożec
2516 27     |                 herbovą tarczą, złomoł ję i cesnął panu pod nogji. Pon
2517 27     |                  pod nogji. Pon ten zacni i przijacel pruskjigo norodu
2518 27     |           pruskjigo norodu ze zmortvjenjô i wurzasu wumarł na mjejscu,
2519 27     |                 Remusem głębokjimi lasami i bezludnimi stegnami wucekł.
2520 27     |                zaczął svoje vistępné żëcé i po krotkjim statkovanju
2521 27     |                   mogł brac chęc do buntu i nopartoscë procem vłodzë.
2522 27     |               wuderzeł na szandarę Hazego i wogłuszivszë go klasnjęcim
2523 27     |                 że won ten simbol potęgji i vłodze pruskji ze szczegolną
2524 27     |                  budę pjernikarza Bomboma i zarvoł ję svojim całem,
2525 27     |                 chternich jeden beł złoti i chterne won, Szabelka, wod
2526 27     |             Szabelka, wod wurzasu połknął i do ti godzenë, jak movji,
2527 27     |                    Po vjelgjich bolescach i strachu noprzod przëvołani
2528 27     |           vëtłuczoni dva zębë przërodzoni i połknjęti ząb złoti i do
2529 27     |         przërodzoni i połknjęti ząb złoti i do ti chvjile nje nalezoni,
2530 27     |           potomstva policejanta Szabelkji i za skażoną budę i wurzas
2531 27     |               Szabelkji i za skażoną budę i wurzas pjernjikarza Bomboma
2532 27     |               Czernjik wobroceł sę do mje i rzekł:~—Vjidzisz! Pocużes
2533 27     |                  pustkovjokóv na svjodkóv i cę womalovelë na jistnigo
2534 27     |                  podnjosł jem rękę v gorę i povjedzoł:~— Pożdejtale,
2535 27     |                  płaczącô jaż nją trzęsło i sę jisceła:~— Vjidzisz,
2536 27     |               rękoma moją szeję wobjimała i lamańtovała:~— Remus złoti!
2537 27     |                dzerztlę abo skrzenovk abo i grulkę żelazną wod pjecka?~
2538 27     |                grulkę żelazną wod pjecka?~I przë tim sciskała mje za
2539 27     |                 tim sciskała mje za szeję i płakała, żebe kam sę zlitovoł.~
2540 27     |              dobri tovarzesz Trąba płakał i vadzeł na wotmjanë:~— A
2541 27     |                  Remus, będze szumjoł las i słuńce svjeceło na pola,
2542 27     |                raze smjeg przëkrije svjat i Gvjozdkji będą chodzelë
2543 27     |             skoczną: to jô będę.~Przëszlë i Stach z Klerikjem i sceskelë
2544 27     |              Przëszlë i Stach z Klerikjem i sceskelë mje za ręce, a
2545 27     |            kaszubskji pjęsce. Dejle poku. I na njich porvoznjik krąci
2546 27     |                   Mjichoł sę przëkurdusoł i povjedzoł:~— Bjedni Remusu!
2547 27     |                   njick złigo nje zrobjił i njespravjedlevje cebje wobsądzilë.
2548 27     |                val pjęscą, nopjętkjem abo i kjikcem, jaż sę będze porajił
2549 27     |             pustkovju potrafjił, to choba i v sodzë pruskji potrafjisz
2550 28     |                    Tero jô beł wobsądzoni i przez to stoł jem sę wobivatelem
2551 28     |                  moji cele dozerocz sodze i jesz jeden wodrzemjech,
2552 28     |              njich vëdobeł dużé nożiczkji i grzebiń, be mje znadz vłose
2553 28     |          wobstrzic. Ale jô nji mjoł chęcë i rzekł:~— Co vom moje vłose
2554 28     |                   jich nożicom. Tak vzęlë i zavołelë sobje trzecigo
2555 28     |                 sobje trzecigo pomocnjika i v gromadze mje gvołtem przëtrzimelë
2556 28     |             gvołtem przëtrzimelë na zedlu i zaczęlë mje głovę strzidz.
2557 28     |              zjęti, stanovjił sę v roboce i rzekł:~— Ala bjedze! Jaką
2558 28     |            przëzdrzoł sę tero moji glovje i povjedzoł:~— Aha! To je
2559 28     |             chturen co pjęknigo stvorzeł, i rzekł:~— Żebe cę tero głovę
2560 28     |              trzech, to mje sę nje bojelë i smarovelë mje medło v woczë
2561 28     |               smarovelë mje medło v woczë i gębę. A kjej jô kjichac
2562 28     |             dorodzającë, bem sę vëkjichoł i vëkaszloł, bo njic lepszigo
2563 28     |                dobëc pravo na volni vjikt i leżą v tim krolevskjim pałacu,
2564 28     |            reminja a jeden popichoł slode i tej ze mną pognelë na dravoka
2565 28     |            pognelë na dravoka z moji cele i długjim domovnjikjem zabjeglë
2566 28     |                  Żol mje sę zrobjiło żëcô i chcoł jem sę przënomnji
2567 28     |                 rąk nje puscilë, le vzęlë i vrzucilë mje v nę baliję
2568 28     |                  vrzucilë mje v nę baliję i zaczęlë mje nurzac v vodze,
2569 28     |                 do robotë pjeroczka medli i pjerze pjerzą z baliji,
2570 28     |                  drevjanné defle na nogji i krimkę bez nebë na głovę.
2571 28     |                  v tim szarim wobleczenju i ręką przecarł przez wobrzebczoną
2572 28     |                  przez wobrzebczoną giovę i womakloł głęboką bliznę
2573 28     |                  moje vanożenjé po svjece i nadanô przez njeboszczika
2574 28     |                  drogach mjedze Grzebovem i Lizokami stoji vesokô i
2575 28     |                   i Lizokami stoji vesokô i szamotanô vjatrami na pustim
2576 28     |                Mjichol zjimô ze scanë rog i jidze trąbjic na zbłądzonigo.
2577 28     |              njich, jak dovnji jô sedzoł, i ceszi sę na kloskji z makjem,
2578 28     |                  njich volą szedł v svjat i serca jich zranjił.~Ale
2579 28     |              sodze stojalë po kuńc mjasta i granjiczełë na wotvarté
2580 28     |                jaż przez te pruskji krotë i murë i kładła sę na moję
2581 28     |                   te pruskji krotë i murë i kładła sę na moję wumęczoną
2582 28     |               kładła sę na moję wumęczoną i njemjerną duszę jak masc
2583 28     |               drugjim, po kolana v smjegu i zgurdżałi wod mrozu. A mje
2584 28     |             naszigo vanożenjô vëspjevivoł i pevnje som wułożeł. Jô so
2585 28     |                 smjegjem z pola do mjasta i tam zańdze do Neumana, be
2586 28     |                 do Neumana, be so jednigo i dregjigo vëpjic. Ale wob
2587 28     |                  jô wo njim meslec muszoł i czuł sę tero poprovdze podrożnjikjem
2588 28     |              vjédze, że jego granjé czuję i że sę njimu ceszę.~Tej znovu
2589 28     |              ceszę.~Tej znovu sztek czasu i uszedł ve vjecznosc. Kole
2590 28     |              Christus v tich murach sodze i njech na to pozdrovjenjé
2591 28     |                 raze vkrąg koscoła v nocë i go przedac timu Jistnimu.
2592 28     |             skrzenovka, żebe mu te zomkji i krolevjonkji z głovë vëbjic?
2593 28     |               porvanjô cvjardigo norzędza i pranjô njim chłopa. Znadz
2594 28     |             Mjichoł ju z łożka nje vstojô i je vjarë, że mu latosigo
2595 28     |                  sę też muzikańcë najedlë i napjilë, kjejbe vjesół nje
2596 28     |        krotochvjilą. Minął czas po Godach i podług mojigo rachunku naszła
2597 28     |                 ju Matka Boskô Strumjannô i puscełë lodë, kjej jednigo
2598 28     |             Jednak te porę mjesądzi sodze i vjiktu krolevskjigo vëżarłë
2599 29     |                 vęgli. Mje to beło dzivno i żem sę pitoł:~— Nacuż vom,
2600 29     |                  bem sobjc stravę gotovoł i mjeszkanjé wogrzevoł bez
2601 29     |                   vęgli?~Kjedem wodecknął i rozmiszloł nad tim dzivnim
2602 29     |             veszedł porene dozerocz sodze i povjedzoł:~— Jeden z podrożnjikóv
2603 29     |              dużim łożem za kratą żelazną i z krziżem na scanje. V norce
2604 29     |                   mje sę zatrzęsłë kolana i vszetka krev mje do serca
2605 29     |              Tuszkovskji Matkji, dzirżkji i mocnigo serca. A tero na
2606 29     |                   jego cenjô, bez mjazdrë i krevji. Zgasło jego worzłové
2607 29     |              chvjilë do njego przëstąpjił i scesnął jego woschłą rękę,
2608 29     |                Won na to zaprzeczeł głovą i rzekł:~— Krola jezora gvołtem
2609 29     |                  Të sę dzevjisz! — rzekł— i mosz z czego. Ale vërozumjesz
2610 29     |                  pjerse mu zaczęłë robjic i całą chvjilę nje rzekł njic.
2611 29     |                chternim won nodzeję svoję i rodu svojigo budovoł, tej
2612 29     |                 rodu svojigo budovoł, tej i won straceł volę do żëcô.
2613 29     |                   jô słuchac na Kalvariji i nje povjeseł jô szczudła
2614 29     |                 ma dzecë ti zemji rodzoni i vzęlësmë ję po wojcach v
2615 29     |                Smętkové wod razu przecąc? I dlotego rozgji naszich,
2616 29     |                  jak zbojnjikji po lasach i po jezorach sę tacącë a
2617 29     |                    co karku nje zegnje. — I vezdrzoł na mję i patrzeł
2618 29     |               zegnje. — I vezdrzoł na mję i patrzeł mje długo v woczë.~—
2619 29     |                  A kjej jem rękę podnjosł i chcoł movjic, że mje prostimu
2620 29     |                 patrzec do pańskji corkji i że v duszë moji krolevjonka
2621 29     |           podnjosł polce jak do przisęgji i vlepjił ve mje woczë, z
2622 29     |              kaszubskji czuję przez skorę i vjem, że ricerskji v tobje
2623 29     |                 mje tede wumrzec spokojno i nje rzeczë njick.~Tej vëjął
2624 29     |          Dzecątkjem. Viożeł mje go v rękę i povjedzoł:~— Ten znak bodejże
2625 29     |             chodzilë na vojnę. Pocatuj go i zavjeszë go sobje na pjersach.
2626 29     |                 pruskjigo. Njevjasta moja i dzecko będą vjedzalë naszę
2627 29     |                kjej jim ten znak pokożesz i będą cë z vszetkjim do voli.
2628 29     |                Vjelu. Daleko to za lasami i vodą, ale jô czuję, jak
2629 29     |                 Ale të wostanjesz, Remus, i naju pomscisz. Jak? To ju
2630 29     |           pomscisz. Jak? To ju volô Boskô i tvoja sprava. — Czimuż ma
2631 29     |                   vigodnich, njickvortich i slabich na duchu wonji vigodą,
2632 29     |              duchu wonji vigodą, strachem i nogrodą vëchovijci sobje
2633 29     |                   duch ricerskji, cvjardi i nje bojąci — ma sę buntujema
2634 29     |                  bojąci — ma sę buntujema i burzëc będzema, pokji abo
2635 29     |                   rzekł do moji njevjastë i do dzeci: Tero jô wuńdę
2636 29     |                   Tero jô wuńdę na jezoro i vas wostavjic muszę na wopjece
2637 29     |              mjało, żebe chodzeło wo żëcé i smjerc, tej njech jedno
2638 29     |                jidze, vëkopje te drzozgji i zapoli nen mateczni jałovc.
2639 29     |                    Podej mje vodë, Remus, i pożdej, jaż so kąsk wodpocznę,
2640 29     |                  sobje płacz bjałkji moji i dzeci v ti straszni chvjilë...~
2641 29     |             strzod całigo karna szandaróv i lesnich, chterni mjelë nakozané,
2642 29     |               chłopji dzirżkji, rovarskji i wodvożni.~Poznoł jes ju
2643 29     |                   sę przez nę durę smjało i będzesz mjoł przed sobą
2644 29     |                   vnetk vińdzesz na suché i przed tobą wodemknje sę
2645 29     |                wodemknje sę joma dostetnô i vesokô, sztołtu jak dużi
2646 29     |               svjat jasona, chturen grubi i wopoczni strzod jinszich
2647 29     |                   na vjechrzu zemji stoji i njikomu nje zdradzeł tajemnjice
2648 29     |                   storigo jasona nalezesz i wognjisko i pjeck i będzesz
2649 29     |               jasona nalezesz i wognjisko i pjeck i będzesz rozumjoł,
2650 29     |              nalezesz i wognjisko i pjeck i będzesz rozumjoł, czimu
2651 29     |                   jô sobje gotovoł stravę i wogrzevoł zemą svoje schronjisko
2652 29     |                  cë daję pravo do ti jomë i do vszetkjigo, co v nji
2653 29     |             krijovkę przijemną vëszekovac i vëmesleł jem sobje sposob,
2654 29     |                   Jileż to razi szandarzë i lesni chodzilë nad moją
2655 29     |                  vsóv bëlö mojimi woczoma i moim wuchem. Ale nje minął
2656 29     |           smolnich drzozg. Jak mój szpjeg i zvjastun i poseł, stojeł
2657 29     |                 Jak mój szpjeg i zvjastun i poseł, stojeł won stolemovi
2658 29     |                 mnjicha na bjołi snijegji i szklącé lodem jezoro. Vjatrë
2659 29     |               jezoro. Vjatrë go szamotałë i słuńce pjekło, ale won vjedno
2660 29     |                 chce testamańt robjic, bo i sanje v nę stronę pobjegłë.
2661 29     |                  żem nji mogł sę strzimac i bez vszelkji vjadomi prziczinë
2662 29     |                  mje sę tero moje dzotkji i moja bjalka na vesokjim
2663 29     |                vesokjim brzegu Zoborskjim i żol mje jich sę zrobjiło
2664 29     |                   pokolenji, zvjastun mój i stroż tonął v szerokjim
2665 29     |           postaceji zaczął krącëc sę vkoł i tkac jimu vjelgji szari
2666 29     |                vszelkô słabota, vstoł jem i rozparłi na moji vjerni
2667 29     |           buchnęłë vesoko nad czubem krza i vząvszë go ve svoją vłodzą,
2668 29     |                 so słovo, wonge njevjesce i dzotkom dané, anji chvjilem
2669 29     |                    le vzął jem sę jak beł i szedł na ten poląci znak
2670 29     |             coreczkę Klemę. Stojala cecho i zdrzała na jezoro, ale jak
2671 29     |             vezdrzała mje cvjardo v woczë i rzekła:~— Wojcze! Jonk konô
2672 29     |               rzekła:~— Wojcze! Jonk konô i chcołbe sę z vami woddzękovac...~
2673 29     |                robjilë njevodem. Przëszło i jedno dzevczątko bjednich
2674 29     |                kulac rebë, jak to zveczoj i vpadło v dużi przerębel.
2675 29     |                    pod kożdą pochę jednę, i rzucet sę za dzeckjem v
2676 29     |                won beł na sanjach, zezibł i dostoł wogroszkę. Tej zaczął
2677 29     |                    Tej zaczął pluc krevją i proseł wo ksędza, kjej vjidzoł,
2678 29     |              Zoborskji v wobronje słabich i serot. Kjejbe beł żel za
2679 29     |                ręce, jak provdzevi ricerz i pon. Ale bohaterstvo jedną
2680 29     |                domu, a ju z poza budinkóv i płotóv kjile strzelb przëtrzimałë
2681 29     |              dalij, vërvciło mje strzelbę i przëtrzimało do njich. A
2682 29     |              wodgarnęło złoti vłosc v teł i sę zdłożdo strzelbą do nicli
2683 29     |                 że mom jednak dvoje dzeci i że to dzirżkji dzevczątko
2684 29     |                 ji vëjął strzelbę z rękji i rzekł:~— Klemko! Kjejbem
2685 29     |                  sobje jinaczi postąpjił.~I położeł jem strzelbę na
2686 29     |             położeł jem strzelbę na zemji i szedł dalij. Tero wonji
2687 29     |               vszescc do mje przëskoczilë i założilë mje na ręce żelazni
2688 29     |              lepji znało. Pokąd mje vzęlë i provadzilë v stronę jezora,
2689 29     |            zubjeglë nom drogę moja bjałka i corka njesącë dużą pjerzenę. 
2690 29     |                   jedini sin, moja chvała i nodzeja. Nji mogł jem go
2691 29     |                 ta rozumjała. Bo vzęła go i sparła pod plece, a won
2692 29     |                  plece, a won sę podnjosł i całovał moje ręce żelazem
2693 29     |                 jô stojoł jak dąb cvjurdi i ze suchimi woczoma. Ale
2694 29     |                  serca kąsk ludzkji dusze i sprovadzeł doktora, chturen
2695 29     |                probę vząl v gorsc sekjerę i sę z nją założeł, tej mje
2696 29     |                   v głovje zaczęło krącëc i muszoł jem sadnąc. Wod ti
2697 30     |                chodzeł po bjołich drogach i nje pozdrovjisz żodni Bożi
2698 30     |                    le chveceł mje za pase i zaczął mną trząsc, jakbe
2699 30     |                zaczął po woborze tańcovac i spjevac:~— Koza połkła jeża
2700 30     |                rąbjenjô drzeva, wodsapnął i rzekł:~— Të może meslisz,
2701 30     |              Boczë: Jô so poszedł do lasa i wukrodł porę kleft do pjceka.
2702 30     |                 na Prancuzóv ponekac. Tej i cebje vëpuszczą. Le të,
2703 30     |                  poklepoł mjen po kolanje i rzekł:~— Cużes të zadoł,
2704 30     |               Choba bes beł czarovnjikjem i kominem vëzdrzoł do mje
2705 30     |               Nogji so wulotô za ną Martą i cuduje a nje vje, że dzevczę
2706 30     |           przemjenji na Trąbjiną z grulką i mjetelokjem. Tak tede wuvożej,
2707 30     |                tak na mje wotvorzeł woczë i długo tak patrzeł, njim
2708 30     |              patrzeł, njim pokrąceł głovą i povjedzoł:~— Tec të jednak
2709 30     |                   co sę mô do nich zomkóv i krolevjonk, to stari Mjichoł
2710 30     |                 lasem przez brod do Pustk i mje wob drogę vszetkji tvoje
2711 30     |                 robotë. Chtuż to tam vje? I krol jezora beł takjim,
2712 30     |                   z nad jezora zeszedł sę i płakoł. Tero won le corkę
2713 30     |            povjedzoł?~— Zleceł mje pomstę i povjedzoł svoję krijovkę
2714 30     |                sztrofë wożevjilë mję kąsk i dodałë mje chęcë do żëcô.
2715 30     |                 won sę do nas zarzechotoł i rzekł:~— Znovu va dvaji
2716 30     |                   za pazecha. Vojna jidze i dlotego serce krolevskji
2717 30     |                 sąd wukoroł spravjedlevje i że prosi wo vëboczenjé,
2718 30     |               zatacenjô provdzevich mesli i zamedlenjô woczu głupich.
2719 30     |                chvotô! rzekł pon Czernjik i vstoł. Ko doznovosz sę jednak,
2720 30     |             jednak, Remus, ricerzu słuńca i provdë, żem tobje żeczni.
2721 30     |                   Trąba vestchnął głęboko i povjedzoł:~— Głova mje mocko
2722 30     |                   kjej won dotrzimô słova i cebje z ti sodze vëbavji.~
2723 30     |                  Trąbje, won kjivoł głovą i povjedzoł:~— Nje movjił
2724 30     |        Mjichałovji beło namjenjoné, to go i nje minęło. To beła jego
2725 30     |                 svjat szła krevavô burza. I navetk cvjardi Njemce vëlęklë
2726 30     |                 cvjardi Njemce vëlęklë sę i sfolgovelë wucisku na naszi
2727 30     |                 sę przede mną bromë sodze i jô z woddechem wulgji wuzdrzoł
2728 31     |               beło czorną farbą zamazané. I ve vszeskjich drugjich viborkach
2729 31     |                 głupi! Chocbesta voltorze i ksążkji zamalovelë, ko jednak
2730 31     |              jednak Wona kroluje v njebje i mô v wopjece korunę svoją
2731 31     |            njespodzevaną muzikę. To Trąba i kamrot Veber przed bramą
2732 31     |                   chiże vësunęlë naprzodk i szlë marszovim krokjem grająci
2733 31     |         zatvardzilë serca svoje njepotemu i wuciskelë naju Kaszubóv
2734 31     |                  mjasto: Chto żiv, stanął i sę przëzeroł, jaż całô procesejô
2735 31     |                mje, tej nje tile gębę ale i woczë wodemknął szeroko
2736 31     |                   woczë wodemknął szeroko i stojoł cecho jak trus, jaż
2737 31     |              szandaróv, że to chłopë seti i dzirżkji, tich wonji vszetkjich
2738 31     |           krolevskji. Żol mje le, że może i tobje, Remus, nje przepuszczą.
2739 31     |      woddzękovałasma sę z kamrotem Vebrem i v gromadze z Trąbą vzęłasma
2740 31     |                żem muszoł sadnąc na karze i dichac czężko. Trąba stanął
2741 31     |             czężko. Trąba stanął nade mną i kjivoł głovą :~— Wodpocznjike
2742 31     |                   Wodpocznjike so, Remus, i nje poddej sę! Jesz cë mjazdra
2743 31     |                   jesz deszcz cę vëpłocze i słonuszko vëgrzeje, zaboczisz
2744 31     |                   ma vędrovała przez pola i lase do Lipna. A kjej jô
2745 31     |          szkolnigo, tej jô społ trzë dnji i trzë noce tak, jakbem z
2746 31     |               sposobni do vëtrzimanjô kul i bjicô za krola pruskjigo.~
2747 31     |            chłopcóv szandarovje zabjerelë i provadzilë jak baranóv na
2748 31     |                 zabjicé. Mjedze njimi beł i nasz pustkovskji Morcin.~
2749 31     |          Podzękovoł jem Panu Bogu, że mje i ten roz z rąk njeprzijoceli
2750 31     |                rąk njeprzijoceli vëbavjił i zaczął jem z nova z moją
2751 31     |          koscołach jiscelë sę Bogu matkji i starszi, a v roboci dnje
2752 31     |                 słuńca za lasem, krevavim i strasznim, jak gorz Boskji:
2753 31     |                Franceji jich mężóv, senóv i bracô za cuzą spravę.~—
2754 31     |             vëpuscilë, vędrovoł jem przek i spak naszim krajem, bom
2755 31     |             zacząc, bo vjidu mje nje delë i nji mjoł jem njikogo, chtobe
2756 31     |                   Potcevi Trąba le grivoł i vëspjevivoł, vjęcij jemu
2757 31     |                   chterni głovami krącilë i godelë:~— Dobelë Njemce:
2758 31     |              wobalenjô naszi svjęti vjarë i zaczęlë ksężô pakovac do
2759 31     |                   le szeptelë mjedze sobą i pod stołem pjęsce zaciskelë,
2760 31     |               spravë svjata nje woblecałë i żebe nje Trąba, nje bełbem
2761 31     |                 spjeszec nji mô prziczinë i może wob drogę wod jednigo
2762 31     |              svoje pasc, jak mu sę vjidzi i pozerac po Bożim svjece
2763 31     |                  mjedze ludztvem ve vsach i mjastach, chterno sę tam
2764 31     |                 tam rojiło chcevé, bjedné i zrobjałé v wudbje, że jiin
2765 31     |                   za trokji mojigo vampsa i rzekł:~— Postój kąsk, Remus,
2766 31     |              rzekł:~— Postój kąsk, Remus, i zdrzë! Cze të tam pod drzevami
2767 31     |                vjidzoł co czornigo?~Zdrzę i tej movję do Trąbë:~— Tam
2768 31     |                 jidzma dalij! rzekł Trąba i przeżegnoł sę. — Może to
2769 31     |                  przeżegnoł sę. — Może to i poprovdze będze jakô duchovnô
2770 31     |                  duchovnô wosoba? Choc jô i to czuł wod starich ludzi,
2771 31     |               postacejô z nad lasu vstała i wobroceła sę do naju licami.
2772 31     |         wobleczoni człovjek naprocem nama i rzekł:~— Dobri ludze! Żeli
2773 31     |                  przë duszë kromkę chleba i mje wod nji wużiczita będze
2774 31     |                  zapitani. Jezdem ksędzem i zbłądzeł jem v tich lasach,
2775 31     |                  ksądz proseł, be sekjerë i kłonjice pochovelë. Ale
2776 31     |                Svjętigo z mocnimi gnotami i dobrą palecą v pjęscë, be
2777 31     |                klasnął sę pjęscą v łosenę i krziknął:~— Jedna pocecha,
2778 31     |                  v pjekle choba dosc grôp i smołë mają, be jim dac zopłatę
2779 31     |             pokoroł tich sługóv pruskjich i dobrą volą be nje pozvoleł
2780 31     |               strzod leszczenovigo brzidu i dzelilësma sę z ksędzem
2781 31     |                żeli sę dobrze nje zataci. I przëboczeł mje sę krol jezora,
2782 31     |                    chturen tile lôt sebje i svoję krijovkę przed woczoma
2783 31     |                   jego znak z Matką Boską i pomeslol sobje:~— Żebe tak
2784 31     |                   vkoł, strzod tich jezór i lasóv. Wumarł won v sodzë
2785 31     |                  be nje vëpenetrovoł. Ale i tak, na mój głupi rozum,
2786 31     |                    że v wokolicach jezora i na jego wostrovach jesz
2787 31     |                   do nji dostac.~— Zgoda! I Bog cë zaplac, Remus! —
2788 31     |                  pjilovac szandarovje abo i lesni. Vzęlësma tede drogę
2789 31     |             vezdrzenjé bez mjarë, stanęło i pochvaleło Pana Boga. A
2790 31     |            Zoborach! Noc ju zachodzi pola i vodë, a za vjidu besta do
2791 31     |                  Roczę vas tede na noclig i stravę, żeli vom będze dosc
2792 31     |                Bog zapłaci za dobré serce i za goscenę, chterną jô chętno
2793 31     |          wuchvaceł ję za rękę, trząsł nją i vołoł~— Panno Klemantinko!
2794 31     |         Klemantinko! Jakżeż panna wurosła i zrobjiła sę vjidzalô! Tero
2795 31     |                    bo krom kulavigo Macka i stari Małgorzatë le matka
2796 31     |                 stari Małgorzatë le matka i jô sedzimë na Zoborach.~—
2797 31     |                   momë ksędza mjedze sobą i krölevjonkę, krom takjigo
2798 31     |               takjigo bohatera jak Remusa i mestra wod muzekji, jak
2799 31     |                   do zomku krolóv jezora.~I ju Trąba ze szklącim norzędzem
2800 31     |              zveczajni frantovkji wo kozë i jeżu, le nen marsz wo Matce
2801 31     |                   noc, nachodzącô z njeba i przëstanęła na chvjilkę.
2802 31     |           kvjotkji a z njedalekjich lasóv i pjoskovatich wurzm wodgrivało
2803 31     |                   vësepelë sę kulavi Mack i starô Małgorzata, chterna
2804 31     |                  za njeboszczikami wojcem i bratem.~Tej złożeła ze sebje
2805 31     |                  sebje sprzęt strzeleckji i wobskacała wogjiń na kominku.
2806 31     |             wobskacała wogjiń na kominku. I vnetk kanęła po jizbje vonjô
2807 31     |                 wob ten czas sadła do nas i jęła wopovjadac:~— Wod długjich
2808 31     |                   wu naju mjołbe smjoc sę i vjeselic? A rovnak i wu
2809 31     |                   sę i vjeselic? A rovnak i wu naju za moJich młodich
2810 31     |                  dvje kobjetë z parobkjem i dzevcziną. Nje wodvjedzô
2811 31     |                 pokoże, chocbe beł bjedni i njeszekovni z wurodë.~Ale
2812 31     |                  movjenjé z krolem jezora i krijamko vetchnąvszë rękę
2813 31     |              przëboczała wona mje skarnją i wurodą i trzimanjim głovë
2814 31     |                 wona mje skarnją i wurodą i trzimanjim głovë moję krolevjonkę
2815 31     |                  bezmała nje straceł żëcô i zbavjenjô dusze. Tak chodzeła
2816 31     |               chodzeła po jizbje postavnô i snożô. Jakuż to smjeszno
2817 31     |              Wonji vanożą po całim svjece i znają tu kożdi knjej i rej.
2818 31     |             svjece i znają tu kożdi knjej i rej. Wonji cë go vëszukają
2819 31     |                rej. Wonji cë go vëszukają i przëprovadzą.~Na to Trąba
2820 31     |                  povjedzce nom jego mjono i przezvisko i wopovjedzce,
2821 31     |                   jego mjono i przezvisko i wopovjedzce, jakji mô vłose
2822 31     |                 vłose woczë, skarnje, nos i wurodę, a ma go z Remusem
2823 31     |                Remusovi karze przëvjezema i cesnjema vom pod nogji.~
2824 31     |                  mjona, anji przezvjiska, i njicht nje vje, chdze go
2825 31     |                chronji.~Trąba sę zamesleł i po chvjilë rzekł:~— Tej
2826 31     |                  a volisz wudavac głupigo i sedzec, njiże jachac na
2827 31     |                   njiże jachac na viględë i zadavac so procą, bes sę
2828 31     |              cvjardi mjetelok na cę czekô i leżô na grochovjinach, bos
2829 31     |         grochovjinach, bos wobrazeł pannę i całé przijacelstvo.~Z Trąbovi
2830 31     |                wusadła panna Klema do nas i zaczęłasma vszescë v gromadze
2831 31     |                Trąba podskoczeł wod stołu i krziknął:~— Rada! Mój tovarzesz
2832 31     |                  do nji, ale won mô statk i rozum za naju vszetkjich,
2833 31     |          jegomoscë, chturcn jako duchovnô i wuczałô wosoba, nji może
2834 31     |                 vje krijovkę krola jezora i że won ksędza v nji wukrije.~
2835 31     |                   położeła rękę na pjersë i woczoma jak gvjozdami na
2836 31     |                 krol jezora ze mną movjił i mje povjedzoł svoję krijovkę.
2837 31     |                  noc, przëstąpjiło do mje i rzekło:~—Movjice mało, ale
2838 31     |                 Movjice mało, ale dzirżko i dobrze z woczu vom patrzi.
2839 31     |                 mojim wojcern przebivelë.~I podała mje rękę panna Klema,
2840 31     |               Klema, rękę małą ale mocną, i mje żiczeła dobri nocë.~
2841 31     |                   wokno zdrzało na jezoro i jego wodnogji. Mje te pitającé
2842 31     |                  dalë spac. Tak jem vstoł i patrzeł v mjesądzovim vjidze
2843 31     |             mjesądzovim vjidze na te vodë i na dalekji Glonk, chturen
2844 31     |               beło zczernjałé wod deszczu i słuńca.~Przëboczeła mje
2845 31     |                pjerszô przigoda na Glonku i moje dzivné kamroctvo z
2846 31     |                zapatrzeł na te pola, lase i vodë, tej mje sę zdovało,
2847 31     |                   skarnją ku jego stronje i zmovjił pocerz za jego duszę.
2848 32     |             jezora grałë strzod wostrovóv i bjołich wurzm svoję vjeczną
2849 32     |                 vse, przëczupłé do jezora i jego wotnóg wujodanjim psóv,
2850 32     |          wujodanjim psóv, govorem dobetku i pjesnją porenną ludzką...~
2851 32     |                  Kjej jesma: ksądz, Trąba i jô, zjadła podfrisztek,
2852 32     |                 kanęła corka krola jezora i vząvszë na sę sprzęt strzeleckji.
2853 32     |                   wona mje sę jesz veższô i wopocznjejszô, njiże v nocë
2854 32     |                vesokji Bożimęce, wuklękła i pocerz movjiła. A ma drudzë
2855 32     |                  bivszë pevni, że ten mol i njezveczajni viżavë krziż
2856 32     |              znaczenjé dlo tego dzevczęca i dlo mjészkańcóv Vesokjich
2857 32     |                    szeroko rozlanim vodom i rzekło:~— Wobjeżałam czołnem
2858 32     |                   Lelekovnjicë, na Krziżu i długji szlach wod koscerskjich
2859 32     |                 vsi vjidzoł rebackji lud. I won ję vjidzi!~A kjej jesma
2860 32     |                  nałożilë żelazni kajdanë i nje puscilë do wumjerającigo
2861 32     |                przënjesła go na pjerzenje i zabjegła jim drogę. A tu,
2862 32     |                 tu sę stało. Njech vjidzą i pamjętają!— Wonji i jich
2863 32     |                vjidzą i pamjętają!— Wonji i jich dzecë!~Po tich słovach
2864 32     |            słovach zervała sę panna Klema i chiżimi krokoma pobjegła
2865 32     |            rebackjich posodłovjach krziż. I to mje przëszło do głovë:~—
2866 32     |              stanęłasma nad jezorem. Vjid i szklenjé jego vód znekałë
2867 32     |                duchce. Kozała tede Trąbje i mje ze strzedni duchtë robjic
2868 32     |                 mje przëboczała z postavë i wurodë? Cze nę krolevjonkę,
2869 32     |           zovijasach... Wobjachałasma roz i drugji całi wostrov, ale
2870 32     |                 wostrov, ale takjigo molu i gromadë kaminji wuzdrzec
2871 32     |                Trąbą na Glonku vëlądovała i mjała pjerszą poceszną przigodę
2872 32     |                 le pas pjosku mjedze vodą i nją pozvoloł nom jisc vprzod,
2873 32     |               pozvoloł nom jisc vprzod, a i ten molami beł sapovati,
2874 32     |          pokrzevjoné vjerzbjinë, vijołkji i leszczenë. Dalij jisc suchą
2875 32     |                   nasze Kaszubë wodkupjic i tede vënekac jego szklącich,
2876 32     |                vodą wobińsc. Tak jem sodł i jął zebuvac botë. ~Trąba
2877 32     |                 Doł jem znak, że sę godzę i dzevczę szło za mną movjącë:~—
2878 32     |              pjenjizną wobrąbjałë kaminje i pjosk na kraju. V sicenje
2879 32     |                   duch krola jezora stoji i na naju zdrzi!~Wobszedłszë
2880 32     |                 vëdovoł mje sę takji dużi i wopoczni, że smjeszné sę
2881 32     |            wuchvaceł jem go za gorni kańt i cignął do sę. I dzivno:
2882 32     |                gorni kańt i cignął do sę. I dzivno: kam popuszczoł,
2883 32     |                   go chto z tełu popichoł i doł sę wodchilëc ku mje,
2884 32     |                lukji v kam żelazną rączkę i vestchła:~— Mój Boże ! Pod
2885 32     |         przeżegnoł jem sę krziżem svjętim i vlozł v nę cemną lukę. Nje
2886 32     |                   głębją gorë gonk vązkji i njizkji, v chternim głova
2887 32     |               chvjilë krzik słabi za sobą i wobrocivszë sę, vjidzę dzevczę
2888 32     |               dzevczę z bladimi skarnjami i rękoma na pjersach, dichającë
2889 32     |                   czężko. Kjej jem stanął i sę do njego wobroceł, rzekło:~—
2890 32     |                 całi jomje sedzała komuda i noc, przez chterną le v
2891 32     |                wognjisko ze żelazną platą i pudło z drevjannimi vęglami.
2892 32     |                 njosł garnuszkji, talerze i jinszi sprzęt kuchnjovi.
2893 32     |                  njim norzędza stolarskji i ceselskji: żoga, dłota,
2894 32     |                  sekjerë, svjidrë, topork i vjele gozdzi. Jak jô tero
2895 32     |            skrzenji, zakreło woczë rękoma i zaczęło płakac i sę jiscec:~—
2896 32     |                   rękoma i zaczęło płakac i sę jiscec:~— Bjedni mój
2897 32     |                    veszła też na skrzenje i wodemknęłasma dvjerze. Cuż
2898 32     |                   tede przez prog vesokji i makloł jem po scanje, chdze
2899 32     |               scanami z gładzonigo drzeva i z posovą z deli. Na podłodze,
2900 32     |                 divanë pleconkji ze słomë i sicenë. Stoł a stołkji vkoł
2901 32     |             naksztołt vjelgjigo podpjecka i tam stojało łożko, pokreté
2902 32     |            wotnogę jezora mjedze Zoborami i Glonkjem. Wuzdrzoł jem navetk
2903 32     |                  przëstąpjiła tero do mje i rzekła z prozbą v głosu:~—
2904 32     |                  vjarę ve vas, bo dzirżko i dobrze vom z woczu patrzi.
2905 32     |                   mje serce barzo bolalo.~I vëcignęła do mje rękę. Ale
2906 32     |                  jô sę chvjilkę namiszloł i rzekł:~— Njech będze volô
2907 32     |              wobjimje też mojigo vjernigo i vëprobovanigo drucha Trąbę.
2908 32     |                 Bo wuvożce sobje: Ta joma i ta dostatnô jizba pod zemją,
2909 32     |              czekavosc mjała tu zachodzec i sę dzevjic.~Tak ma sobje
2910 32     |               ksędza, sedzącigo na pjosku i wodmavjającigo brevijorz.
2911 32     |                  gvesno sedzoł nad łączką i przëboczoł sobje przigodę
2912 32     |                 vëpuscilë.~—Tak też vnetk i beło, jegomosc! A do tego
2913 32     |                tim zapadłim zomku stolimë i krosnjęta wobronją sina
2914 32     |              panóv!~Zjavjił sę tero Trąba i vołoł:~— Ju jô vjidzę, że
2915 32     |               dobrze wopatrzoni v trunkji i vjina. Bele jakji wobrzedłi
2916 32     |               wobrzedłi smok nje pjilovoł i nji mjoł nad njimi starże.~
2917 32     |                 Trąbje dodała dzirżkoscë, i tej po jednimu spuszczełasma
2918 33     |            zatacilë na Vdzidzkjich vodach i jak jich szandarzë woblegelë.
2919 33     |                 Czasu mjoł jem dosc. Żona i dzecë za mną nje płakalë.
2920 33     |                też do mje wokazivoł vjarę i dobré serce, tak żem jimu
2921 33     |                 serce, tak żem jimu wokna i dvjerze do moji dusze wolvorzeł,
2922 33     |                  jednigo dnja:~— Jegomosc i të, Remusu druchu! Co provda
2923 33     |                   vesokji brzeg Zoborskji i wod jałovcóv abo i wod vesokji
2924 33     |              Zoborskji i wod jałovcóv abo i wod vesokji Bożimękji pozerom
2925 33     |               Glonk zdaje grobem stolimóv i mje sę robji straszno. Krom
2926 33     |              kupję gorzolkji na dzirżkosc i strzimanjé nich vszetkjich
2927 33     |             łopatë, dzerztle, skrzenovka?~I zvjeseł gtovę a jął przemiszlac,
2928 33     |             chvjilë medetovanjô vestchnał i rzekł:~— Jô bem i tak noterë
2929 33     |               vestchnał i rzekł:~— Jô bem i tak noterë vodnigo szura
2930 33     |              skurała, njiż całi Napolijon i jego vojsko. Ale żol po
2931 33     |                   sę plecok ze skrzepkami i zavjeszoł svoję trąbę. Tak
2932 33     |             jednigo człovjeka. Mjono jego i przezvjisko stoji na lesce
2933 33     |          napjisané. Zańdzesz do Vejherova i dosz list v rękę koscelnimu
2934 33     |                   Won cë koże zos przińsc i dô cë dlo mje list abo i
2935 33     |                  i dô cë dlo mje list abo i paczkę zapjeczętovaną. To
2936 33     |                wod Lipna jaż po Vejherovo i będę njosł jegomoscë list,
2937 33     |              strzegł jak takji frejkartë! I njikomu go nje pokozoł anji
2938 33     |                  kjejbe ten list do njich i vjédzô wod njich szandarzë
2939 33     |                  vożnich lestóv, a chocbe i jich szukoł, to jich nje
2940 33     |                 list, a bjałka sę wuceszi i będze ludzkô. Drugji vëdosz
2941 33     |                 karę wuszë, to moja trąba i moje skrzepkji vjedno mje
2942 33     |                skrzepkji vjedno mje vjikt i leżą vëspjevają. A co zrobję
2943 33     |                Ale to je dorunk za muzikę i detk na zochętę, jak to
2944 33     |                   detk na zochętę, jak to i czasem wojc dzecom daje.
2945 33     |                 tich dvuch talaróv, to be i ksądz nji mogł mu dac svojigo
2946 33     |                  to Trąba doł sę namovjic i szedł na rozpravę ze svoją
2947 33     |                 to znaczeło njeprzelevkji i nokoz, be sedzec v jomje
2948 33     |                   v jomje ceszij kota. Bo i v tich dalekjich wod svjata
2949 33     |             namnożoni po vojnje szandarzë i lesni vanożilë gęscij, njiże
2950 33     |                    Plinęlë tede dnje całi i tidzenje chdzesma sedzała
2951 33     |             trovje lasovi strzod kvjotkóv i paprocë. Ze vszetkjich stron
2952 33     |                 vjarë, co dzecko do wojca i vëspovjodoł mu sę z mojigo
2953 33     |             wodezvoł ksądz Paveł:~— Mjecz i vjid! Vjidu le som nabrac
2954 33     |                  A jak będzesz mjoł mjecz i vjid, to boczë na to, że
2955 33     |                 jesz v plece cë kaminjami i wotrutimi strzalami mjerzëc
2956 33     |                   won sę gvesno nje poli. I bronji go wod zemnigo chopu
2957 33     |              straszą womonë: Trud, Strach i Njevorto. Żeli Pon Bog cë 
2958 33     |                chadzac po svjece, —chadej i boczë, że to, co robjisz
2959 33     |                  duszą tvoją, dobré jesta i volą Wopatrznoscë, chterna
2960 33     |               Wopatrznoscë, chterna svjat i ludzi provadzi do celu, "
2961 33     |                 mogą". A kjej tak vjerzëc i robjic będzesz, wu betk
2962 33     |                   robjic będzesz, wu betk i szczestlevosc, jak pjęknô
2963 33     |              nożkoma z rovu vëskoczeł cud i wodmjenił ludzkji wobrachunkji.~
2964 33     |               mjała vstac jak krolevjonka i sadnąc na złotim tmnje?
2965 33     |              Grifami tesące vojska, panóv i ricerzi, że bjeżoł po morzu
2966 33     |            lozovac, bo nopjęknjcszé słova i mesle nabjerałë v moji vimovje
2967 33     |               duszë patrzeła na dużé vodë i bjołi brzogji, łovjącë wuchem
2968 33     |           wodvjedzëc naszi podzemni jizbë i wustavjic na stole v nji
2969 33     |                  drzevami, zamknął ksążkę i zdrzoł na jezoro, krevanimi
2970 33     |              vjodro cepłé leżało na lądze i vodze. Ale poczęło mje procem
2971 33     |                   njick, le przeżegnoł sę i zaczął movjic pocerze. A
2972 33     |              vesokjigo brzegu Zoborskjigo i przënjesła leché novjinë.
2973 33     |            chatach, a po drogach le ptoch i zvjerz dzekji bezpjeczno
2974 33     |                   nadińdzenjé Jańcekresta i kuńc svjata. Kjedem sę ksędza
2975 33     |            wużiczeł do rozeznanjô, co złé i dobré, nji ma sposobu poznac
2976 33     |                   rosłë potęgji na svjece i sę rozpodałë, ale wopoka
2977 33     |             Pjotra, jak stojała tak stoji i stojec będze, krom vszetkjim
2978 33     |              vëgasła vjara v Dobro, Cnotę i Ducha. —~Znovu minęłë dnje
2979 33     |          wostrzegę przed njeprzijocelami, i zdrzała ma na sebje pitającimi
2980 33     |                 gotovanjô, zasepoł wogjiń i veszłasma vjadomą nom drogą
2981 33     |                   zorzevje z vjelgą starą i tej veszłasma do naszi jizbë,
2982 33     |                  nje tile ku Zoborom, ale i v stronę Plęs vjidzec, co
2983 33     |                wognjiska. Vezdrzoł v gorę i wuzdrzoł ve vëtrupjałi rurze
2984 33     |              wodbjijająci sę sztek jezora i brzegóv Plęskjich.~— Mądri
2985 33     |                 Plęskjich.~— Mądri to beł i przemeslni człovjek, ten
2986 33     |               wodemkłé dlo lepszi rozmovë i kożdi z nas zdrzoł ze svojigo
2987 33     |               Jadą!~ Pobjegł jem do lukji i vjidzę:~Vodą mjedze Zoborami
2988 33     |                  vjosłami a trzeci stojoł i trzecim vjosłem kjerovoł.
2989 33     |            jachelë prosto mjedze brzegjem i wostrovem, ale jak dojachalë
2990 33     |                   brzegu łiszczalë szołmë i guze szandarskji.~— Aha! —
2991 33     |                   Vnetk rozeznałasma seté i vąsaté gębë szandarskji
2992 33     |                   vąsaté gębë szandarskji i wopaloné słuńcem lica lesnich.
2993 33     |                ale czuc beło jak lądovelë i vëszedłszë z czołna, narodzelë
2994 33     |                  le zdac sę na volą Boską i sedzec ceszij kota.~Poszłasma
2995 33     |                   kożdim po jednim lesnim i jednim szandarze. Znadz
2996 33     |               rozsepją po całim wostrovje i naju szukac będą — pomesloł
2997 33     |                tero na łavje przë kominku i żdałasma, co sę stanje.
2998 33     |                  głovą przesladovce tupją i sę navołivają, a czim dłużij,
2999 33     |                vjększim bezpjekjem sedzec i ku reszce rągac z njich
3000 33     |              Mijałë długji godzenë. Tupot i govor to nachodzeł krotko