Chapter

  1 1 |           na wodpusce Matkji Boskji ve Vjelu: vsach, co berło trzimją
  2 1 |         jaką trzimô Svjęti Vavrzińc ve vołtorzu v koscerskjim koscele.
  3 1 |      zveczoj, że v mjesce abo też i ve vsë koscelni vstąpjoł do
  4 1 |           go vjidzoł na kalvarijach ve Vejherovje v karnje nobożnich
  5 2 |          szkleia sę małô, zatopjonô ve vłosach, koruna złotô.~Kjej
  6 2 |            słuńce zdrzi przez wokna ve vszestkji nortë tak, że
  7 3 |            kozą brodę. Chtobe szedł ve vjeczor, mogłbe mjec pomeszlenjé,
  8 3 |   pomeszlenjé, że to wukozkji jakji ve dva vjidë sejmują. Ale to
  9 3 |      Remusem. A duch takji vstąpjił ve mje, żem znovu jął mjerzëc
 10 3 |         skora jego gładkô sę mjenji ve vszetkjich krosach tęgovich.
 11 3 |             wo sebje, jak klekotkji ve Vjelgji Pjątk.— Nje bój
 12 3 |             jaż dzivno mje beło, że ve mje tile mocë. Tej jem nogę
 13 5 |         gorë beł na rębje vesokji a ve vestrzodku vekumani, jak
 14 5 |        siżeń, spiczasti wod kuńca a ve vestrzodku szerokji, njibe
 15 5 |     Gvjiżdże noszą na strach dzecom ve Vjiliją Bożigo Narodzenjô.
 16 6 |           slivkę, chterna vjetvjami ve vjetrze klepała v to wokno
 17 7 |             wodmesleł. Vlepjił leno ve mje slepje svoje, jak v
 18 7 |        przëtrzimoł i vëpoleł prosto ve mje roz i drugji.~Dim jak
 19 8 |        Snożé dzevczę! Różovô stążka ve varkocze, a vszescë chłopocë
 20 9 |       njedzela, postavnô jak Svjętô ve vołtorzu. A wona zdrzała
 21 9 |          czasu wucechë i vjesołoscë ve mje beło tile, że spjevac
 22 9 |         znovu jodł tile, co vrobel.~Ve strzodę posłelë do vsë do
 23 9 |        przez wokno nad moję leżą, a ve vjidze mjenjiła sę wuroda
 24 9 |     wutchnjęcé a vszestkji członkji ve mje sę zatrzęsłë, jakbem
 25 10|            zdovaja, a cebje nji ma!~Ve vsë zajachoł jem do karczmë,
 26 10|             licom Nosvjętszi Matkji ve vołtorzu, jak pjes v woczë
 27 10|        woboczisz! — krziknęło serce ve mje. I nje namiszlającë
 28 10|         progjem do novigo żëcô.~Ale ve virokach Boskjich godzena
 29 11|             chterna jak grzib stari ve vjisznjovim sadze przëczupnjętô
 30 11|           vjerszi wodspjevoł, dusza ve mje sę wuspokojiła i vzęła
 31 11|        pogadac.~Wodszedł Mjichoł, a ve mje sę sumjenjé wodezvało:~—
 32 11|         ruchna Nosvjętszi Panjenkji ve vołtorzu. Ji skarnji jô
 33 12|        Jednigo vjeczora — a beło to ve Vjiliją svjętigo Jana —poszedł
 34 12|           jem mu dovoli, choc vjarë ve mje njebeło. Voda bjeżała
 35 12|            dostoł na nogji, vszetko ve mje dreżało wod zibu i wurzasu.
 36 12|          Nje vdarzę sobje, czem beł ve spjiku, czem też to vjidzoł
 37 12|            v czołnje, zaprzęgnjętim ve dva kołpje płinęła krolevjonka.
 38 12|           jakbe ta chorosc vëpoleła ve mje voltorz z pesznim wobrazem,
 39 13|       gorączkę i womonë, jak kąkole ve vjidnim polu. Ale kjej jem
 40 13|        slode mje wostała, wutopjonô ve mgle modri tam, chdze zemja
 41 13|            godkji Mjichoł provadzeł ve vjeczorë Advańtovi, a Godë
 42 13|          chterni voda sę przemjenjô ve vjino. A kjej nadszedł dzeń
 43 14|          roże. Woczë svoje dużé won ve mje vlepjił, jakbe mje z
 44 14|           na długji tidzenje z kulą ve vątpjach. A jak vstoł z
 45 14|        wobrosłich i sicena dużô, co ve vjetrze żëzi na pustim wugorze:
 46 15|      svobodë chvjilach, wutopjonich ve krevji.~Ale ledvo Liza i
 47 16|            pjijovka i provadzeł mje ve vsë prosto do szkolnigo.
 48 16|     czervjonim jak krev vjinem. Jak ve snje jô szedł ze żedem stopjenje
 49 16|             bo to mje lepji słuchô.~Ve vjeczor, kjej jô pjerszi
 50 17|          trąba, a pod pochą trzimoł ve varpjanni torbje łęczk i
 51 17|            rzekł: Dvaji są dvaji! — Ve dvojkę jô sę też nje boję.~
 52 17|        słomę delë nom ludze na leżą ve młinje. Jeden z nich ludzi,
 53 17|           koło, to klekot czuc beło ve dvorze. A jô sę ceszoł,
 54 17|           co vdłuż rzekji provadzi, ve vądole stoją młin i pjiła.
 55 18|                     XVIII~Jak Remus ve młinje na strachu dobeł. ~ ~
 56 18|        nocni stojałë szopë zataconé ve vądole i przëczupłé do rzekji.
 57 18|             Jidzma na noc do pjiłë. Ve młinje bełobe mje straszno.
 58 18|          vjera łeż. Nasedzoł jem sę ve młinje v Lipnje vjele razi
 59 18|         skora jego gładkô sę mjenji ve vszestkjich krosach tęgovich.~
 60 19|           jô szedł, bo tak ju pevno ve virokach Boskjich beło pjisané.~
 61 19|           go poznoł. AIe dusza moja ve mje sę wodezvała, że słova
 62 19|           szło sobje spac. Zapolima ve dvorze svjece i będzema
 63 19|            statecznimi jak Bog Wojc ve vołtorzu, pełen poczesnoscë.
 64 19|           spjevô Smętk. Njico jakbe ve mje wuderzeło i mjc porvało
 65 19|             tobeł nen Strach z nocë ve młinje.~Chcoł sę na mje
 66 20|           Bo cuż? Pobjiłjes Stracha ve młinje, połomoł jes szablę
 67 20|              Ha! Tu ma sedzema, jak ve fortecë. Chto do naju chce
 68 20|          Dobrze tu na tim wostrovje ve strzodku dużich vód, a nad
 69 20|           Ale ma nocovała na Zvadze ve mlinje, a tam Remus nocnigo
 70 20|           kriamko vëbudovoł głęboko ve vnętrznoscach tego wostrovu
 71 20|     przejachoł czołnem i sę zataceł ve vjelgjich jałovcach zoborskjigo
 72 20|             v Bogu, że za tę spravę ve Zvadze jich wobłava naju
 73 21|             spjeszilë do Koscerznë. Ve dva vjidë doszłasma stegnami
 74 21|        brzemjeje z vojska tego ludu ve dnje do modrigo njeba a
 75 21|              Za to, cos të nabrojil ve młinje i ve dvorze, chcą
 76 21|             të nabrojil ve młinje i ve dvorze, chcą cę vsadzëc
 77 21|            z przëmorskjich parafiji ve vjększi jesz leczbje nadińdą.
 78 22|             v gromadze z kompanjiją ve vjes. Bo tam żdaje dvuch
 79 22|             zeszło mje z woczu. Ale ve vsë jô vszeskjim dzeckom
 80 22|          jak kompanjijô maszerovała ve vjes. Jak cę nje wuzdrzelë,
 81 22|            a może i wo nigo Stracha ve młinje.~Ateros łuchej, co
 82 22|            Remusa, co to na Strachu ve młinje dobeł i panu ve Zvadze
 83 22|      Strachu ve młinje dobeł i panu ve Zvadze szablę złomoł, szandarzë
 84 23|         anji znanigo mjedze gburami ve vsë, ten mjoł do viboru
 85 23|     dostatné i rumné naprocem sobje ve vsë stojącé. Karczmarze
 86 23|             za takjim dużim chłopem ve foliszovim vampsu, vjezącim
 87 23|         drogji: jedna v pole, drugô ve vjes, a trzecô v stronę
 88 23|        gvesno takji brat, chternigo ve vojsku na pruskji kopeto
 89 23|    poceszała:~— Nje płaczce Leonje. Ve Vejherovjejô cë kupję kjełbasę
 90 23|             żebe ji dodac cepłoscë. Ve Vejherovje njech sadnje
 91 24|          dlo chorigo człovjeka. Moc ve mje vchodzi njeznanô a vjid
 92 25|             sę zdovało jakbem leżoł ve vjelgjim zomku, v chternim
 93 25|            të sę ze mną woddzękovoł ve Vejherovje, pjęc cvjardich
 94 26|             żiczę, choces mje wonge ve Zvadze srodze wurągoł. Tvoja
 95 26|           jô jezdem tim jistnim, co ve Zvadze njeboszczikovji panu
 96 27|              że mje nje lubjisz, bo ve mje cknjesz Smętka. Ale
 97 27|         puszczovkji wubjił. Vząvszë ve zgodze ze svojim złim przërodzenjim
 98 27|            so wobroł mjeszkanjé, ju ve młinach pod Zvadą pobjił
 99 27|         wostrigo pjilovanjô noprzod ve Vejherovje poznała tak nazvanigo
100 28|           słova:~Koza połkła jeża — ve vtork na vjeczerzę. ~Czężkji
101 28|          znovu sztek czasu i uszedł ve vjecznosc. Kole Zopust jô
102 29|          jak do przisęgji i vlepjił ve mje woczë, z chternich vëzerała
103 29|         poznelë na svobodze.~Jô jak ve snje zavjeseł jem sobje
104 29|         vjelgjich vodach na smętorz ve Vjelu. Daleko to za lasami
105 29|            czimu jô wod vęglovnjika ve vejherovskjim lese zabroł
106 29|        Bożim jinaczi beło napjisané ve gvjozdach vjecznich na njebje.~
107 29|            czubem krza i vząvszë go ve svoją vłodzą, vëstrzelełë
108 29|             To to beło, czimu dusza ve mje płakala, choc mje jesz
109 29|            Dobrą volą woddoł jem sę ve vasze ręce! Tam kjile krokóv
110 30|         spjevac:~— Koza połkła jeża ve vtork na vjeczerzę... ~Ku
111 30|             sodzë. Ale pogrzeb mjoł ve Vjelu z vjelgą paradą. Lud
112 30|             dvaji v gromadze jak no ve Zvadze na litkupje. Takji
113 30|            po nim pjekjelnim trunku ve Zvadze, kjej jô wodecknął
114 31|            czorną farbą zamazané. I ve vszeskjich drugjich viborkach
115 31|          strachu, nje vjedzącë, cze ve vojnje z Francuzem dobędą,
116 31|         sobje vjesoło pogvjizdivoł, ve mje dusza płakała wod smutku,
117 31|           za lasami mjedze ludztvem ve vsach i mjastach, chterno
118 31|          mjedze svojimi na smętorzu ve Vjelu. Żebe ten jesz żeł,
119 31|             na Glonku, wo tańcująci ve vjidze mjesądzovim kopjicë
120 32|             postavjiła ten vjidzani ve vszetkjich rebackjich posodłovjach
121 32|             na woczë, ale mom vjarę ve vas, bo dzirżko i dobrze
122 32|            chdze nje beła zbłądzeła ve vątpjach zemji do jakjigo
123 33|           żebem bez vjidu słoneczka ve vątpjach zemji dukvjił,
124 33|         Będze to przeprava — będze! Ve vampsu mom zaszeti talor,
125 33|            boczë, że to, co robjisz ve zgodze z duszą tvoją, dobré
126 33|            V Koscerznje, v Lipuszu, ve Vjelu zamilkłë zvonë, a
127 33|        dulczącą na zdradlevigo pana ve Zvadze, jak sedzała na stopjenjach
128 33|          naszi jomë pod zemją, jesz ve spjik szla za mną ta Smjerc,
129 33|         nodzeję zdrovo go vëpuscela ve svjat. Ju kose zvonją na
130 33|          Vezdrzoł v gorę i wuzdrzoł ve vëtrupjałi rurze drzeva
131 33|      wuzimkóv vjerzbinovich? Vbjiti ve vesoką wurzmę nadbrzegovą,
132 33|         beło, jak rebocë sę vłożilë ve vjosła, be jim wujachac.
133 33|          chterna mje pokozała svjat ve vszeskjich krosach tęgovich
134 33|        bjednim pustkovju za lasami. Ve vjidze, jakji mje zapoleł
135 33|          boji. Krom tego vjerzi won ve vszetkji povjostkji ludu
136 33|             czężkji list, wovinjęti ve voskované płotno. Vëdobivającë
137 33|     strzelac do iiwostrovóv i ludzi ve vłosnim kraju. Na to sami
138 34|         zańdze do ksędza proboszcza ve Vjelu, a żeli jego volô,
139 34|       dachem.~Provadzełasma sę tede ve trzech ku Korsinovji, mjedze
140 34| woczekivanjć. Sedzałasma przë stole ve trojc: Matka, panna Klema
141 34|           rzekł jem sobje. — Pomogę ve żnjivach, a tej znjiknę,
142 34|       głovje chodzełë, pokąd jô tam ve vjidze kominka woczë i serce
143 34|             sę tede karczmarza, cze ve vsë sedzi jakji szandara.—
144 34|             Njemc szanuję i wuvożom ve vas zastępcę vłodze. Beł
145 34|         brzuch jął trzasc jak petel ve młinje, żem go so muszoł
146 34|            terom sę doznoł. Koszula ve spjiku mje sę na pjersach
147 35|    szkolnigo i zdrzoł, jak naprocem ve dvorze cenjô moji krolevjonkji
148 35|             Vejherovskjich borach i ve vszeskjich rëbackjich i
149 35|        długji, jak litanjijô, chłop ve foliszovim vampsu i mucą
150 35|         przevjezlë na drugą stronę. Ve Vjerzchucenje czułasma sę
151 36|          chterną wopovjodają dzecom ve vjeczorë przë kominku.~Pon
152 36|     bjałczeni. Bo tu navetk ta voda ve vjadrze pochnje po njekatolicku.~
153 36|          reno tępim kurkjem vkolnje ve vątrobę i połkvaterk żołcë
154 36|            podnjosł go, kopnął nogą ve dvjerze i vërzuceł go na
155 36|         bulvë i stojoł całą chvjilę ve vjelgjim dzevovanju. A Trąba
156 37|        poczestnoscë tego, co vasze. Ve vas też, jak v dozdrzenjałim
157 37|           vezdrzoł wostro na mje. A ve mje jakbe pjorun trzasl,
158 38|       Goszkjem ze Zdunóv i vstąpjił ve vojarską służbę do krola
159 38|           Na brzegu ze złota koruną ve vłosach stojała krolevjonka.
160 38|           Buszni z ti mocë, chterna ve mje tkvjiła i za mną szła
161 39|        Dlotego ma so wudbała wostac ve vsë, jaż sę vjodro wostudzi.
162 39|     tuobrocel sę pomału i vezdrzoł.~Ve mje jakbe trzasło! Tec to
163 39|         plachcami dosc cvjardi, ale ve vjele molach torf przezeroł
164 39|            łodegji trovë trzęsłë sę ve vjatrze, chturen nachodzeł
165 39|         plecóv wukozkji szętoleł sę ve vjetrze a vesokji kłobuk
166 39|           Vłose ji czesoł vjater, a ve vjidze gvjôzd szkleła na
167 40|                   XL~Remus sę modli ve Zmartvichvstanjé na gorze
168 40|            Vjitosłav noseł ten znak ve vojnje na Moskolóv, a że
169 40|           na vsë przed woknami chat ve vjeskjich wogrodach. Z lasu
170 41|            przodkóv mojich, chterną ve mje zgodł ju i njeboszczik
171 41|      żorotni i wudba ludzi, chterni ve mje vjidzelë le dovnigo
172 41|             Ko rovnak seła, chterna ve mje vëbuchła v chvjilë,
173 41|        Vesokji Zoborë wostałë slode ve mgle minjonigo szczescô.
174 41|    wotmjenjiło. Rok za rokjem szedł ve vjecznosc, a jô wobchodzeł,
175 41|       wogjiń, tej zaczęła movjic:~— Ve Vileją Svjętigo Jana, kjej
176 41|         szklełë sę łiskjem. jak lod ve mrozové noce. Ale ku reszce
177 41|     dvjerzami, pjęsc jakôs klasnęła ve dvjerze, chterne sę wodemkłë
178 41|             veszła vjelgô postacejô ve vesokjim kapeluszu i długjim
179 41|     wostrzejszô przeprava, njiże no ve Zvadze! Ale i dziso jeden
180 41|             vjadomô droga do Juszk. Ve vjelgjim strachu wo Trąbę
181 41|            moje kraczaje provadzełë ve vjelgjim kole nazod. Jakuż
182 41|          reszce zaszedł do vsë, tej ve vszeskjich woknach beło
183 41|              meszlę. I zaklepoł jem ve dvjerze. A kjej sę wodezvelë,
184 41|          też po spôdk meldovac?~Ale ve mje serce vezbrało żolem
185 41|          verazno szła, jak no wonge ve Zvadze, chdzem tego sługę
186 42|      Veszedł jes bjedni njedovjinno ve valkę dzivnich moci, chterne
187 42|             mje, jak cenjô.~Beło to ve Vjelu na wodpusce. Ludztva
188 42|         trzeba go beło poczestovac. Ve vsë vjedzelë, że won so
189 42|          człovjek. A choc wonji tam ve vsë godają, że të czasem
190 42|             jôj i jęła njimi ceskac ve mje, vrzeszczącô:~— Nje
191 42|             to vom vëboczom, bo nje ve vaszich głovach ten podstęp
192 43|         szczekanjé vartującich psóv ve vsach rebackjich. Som jeden
193 43|         bjałką, chterna na wodpusce ve Vjelu za tobą stojała. Ale
194 43|             tam volimë wumrzec.~Ale ve mje zapadło sę vszestko,
195 43|      mjeszkanjé dlo państva młodich ve vjeselnim domu.~V podzemni
196 43|  wobsvjecałë dzekji szor na jezerze Ve vjidze łiskavjic vëstępovałë
197 43|         vjelgô smolnjica pod njebo.~Ve vjetrze i wulevje, strzod
198 44|            Trąba zgjinął smjercą:~— Ve Vileją Svjętigo Jana, kjej
199 44|          Jak dalek dozdrzisz wokjem ve vjidze zachodzącigo słuńca,
200 44|             zeloné drzevo, wumajoné ve vjińce i kvjatë Za njim
201 44|           Za vistąpk, chteren pravo ve krvji mije, ~Bo to nje kat,
202 44|    Czernjika. Takji won mje zaszedł ve Zvadze. Takji won sę szętoleł
203 44|             Czernjika, a won stojoł ve vestrzodku njich, jak złi
204 44|           sę nje stoł z moji vjinë. Ve valce ze Smętkjem wo zaklęti
205 44|            doł ku vsë.~Pod Bożąmęką ve vsë położeł jem trupa Julkji,