Chapter

  1 1 |        szedł wod samigo zavjitra...~Ludze jesz timi czasi vjerzilë
  2 1 |        povjostkji i pjesnje?...~Ale ludze nje tcą tego, co jim dzeń
  3 1 |      Remusovim rozumje potvjerdzelë ludze, chternim won bodej czasem
  4 1 |     krolevjonkę?~Czującë taką godkę ludze sę nad Remusem litovelë.
  5 1 |          bodej mnji błądzeł, tak że ludze kjivalë głovami i movjilë:~—
  6 1 |      dravoka...~V dzecinnich latach ludze i rzecze svjata nje tak
  7 1 |        Remus nje beł takjim, jak go ludze sądzelë!~Kjej jem ku reszce
  8 1 |            Nje beł Remus jak jinszi ludze. Chto go le znoł tim bjednim
  9 1 |          nje poznoł. Vjidzoł, czego ludze nje vjidzelë, meslił, czego
 10 1 |             vjidzelë, meslił, czego ludze nje meslilë.~Kjej ju smjerc
 11 1 |      kaszubsku, a nje, jak to naszi ludze zveczajnje pjiszą, poł z
 12 2 |             jô mom jęzek skażoni, a ludze mje nje rozumjeją.~Tej mje
 13 2 |             potcevi v nji mjeszkają ludze. A słuńce zdrzi przez wokna
 14 3 |           njego bodejże vodę nosilë ludze ze zomku. Ale ten zomk beł
 15 4 |         wodmikô sę svjat! Jakji tam ludze, jakji chatë, jaką movją
 16 4 |           sę nad żłobem rzekji, jak ludze v procesji. Kjej jem z mojigo
 17 4 |          dzevovac. Woczë mjalë, jak ludze, a stronkę v koł, jakbe
 18 5 |          starô droga, chterną dovni ludze przez brod jezdzilë. Ale
 19 6 |            starodovnô droga, ale że ludze dziseszi volelë nją nje
 20 8 |            vszędze, chdze mjeszkają ludze moji movë i wobeczaju.~Jak
 21 8 |             njitki, blevjązkji i co ludze jinszigo na vsë potrzebovelë.
 22 8 |            won mało zazeroł, bo tam ludze so bezmała vszetko sami
 23 8 |            Zdzevjita va sę, potcevi ludze, co jô to vszetko mom v
 24 8 |           nadrukovac. Jesz cepłą ję ludze vërivają sobje przë dvjerzach
 25 8 |          kjejbe taką mjała, tobe sę ludze zaru doznelë, co wona je
 26 8 |        robota skuńczeła i v jizbach ludze vjid pozapolilë, tej jô
 27 8 |           ti ksążce!~Jakji tam bëlë ludze dobri i lechi! Vszetko,
 28 8 |            nje czetô, jak ma bjedni ludze.~Ale jô wobstoł przë svojim.
 29 9 |      jarzębjinę v polu. Njedziv, że ludze tądka jisc sę boją.~Tak
 30 9 |           skażoną godkę, chterną le ludze na najim pustkovju rozumjeją.
 31 9 |         będą takji mankolije. Dovni ludze v takjim razu zavołelë krevavnjika,
 32 9 |      pjerszô Mszô svjętô dobjegła i ludze vëchodzilë z koscoła. V
 33 9 |           bo tu njedobrze! Njedarmo ludze wunjikają tego zomkovjiszcza.
 34 9 |        vëdovoł jak jizba, z chterni ludze wuszlë, strachem vënekani,
 35 10|         bojoł nje zmudzëc zdovanjô. Ludze na polu stovelë wod robotë
 36 11|         przëszło mało: sami starszi ludze. Kjej Wofjara sę skuńczela,
 37 13|           svój wobrok v stanji, tej ludze wodpoczivelë przë pjeckach,
 38 13|       Mjichoł jął povjadac:~— Stari ludze movjilë vjedno, że takji
 39 13|    vërządzilë? A i z tego pustkovjô ludze sę tacilë po lasach, dobetk
 40 13|           wognja dovają. Dzis naszi ludze wod tego wodviklë. Ale mój
 41 13|             meszlę, że dovnji naszi ludze bëlë vjększi i mocnjejszi
 42 13|             kożdim pokolenjim naszi ludze są mjejszi i lechszi. Ja,
 43 13|            przodkovje, to jesz bëlë ludze wodvożnigo ducha i mocni
 44 13|     kaszubskjim kraju, jak to stari ludze vjedzelë wopovjadac! Vojovelë
 45 13|       pobjegła krevją. Ale dziseszi ludze zaboczilë wo nich vjelgjich
 46 14|      wochota wüszłë z pustkovjô, bo ludze chodzilë, jakbe jim chtos
 47 14|           mje nje rozumje, le naszi ludze na pustkovju?~A won sę przësłuchoł
 48 14|         chcelë jim svobodë dac. Tej ludze chvitelë za bronją, a jô
 49 14|           reszce jednak krol i jego ludze dostelë gorę, a jô burzonem
 50 14|            stvoróv, chterne wuczali ludze znają. A zovją te budovë
 51 14|             takji, że v całim kraju ludze sę ruszac zaczęlë, jak pszczołë
 52 14|            gburstvo, to vjidzelësmë ludze na pustkovju, że jimu njijak
 53 14|          rzekł:~— Boczë, Remus — są ludze takji, co bez bożoka na
 54 15|            Bo vjidzisz, Remus, kjej ludze woprzestelë tim traktem
 55 15|      zataconich v lese, naszlë bëlë ludze na Pustą Noc, chternich
 56 15|              bjedni seroto, że cuzi ludze tvoji movë rozumjec nje
 57 16|             nje movjił le to, czego ludze z chęcą słuchają... Bo żid
 58 16|             robjic geszeft, żeli be ludze sę gorzilë na jego godkę?
 59 17|           poprovdze przezvisko, ale ludze go le Trąbą vołelë a jego
 60 17|           nje będze, przënomnji nje ludze żijąci, bo młin wod vjele
 61 17|          vjele lôt ju nje chodzi, a ludze movją, że tam stroszô. Cze
 62 17|          plecach. Tę słomę delë nom ludze na leżą ve młinje. Jeden
 63 17|           wudbë më bëlë vszescë, më ludze szarvarkovi. A to sę pokozało
 64 17|         godkoma chternich ma prosti ludze njerozumjała.~Bivało, że
 65 17|          potopu — bo tej sę vszescë ludze vetopjilë — sedzała jich
 66 17|         jich jô nje vëmovję — njech ludze wo njim zaboczą — bo jutro
 67 17|            vzął sę i rzekł:~— Pojta ludze! Tu cnota je tovarem i dobré
 68 17|           njezbednjik vołoł:~— Hej, ludze! Przińdzta jutro na litkup
 69 17|          choc to nasz pon a ma jego ludze, to njech vëszkaluje i vëbjije,
 70 18|            to sobje povjodają stari ludze, że są na svjece mole takji,
 71 18|          bojka, chterną sobje stari ludze przë kominku wopovjodają.~—
 72 19|             jesz roz do Zvadë, bobe ludze chcelë wode mje jesz pokupac
 73 19|      wumjeją co vjęcij njiże jinszi ludze. Ten tam njevjelgji to Trąba,
 74 19|          wokno. Tero czuc beło, jak ludze folvarkovi przë harmonjice
 75 19| zavrzeszczoł:~—Pon zabjiti! Bivejta ludze i chvitejta zbojcę! ~Zrobjiło
 76 19|             zavołoł:~— Pjijta dalij ludze i ceszta sę, bo pon vaju
 77 20|             rzekł:~— Remus, żebe to ludze v casnich jizbach mjeszkająci
 78 20|         Żebe nje ten Czernjik, tobe ludze bëlë zaru nad nami sąd spravjilë,
 79 20|            na wopjekę Boską jediną. Ludze za nami będą szukelë, a
 80 20|           całich Kaszub zbjerają sę ludze naszi v Koscerznje na kompanjiją
 81 20|          całi wokrąg nje dostoł. Tu ludze wod vłosnigo doktorovanjô
 82 20|          vsach mjeszkają sami dobri ludze, gburzë i rebocë, co muzikę
 83 20|             straszlevi rëk Trąbë:~— Ludze retujta, bo wutonę!~Beło
 84 20|            mô jęzek skażoni, tak że ludze jego godkji nje rozumjeją.
 85 20|           wognju na svoje ruchna. — Ludze povjodają, że won tu v tim
 86 20|            lecą pjorunovą chiżoscą. Ludze z Lipë wo jego smjercë dzivną
 87 20|   Gołińskjim jezerze, chterno stari ludze nazevelë Lelekovnjicą. Tej
 88 22|           roz wostatni woddzękovują ludze wod ludzi, chorągvje wod
 89 22|             połnją a grzało tak, że ludze v kompanjiji sobje nje vdarzilë
 90 22|           sę.~— Jô jem starô Julka. Ludze mje zovją proroczką i mje
 91 22|          viż provadzi vądoł v gorę. Ludze zvją go Garecznjicą. Tęde
 92 22|              czimu jô vjidzę, czego ludze ze vsë nje vjidzą i czimu
 93 22|   postavjonich v kole jak do tuńca. Ludze wo njich povjodają, że to
 94 22|             i bojkji, chterne stari ludze vjeczorami przë kominku
 95 23|          kota, jaż będze cemnô noc. Ludze z kompanjiji spją na sztreji
 96 23|          tam jisc. Bo choc to naszi ludze ti karczmarze, to procem
 97 23|    provdzevi przezvjisko Dżonk. Ale ludze mje movją Prdzonk, bo furmanję
 98 24|           nad szczudłem. Vëchodzilë ludze a jinszi przëchodzilë z
 99 24|         mjeszczon z berłem.~— Młodi ludze! Je to szek provadzëc taką
100 25|             głęboką vodę. Pevnje to ludze z Potęgovaprzejachelë przez
101 25|        stoji wurzma vesokô, chterną ludze zovją mogjiłą Tuszkovskji
102 26|          postavjił, chdze drudze, a ludze wode mje kupalë. Bivało
103 26|     bednarze. Beło to jesz vczas, a ludze ze vsë jesz popędzalë svoje
104 26|          nazvanô viborkjem, chterną ludze lubjilë barzo kupac. Pon
105 27|      napjisanim pravje. Pravo znovu ludze sobje zbudovolë naksztołt
106 27|          woddzękovanjé ze sądem ale ludze volą wostavjic kavałk ruchen
107 27|             nje tile won som, ale i ludze z pustkovjô, przëmuszoni
108 28|           mô mjec lepji njiż jinszi ludze? Chdze besmë sę też muzikańcë
109 29|            njedovjidzałë, tam naszi ludze ze vsóv bëlö mojimi woczoma
110 29|           vama sę vjidzi. Tec jesta ludze.~—To je prożnô godka! wodrzekł
111 30|            to też wod początku, jak ludze sę na wuczilë mesle svoje
112 31|           rzędami svjodczącich, jak ludze zapobjeglivje procovelë,
113 31|        svoich pruskjich sôdz. Naszi ludze le szeptelë mjedze sobą
114 31|      naprocem nama i rzekł:~— Dobri ludze! Żeli mota przë duszë kromkę
115 31|       Kaszubom Remus. Boczta, dobri ludze: Som Pon Jezus, choc beł
116 31|        nolepji. Żevnotę be dovozilë ludze ze vsi rebackjich, a nji
117 31|          przëmrużonimi woczoma, jak ludze, co mają vjid słabi. Panna
118 31|           kąsk skażoną godkę, że go ludze nje rozumjeją, nje przëvikłszë
119 33|          bełë go vëdałë, njiż naszi ludze. Plinęlë tede dnje całi
120 33|             Jak dobędzesz, povjedzą ludze, że stoł sę cud. Ale cudem
121 33|     Povjodała panna Klema, że stari ludze przepovjadelë ju na pevno
122 33|             pevnoscą. Małi vjarë są ludze, co sę boją, be Jancekrest
123 33|             vjęcij provdë, njiże ma ludze dziseszi vjerzec chcema.
124 33|           ju vojna sę skuńczeła? Ti ludze tu jadą na termin do Vjela
125 34|          noc precz. Potvjerdzilë to ludze ze vszelkjich vsóv vkoł
126 34|      vëbjije!~Po nabożeństvje żdelë ludze na czołnach, cze ksądz jim
127 34|       skorno przejachelë ni mjeskji ludze, to vjidzelë vszetko i dac
128 34|            długji drabjinje moglëbe ludze do njeba vłożac. A jô szukom
129 34|             va sobje żiczeła, dobri ludze?~— Hochvirden! — rzekł na
130 34|          zle! Jak sę dovjedzą naszi ludze, że vë chcece vëvjezc ksędza,
131 35|           vjęcij wumje, njiż jinszi ludze a navetk njiż doktorzë z
132 35|           przez dużą vodę wokrętami ludze ze vszeskjich stron svjata.
133 35|         movę wojcóv naszich.~Jak sę ludze po Mszë Svjęti rozeszlë,
134 36|           wumjelë szkalovac, bo tej ludze z chęcą czetają jich żegovjinë.
135 36|   potępjińcóv, że to njibe nje jich ludze. Za żëcô na zemji to Njemce
136 36|          noszę szkaplerz. Ti drugji ludze, choc movją naju godka kaszubską,
137 36|      człovjek z duszą, jak ma bjołi ludze.  Przëvjozł go sobje nasz
138 36|           nasz pon z Afrikji, chdze ludze mjeszkają bliżij słuńca,
139 36|             na chterni takji bogati ludze vpadną, bo nji mają żodni
140 37|         Kaszubji! Czuł jem, że moji ludze vama psotę robjilë. Vszetkjimu
141 37|           jicli jinszé zvjerzęta, a ludze jich do negji vëtępjilë.
142 37|         Trąba. — Cużbe rzeklë naszi ludze z Lipna, kjejbe vjidzełë
143 39|            kraju rozsepanô sedzała. Ludze pravje vstovelë do robotë,
144 39|       cemnoscë ma dvaji wopuszczoni ludze szekovelësma sobje na trzęsaci
145 39|             Może tu njedalek jednak ludze mjeszkają! — pomesloł jem
146 39|           Może rovnak chdze wuczują ludze, chternim vjadomi sposob
147 40|             gorę wusepac, żebe ztąd ludze moglë podzevovac sę, jak
148 40|            nołożni. Chdze vëmjerają ludze i rodë, tam vjedno co strasznigo
149 40|             selë njiże zdrovi njibe ludze.~Ale Trąba, chturen sę bojoł,
150 40|            spjev płenął. Czulë go i ludze i rozległ sę krzik:~—Tich
151 41|             v kominkach bronjilë sę ludze strzelevi zemje. Ma dvaji
152 41|   advańtovim czasu przed Godi, kjej ludze naszi redzi kupovalë moje
153 41|           na vlosach i brodach, tej ludze rozgrzani przë pjecach dzevovelë
154 41|       chałupë. Gvesno tam mjeszkają ludze, chterni nom povjedzą, chdze
155 41|            tak cecho, jakbe vszescë ludze vëmerlë i le jô som wostoł
156 41|         chojna. Tak vjelgô wona, że ludze z vjosk na milę v krąg vjidzec
157 41|     Zagnanjem i Radolnją. Nostarszi ludze v tich vsach wopovjodają,
158 41|      vszeskjich woknach beło cemno. Ludze spelë, a navetk psë pochovałë
159 41|           bjołi zębë:~— Ko vjidzita ludze, że ten człovjek błądzi! ~
160 41|             smjercë.~— Ko vjidzita, ludze — rzekł Czernjik znovu —
161 41|          tim won nje vjinjen, le ti ludze, co sę wujednac nji mogą.
162 41|           chvjilę nje vëszedł.~Tero ludze zaczęlë mjedze sobą szeptac
163 41|             wodezvoł:~— Dejta poku, ludze, Remusovji! Ten wostri mroz
164 42|          Matkę Boską Sevną. Vszescë ludze z wokolice dalij i krocij
165 42|       vłodzë ji mjeteloka.~— Cuż ti ludze wod cebje chcą? — meszlę
166 42|      przëszedł z pomocą. Zbjeglë sę ludze i napoł wogłuszonigo vëcignęlë
167 42|           Trąbjiną wożenję.~Tak złi ludze ksędzu v wuszë vłożilë!~
168 42|            chce zabjic! ~Zbjeglë sę ludze, jak vjcdno przë takjim
169 43|            jô, co v Lipnje njedobri ludze z tobą zrobjilë! Wożenjilë
170 43|          Cze krom nas dvoje jesz są ludze na svjece? Jaż dnja jednigo,
171 43|      skarupë na vodę. Dzivni jakjis ludze provadzilë vjosla, a czołen
172 43|            cebje nji mogę, kjej złi ludze mje zvjązelë z żadną i mje
173 44|          Vjeprznjicą i Wovsnjicami. Ludze wo njim mają povjostkę,
174 44|            i movjił takji słova:~Va ludze ze vsë,~Pocuż va sę tu zeszlë?~
175 45|         Mjichoł njeboszczik i naszi ludze na pustkovju zvelë studnją.~
176 45|           Kjedem skuńczeł czetanjé, ludze vstojelë do robotë, a stari
177 45|           Na krzik dzeci zbjeglë sę ludze, vëcignęlë Remusa z pod
178 45|         krotkji, ale mocni grzemot. Ludze patrzilë po njebje i pokozivelë