Chapter

  1 1 |        Remusovimu rozumovji. Vjedzelë wonji, żie Remus mjoł wuzbrani
  2 2 |             mogl vëprovadzëc.~Ale jak wonji sę ze mje vëszczerzelë,
  3 2 |               ludztva! Krziknjijle, a wonji sę vezną do żadnigo smoka
  4 2 |             ten czas anji dzevka anji wonji mje njick nje rzeklë wo
  5 4 |              na wogonje wunjese. ~Tak wonji szlë, a jô z njimi. A wob
  6 5 |           jesc, alem sę bojoł:~— Może wonji cë za karę nje przëslą wobjadu
  7 5 |             wobjadu na pole?~Ale tego wonji jednak nje zrobjile, bom
  8 6 |              głovą i rzekła:~— Remus, wonji movją, że të mosz njedobrze
  9 6 |              chodzą v gromadze.~Z tim wonji kavałk mojigo żëcô przëpjeczętovalë...~
 10 6 |          wurosnje jaż do pasa. A mają wonji dzecë? — Nji mają! —Vjidzisz!
 11 7 |      spjeszeła sę Marcijanna. Vszescë wonji trzeji vrzeszczelë do mje
 12 7 |             cesnęła i szła.~Trzë dnji wonji mje tam v ti sodze trzimelë.
 13 8 |               wod zeschłi krevji. Tak wonji vzelë to rozpuszczac cepłą
 14 9 |            szło do mje pitanjé:~— Cuż wonji cë zrobjilë, bjedni chłopku? ~
 15 10|              Tim wona njico rzekła, a wonji mje posadzilë jak pjijanigo
 16 10|              noremné pitanjé:~— Pocuż wonji tu jesz procują? Tec svjat
 17 12|         gospodarzëc po woborze... (tu wonji z Martą na sę vezdrzelë,
 18 12|          przede dvjerzi żdała. Pevnje wonji bëlë na mje wumovjoni.~Jizdebka
 19 13|               vse i pustkovjô. Małoże wonji naszim krzivdë nje vërządzilë?
 20 13|        Szvedzë cze też Francuze. Delë wonji naszim poku, ale ze stanji
 21 13|               a jô zaczął jesc. Njick wonji woboje nje movjilë, jażem
 22 14|               jedni worędzë naszlë sę wonji — pon Jozef i szandara —
 23 14|              prętë kożdi z wosobna. A wonji je tero letkjim sposobem
 24 15|          vjeczorem po roboce przëszlë wonji v njedzelnich ruchnach,
 25 16|               wod mokri vodë. Vszescë wonji: bube, mame i zejde delëbe
 26 17|                Ale to nje bëlë naszi. Wonji gadelë rożnimi cuzimi godkoma
 27 17|              be povjodała bojkji. Tej wonji vszescë wobstąpjilë jich
 28 19|              jak dżod v szpetolu. Cuż wonji mje tu nje naprzikrzelë
 29 19|             tich troje za stołem, jak wonji pjilë i sę vjeselilë. Ten
 30 20|             rąk vëszła. Woboczisz, że wonji nasłą na naju szandaróv
 31 20|                  Bog jich tam vje, co wonji zrobją! — rzekł jem do Trąbë.
 32 20|          Vejherova. V ponjedzołk reno wonji vëmaszerują. Dziso momë
 33 20|            mje dobrze znają. Ale mają wonji tu vjele gôdk wo topjelcach
 34 20|       gburstva na njim stoją. Ale jak wonji chcą z krovą na jarmark,
 35 20|               z krovą na jarmark, tej wonji muszą ję przez vodę vjezc.
 36 20|          szukała jakjigo szałasu, jak wonji go tu lubją vëstovjac, kjej
 37 20|               na vjelgji vodë, ztądka wonji mje vënekalë. Tam deszcz
 38 20|               poprovdze tak zdaje, że wonji tam, chdze smjertelni człovjek
 39 20|             vszetko wobrachovac. Może wonji tą masziną navetk gvjozdë
 40 20|            jich też roz woszukô i tej wonji sę mocko przerachują. Do
 41 21|             długjich set lôt. Vszescë wonji sę tam zeszlë z naszigo
 42 21|           wobrazu Matkji Boskji, szlë wonji tam długo drogą na Kalvarije.
 43 21|             wu svojigo szkolnigo, tej wonji cë le termin przësłac mogą
 44 21|              Ale po proceceji woddają wonji wobroz chłopom najętim,
 45 21|            muszą sami wopłocac. Na to wonji dostaną wosmë talaróv. Ale
 46 21| mjeszczańskjich wopjisivoł Trąba. Ale wonji sę tero zasedlë z muzikańtami
 47 21|             njego przëszła kolej. Tak wonji sobje tam podkorbjelë i
 48 21|              jak svjeca do njeba.~Ale wonji krom tego wusłuchelë mądrich
 49 22|        kjejbem nje beł vjedzoł, że to wonji. Tak wonji vëzdrzelë potcevi
 50 22|             vjedzoł, że to wonji. Tak wonji vëzdrzelë potcevi i stateczni.~
 51 22|        klęknął z drugji stronë. Długo wonji tam klęczelë przed Matką
 52 22|               na Kalvarijach. Ale tej wonji szlë vgromadze trzimjącë
 53 22|        strzeglë naszi svobodë. A tero wonji cignęlë tam, chdze reszta
 54 22|          gnotóv i ti karze z tovarami wonji sę go doznają. Na szczescé
 55 22|          drogę do kompanjiji, chterni wonji ztąd nje vjidzą. Ale żeli
 56 22|             ztąd nje vjidzą. Ale żeli wonji stoją przed karczmą abo
 57 22|              Stach i Franck i Klerik. Wonji sę wod Trąbë dovjedzelë,
 58 22|               spodné deskji voza, tej wonji na spodk vpakovelë moję
 59 22|             szandarovje stoją. Gvesno wonji, jak to kamrot Veber doł
 60 22|          żdelë. Vjidzoł jem jich, jak wonji stoją przede dvjerzi seti
 61 23|             kobjolkji przenjesę! ~Jak wonji ze Stachem wodeszlë, tej
 62 23|       karczmarze, to procem szandaróv wonji vjedno są v strachu i gotovi
 63 23|           splądrovoł jak sę noleżi, a wonji będą v głovę zachodzilë,
 64 23|               przëvekło boso chodzec, wonji sę poterbują. Żebe wonji
 65 23|              wonji sę poterbują. Żebe wonji vjedzelë, jakô sę z nomjilszigo
 66 23|           Vjidzoł jô v Strzepczu, jak wonji sę pokłocilë. Leon vënoszoł
 67 23|              tak dużą jak ta, chterną wonji vom vzęlë.~—Won ję wukrodł! —
 68 23|              stojała v njim voda. Ale wonji nje zatrzimivelë kompanjiji,
 69 24|            parafijnich zveczajóv choc wonji jednak vszescë jednigo ducha
 70 24|             mogł jem sę napatrzëc jak wonji tam stojelë: morzé głóv
 71 24|      wurodzoni dzedzece ti zemji. Ale wonji dzis na nji są le sługami.
 72 24|        kompanjiją — rzekł.~V karczmje wonji sedzelë vszescë. Ti mjeszczanje
 73 24|               przë takji worędzë.~Tak wonji sę tam spjerelë. Ale jô
 74 24|         spjerelë. Ale jô nje żdoł jaż wonji przińdą do jakjigo szeku,
 75 25|       gromadze. Są to grobë stolimóv. Wonji lubjilë sę chovac v sechich
 76 25|          mjedze njimi rozgospodarzec. Wonji sę wo to nje wobrażą i z
 77 25|             mje beł przestrzeloł. Tak wonji bëlë vszescë na mje zavzęti.
 78 25|              spją, moglë vstac, cużbe wonji za woczë zrobjilë vjidzącë,
 79 25|                com jimu wuręczeł i że wonji na pocechę mje połkvaterk
 80 26|               do ti korunë vzevac, to wonji wuvożają za wobrazę.~Tej
 81 26|          wostatni vibork położeł. Tej wonji sę zabjerelë, żebe jisc.~
 82 26|                tich tam nje beło.~Tak wonji mje vëpitivelë, zkądka jô
 83 26|       povjedzoł do moji dusze:~— Będą wonji sę mscëc, kjej sę tego doznają.
 84 27|               rzekł:~— Vjedzoł jô, że wonji cę roz przëskrzenją, Remus,
 85 27|           stron! Za ten knopjęci trel wonji cë njic zrobjic nji mogą,
 86 27|               takjim vistępcą, jakjim wonji v tim cerografje mje pjeczętovalë.
 87 27|           złoti! Knopje nolepszi! Jak wonji cę njemjiłosernje skorelë!
 88 28|            bele mje vëpusceł na volą.~Wonji tam pevnje vszetkjigo nje
 89 28|             rzekł:~— Ala bjedze! Jaką wonji cë tu przed lati muszelë
 90 28|               nji ma dlo zdrovjô. Tej wonji mje głovę wogolilë jaż na
 91 28|           taką mordarską smjercą. Ale wonji mje rąk nje puscilë, le
 92 28|           pjerze pjerzą z baliji, tak wonji nade mną procovelë. Małovjele
 93 28|        trąbjic na zbłądzonigo. Gvesno wonji ju vszescë wo mje zaboczilë.
 94 28|          rzędu żijącich ludzi, jakżeż wonji wo mje jinaczi meslec maja,
 95 29|               gębë.~— Jakjim sposobem wonji vaspana złapjilë?~Won na
 96 29|         njewużetigo pruskjigo norodu. Wonji to njibe porządkji wu naju
 97 29|        vjilczé pravo gardło dusi, ale wonji są mądri, ti naju cemjęzicelc!
 98 29|       njickvortich i slabich na duchu wonji vigodą, strachem i nogrodą
 99 29|             burzëc będzema, pokji abo wonji nje vińdą wod nas, abo ma
100 29|               bronjic nje będę. Na to wonji sę ku mje puscilë. A beło
101 29|                Bronjicë sę wojcze, bo wonji vas do Jonka nje puszczą!~
102 29|               njich przëtrzimało, tej wonji wuskoczilë znovu za płot.
103 29|             zemji i szedł dalij. Tero wonji wod razu vszescc do mje
104 30|              gadej! Boczë: Dobrą volą wonji cę vëpuszcza, bo jidze vojna.
105 31|              sę nalozł na wulicë, tej wonji chiże vësunęlë naprzodk
106 31|            dzevovanju sę ludztva. Tak wonji mje wodprovadzilë jaż do
107 31|               będzë pevnim, Remus, że wonji be nom ti pojigji nje delë,
108 31|          chłopë seti i dzirżkji, tich wonji vszetkjich vzęlë pod jiverę,
109 31|          moglë tłuc Francuzóv. Naszim wonji też nje darovelë: Stach,
110 31|               przed vojskovą komiseją wonji mje wobzerelë, jak sztukę
111 31|               Co do mojich gnotóv, to wonji wuvożelë, żebe jô beł sposobni
112 31|          pruskjigo.~Ale na moję godkę wonji srodze kjivelë głovami.
113 31|         godelë:~— Dobelë Njemce: tero wonji nom dadzą bobu! Njedługjigo
114 31|               nje beło mje dzivno, że wonji sę vzęlë do wobalenjô naszi
115 31|               tich mojich tovarzeszi. Wonji vanożą po całim svjece i
116 31|           znają tu kożdi knjej i rej. Wonji cë go vëszukają i przëprovadzą.~
117 32|            Njech vjidzą i pamjętają!— Wonji i jich dzecë!~Po tich słovach
118 32|              to beło po meslë, bo cuż wonji mje moglë pomoc? Ale jak
119 32|          proszę, besce njikomu vjęcij wonji nje povjedzelë, bobe mje
120 33|               jiverë mjedze kolanami. Wonji jachelë prosto mjedze brzegjem
121 33|            Glonkovji.~— Z taką armiją wonji jidą na jednigo ksędza!
122 33|              Ale ma tero vjedzała, że wonji naju szukają. A ksądz sę
123 33|             verazno vjidzec beło, jak wonji najeżdżają. Vnetk rozeznałasma
124 33|           lica lesnich. Bliżij brzegu wonji nom zeszlë z woczu, ale
125 33|          przevjezc nje chcoł.~ — Tero wonji sę rozsepją po całim wostrovje
126 33|              lase.~Ale v naszą stronę wonji nje zavrocilë. Gorzij! Bo
127 33|                rzekł ksądz. — Ale jak wonji naju pjilują! Szkoda, żesma
128 33|        jegomoscë harbatę wugotovac. A wonji choba przez mjesąc całi
129 33|              zemji lud stolimóv. Żeli wonji może z wurodë nje bëlë tak
130 33|       czervjoni njeprzijocele! Chcelë wonji ji vząc strzelbę, ale zlęklë
131 33|             strzelac nje będze, pokąd wonji będą pjilovac Glonka. Bo
132 33|              będą pjilovac Glonka. Bo wonji vej szukają za jegomoscą.
133 33|             Bo vjedzec vom trzeba, że wonji zakozelë jeżdżac na Glonk
134 33|             vëvrocema na rębë. Chocbe wonji sę tam trzë pjętra głęboko
135 34|    njeprzijacelom. Bo chtuż vje, chto wonji?~Jô vjedzoł dobrze, ale
136 34|           szandaróv v gromadze. Sadną wonji sobje do szklonkji pjiva,
137 34|          pjekle gvesno vëmesloné, jak wonji cë to na jormarku tvoje
138 34|              czężkjimi grzechami. Ale wonji mają takji pjękné słova,
139 34|              takji pjękné słova, kjej wonji vezną, co jim nje słuchô,
140 34|            Terojô też rozumjem, czimu wonji sa gorą nad nami nobożnimi
141 34|              Boga nje woszukosz. Kjej wonji na ten przikłod zabrelë
142 34|            zabrelë klosztorë, nazvelë wonji to sekularizavanjim, zajęcé
143 34|              wotrzimanjé dobetku zvją wonji kontribuceją, zasepanjé
144 34|      szandarami i novimi sędzami zvją wonji civilizaceją, zakozanjé
145 34|          wojcovesti movë i vjarë zvją wonji gjermanjizaceją...~— Dej
146 34|      Napolijona przënekalë, tej vińsc wonji mjelë jak vjilcë z podtrisztcku.
147 34|              pjekło takji zrobjił, że wonji sę zgurdzilë jak zbjili
148 34|          szandaróv, żądac i dodoł, że wonji mają mje na svój koszt do
149 35|           Svjęti. Ale jô rozumjoł, że wonji go sobje z buchë postavjilë,
150 35|              za notą mojich skrzepjic wonji gvesno wumjeją, bo nogji
151 36|           trzeba takjigo sposobu, jak wonji no ze mną v sodzë postąpjilë.~
152 36|               bo sobje przëboczô, jak wonji v nocë na verach skakac
153 36|          svojich, ale v svojim pjekle wonji jich mjec nje chcą.~Na takjich
154 36|        narobjilë. Ale v pjekle svojim wonji mają tile sumjenjô, że sę
155 36|             Tak jô trzimoł mocno.~Jak wonji sę doznelë, żc gvołtem nje
156 36|             nje wodemkną dvjerzi, tak wonji po dobrimu:~— Czotale! Va
157 36|          sobje tu som dom radę! Na to wonji wod dvjerzi wodstąpjilë,
158 37|            varce i rzekł.~— Panje! Tu wonji są!~Pon sedzoł na vesokjim
159 37|         wostatnigo Mestvjina. Prędzij wonji vëmerlë, njiże ti ze Szczecena,
160 37|          przëvjitol sę z panem. Pokąd wonji rozmovjelë, malorz vezdrzoł
161 38|           checzach sami rebocë. Chovë wonji żodni nje chovją, bo nji
162 38|           jich vjatrë z morza! Kjejbe wonji njepjilë tak dobri duńskji
163 39|      chternimi sę Trąba vdoł v godkę. Wonji wopovjadelë, że jesz za
164 39|               dzelu svjata. Ale pokąd wonji mają taką dobrą gorzołkę
165 39|                Dzivno prędko — rzeklë wonji — njevjadomi drogji tam
166 39|            Stroż jich sprovadzeł.~Ale wonji nje szlë prosto na nas,
167 40|          żevnotę vënjesłą ze Sorbska. Wonji njedelë sę roczëc, bo jich
168 41|      pjekjelnim malorzem cze nje, tak wonji za sobą szlachują! Nich
169 41|          jizbje. V tim vjidze stojelë wonji naprocem sebje: Julka i
170 42|            gromadze vanożenjô. A kjej wonji tam v jizbje spjevelë, wuczuł
171 42|            stateczni człovjek. A choc wonji tam ve vsë godają, że të
172 44|      vëstrojonich postaceji.~Podeszlë wonji pod gorę na szerokji plac,
173 44|             njim vjelgji spravë. Będą wonji tero tam v dole sądzëc svoje
174 45|             robotë nje beło. Wob lato wonji na potrzebę je rąbjilë.