Chapter

2501 35     |           njosło dlo chłopoka, chturen na nję nji mogł zgarac, a ju
2502 35     |      tidzenjach beła wona jego bjałka. Na wodlev wona Jaszka z Knjeji
2503 35     |                boli, bo sedzec muszisz na gropku z żolącimi vęglami
2504 35     |               v nen czas, jô jak sobje na łeb vëloł nen połkvaterk
2505 35     |            bełbem zębë scesnął, sedzoł na Szulestkjenim gropku, jażbem
2506 35     |         Szulistkji!~— Trąbo! rzekł jem na to. — Podług moji wudbë
2507 35     |            tropjiło to mje. Ale skorno na Strumjanną smjegji spłinęłë
2508 35     |      wosamętała, jak no za młodich lôt na zomkovjisku v lese.~Gnała
2509 35     |        przińdze do Gduńska, zaprovadzą na rotusz, chdze muszi Kresztofa
2510 35     |          Renkjem jaż do Vesokji Bromë. Na tich wulicach nje vjidzołjô
2511 35     |            bożk mô znaczëc jich vłodzę na morzu a ne wosce v jego
2512 35     |            cuda wopovjodoł ksądz Paveł na Glonku. Vkoł sebje czuł
2513 35     |                zakarovoł vedle Mutłavë na Rebi Renk, tej jô wuzdrzoł
2514 35     |            rebë z Hele i ze sztrądu. A na Targu Kaszubskjim vjidzoł
2515 35     |          njigdze njezabavjił, le szedł na Mszą Svjętą do koscoła klosztornigo.
2516 35     |              Bo wob czas naszi njevoli na Glonku ksądz Päveł mje povjedzoł,
2517 35     |              mje povjedzoł, a przedtim na pustkovju njeboszczik pon
2518 35     |            pjclgrzimkę, be sę pomodlic na grobach ksążąt kaszubskjich.
2519 35     |          stojoł vjelgji marmurovi kam, na czorno łiszcząci ze złocistim
2520 35     |               gorę i wuzdrzoł patrząci na mje jich vjelgji postacije
2521 35     |     łiszczącich pancerzach, patrzącich na mje bjednigo, żorotnigo
2522 35     |             muszoł jem przëlożëc głovę na ten zemni czorni pomnjikovi
2523 35     |              zomkovjiska v lesc zdrzoł na pogrzebovi kondukt pana
2524 35     |            vjelgjim dzevovanjim zdrzoł na mje stari z bjołą głovą
2525 35     |        koscelni a jesz vjększi zrobjił na mje woczë, kjedem za njim
2526 35     |                i rzekł:~— Chcołbem dac na wofjarę Msze Svjęti za dusze
2527 35     |               Won przeczetoł, podnjosł na mje woczë i rzekł:~— Brace,
2528 35     |                 mom ju lôt wosmëdzesąt na plecach, a krotko poł sto
2529 35     |            bjedni zamovjił Mszę Svjętą na taką jintaceją. A të bjedni,
2530 35     |             bjedni, jak vjidzę, chcesz na taką wofjarę dac?~ I zapłakoł
2531 35     |                zvjerząt, vëmjerającich na woczach naszich. Smjerc
2532 35     |                   Dalij, Remus, dalij!~Na zberkach Kęp kvjitnąci jerk
2533 35     |               jem kjile dnji i pozeroł na jasné vodë Małigo Morzô.
2534 35     |               Remus, dalij!~Jô słuchoł na ten zev i sę pusceł ku zochodovji
2535 35     |            pusceł ku zochodovji słuńca na Darżlubską Pustą. Nje rechovoł
2536 35     |                polu. Tovarë jôju vjele na karze nje vozeł, bom go
2537 35     |             dalij!~Drogęm wobroł sobje na Żarnovc, chdze stoji klosztor,
2538 35     |              jô pod Wodargovem naszedł na vjelgji kamiń, chturen,
2539 35     |                do jidzenjô, jaż tu cos na mje vësunęło ze za krza:
2540 35     |                krza: Vąsaté, brodaté a na plecach mjało voruszk, z
2541 35     |                vampsu i mucą barankovą na głovje, vjeząci karę przed
2542 35     |           kuńczą sę katolickji stronë. Na Pomorsce to ju sami jinnovjerce.~
2543 35     |     Mjirachovskjim lese, a ksądz Paveł na Glonku mje povjedzoł, że
2544 35     |               stopjeń do pjekła. A tam na zochod wod jezora mjeszkają
2545 35     |          nalezlëbe jednigo rena Remusa na polu ze zębami do gorë,
2546 35     |                mjec tvojigo potępjenjô na duszë i pudę z tobą. Porę
2547 35     |         Lubkova naju rebocë przevjezlë na drugą stronę. Ve Vjerzchucenje
2548 35     |        czułasma sę jak doma, ale dalij na zochod gorovała godka njemjeckô.
2549 35     |          kanęłë żnjiva, a Trąba njeroz na klepjisku grivoł parobkom
2550 35     |                do tuńca, pokąd jô społ na słomje. Vjele tu dużich
2551 35     |                 Vjele tu dużich dober, na chternich sedzą możni panovje.
2552 35     |               ale serca jich ju poszłë na njemjecką. Tak ma doszła
2553 36     |              czebem strzod tile lutróv na sądze wostatecznim dovrzeszczoł
2554 36     |           chternejô pjerszi roz v żëcu na woczë vjidzę. Tropji mje
2555 36     |               radë, le veznę i zagraję na roznekanjé czornich mesli.~
2556 36     |          chterni sedzoł pon v latach a na procem jimu młodi człovjek.
2557 36     |            procem jimu młodi człovjek. Na kozle vesoko sedzoł kuczer.
2558 36     |                 Ma jim zeszła z drogji na bok, ale pon kozoł zatrzimac
2559 36     |       vjelgjimu dzevovanju pon zavołoł na nas po kaszubsku:~— Zkąd
2560 36     |              tvojim długjim tovarzeszu na sto mil poznołbem Kaszubę.
2561 36     |              godkji wostatné granjice.~Na to vezdrzoł pon na mje i
2562 36     |           granjice.~Na to vezdrzoł pon na mje i rzekł:~— Tos të zaszedł
2563 36     |            scignąc karę tego człovjeka na kozeł a jego pakji vezmë
2564 36     |               kozeł a jego pakji vezmë na voz. A va — pokozol na Trąbę
2565 36     |           vezmë na voz. A va — pokozol na Trąbę i mje — sadnjijta
2566 36     |                i wobłożoni sztamplami.~Na to pon sę zaczął mocko smjac.~—
2567 36     |               ze Sorbska jich zaproszô na goscenę, a të tu mje będzesz
2568 36     |              jak va dvaji, nje vjidzoł na woczë. Nomjilij bem vaju
2569 36     |         przechovoł v duzich szklonkach na pokozkę v mojim muzeum.~
2570 36     |           mojim muzeum.~Trąba vezdrzoł na mje vëstraszoni, tej rzekł:~—
2571 36     |               wo tim szperetusu.~Trąba na to:~— Panje! Kamiń mje spodł
2572 36     |              żem przënęceł sę do pjicô na dzirżkosc. Bo mój kamrot,
2573 36     |            wuznaje.~Znovu pon vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A czimu
2574 36     |          trelóv, chterne nje przëstoją na nas bjednich ludzi.~Wob
2575 36     |              Wob ten czas ma zajechała na dużi plac. Po stronach stojałë
2576 36     |                dużé drzeva a z przodku na nas patrzeła vjelgô scana
2577 36     |          pałacu z łiszczącimi woknami, na chternich porechovanjé trzeba
2578 36     |                voza i kjivnął nom ręką na woddzękovanjé. Zjavjilë
2579 36     |              gozdze z bjołimi łebkami. Na scanach vjisałë wobraze
2580 36     |               łożka. Vezdrzoł jem tero na dużą miskę vodë i na szczotkę
2581 36     |              tero na dużą miskę vodë i na szczotkę i pomesloł jem
2582 36     |       Strumjanni jaż po svjętigo Jana, na to be trzeba takjigo sposobu,
2583 36     |         zgrzebło i kjile vjader vodë i na jednę dobę przëleżni krovc,
2584 36     |             podzękovala Bogu, sadlasma na krzasłach i przemiszlała.
2585 36     |                 A to gvesno za to, żem na katolickjich skrzepkach
2586 36     |           ludzkjigo. Jak Derda klepnął na wokno, tej won ku nom wobroceł
2587 36     |                bjołi zębë.~Tej i jô sę na chvjilę wurzasł nje lecho.
2588 36     |              to jakô womona, co ludzom na woczë jidze, abo jakji jinszé
2589 36     |              wogrodze zbjerô żogovkji, na chternich spac muszą ti,
2590 36     |           muszą ti, co wobmovę robjilë na drugjich ludzi. Won sę smjeje
2591 36     |            przëboczô, jak wonji v nocë na verach skakac będą, njibe
2592 36     |            njibe rebë v jadrach.~— Cuż na svjece! — dzevovoł sę Trąba.—
2593 36     |              sę pjckjelni sąd naradzi, na chturen nasz pon vaju koże
2594 36     |           spravjedlevje wobsądzoni, bo na vszelkji vistępkji ju są
2595 36     |                paragrafë wustanovjoni. Na ten przikłod ti, co v lestach,
2596 36     |              Tim sę peskji vëkrzivjają na vszeskji stronë vjatru.
2597 36     |                takji, co zbankrotovelë na hańdlu z gęsami. Ti też
2598 36     |                nje jich ludze. Za żëcô na zemji to Njemce jich rechovelë
2599 36     |              wonji jich mjec nje chcą.~Na takjich je wurządzoni brzedkji
2600 36     |              pjekło kaszubskji zresztą na tim mô vzątk dobri, bo ne
2601 36     |      potrzebują, bo to je jedini norod na svjece, chturen mô taką
2602 36     |       njepotrzebno vjele gvołu i vojnë na svjece narobjilë. Ale v
2603 36     |              robotë?~— Jô jezdem vobcą na głupich. Mje vësełają, żebe
2604 36     |            człovjeka.~V tiin zaklepało na dvjerze, a Derda rzekł:~—
2605 36     |              gvesno po vaju przësełają na sąd pjekjelni! I po provdze
2606 36     |               rovnak vëzdrzało vszetko na jakji trele. Ale czorni,
2607 36     |             grająci robaczi frantovkji na ti sami trąbje, chterną
2608 36     |             Mjirachovskjim lese co rok na chvałę Bożą, to choba dosc,
2609 36     |            Dąbrovje bjałka mje skuseła na wustrzechę, mje starigo
2610 36     |       chrapjącë, jak mjedzvjedz, szedł na Trąbę, chturen ze strachu
2611 36     |               ve dvjerze i vërzuceł go na podvorzé. Za njim z pjekjelnim
2612 36     |         vëburknął nasz Derda, a tej sę na chvjilę cecho zrobjiło.
2613 36     |             chternim wobmovjocze spelë na żogovkach, gazecorze żegelë
2614 36     |          dobjijelë do dvjerzi. A Trąba na momańt woprzestoł grac i
2615 36     |          Czortë! — vrzeszczoł Trąba. — Na pjekjelni sąd nas cignąc
2616 36     |               vama sę zachcało. A może na żogovkji kłasc, abo gazetë
2617 36     |                sę gvołt i zbjegovjisko na podvorzu, a pokąd jedni
2618 36     |          jednigo v żebra, że won kozła na zemję vëvroceł. Jô mu nji
2619 36     |               vëvroceł. Jô mu nji mogł na njeszczescé przińsc z pomocą,
2620 36     |           przińsc z pomocą, bo z dvoru na dvjerze napjerelë mocko,
2621 36     |                wutrzimac.~Trąba leżąci na podłodze dzarł sę v njebogłose:~—
2622 36     |                 Remus. Tero nas mają! ~Na to ten, co vskokł przez
2623 36     |           przez wokno, pozeroł chvjilę na Trąbę i na mje, przeżegnoł
2624 36     |             pozeroł chvjilę na Trąbę i na mje, przeżegnoł sę i rzekł:~—
2625 36     |                 Tero Traba sę podnjosł na sedzączkę i pitoł:~— Cze
2626 36     |   przegrzeszoni muzikańce!~Tej zavołoł na tich, co sę do dvjerzi dobjijelë:~—
2627 36     |              Jô sobje tu som dom radę! Na to wonji wod dvjerzi wodstąpjilë,
2628 36     |           szvernot veznje! Noprzod mje na pjekjelni sąd porvac chce
2629 36     |               provdę! Jesce vë djobłem na wurlopje v ludzkji postaceji,
2630 36     |                człovjekjem, stvorzonim na vëwobrażenjé i podobjeństvo
2631 36     |             mój druch podnjosłi cesnął na przededvjerzé.~Tero sę nen
2632 36     |              Nasz pon go chdzes wobroł na drodze jak vaju i go trzimô
2633 36     |          provdę. Jô jezdem dvornjikjem na tim majątku i katolickji
2634 36     |             njim béc, bo mô dużé dobra na całi Pomorsce, a tu v Sorbsku
2635 36     |            nocą vkoł nji duchë chodzą.~Na to Trąba ju nabroł vjarë
2636 36     |               grozëc. Trąba podskoczeł na to vjidzenjé, jak woparzoni
2637 36     |           djobeł wod zbjeranjô żogóvk!~Na to wobroceł sę dvornjik
2638 36     |        wobroceł sę dvornjik i krziknął na czornigo, na co ten jął
2639 36     |                i krziknął na czornigo, na co ten jął wucekac, jak
2640 36     |              słuńca, chterno jim skorę na czorno vędzi. Muszałasta
2641 36     |         szvernot z takjimi komedijami!~Na svoji jizbje rzekł dvornjik:~—
2642 36     |         krolevskji.~— Vëboczce! —rzekł na to dvornjik.— Nje znoł jem
2643 36     |             njic dobrigo nje je.~Trąba na to dostol vjelgji woczë:~—
2644 36     |            naszimu panu vstidu — rzekł na lo dvornjik. — Won barzo
2645 36     |                le takji pańskji trele, na chterni takji bogati ludze
2646 36     |           vëmovjic nji mogł, bo strach na mężczeznę nje przëstoji.~ ~
2647 37     |             nami, stanął, jak żołnjerz na varce i rzekł.~— Panje!
2648 37     |                Tu wonji są!~Pon sedzoł na vesokjim krzasle. Bjołô
2649 37     |                 tak daleko, zapusceła?~Na to wodrzekł Trąba.~—  Panje!
2650 37     |         domovjił wo kavałk chleba?~Pon na mje vezdrzoł z wuvogą i
2651 37     |           njepotrzebno mje beło vëpjic na dzirżkosc. Njechże vëpjiję
2652 37     |                sę z pjekła i mom duszę na reminju.~Pon sę smjoł:~—
2653 37     |              mu to vëbjic z głovë.~Pon na te słova dzivno na mje pozeroł
2654 37     |                 Pon na te słova dzivno na mje pozeroł całą chvjilę.
2655 37     |               żc jô, pon tile vsi vkoł na Pomorsce, roczę do sebje
2656 37     |            tich stronach jô, pon Młotk na Sorbsku, jezdem wostatnim
2657 37     |               kaszubskji?~Żeli pudzesz na zochod słuńca ku Łebje,
2658 37     |         kaszubskjigo, wuczułjem czężor na pjersach nje do strzimanjô.
2659 37     |         kvjotkji malovanich. Nad njimi na scanach vjisalë ruchna bjałk
2660 37     |            szklącich srebrem i złotem, na podstavje rozvjeszonich
2661 37     |                rebackji, vjosła, sece. Na podłodze stojałë starodovni
2662 37     |                dobivô v czężkji procë. Na policach vkoł v bestrich
2663 37     |               czężkji sukjanné zasłonë na vjelgjich, jak v koscele,
2664 37     |             jedni wod drugjich zdrzałë na nas z rzędu wobrazóv postacije
2665 37     |               wobroceł do mje, pokozoł na rząd portretóv i pitoł:~— 
2666 37     |               chto to z tich portreróv na nas patrzi?~Ale jô tcgo
2667 37     |             vjesz, czije to vizerunkji na tich scanach. A cuż wodpovjedzą
2668 37     |              co długą regą z tich scan na cebje patrzą, to są naszi
2669 37     |        fudamańtë svojigo norodu. Zdrzë na tego v liszcząci zbroji:
2670 37     |             szczecińskjich: złączeł sę na vjekji z Polską. Vjidzisz,
2671 37     |             przodkach i jich dzejach a na njich wuczą svoje dzecë
2672 37     |               wojcóv. Ale tich pamjątk na scanach jim navetk nje not,
2673 37     |               v żłobje vëschłi rzekji, na chternich dovni mocni prądë
2674 37     |              vojevodóv i ricerzi. Ten, na ten przikłod, to Kancov,
2675 37     |               spłivô, a rękę trzimjąci na Pjismje Svjętim, to Mostnjik,
2676 37     |        spominają wo jich dzejach? Bo i na vaju smjerc norodóv kosę
2677 37     |                   Serce mje krevavjiło na te słova, a v ten som czas
2678 37     |               ti chvjilë, jak jô dovoł na wofjarę za dusze Subisłavóv,
2679 37     |            pokrivałë wustavjoné regami na policach ksążkji. Na procemni
2680 37     |            regami na policach ksążkji. Na procemni scanje vjisoł długji
2681 37     |          malovoł.~Sorbskji pon pokozoł na rząd portretóv, chterne
2682 37     |             ricerze i damë —  ze scanë na naju zdrzą, to są moji przodkovje.
2683 37     |                 malorz vezdrzoł wostro na mje. A ve mje jakbe pjorun
2684 37     |             tam, chdze njebo sparło sę na vodach, dużô czervjonô kula
2685 37     |              jak wognjistô kula zaszla na podnjebju, chiże komuda
2686 37     |            kjile v goscenje.~Ale Trąba na to vëstąpjił i rzekł:~—
2687 37     |                 Jô jezdem jak smjecoch na polnich drogach, jak drozd
2688 37     |             polnich drogach, jak drozd na vjetvji v lese, chturen
2689 37     |     dvornjicach czuję sę, jakbem leżoł na żogovkach, jakbe mje skorę
2690 37     |             Remusa not będze. Vrocę sę na noc vjedno, jak jozc do
2691 37     |            Njech tak będze!~Kjej ma sę na noc kładła v łożka do spjiku,
2692 37     |               To cë tu, Remus, je mol, na chternim za żodne grzechë
2693 37     |           jinszta, chturen to żogovkji na podchlasnjicę zbjerô. Bo
2694 37     |         starich ludzi, że są takji, co na kjile molach v jedni godzenje
2695 37     |             mjeczem vojuje, ale vjedno na naju njeszczescé i zgubę!~—
2696 38     |             naju nje będze.~A jô rzekł na to:~— Ajô jezdem wudbë,
2697 38     |         chturen vëbavjic. chtuż veznje na sę? Belë takji chvjile,
2698 38     |              chvjile, żem sę chcoł dac na to, alem sę doznoł: Nje
2699 38     |              jego jakbe zeloni vjid sę na chvjilę zażeloł, be zaru
2700 38     |             tim vjelgjim pęku papjoróv na stole, chturen vjidzisz,
2701 38     |                mje i rzekł:~— Vsadz go na głovę!~Tak jô vsadzoł nen
2702 38     |            vsadzoł nen ricerskji szołm na głovę, przëvekłą zveczajno
2703 38     |            szołm wod razu przëlnął mje na głovę jak wulani. V ti chvjilë
2704 38     |                mje pozeroł ku potretom na scanje i na wotmjanë ku
2705 38     |                ku potretom na scanje i na wotmjanë ku mje, carł łosenę
2706 38     |     podprovadzeł przed vjelgji wobroz, na chternim jô wuzdrzoł ricerza
2707 38     |                i szołmje. Pod wobrazem na tablicë v dzivnich povëkrąconich
2708 38     |               czężkji wucerpjelë ranë, na zopłatę pjęc set talaróv
2709 38     |         wobdarovani majątkjem pod Rigą na Inflancech. Tamże podł smjertelno
2710 38     |              roz vezdrzoł pon Sorbskji na mje z vjelgą wuvogą i povjedzoł:~—
2711 38     |      szlachujesz, pokąd mosz ten szołm na głovje. Bo ten szołm nom
2712 38     |            vjatrë jim gębë vëkrzevjiłë na jeden bok, jak na ten przikłod
2713 38     |          vëkrzevjiłë na jeden bok, jak na ten przikłod starnjevkom.
2714 38     |            sobje poprzësigł: Njigde ju na mojich katolickjich jinsztrumańtach
2715 38     |             rąganjé, jednak mje vjedno na woczë łazi. Nje bełbem sę
2716 38     |             njim jesz słonuszko veszło na njebje, i długo wusnac jem
2717 38     |         zdrzącë, że Trąba ju beł dovno na vjatrach morskjich wu rebokóv,
2718 38     |           sobje vjinjen. Njech sę msci na Dcrdze, chturen tero dzeń
2719 38     |               nje dovjerzô zańsc tobje na woczë.~Vjeczorcm nalozł
2720 38     |               v ni dvornjicë z woknami na jezora i morzé. Przez dużi
2721 38     |         wostavjivszë slode dużi wogjiń na njebje. Łuna tego wognja
2722 38     |           tvarze dovnich dam i ricerzi na jav, jaż te na nas zdrzałë
2723 38     |               i ricerzi na jav, jaż te na nas zdrzałë jak zevi.~V
2724 38     |               przesvjecałë przez skorę na rękach i skarnjach. Pjęknô
2725 38     |           sedzoł kol vjelgjigo komina, na chterniin sę poleł wogjiń
2726 38     |               chopającë vonją brzadovą na całą dvornjicę. Bo nen vjekovi
2727 38     |        dvornjicę. Bo nen vjekovi pon i na młodô panna, to wostatné
2728 38     |                malarza i rząd wobrazóv na scanje.~Wob ten czas wogjiń
2729 38     |            scanje.~Wob ten czas wogjiń na njebje gusł. Damë i ricerze
2730 38     |          dvornjicë, jak zapanuje ceszô na szerokjim polu przed burzą
2731 38     |            zgjęła głovę v teł za sebje na woparcé krzasła. Woczë ji
2732 38     |           pjoskjem przëmorskjim ku nom na Sorbsku vędruje człovjek
2733 38     |        Svjętovjitovim posągjem svjeceł na bjołé wurzmë svjęti Arkonë...~
2734 38     |        podmovjił vojnë Svjętopołkovich na Gduńsku braci, Smętk, co
2735 38     |               woczami zdrzało drzevczę na mje:~—Tvojigo gnjozda vesokji
2736 38     |                 A mje vłose zjeżelë sę na głovje — pjerszi roz v mojim
2737 38     |                nich vjelgjich wobrazóv na scanje jęlë vëstępovac v
2738 38     |               dalij ze złoconich łożóv na scanje. Panna Slavjina,
2739 38     |              sprovadzenjé czarami moru na rod Grifovi, panująci na
2740 38     |               na rod Grifovi, panująci na Pomorzu i v wosemdzesątim
2741 38     |               lukji v łożach portretóv na scanje wuderzałë woczë,
2742 38     |              Slavjina wobroceła pomału na mje svoje szeroko wodemkłé
2743 38     |               vczora stojoł ze szołmem na głovje, maklającë procem
2744 38     |               za volą Boską może zińsc na zemję i formovac sobje wurodę
2745 38     |           wobracac ku vjelgjimu woknu. Na jego podstavje kożdô linjejô
2746 38     |                jak kamiń czężkji padło na dno moji dusze:~— Ga Łeba
2747 38     |             moji dusze:~— Ga Łeba mdze na Sorbsko szła ~A z Chołmu
2748 38     |               zgodë gra~Ku vschodu tu, na zochod tam, ~Po bjołi Hel,
2749 38     |             jem vjidzoł, jak vëskoczeł na przodk malorz, chturen po
2750 38     |              Slavjina i czężko wupadła na krzasło. Gvołtovné krampë
2751 38     |               do pomocë i zaczął vołac na służbę. V ti chvjilë vszeskji
2752 38     |                sę stałë zjavą. Nje jak na wobroz, ale jak przez dużé
2753 38     |               ale jak przez dużé wokno na jakji cuzi svjat jô vjidzoł:~
2754 38     |                smjeg. Dach sę vspjeroł na słupach vesokjich, toczonich
2755 38     |              voda kaminja dużim łękjem na ksztołt łóż wobjimala vjerzeje
2756 38     |              drzeva, jak v zvjercadle.~Na brzegu ze złota koruną ve
2757 38     |               straszlevigo vezdrzenjô. Na procemnim brzegu v bestrich
2758 38     |            nogoma pod sebje jak krovc. Na głovje mjała muckę ze sto
2759 38     |                gęba. Skarupë ceskającô na vodę krzikała: Njevorto !
2760 38     |          tirzeło vojsko długjim rzędem na vesokjich konjach ku pomocë
2761 38     |               rzece. A chtuż to jachoł na przodze? V jedni ręce trzimoł
2762 38     |              pancerzu jachoł z szołmem na głovje a z wurodë zdrzoł
2763 38     |             rzece. Priskałë przede mną na vszeskji stronë wukozkji
2764 38     |          stronë wukozkji ze rzekji, le na brzegu wostala bjałka "Njevorto"
2765 38     |                jich sę zesepało tesące na mje i na moje vojsko. Wobrzedlevi
2766 38     |               zesepało tesące na mje i na moje vojsko. Wobrzedlevi
2767 38     |               koń blodł i sę zamjenjoł na bladą cenją. V mojim ręku
2768 38     |               ręku mjecz, vezdrzoł jem na moję zbrojną pravjicę. Tam
2769 38     |           sługa je za małi i za bjedni na taką robotę! Ten szor zjavë
2770 38     |                Ten szor zjavë i provdë na wotmjanë, wurzas, żol, tesknjączka,
2771 38     |             koła Smętkovigo vozu! A tu na progu tvoji proce podosz
2772 38     |                mosz...~Wobudzeł jem sę na łożku, a znani mje dvornjik
2773 38     |         rozpjęti, be mje cucëc, a tero na pjersë moji sę szkleł znak
2774 38     |          wurzasłi mojim womglenjim, że na njic vjęcij nje doł boczenjô.
2775 38     |                   Gorzełasta sę gvesno na mje! Ale cze jô nji mjoł
2776 38     |                som Złi kożdi roz kanje na zomkach szlachtë kaszubskji,
2777 38     |               i jego pjeknô corka pudą na drugji svjat, tej tu vszetko
2778 38     |             voza łiszczącimi gvjozdami na njebje a przed nami njizko
2779 38     |         gvjozdë. A jô wodrzekł:~— Pudę na nę gvjozdę przed nami, bom
2780 38     |               naju pjekjelni służkovje na sąd brelë, mało, że cę nje
2781 39     |               XXXIX~Remus vëzbivô karę na Łebskjich Błotach v noc
2782 39     |               małich rebackjich checzi na kraju rozsepanô sedzała.
2783 39     |           pravje vstovelë do robotë, a na nasze pitanjé rzeklë:~—
2784 39     |           Mjirachovskjim lese. Zdrzącë na te vodë, przëboczeł jem
2785 39     |              vojsko cenji, chterno mje na woczë przëszło v ti minjoni
2786 39     |             krople, co scekałë z drzév na nasz sicenovi dach mjedze
2787 39     |                të mje vleczesz jaż tu, na ten kuńc svjata, tego jô
2788 39     |             gorzeł, bo ten nocni marsz na njevjadomich drogach a pjoskovatich
2789 39     |             mje sę pesk nje vëkrzevjił na ksztoł starnjevkjenigo.
2790 39     | starnjevkjenigo. Tak jô ju z tobą pudę na kuńc kaszubskjigo svjata,
2791 39     |            bjeżi, głębjô takô jak noc.~Na małi czołen vnjesłasma moję
2792 39     |             dovoł i rovną vogę. Drugji na małim maszce rozpjął żogjel,
2793 39     |         wostudzi. Ale ledvjesma zjadła na kraju wobjod z naszi torbë,
2794 39     |           błota za sobą. Szerokô droga na nje provadzeła, na chterni
2795 39     |               droga na nje provadzeła, na chterni dva voze sę vëminąc
2796 39     |             pjekarnjiku. Chdzes daleko na grądach v błoce stojalë
2797 39     |            tuteszich i naju naprovadzi na jaką chatę ludzką. Przërechlivszë
2798 39     |           rebackji ruchna, chterne won na sobjc nosi. Takjich vesokjich
2799 39     |               szkolni. Vjesz të co? Jô na njego zavołom! Choba drogę
2800 39     |            Slavjinę, porvoł takji gorz na njego, żem chiże postavjił
2801 39     |               żem chiże postavjił karę na stegnje i lecoł na njego.
2802 39     |                karę na stegnje i lecoł na njego. A mesloł jem sobje:~—
2803 39     |          jezdes krevni!~A won stojoł i na mje żdoł. Ale jak jem nadbjegł
2804 39     |                jak jem nadbjegł krotko na kjilkanosce kraczajóv, zasmjoł
2805 39     |               do Trąbë, chturen też ju na mje vołoł. Kjedem naszedł,
2806 39     |             Kjedem naszedł, sedzoł won na moji karze i zdrzoł z wurzasem
2807 39     |            zdrzoł z wurzasem v woczach na gruńt pod nami, wobrosłi
2808 39     |           kołami karë vodni vëchodzełë na vjechrz bąble.~— Remus! —
2809 39     |             won.— Tero ma wostała sami na tich vjelgjich błotach a
2810 39     |               jego naprovadzeł naju tu na tę straszlevą zibją.~— Zgjinął
2811 39     |               sovë v nocë. Won tu naju na njeszczescé naprovadzeł
2812 39     |                v mule. To naju skuseło na zibjącé Błota! Gorą je narva
2813 39     |                i szarą komudę zacigała na tich zibjach bcz kuńca. 
2814 39     |          trzeba chcącë njechcącë dalij na jakji suchi mol, chdze besma
2815 39     |              wustavjiłasma karę, sadła na nji i przemiszlała.~Dalij
2816 39     |              duchë spjeszno chcelë nas na tich błotach przëkrëc czorną
2817 39     |             vjatrze, chturen nachodzeł na letkjich nogach wod morzô.
2818 39     |                i tam chmurë zeszłë już na zemję, tej nom sę zdovało,
2819 39     |               przetłoczëc. Z Błot szła na nas jakbe z varu ropa a
2820 39     |                strachoł wobrocëc woczë na tę cemną noc vkoł naju.
2821 39     |          dechtovné płotno, położeł jem na spodk. Trąba, scinając i
2822 39     |               ludze szekovelësma sobje na trzęsaci zibji nocną leżę...~
2823 39     |         Łebskjigo. A to je posle dalij na te Błota. Tej më popłinjemë.~—
2824 39     |         szklełë sę szerokji plutë vodë na trzęsavjiskach. Wod czasu
2825 39     |          womona i gvesno njic dobrigo.~Na chvjilę to psóv wujodanjé
2826 39     |             njebivałi vjelgoscë, rogji na plece a nozdrza ku gvjozdom,
2827 39     |         priskała Za zvjerzem natirzeła na vjelgjim konju postacejô
2828 39     |               ve vjidze gvjôzd szkleła na ji głovje małô koruna złotô.
2829 39     |              Tak chiże ta zjava kanęła na Błotach i zgjinęła na vschodze,
2830 39     |           kanęła na Błotach i zgjinęła na vschodze, chdze porene mjało
2831 39     |        zgjinęła pod kopetami konji. Le na gvołt trzęsavjisko sę zazibotało.
2832 39     |             beło?— szeptoł Trąba, dużi na mje robjącë woczë Tec to
2833 39     |                meslisz? Czebe nje vząc na pomoc moji kanonë?~Przëboczeł
2834 39     |             chvjilë stari nasz Mjichoł na pustkovju, jak won tam za
2835 39     |              tam za mojich młodich lôt na zemę i mroz trąbjic vekł
2836 39     |               zemę i mroz trąbjic vekł na zbłądzonigo. Tak rzekł jem
2837 39     |                tim jinnovjerczim kraju na te straszné trzęsavjiska,
2838 39     |                sodł smutni i zvątpjałi na przevroconi karze i rzekł:~—
2839 39     |               smjercë. Rozzeroł jem sę na vszeskji stronë, jaż ku
2840 39     |               svoję trąbę z novą sełą. Na rozdzerająci zev trąbë vjid
2841 39     |            dovoł znak, że czuje. Trąba na chvjilkę woprzestoł i rzekł,
2842 39     |              może bëc człovjek, co nom na retunk jidze.~Jô zrobjił
2843 39     |             jednę z mojich ksążk, cobe na vjid vëtrafjił, chto narna
2844 39     |                 chto narna chce pomoc. Na szczescé płotno beło tak
2845 39     |              jem, że ksążka naznaczonô na spolenjé beła jedną z tich,
2846 39     |                 A tero, kjej cebje dom na wogjiń do pożercô, może
2847 39     |             vëvijol nją jak pochodnją.~Na to chiże zbliżała sę latarnjô,
2848 39     |              Ale wonji nje szlë prosto na nas, le robjilë dzivné koła,
2849 39     |                i smolonich zidvestrach na głovach, z chternich jeden
2850 39     |               z głovë. Chocbes ję vzął na plece, nje dosz radë. Błota
2851 39     |          będzesz sę mokł, njim duńdzcs na cvjardi gruńt.~Żol mje beło
2852 39     |                lôt służeła vjerno. Ta, na chternim vozeł po kraju
2853 39     |             zjął moję pakę z nji, vzął na plece i dążeł slode rebokóv.
2854 39     |         przevodzcami, skokającë z kępë na kępę zaszła do chałupë,
2855 39     |              porę płoszczóv rebackjich na przëkrëcé. Płoszcze te vonjiłë
2856 40     |              modli ve Zmartvichvstanjé na gorze Revekole i je svjodkjem
2857 40     |             wostatni koscoł kaszubskji na Pomorsce. ~Do rena jô wodecknął
2858 40     |               wobskocała bjałka wogjiń na wognjisku, nad chternim
2859 40     |                njim nje vekleszczeł sę na dvor z jednigo i drugjigo
2860 40     |             rebokami dobrze. Ale dzecë na nas zdrzałë njick nje rozumjejącë.
2861 40     |          wostatné pamjątkji kaszubskji na ti zemji, jakbe je zasepałë
2862 40     |          zvątpjenjé v ti dziseszi nocë na Łebskjim Błoce. Ale ten
2863 40     |             chternem doł wumjerającimu na Lipińskjich Pustkach.~Trąba,
2864 40     |                vjidzoł. Trzimało go to na moje dzevovanjé dosc długo.
2865 40     |          wubeło. Mogłbem rzec, zdrzącë na cebje, że stoji przede mną
2866 40     |            vjetrznjokji, krziżująci sę na szczitach chat tam, chdze
2867 40     |               Długo jô stojoł i zdrzoł na wobroz vjelgjigo Mostnjika,
2868 40     |        fudamańta szerokô rzeka Lupava. Na vschod i zochod słuńca,
2869 40     |                vschod i zochod słuńca, na nort i połnjé vjidzec rozcignjęti
2870 40     |                moja dusza płakała jako na smętorzu mojich braci.~V
2871 40     |            braci.~V tim Trąba, sedząci na zemji, tak przemovjił:~—
2872 40     |           woporządzeł. Ale jô, zamjast na ten pjękni kraj, vjedno
2873 40     |             kraj, vjedno patrzec muszę na cebje. Cuż të jezdes bez
2874 40     |               dom! Bo jô mom też duszę na reminju!~Na to jô rzekł:~— 
2875 40     |              mom też duszę na reminju!~Na to jô rzekł:~—  Dziso vëspjima
2876 40     |                vanożec będze.~Rzekł mu na to Derda :~— To też pon
2877 40     |             Trąba. — Bo ma go vjidzała na Łebskjich Błotach! Ale pon
2878 40     |                ducha. A znak ricerskji na tvoji pjersë vjidzoł tu
2879 40     |            znak nosilë polskji ricerze na zbrojach a zvelë go ringrafem.
2880 40     |               noseł ten znak ve vojnje na Moskolóv, a że to jego ringraf,
2881 40     |             svjodczi herb nasz, vëreti na telni stronje. Zdrzë: młotk
2882 40     |        rozeznac sę daje... Vjidzoł jes na portrece mojigo przodka
2883 40     |                 dostoł jem sę do gbura na pustkovjé, chdze mje vëchovelë
2884 40     |         pustkovjé, chdze mje vëchovelë na parobka. Ale seła mocnjejszô
2885 40     |             ten ricerskji znak doł mje na vłosnosc człovjek barzo
2886 40     |            Żeli tak, to ringraf vroceł na pjerse vłoscicela, a zlecenjé
2887 40     |               zomku Sorbskjirn vsadzeł na głovę szołm Vjitosłavovi.
2888 40     |                przedstavjił jako czort na wurlopje, vesoko podnjosł
2889 40     |                tak të będzesz mje mjoł na sumjenju!~Tak jô mu przërzekł,
2890 40     |       wuscesnął za szeję, jak brata, a na woddzękovanjé povjedzoł:~— 
2891 40     |               ju połknęła chmura kurzu na drodze, vestchnął i rzekł:~—
2892 40     |           pjerszim klasnjęcu mjeteloka na chrzebce mojim! A chocbe
2893 40     |     novonarodzonigo dzecka!~Kjej jesma na drugji dzeń z daleka wuzdrzała
2894 40     |               jak z pod zemji grzemot. Na ten koscoł, z chternigo
2895 40     |           kvjotkji te same, co wu naju na vsë przed woknami chat ve
2896 40     |      przëwoblekł te samorodni kvjotkji na grobach V novotni połovje
2897 40     |           Bliżij pod koscołem, chturen na ten njemjeckji porządk patrzeł,
2898 40     |              mogł vëczetac jich mjona. Na njemjecką pokrąconé czetoł
2899 40     |     grzemotovich. Bo chiże, jakbe wona na nas żdała, pobjegla czężkô
2900 40     |             movę tich, co ję zbudovelë na Jego chvałę.~Zdrzoł jem,
2901 40     |              Zdrzoł jem, jak wuroczoni na ten poląci koscoł, v chternim
2902 40     |             moc ludztva zgromadzeła sę na smętorzu. Ale jô nje vjidzoł
2903 40     |           ludzi, le muszoł jem patrzec na len poląci koscoł, z chternigo
2904 40     |                zgnjece... ~Jednak tero na retunk nim stareszkom vëszukoł
2905 40     |                Ale v ti chvjilë kanęła na dachu jedni z grobovich
2906 40     |                ze spiczastim kłobukjem na głovje. Czort ten cze człovjek
2907 40     |             mocë za sobą, a pokazującë na tego, co to wokno vëbjił
2908 40     |              Njevjidzoł të, że ten tam na dachu, to nen pjekjelni
2909 41     |              Straszné przigodë v chace na polu. Smjerc Trąbë. ~Nje
2910 41     |            jesz tile. Wumęczenjé legło na mje, jak kamiń czężkji,
2911 41     |           długjimi tidzenjami jô leżoł na łożku przemiszlającë. Ale
2912 41     |           njeboszczik krol jezora. Ale na moje vjelgji mesle kładłë
2913 41     |         ricerskji szołm mojigo przodka na głovę, ta seła ju wusnąc
2914 41     |                 żem prożno wucekoł tam na ten smętorz kaszubskjigo
2915 41     |               duszą. Założma krolestvo na jezorach: jô krol a të moja
2916 41     |            Trąba navjedzeł, jiscącë sę na svoję bjałkę i kjej jem
2917 41     |                svoję bjałkę i kjej jem na sobje czuł woczë ludzi,
2918 41     |              czuł woczë ludzi, zdrzącé na poł ze vzgardą na poł z
2919 41     |              zdrzącé na poł ze vzgardą na poł z litoscą, to moja dusza
2920 41     |               przëgnjotł do zemji, jak na za dzecinnich lôt, kjej
2921 41     |           wokjem mocko podbjitim, sodł na zedlu i rzekł:~— Jak vjidzisz,
2922 41     |               bjałką, jak to sę noleżi na żenjałich ludzi. Klinë możesz
2923 41     |          żenjałich ludzi. Klinë możesz na mje czosac, tak jô jezdem
2924 41     |      Głovczeckjim koscele, tich won mô na sumjenju, żeli won tam mô
2925 41     |              jakji gorszé brzedalstvo. Na mój głupi rozum Czernjik
2926 41     |           njepotimu po nich przigodach na Pomorsce. Cerplivje, jak
2927 41     |               bjałkjenimu mjetelokovji na plecach. Jak ze mną vëchodzeł
2928 41     |              nocë, kjej będzema leżała na sztreji, zańdze nen pjekjelni
2929 41     |                zbjeranjô i naju porvje na jaką zibję. Ludzkô moc tu
2930 41     |                 że ju nji mom sełë dąc na moji kanonje vjęcij njiż
2931 41     |           Trąbą vzęlasma sę v ten czas na vędrovkę po vsach. Wu mjc
2932 41     |             redzi kupovalë moje tovarë na podarunkji dlo dzeck v Bożé
2933 41     |               Trąba mje pakovał szopkę na karę, chterną v gburskjich
2934 41     |              żłobje. Przë tim won groł na skrzepjicach i spjevoł:~—
2935 41     |                jizbach wod polącich sę na kominkach vjelgjich szczép
2936 41     |                zveczajno starszi brelë na stronę valkjerz, żebe dzecë
2937 41     |                v ruchnach, ze smjegjem na nogach i żłodzą na vlosach
2938 41     |            smjegjem na nogach i żłodzą na vlosach i brodach, tej ludze
2939 41     |       Rotębarku i chcała przez Juszkji na Vdzidze. Ale ledvjesma vëszła
2940 41     |                ledvjesma vëszła ze vsë na szeroką drogę, podnjesła
2941 41     |                wobzerała. Dovno ju nom na woczë bełbe beł muszoł przińsc
2942 41     |            vjidzec.~Tak jô sę rozzeroł na vszetkji stronë i wuzdrzoł
2943 41     |              takjich nocach przed lati na pustkovju vëchodzeł stari
2944 41     |        vëchodzeł stari Mjichoł trąbjic na zbłądzonigo.~— Jô żodnigo
2945 41     |               vjidu nje vjidzę — rzekł na to Trąba. —  Ale dosc, że
2946 41     |           svjeceł ju barzo vcrazno. Ma na njen dążeła chiże, gnani
2947 41     |            dobré poł godzenë veszłasma na małą gorkę, na chterni stojała
2948 41     |               veszłasma na małą gorkę, na chterni stojała chałupa,
2949 41     |               tovarem i Trąbovą szopką na nji pod woknem. Trąba chvjądającë
2950 41     |           skałami szkleł sę vjid. I tu na nasze klepanjé njick sę
2951 41     |               żodnich v jizbje nji ma. Na glenjanni podłodze sedzała
2952 41     |         straszni nocë vëszła z wobrazu na scanje na krotką chvjilę.
2953 41     |             vëszła z wobrazu na scanje na krotką chvjilę. Ale wod
2954 41     |          Garecznjice, jak jô ję poznoł na moji pjerszi kompanjiji
2955 41     |              be pochvalic Pana Boga.~— Na vjekji vjekóv, Amen! — wodrzekła
2956 41     |               pjerszi roz mje vjidzała na drodze do Slrzepcza. A tam
2957 41     |        Sorbskjim portret mój vjisoł, a na pjersach jô noseł Vjitosłava
2958 41     |              movjic:~— Vjidzałam cebje na Sorbsku. Vjidzałam cebje
2959 41     |            tvojigo tovarzesza tonącich na Łebskjich Błotach i zanjesłam
2960 41     |               com cë rzekła przed lati na drodze pod Garecznjicą. —
2961 41     |                roz drugji nańdzesz mje na svoji drodze. I tede sę
2962 41     |             tobą movjic.~Tej vezdrzała na Trabę:~— Przënjes, człovjeku,
2963 41     |             nalezesz. Jô zrobję wogjiń na kominku, bo vama będze zemno.~
2964 41     |                Julka momańt zagrzebała na kominku i dołożeła porę
2965 41     |        dołożeła porę szczép z gromadë, na chterni przedtim sedzała,
2966 41     |               chopało z kominka: Trąba na gromadze szczepóv, Julka
2967 41     |               gromadze szczepóv, Julka na zedlu naprocem wognja, a
2968 41     |            zedlu naprocem wognja, a jô na dregjim zedlu v bok. Na
2969 41     |                na dregjim zedlu v bok. Na dvorze veł vjater i sepoł
2970 41     |                svjistanjim fale smjegu na scanë i dach chałupë, klepoł
2971 41     |               Małą chvjilkę a stanjesz na rozestajnich drogach. Dvje
2972 41     |                kaczka z woborë. Nabędą na cebje pravo, ale të pudzesz
2973 41     |           chvjilë prisnęło ze szczepóv na wognjisku skrami, jaż na
2974 41     |               na wognjisku skrami, jaż na jizbę, a płomiń wognja zgurdżeł
2975 41     |                jakbe ję chcoł vëvrocëc na rębë.~Starô Julka wobroceła
2976 41     |                vjekovała. Położ drevna na wogjiń.~Kjej jem przëłożeł
2977 41     |                sę zrovnają, będzesz të na Łisce. Wobrządk stari, jak
2978 41     |         Wobrządk stari, jak żëcé ludzi na ti zemji, wobchodzeł będze
2979 41     |          mrozové noce. Ale ku reszce i na ji skarnjach drgnęło, bo
2980 41     |               va tu stojita, jakbe vom na woczach stanął som szatan
2981 41     |             besta mje povjedzała drogę na goscińc do Koscerznë.~—
2982 41     |           żorotnim chłopje — i pokozoł na mje — ducha Vjitosłava z
2983 41     |            Prożnô tvoja robota i bo jô na njego naslę dzenną bjedę
2984 41     |          vińdze słuńce a më tu stojimë na Bjołi Gorze!~—Gora Arimana
2985 41     |             Ale Czernjik sepnął gorscą na wognjisko i zaru vjid dzivni
2986 41     |          postaceji Czernjika i zdrzelë na sebje z woczoma, z chternich
2987 41     |               jô i won — vskozała ręką na Czernjika — sę zińdzema,
2988 41     |            vzął jem sę chiże i vëbjegł na dvor. Tam jô vjidzoł, że
2989 41     |               a gvjozdë vëjiskrzełë sę na njebje i mroz straszni zesłałë
2990 41     |            vezdrzoł. tak mje zemni pot na łosenje vëstąpjił. Tec tam
2991 41     |           straszną bjelą, szła Smjerc! Na stolemnim kosesku vesok
2992 41     |             zdrzoł jak zdrevnjałi, jak na bjołô postacejô Smjercë
2993 41     |            chdze jindze będze szedł le na Juszkji, dokąd ma chcała
2994 41     |                 Tej jem szedł dalij. A na svjece beło tak cecho, jakbe
2995 41     |            znovu co dzivnigo sę stało: na drogę, chterna z jednigo
2996 41     |              nji mogł jem nańsc.~— Cuż na svjece! — pomesloł jem sobje. —
2997 41     |              dzeje? Jak nje vëbłądzisz na dobrą drogę, sładnje ta
2998 41     |               sładnje ta Smjerc vińdze na cebje, chterna kanęła dopjeru
2999 41     |                sę i zdrzoł slode sebje na drogę, chternąm przeszedł.
3000 41     |                vjidzec vjid v ni chace na gorce, v chterni takji dzivné