Chapter

   1 1 |                      Zemji Zaborskji. Nje wodbełë sę bez Remusa targji i wodpustë
   2 1 |                       bjeżi Czornôvoda, spjeszącô sę do vjelgjich Vdzidzkjich
   3 1 |                       stari ludzkji godkji Judosz sę mjoł wurodzëc, i zemja Skarszevskô,
   4 1 |                            jak v zvjercadle szklą sę v ji vodach. Znałë jego
   5 1 |                     grobóv porë ludzi kochającich sę za żëcô v dovnich vjekach
   6 1 |                          chat ludu, chdze wuczilë sę jich przë kominkach młodi
   7 1 |                   rozvjeselenjé serca...~Zkąd won sę vzął?... Njicht tego nje
   8 1 |              przejacelstva, anji chatë, v chterni sę wurodzeł, anji vsë, co go
   9 1 |                          ruchna na njim zvjeszałë sę wobdzarté, że rek be sę
  10 1 |                           sę wobdzarté, że rek be sę litovoł...~Kjej Remus sę
  11 1 |                          sę litovoł...~Kjej Remus sę zjavjił na jarmark abo na
  12 1 |                    podjachac ze svoją karadajką i sę vëspac pod wustrzechą. Do
  13 1 |                           jak povjadalë, mjoł won sę njechcąci napjic v żëcu
  14 1 |                        abo pod koscoł i wustavjił sę, chdze nalozł mjejscé. Nje
  15 1 |                        nalozł mjejscé. Nje kłoceł sę njigde i nje vadzeł, jak
  16 1 |                          nje beło. Bo jakuż mjelë sę targovac, kjej Remusovi
  17 1 |                   potcevich i rzitelnich Kaszubóv sę dzeje, że przëstąpjił człovjek
  18 1 |                         że przëstąpjił człovjek i sę pitoł, co ksążka kosztuje.
  19 1 |                        vjidzoł, że Remus nje chce sę targovac, przëzdrzoł sę
  20 1 |                           sę targovac, przëzdrzoł sę wuvożnje i Remusovji i ksążce
  21 1 |                   wodpustach i jarmarkach, bojelë sę mu robjic krzivdę. Nje wuvożelë
  22 1 |                           i bjednigo, chturen doł sę woszukivac i wokradac, njick
  23 1 |                       dobré zarobjic mito, najesc sę i napjic dobrze.~A że Remus
  24 1 |                          dobrze.~A że Remus voloł sę tacëc po stodołach, po lasach
  25 1 |                          Czującë taką godkę ludze sę nad Remusem litovelë. Ale
  26 1 |                     rzitelnigo człovjeka. Kjej go sę pitelë, czimu lepji jich
  27 1 |                      lepji jich nje wużije i voli sę todrovac wod mjasta do mjasta,
  28 1 |                     wużiczeł pevnigo rozumu, kjej sę przëzdrzelë jego wochędovjiznje.~
  29 1 |                           vjechrzu krosë jego bes sę nje doznoł. Bo słuńce przez
  30 1 |                          jedno.~Z pod muce pchałë sę parminje czornich vłosóv
  31 1 |                        tile vjesołoscë, że jaż mu sę dzivno stało. Bo na woko
  32 1 |                       dzivno stało. Bo na woko be sę beło zdovało, że Remus v
  33 1 |                            że tich gubóv vësepało sę jesz roz tile, njiż zveczajnje,
  34 1 |                       njiż zveczajnje, kjej Remus sę wod smjechu trząsł. Tej
  35 1 |                        Tej mu tak patrzeło, jakbe sę woctu napjił abo barzo dręgjich
  36 1 |                           młodigo knopa bojoł jem sę Remusa, bo kjej jem co przeskurzeł,
  37 1 |                           zrobjoni, tiloma łatami sę trząsł, że jego pon mogł
  38 1 |                          trząsł, że jego pon mogł sę mjenjac z jakjim takjim
  39 1 |                       piersą.~Nogavjice choba tim sę pesznjic mogłë, że dvuch
  40 1 |                      Jediné skorznje mogłë stożëc sę. Bo bełë rzitelnje całé.
  41 1 |                        rzitelnje całé. Ale kjejbe sę bełë chcałë wudavac procemko
  42 1 |                        vampsa, ruchna te wodezvac sę mogłë:~— Dzeń i noc robjima
  43 1 |                           gozdz, kożdi drzon naju sę jimô i pocornje, pokąd va
  44 1 |                    koscoła podzękovac Bogu i zdac sę na Jego volą. A tam przed
  45 1 |                        novjększim Panem nje chcoł sę pokazac boso, bo vjedzoł,
  46 1 |                      pokazac boso, bo vjedzoł, co sę słuchô.~Za wostatnim budinkjem
  47 1 |                           Straszno jim, ale ceszą sę v ten czas na te snożé rzecze,
  48 1 |                        długosc reminja nje bełbem sę do njego przëbliżeł. Povjadelë
  49 1 |                     dobrze nje wodrzecze, tej won sę może straszno rozgorzëc.~
  50 1 |                   rozgorzëc.~Ale jednigo razu tak sę stało, żem na chvjilę zaboczeł
  51 1 |                        srodze nje lubjiła i rvała sę na lińcuchu jak szolonô,
  52 1 |                         Remusovich nóg. Ale Remus sę razu nje wobezdrzoł, tak
  53 1 |                        nogavjice nje będą darvałë sę vstidzëc.~Ale Fresza, jak
  54 1 |                         vstidzëc.~Ale Fresza, jak sę doznała, że Remus sę nje
  55 1 |                          jak sę doznała, że Remus sę nje bronji, dała mu poku
  56 1 |                      szturk tam gospodarzeła, jaż sę ku reszce cofnęła z dużą
  57 1 |                           dużą tutką v pesku. Tej sę położeła, vzęła tutkę v
  58 1 |                      dlotegom njick nje rzekł, le sę przëzeroł, jak Fresza ne
  59 1 |                           Ale krom tego zabjerała sę, żebe tutkę przevrocëc na
  60 1 |                          rębë. Remus vjidzącë, co sę dzeje, przëstąpjił i ji
  61 1 |                           vërvoł z peska. Ale jak sę doznoł, że ju po skvarkach,
  62 1 |                       cesnął Freszë tutkę, zaczął sę smjac i rzekł:~— Zjadłas
  63 1 |                            zjedzże i tutkę!~I tej sę znovu smjoł. A gubë i brozdë
  64 1 |                        zomk. Tak jô przëstąpjił i sę pitoł:~— Remus! Povjedzce
  65 1 |                          nen zaklęti zomk i chdze sę laci na zaczarovanô krolevjonka?~
  66 1 |                         na takji słova wobezdrzoł sę na mje. Tej wusodł na svoji
  67 1 |                         Ormuzd dobivô! Woczë jego sę stałë dużé a dzevé tak,
  68 1 |                       stałë dużé a dzevé tak, żem sę srodze wurzasł. Ale won
  69 1 |                        grobóv bjija! Sovë Arimana sę polą!.. Sovë Smętka sę polą!~
  70 1 |                    Arimana sę polą!.. Sovë Smętka sę polą!~Tero jô ju zaczął
  71 1 |                            Tero jô ju zaczął jimu sę vërivac z całi moce. Won
  72 1 |                       Stanji, dzecko, i przëzdrzë sę nama! Jak wurosnjesz, tej
  73 1 |                      dzekjigo ptastva. Podzevjisz sę jim tile, co serce roz zabjije,
  74 1 |                       zbjerac gromada ludztva, co sę dzevovała jego wobleczenju
  75 1 |                          psa Freszę — i ku reszce sę vzął i karovoł dalij.~Tej
  76 1 |                           njevjidzałi, zdovoł mje sę bëc provdzevim vizerunkjem
  77 1 |                       wona żevji. Przëboczeło mje sę też na szkołach no pitanjé
  78 1 |                       Ojmuzd dobivô! Sovë Ajimana sę polą! — Sovë Smętka sę polą!~
  79 1 |                    Ajimana sę polą! — Sovë Smętka sę polą!~Vjedzoł jem, że Remus
  80 1 |                         Arimana sovë, Smętka sovë sę polą!~Ale zkąd len bjedni,
  81 1 |                   ruchnach i streszim cele taceła sę dusza głębokô i dzivnô,
  82 1 |                       dusza głębokô i dzivnô, jak sę taci chdzeroz v czornim
  83 1 |                           lôt njigde ju do Remusa sę nje przëblizeł. Bo to stojało
  84 1 |                         reszce ze szkół na vjedno sę vroceł do kochanich Kaszub,
  85 1 |                      chterna tero ju vëprovadzeła sę na tamten svjat. Tec uiona
  86 1 |                      wustrzechą, chdze won vrocoł sę ze svojigo vanożenjô, jak
  87 1 |                         wobdzartim i njcmovą, ten sę na njim nje poznoł. Vjidzoł,
  88 1 |                      njich napjisoł. a dusza moja sę redovala i płakała przë
  89 1 |                         przë czetanju. Ale doznac sę nji mogę, chto jesta ten,
  90 1 |                        vas tu sprovadzeł, żebesce sę tego doznelë.~Dreżącimi
  91 1 |                       moji ręce.~Za chvjilę wokno sę zamkło i pjęknô stareszka
  92 1 |                Zaszemarzelë papjorë, jakbe chcałë sę mje przëboczëc. Sodł jem
  93 1 |                       njeboszczik, kjej ju vroceł sę z vandróv i kjej mu chorosc
  94 1 |                     blatem. Długji bjegas zibotoł sę dotąd i nazod, jakbe dreżoł
  95 1 |                            a co zamanąvszë v njim sę njico zadzerało, jak v gordzeli
  96 2 |                        Jak won posoł dobetk i jak sę dovjedzoł wo Straszku, chturen
  97 2 |                        pługjem za młodu nawuczeła sę ręka moja robjic im nje
  98 2 |                         pjoskjem seją. Wuczeł jem sę cignąc skjibę prostą a kosą
  99 2 |                 przędzenjô pjisani godkji njigdem sę nje wuczeł. Choba duch tego,
 100 2 |                        mje mjedze ludzi — doznosz sę tego pozdnji — wuprosi mje
 101 2 |                           Ormuzd dobędze!~Tës mje sę vërzasł przed lati, a nje
 102 2 |                    konjovji do wogona, nalozł jem sę na służbje wu gbura Zabłockjigo
 103 2 |                        srodze wostri a parobcë go sę bojelë. Le Marcijanna, checzovô,
 104 2 |                  Marcijanna, checzovô, nje bojała sę njikogo na pustkovju, bo
 105 2 |                           chłopem, ale procem mje sę za takjigo wudovoł, bo mje
 106 2 |                   povjedzoł, tej Morcin jął kulac sę po zemji wod smjechu. Navetk
 107 2 |                         Navetk Mjichoł przëstanął sę i smjoł. Bo mje wod wurodzenjô
 108 2 |                        vëprovadzëc.~Ale jak wonji sę ze mje vëszczerzelë, tej
 109 2 |                        zaczął mje tluc. A Mjichoł sę le przëzeroł, bo mjedze
 110 2 |                           potklepjem! — Bo bojelë sę Boga a kąsk i Marcijannë.~
 111 2 |                      skorę nasoleło. Ale litovało sę nade mną, choc mje njijak
 112 2 |                     takjima słovami:~— A jakuż të sę, knopje, z bjedą wuporajisz
 113 2 |                       bromë przechodzeło. Bo wona sę słovem nje wodezvała, le
 114 2 |                        vjidząci na javje, dzevjił sę im nje vëtrzimoł, ale rzekł:~—
 115 2 |                     ludztva! Krziknjijle, a wonji sę vezną do żadnigo smoka i
 116 2 |                         dozdrzenjałigo, łiszczało sę złotem, a nad ji woczami,
 117 2 |                      pesznimi jak svjoze, szkleia sę małô, zatopjonô ve vłosach,
 118 2 |                            koruna złotô.~Kjej jem sę tak dzevovoł ji pjęknoscë
 119 2 |                        mje nje rozumjeją.~Tej mje sę tak żol zrobjiło, żem płakac
 120 2 |                        ale za njim znovu czernjił sę las dużi.~Marcijannje gvesno
 121 2 |                        nazod, vjedno v njim njico sę zadzarło, jakbe co cvjardigo
 122 2 |                           cvjardigo połknął. A jô sę pitoł:~—Marcijanno! Cuż
 123 2 |                          jesz z vjększą wuvogą mu sę przëzeroł. A tak mje sę
 124 2 |                           sę przëzeroł. A tak mje sę zdało, jakbe zegar na mje
 125 2 |                        jinszi zegarë. Won vje, co sę stanje v przëchodnim czasu —
 126 2 |                      njedobri godzenë, chterni jô sę boję, ti won jesz nje vëbjił.~
 127 2 |                        Ale stari zegar scignął na sę kjilka parminji słuńca,
 128 2 |                          mądri stari czlovjek, co sę wusmjechô, bo vje vszestko.
 129 2 |                          norce jesta? — pitoł jem sę.~—Straszk!—wodrzekła Marcijanna. —
 130 2 |                        Ale Marcijanna przeżegnała sę i rzekła:~—V Jimję Wojca
 131 2 |                          po svjece vanożi. Bo tak sę noleżi v tę svjętą njedzelę,
 132 2 |                           vzerac na zegar, bo mje sę zdało, że won też vjedzoł
 133 2 |                         nje rzeklë wo njim, jażem sę som doznoł v dzeń bjołi.~
 134 2 |                    Straszka szukac po chace, alem sę bojoł,żebe mje nje nabjiłë.
 135 2 |                         Ale tam — pod lasem — też sę stało, żem na całi szturk
 136 3 |                         trzë chojnë. Do njich won sę woganjająci womonje dovlekł
 137 3 |                       szło ludzom na woczë, czego sę bojelë.~Kjej jem tam pod
 138 3 |                        Jidzë, Remusu, do rzekji i sę doznej, co to je z tim zomkovjiskjem!~
 139 3 |                         navkoł wuzimka koscerzełë sę vjetvje cenkji. Pod słuńce
 140 3 |                    muszelë ję vëmjijac. Pitoł jem sę doma Mjichała, a ten mje
 141 3 |                         szaruznji pod vamps, żebe sę tego doznac. Ale njico mje
 142 3 |                          sobje postavjił.~Tej jem sę ceszeł, żein ji skorë nje
 143 3 |                     ranjił. Jednigo dnja zbjerało sę na njebje na grzmot. Grubé
 144 3 |                           tovarzesz, pjes Gnjota, sę bojoł, bo mjoł rozum ludzkji.
 145 3 |                       gorę bjołi zomk. Scanë jego sę szklelë kaminjem bjołim,
 146 3 |                           bjołim, jak smjeg. Dach sę vspjeroł na słupach vesokjich,
 147 3 |                        jak v zvjercadle.~Kjej jem sę dzevovoł timu zjavjisku,
 148 3 |                        vjclgji kołpje. Stanovjiłë sę wone naprocem mje i dzivnimi
 149 3 |                     dozdrzenjałigo żetka, szkleła sę koruna złotô, i rzekła:~—
 150 3 |                      tobje vjem vszestko. Nje bój sę, pastuszku! Vez mje v remjona
 151 3 |                          na svoje bosé nogji, bom sę vstidzeł.~Ale wona mje położeła
 152 3 |                       jutro będze zapozdze. Jutro sę zapadną bjołi murë i spanjałi
 153 3 |                     wurodę v zvjercadle rzekji im sę vstidzeł,~Ale krolevjonka
 154 3 |                         dovno minjonich i dzevjic sę będze, że znovu żije.~A
 155 3 |                        jak z vodë ku mje dvjigałë sę trzë wukozkji, wopoczné
 156 3 |                      nagji, co po som pas v vodze sę czaji, będze cę chcoł scignąc
 157 3 |                      Zdrzë, jak skora jego gładkô sę mjenji ve vszetkjich krosach
 158 3 |                           Vjelgji Pjątk.— Nje bój sę, pastuszku, straszedła tego,
 159 3 |                        zvoneczkami. Vjedno smjeją sę ji woczë i gęba. Skorno
 160 3 |                    zazvonji zvoneczkami, zasmjeje sę i volô: Njevorto! — Smjeszné
 161 3 |                         smjechu dostac. Ale smjoc sę nje będzesz, bo svjętą spravę
 162 3 |                           sedzi głova małpë. I ju sę vali voz drabjinovi, vjelgji,
 163 3 |                         Przed tim płoszedłem mjij sę na bocznoscë! — Nogorszé
 164 3 |                   krolevjonkę przez vodę, a njech sę stanje co chce!~I wukląkł
 165 3 |                    trzoskjem vjelgjim zomk zapodł sę v zemję. Z krzikjem zvątpjenjô
 166 3 |                          bedło do dom!~A kjej jem sę chiże zervoł, pjęscą mje
 167 3 |                  dobetkjem do dom a nje żdej, jaż sę rozgorzę! —~Tak tej jô gvizdnął
 168 4 |                         Jak jô to rzekł, tak wona sę do mje wobroceła od kominka,
 169 4 |                          skażoni godkji nji mogła sę dobrac.~Tak jô nji woczim
 170 4 |                         małi i za słabi.~Tak wona sę stała noprzod bladô a tej
 171 4 |                         na licach. Tej zamjerzeła sę na mje varząchevką i vrzeszczała:~—
 172 4 |                    vrzeszczała:~— A vëporajisz të sę, pokuso njeskvarnô! ~Vjęcij
 173 4 |                 kobjecesko. Za lôt vjele mjoł jem sę doznac prziczinë ji gorzu. ~
 174 4 |                           tej jô v svojim norciku sę bojoł, żebe wona mje jesc
 175 4 |                          takji dużi wukrajała, że sę parobcë dzevovalë i jęlë
 176 4 |                     njimogł vëmovjic. ~Ale Morcin sę chvjilkę namiszloł, tej
 177 4 |                           to zomkovjisko? ~Smjelë sę z moji movë, a Morcin na
 178 4 |                          movë, a Morcin na wodlev sę pitoł:~— A zaszedł të bes
 179 4 |                        przeskoczëc, ale wob drogę sę wodmeslała. Naprocem stoji
 180 4 |                       wukładac so v głovje, jakbe sę tam dostac. Mogłbem beł
 181 4 |                      vjedno tak wurechtovała, żem sę nji mogł ruszëc z domu.
 182 4 |                     będzesz. A może, że dorobjisz sę vłosnigo kavałka zemji,
 183 4 |                           jezorem i lasem wodmikô sę svjat! Jakji tam ludze,
 184 4 |                         bo to le mizernô bjałka i sę boji. ~Tak jô sobje tam
 185 4 |                           pokusa brała. ~— Jidzże sę doznac wo nim zomkovjisku! ~
 186 4 |                        Jednigo zavjitrza vzął jem sę i nekoł ku studnji, pokąd
 187 4 |                         Jô jidę! Të wostanji, jaż sę vrocę i dovej boczenjé!
 188 4 |                         Bezroga, co łonji v sklep sę zarvała, mô le jeden rog,
 189 4 |                          też wuvożej, żebe debetk sę nje rozbjegł anji nje szedł
 190 4 |                        mje, jakbe v lese svjęceła sę njedzela. Takô tam statecznosc
 191 4 |                       dvoje bestrich sójk. Ale jô se wuvożoł:~— Vrzeszcztałe,
 192 4 |                         tam be va sedzała cecho i sę nje dzarla! — ~Tede jô szedł
 193 4 |                         Tede jô szedł dalij. Krze sę skuńczełë, jakbe wucął,
 194 4 |                          so wuvożoi: Pocuż won mô sę drzec nadarmo?Tak jem vołoł:~—
 195 4 |                          mjedze drzeva, won dalij sę bojoł i vrzeszczoł. Tej
 196 4 |                           tej przede mną wodemkło sę zibkji trzęsavjisko, pelné
 197 4 |                      stoperczela wolszka, chterni sę vstec listë trząsą wod wurzasu.
 198 4 |                     trząsą wod wurzasu. Jakuż też sę nji mają trząsc, kjej na
 199 4 |                        trząsc, kjej na nji Judosz sę povjeseł! ~Tam jô zgubjił
 200 4 |                            Czim dalij, tim zemnji sę robjiło. Vnetk mje i vonjô
 201 4 |                          drzév, a dołem łiszczałë sę bjeżącé vodë rzekji.~Doszedlszë
 202 4 |                          brzegu do brzegu zdovało sę mje tile rumu, żebe voz
 203 4 |                        procemni stronje wunoszała sę gora. Tak jô sę pitoł sebje:~—
 204 4 |                         wunoszała sę gora. Tak jô sę pitoł sebje:~— Jes të na
 205 4 |                         grebô starô chojna, jakbe sę mostem chcała przełożëc
 206 4 |                        wuzimku ti chojnë, chturen sę trzimoł brzegu, przëboczoł
 207 4 |                   vjerzbjinë i vijągji wustavjiłë sę nad żłobem rzekji, jak ludze
 208 4 |                         rzeką v gorę, zdovało mje sę, że sedzę v koscele dużim,
 209 4 |                         sobje, że muszi co do mje sę zjavjic. ~I zjavjiło sę. ~
 210 4 |                           sę zjavjic. ~I zjavjiło sę. ~Noprzod vjidzoł jem pod
 211 4 |                           brzegu. Tej zaczęłë mje sę dzevovac. Woczë mjalë, jak
 212 4 |                         stojoł cecho i żdoł.~Alem sę nje dożdoł. Raptem bo zeszłë
 213 4 |                           rzekji, nje wobrocivszë sę razu. Ku reszce znjiknęlë,
 214 4 |                       vësunąc do mje. ~Ale jak mu sę to nje wudało, vbjegł v
 215 4 |                         jô tero vjidzoł, że krovë sę pasłë, jak noleżi, a wovjeczkji
 216 4 |                     noleżi, a wovjeczkji trzimałë sę v gromadze njedalek. Z tego
 217 5 |                 Zjavjitrzni svjat tego dnja smjoł sę ze szczescô. Słuńce z vesokjigo
 218 5 |                nomjizernjejszi bączk v rovje mogł se plece rozegrzoc. Bezroga,
 219 5 |                    navrocoł, ale bez gorzu, jakbe sę ceszeł, że mô worądz do
 220 5 |                        Gnjoce vbjił v głovę, żebe sę nje vożeł jisc za mną slode,
 221 5 |                      vëpjic nji mogło. Nogji moje sę slizałë na mechu, ale jô
 222 5 |                           paprocą jô wobszedł, be sę nje skaleczëc v lecenju,
 223 5 |                    lecenju, a na wolszka trzęsącô sę wod wurzasu, wostała v stron.
 224 5 |                    mądrimi woczami patrzełë. Alem sę jich dożdac nji mogt. Tak
 225 5 |                          trzeba szukac tam, chdze sę v żłobje rzekji pjosk bjeli.
 226 5 |                         bom so rzekl:~— Vësuszisz sę, Remus, na słuńcu.~Gora
 227 5 |                       stoji jarzębjina. A kjej ji sę przëzdrzę z wuvogą, vjidzę,
 228 5 |                   zchodzeł v pole. Ale bleżij jem sę jednak doznoł, że tam głębokji
 229 5 |                        wod deszczovi fale. Bjeleł sę v ti vërvjiznje pjosk żołti
 230 5 |                      Cużna svjece! — rzekł jem do se — Chtuż tu gronk wostavjił?~
 231 5 |                         nasze gronkji. Szklił won sę czorno a na brzuchu mjoł
 232 5 |                      vjerzbjinovi list. Dzevującë sę, że won nje je zaredzevjałi,
 233 5 |                          wod tego won jesz barżij sę czernjił. Tak jô go vzął
 234 5 |                       vzął kamiszkjem drapac. Tej sę pod tą czorną skorą zaszkleło
 235 5 |                         jô som.~Przë ti roboce jô sę zmokł, bo beło mje spjeszno.
 236 5 |                         cec, alem so povjedzołyże sę wobmiję v rzece.~Kjej jem
 237 5 |                             a to Gnjota.~Tero mje sę ju co njedobrigo mekceło.
 238 5 |                           vëlecała z lasa, tej jô sę doznoł, że beło zle. Som
 239 5 |                          zavołoł:~— Gnjota, pojle sę!~Tak Gnjota zrobjił sę takji
 240 5 |                      pojle sę!~Tak Gnjota zrobjił sę takji małi, jakbe z njego
 241 5 |                            ale szedł, wobrocającë sę co zamanąvszë, z brzuchem
 242 5 |                          won przëstąpjił do mje i sę pitoł:~— A chdzeżes të bivoł?~—
 243 5 |                        vëzdrzec jinaczij, kjej jô sę zaboczeł womëc v rzece?
 244 5 |                           womëc v rzece? Krev mje sę zgęsceła na skarnji, jaż
 245 5 |                       Przikozanji koscelnich" won sę nje doprocovoł, bom tez
 246 5 |                       wolszkji, na chterni Judosz sę povjeseł.~Ale gbur cesnął
 247 5 |                        szligę i szedł precz. A jô sę poceszoł tak:~— A jednak
 248 5 |                        Gnjotë na kolanje, chturen sę do mje przëczajił. Zevnął
 249 5 |                         czervjoni jęzek. A skorno sę doznoł, że na njego zdrzę,
 250 5 |                      njego zdrzę, vstoł i strząsł sę, jaż kurzeło. Chcoł won
 251 5 |                         Chcoł won rzec:~— Strzęsc sę, knopje, jak jô, a będze
 252 5 |                           a będze cë lepji. Alejô sę żodną mjarą nji mogł strząsc,
 253 5 |                          dało. Wob ten czas cenjô sę cofała v las a słunuszko
 254 5 |                  vestrzodkjem njeba i grzało. Mje sę zachcało jesc, alem sę bojoł:~—
 255 5 |                        Mje sę zachcało jesc, alem sę bojoł:~— Może wonji cë za
 256 5 |                          nją jô na pustkovju mogł sę nolepji rozmovjic, bo wona
 257 5 |                            Marta na mje zdrzała i sę dzevovała:~— Czimu të jész
 258 5 |                  leszczenovą, co tam leżi. Gnjota sę strząsł, ale jô tego nji
 259 5 |                  wokrevavjił?~— Nje, Marto, to jô sę som wo drzevję wuderzeł
 260 5 |                          ten pręt leszczenovi, co sę podeprzę i kąsk gnotë rozruchom!~
 261 5 |                        nen pręt a jô, popjerającë sę, probovoł jisc. Ale to szło
 262 5 |                        prożnimi dvojokami, tej jô sę zaczął kulac. To mje wulżeło.
 263 5 |                           wulżeło. Kjej słonuszko sę zchovało za lasem i cenjô
 264 5 |                        dvjerzami. V ti chvjilë jô sę dobroł, chdzem te lica vjidzoł
 265 6 |                          mje vezdrzała, dzevovała sę kożdą razą.~— Moc Boskô!
 266 6 |                         nogę, że przë palecë leno sę mogł kurdusac. Nje bełbe
 267 6 |                          jedni njedzele vëpatrzeł sę vesoką slivkę, chterna vjetvjami
 268 6 |                            Ale pomału zaczęło mje sę vjidnjec, żem rozeznoł na
 269 6 |                            rzekł jem sobje. Ażebe sę tego doznac poprovdze, zaczął
 270 6 |                      doznac poprovdze, zaczął jem sę zibotac na moji vjetvji,
 271 6 |                          przez wokamergnjenjé mje sę zdovało. że vjidzę bladé
 272 6 |                          dużé i dzevé. Ale njimem sę rozeznoł, jistnje, vjetev
 273 6 |                          Ale na nich kaminjach jô sę stłukł mocko, że mje sę
 274 6 |                           sę stłukł mocko, że mje sę v głovje zakręceło i wostoł
 275 6 |                          njevdarzącë rzekł:~— Bôj sę Boga, Marcijanno, za co
 276 6 |                   varząchevką. Szkoda ji beło, bo sę jesz bjeleła novô a Mjichoł
 277 6 |                       beło za szkoda.~Tak Mjichoł sę pitoł:~—Aza cuż të go bjiła,
 278 6 |                         bjicé Marcijannë? ~Tak jô sę smjoc muszoł:~— Takô metłô
 279 6 |                          v łożko vsëpała!~Tero jo sę dobroł prziczinë Marcijannenigo
 280 6 |                     doszedł do molu. Zavrejało mu sę v gordzelë, jakbe chcoł
 281 6 |                  brzęczało, tej długji bjegas jąl sę zibotac ztąd i na wodlev
 282 6 |                      Naszedł Mjichoł, popjerającë sę palecą, i sodł za stołem.
 283 6 |                         zjadła i vëpjiła, Mjichoł sę przeżegnoł i rzekł:~— Szlaga
 284 6 |                      Mjichoł mję kozoł przińsc do se, womakloł mje kark, kolana
 285 6 |                         Będze z njego parobk, jak sę noleżi.~Taką godkę Mjichałovą
 286 6 |                           rod, bom vjedzoł. żewon sę na tim znaje i że gbur żodni
 287 6 |                           mô njedobrze! — jisceła sę Marcijanna. —Tam jimu szemarzą
 288 6 |                           robjił i nen. I vej, co sę stało! —~Na to Mjichoł boczlivje
 289 6 |                         dregjimu le povroz. Chtuż sę sadnje pod mjedzą i z porvoza
 290 6 |                            Pjisanjô i czetanjô jô sę chiże nawuczeł, ale z vëmavjanjim
 291 6 |                         setmëdzesąt sztek) smjelë sę, jaż koscoł dreżoł, z moji
 292 6 |                      vimovë. Ku reszce navetk mje sę zdało, że vszescë Svjęti
 293 6 |                         Svjęti na vołtorzu ze mje sę smjeją.~Tej ksądz proboszcz
 294 6 |                          z ręku mestra, jaż woczë sę smjałë. Legł lev kole sornjęca,
 295 6 |                wutropjenjé... Moc Boskô! Dziso jô sę nje dzevuję Jadomovji, bom
 296 6 |                        nje dzevuję Jadomovji, bom sę doznoł, że bjałka, bele
 297 6 |                     vszeskjigo dokoże.~Muszoł jem sę nich svjętich historiji
 298 6 |                       skażoną godką. Ale jegomosc sę ze mje nje smjoł, bo mje
 299 6 |                     ksędza jô so przeboczoł, kjej sę z moji godkji vëszczerzelë.~
 300 6 |                        wona ze mną szła.~Nen łupk sę tam jesz vjedno dzarł v
 301 6 |                           kleszczem, a na wolszka sę trzęsła, ale moje kołpje
 302 6 |                        wona v lese beła cechô, bo sę bojała. Przez brod jô ję
 303 6 |                         bo na levą rękę wunoszało sę v gorę zomkovjisko jak wopoka.
 304 6 |                           vedle jezora. Vrocivszë sę z nowukji na wobjod, do
 305 6 |                              Vjesz të, Marto, mje sę zdaje, że naju pustkovjé,
 306 6 |                         stoji. Na taką godkę wona sę zdzevjiła i rzecze:~— Jakuż
 307 6 |                         vrzucilë poganje...~Marta sę dzevovała:~— Jak të to vjesz
 308 6 |                          nje je możno! — spjerała sę Marta. — Abraham mjoł wosmëdzesąt
 309 6 |                      njick wodrzec nji mogła, ale sę pitała:~— A nasz tatk, kjim
 310 6 |                         nje vëmiszloł i kozoł mje sę z tego spovjadac. Ale na
 311 6 |                           i nje jodł. Ale Mjichoł sę vësmjevoł i podkorbjoł:~—
 312 6 |                        mjała żol, że ten chleb ji sę nje zdarzeł, tede krziknęła:~—
 313 6 |                     Marcijanno! — rzekł Mjichoł i sę vëszczerzoł.~Tej wona:~—
 314 6 |                         vdzącznim sercem do njego sę wusmjechoł, bo won sę natrampoł
 315 6 |                       njego sę wusmjechoł, bo won sę natrampoł procovjito dlo
 316 6 |                        varząchevką. Vez, Remus, i sę zastavji reminjem, bo v
 317 6 |                           głovjica trampka kulała sę po podłodze, jaż dudnjało.~
 318 6 |                         jaż dudnjało.~Ale Mjichoł sę dzevovoł i rzekł:~— Jô vjedno
 319 6 |                       njigde dovjarë. Jesz gotova sę zabrac do dzerżtli.~Jô beł
 320 7 |                        nje chcoł mje pokozac, jak sę puszczovkę robji, a Jeremijosz
 321 7 |                    puszczovkę robji, a Jeremijosz sę rozgorzeł i rzekł:~— Jesz
 322 7 |                       podług moji wudbë.~Potim jô sę wuczeł trafjac.~Noprzod
 323 7 |                         na kjiju vsadzoni, tej jô sę czuł i vjedzoł, że dobędę.
 324 7 |                          rozpravë, njico dzivnigo sę stało na pustkovju. Ticzeło
 325 7 |                          stodolą kosę klepoł, jaż sę rozlegało. Jô pravje v czeladni
 326 7 |                        mjoł skarnje słuńca, smjoł sę do mje i godoł:~— Bjej,
 327 7 |                       jidę! — wodrzekł jem. V tim sę komudno zrobjiło v jizbje,
 328 7 |                          a Marcijanna krziknęła i sę przeżegnała:~— V Jimję Wojca
 329 7 |                      njick nje vjidzoł i nji mogł sę doznac prziczinë ji wurzasu.
 330 7 |                    wurzasu. Vnetk jednak mjoł jem sę dobrac. — Wodemklë sę dvjerze
 331 7 |                         jem sę dobrac. — Wodemklë sę dvjerze i vlazło njico dużigo
 332 7 |                           wopoka. Nje przeżegnało sę svjęconą vodą anji nje pochvaleło
 333 7 |                       czopk na głovje. A kjej jem sę timu przëzdrzoł wuvożnje,
 334 7 |                          mjecz przë pasu.~Tero jô sę dobroł i rzekł jem do svoji
 335 7 |                           go zesełô, żebes z njim sę bjił,~Kjej jem so tak wukłodoł
 336 7 |                        tak wukłodoł v głovje, jak sę do njego zabrac, naszlë
 337 7 |                       ręce nad głovą załomivała i sę głosno jisceła. Przëlecała
 338 7 |                 przëchodni. Młodi won beł i smjoł sę, jakbe żodnigo njeszczescô
 339 7 |                         vezdrzoł v woczë, tej jem sę bezmała nje verzasł.~Tec
 340 7 |                    Kobjetë krziknęłë na zjavjenjé sę tego płoszedła, a jô vjidzoł,
 341 7 |                          woborę. V wokamergnjenju sę ceszô zrobjiła, jakbe zasoł
 342 7 |                         pustkovju chodzi!~— Co to sę dzis nje dzeje! — pomesloł
 343 7 |                           i vezdrzoł na zegar. Im sę mocko dzevovac muszoł. Bo
 344 7 |                          vjęcij, a dużi bjegas le sę tak bez mocë zibotoł, bo
 345 7 |                     przededvjerzé. A i na woborze sę cecho zrobjiło, jak v koscele.
 346 7 |                      rozum Iudzkji i vjedzało, że sę co na pustkovju svjęci.~
 347 7 |                           łeb z lukji spikrzovi i sę zaczął rzechotac. V wokamergnjenju
 348 7 |                         jô cę wuskromję!~Vzął jem sę tede i pobjegł do stanji,
 349 7 |                        kęde won przenekoł, tą won sę i vroci!~Długô chvjila minęła,
 350 7 |                       beło. Ale verazno zaszklelë sę bjoti zębë i woczë nigo
 351 7 |                       jablonka na mjedze zibotała sę, jakbe, trzęsącë głovą,
 352 7 |                            jakbe, trzęsącë głovą, sę dzevovała.~— Cuż to? — Të
 353 7 |                          małi Remusu, chcesz bjic sę z Golijatem? —~Njebo pobjeglo
 354 7 |                      zesunąl z mjedze, przeżegnoł sę i mu zastąpjił drogę. Tej
 355 7 |                       Boga anji nje przeżegnavszë sę svjęconą vodą. Panji nasza
 356 7 |                          wuczinkji jô z tobą bjic sę będę v Jimję Boskji, be
 357 7 |                          vëszczerzeł, zarzechotoł sę i zavrzeszczoł:~— Pestko!
 358 7 |                           nad głovą, jaż jego koń sę spjąt i nje chcoł postąpjic.~
 359 7 |                          chcoł postąpjic.~Tak won sę zapoleł na licach gorzem
 360 7 |                        nje beło zgnjiło fategovac sę i zlezc z konja dlo takji
 361 7 |                     drogji,pestko,i nje żdej, jaż sę rozgorzę!~Tej znovu bodnął
 362 7 |                       znovu bodnął konja. Ale ten sę spjął, bo jô nje woprzestoł
 363 7 |                          mu strzelëc do głovë, że sę wodmesleł. Vlepjił leno
 364 7 |                          cę vjidzę, to vej wustąp sę, bo strzelę v cebje, jak
 365 7 |                          jak vjechce długji, jimu sę najezełë, a z pod njich
 366 7 |                           las, rëczącë:~— Zaczęła sę pobjitva Reniusa z Golijatein!
 367 7 |                          i grzebë. Tede wodezvałë sę leżjesz z vjększim i strasznjejszim
 368 7 |                         Ale jô i dobrą volą chcoł sę cofnąc, be dostac rumu.
 369 7 |                            Na szołmje jego szkleł sę sztołtt worzła. Tak jô doł
 370 7 |                      kręcka, jak jem mogł, a kjej sę dim do tile roztąpjił, żem
 371 7 |                          vteł, vargji zmodrzałë i sę poruszałë bez glosu, a strzelba
 372 7 |                         na zemję. Tej won zchileł sę bokjem jak dąb, co go drvole
 373 7 |                        leci. Njeboczącë na to, jô sę przeżegnoł i dzękovoł Bogu
 374 7 |                      długji mjecz z pochvë, sparł sę na njim, postavjił svoję
 375 7 |                         dravoka, za njim kurdusoł sę kulavi i Mjichoł, a za njim
 376 7 |                      Mjichoł, a za njim spjeszeła sę Marcijanna. Vszescë wonji
 377 7 |                     dobjegł mje Morcin. A jak won sę rozezdrzoł i doznoł, co
 378 7 |                           rozezdrzoł i doznoł, co sę stało, zblodł i zavrzeszczoł:~—
 379 7 |                           na pojedink. Ale won le sę vëszczerzoł i dva raze vëstrzeleł
 380 7 |                          ręce nad głovą i zaczęla sę jiscëcv njebogłose.~— Czeguż
 381 7 |                           njebogłose.~— Czeguż jô sę doczekałam z tim knopem! —
 382 7 |                        skaroł? A za cuż kozoł mje sę tą njivekę wopjekovac, choc
 383 7 |                           potcevô Marta. A bełabe sę jisceła bez kuńca, kjejbe
 384 7 |                         że pod tim krzem wotvjerô sę dura do vjelgjigo i suchigo
 385 7 |                         Martę przëslę. A nje vożë sę vińsc, bo będze tvoja smjerc!~
 386 7 |                           v kuli Ivóv. A jesc mje sę chcało jak vjilkovji. Ale
 387 7 |                         do mje movjiła.~—Tero vez sę i vëlez, Remus, bo jich
 388 7 |                         woczë jak kot. AIe mockom sę zdzevjił, kjej jem zamjast
 389 7 |                           vjidzę knopa. Zkądes të sę vzął na tim pustkovju?~Tej
 390 7 |                     pustkovju?~Tej nen njibe knop sę rozesmjoł smjechem Marië
 391 7 |                  szczepcach Golijatovich.~Tero jô sę doznoł, że naszi z Martë
 392 7 |                        Ale za pustkovjé naszi mje sę długo ruszëc nje delë, a
 393 8 |                      głova bolała. Vłose zlepjilë sę v kołton wod zeschłi krevji.
 394 8 |                    Golijat cë vëworoł, ale żevigo sę nje doworoł. Kjej sę nje
 395 8 |                       żevigo sę nje doworoł. Kjej sę nje przërzuci pjekjelni
 396 8 |                         razi gębę wotmikoł, jakbe sę chcoł wo co pitac. Ale ku
 397 8 |                       reszce voloł to rovnak przë se wotrzimac. Machnął ręką.~—
 398 8 |                      Vjedzoł jô: Jak nen Czernjik sę zjavji, tej bez njeszczescô
 399 8 |                       zjavji, tej bez njeszczescô sę nje wobjińdze. Kjej jużes
 400 8 |                     pomsta i łzë. A Golijat, choc sę łiszczi, jak pon vjelgji,
 401 8 |                           Ale vjedno boczë, żebes sę z tego spovjodoł, jak przestąpjisz
 402 8 |                           dnja głovę wobzeroł, bo sę znoł, jak doktor, na vszelakjich
 403 8 |                    dobetku i ludzi. Le Marcijanna sę na mje vjedno jisceła, bo
 404 8 |                      varząchevkji. Ale wodtąd już sę też żodnim statkjem na mje
 405 8 |                         chturen co zamanąvszë mje sę do skorë dobjeroł, dovoł
 406 8 |                          Straszkovi jizbje. Tegom sę doznoł pozdnji~Po Svjętim
 407 8 |                          godkę, mjętką mô głovę i sę dobrze wuczi. Kjejbe je
 408 8 |                            na nowukę pjenjądze be sę nalazłë.~Mjichoł kąsk pomedetovoł,
 409 8 |                           mô svój szek. Na tim jô sę znaję. Njechże tede tim
 410 8 |                          Na pustkovju wodtąd njic sę nje zdarzeło. Straszk sedzoł
 411 8 |                       zegar połikoł czas. Godzenë sę skłodałë jedna do drugji:
 412 8 |                        noc. Z dnji i noci vjązałë sę tidzenje, z tidzenji mjesądze,
 413 8 |                        vjatru. A govor jego trąbë sę rozlegoł i vołoł tak:~Co
 414 8 |                    spoczink.~Co płacze rog?~Njech sę zlituje vszechmocni Bog, ~
 415 8 |                      vjelgjim granjim, bo litovoł sę też nad zbłądzonimi.~Jô
 416 8 |                          słovo go rozumjoł. Marta sę vjedno dzevovała, kjej jô
 417 8 |                     człovjeka grzesznego ~Wużalił sę Pan stvorzenja svego, ~Zesłał
 418 8 |                       beło możno.~Przez woborę ma sę pchała przeką smjot, ale
 419 8 |                         nje chcało puscëc. Ale ma sę procem vjichru vëdobeła
 420 8 |                      dalekji vołanjé. Mjichałovji sę też tak zdovało.~Rzekł jem:~—
 421 8 |                          zdovało.~Rzekł jem:~— To sę czuje v stronę rzekji. Pojma!
 422 8 |                        nje wodpovjedzało. Mjichoł sę ku reszce stanovjił i povjedzoł:~—
 423 8 |                        Sena i Ducha Svjętigo!~Tej sę przeżegnoł a jô z njim.
 424 8 |                           gorą, że vłosnigo słova sę nje czuło. Szłasma całi
 425 8 |                     vjidzec beło wolszkę, chterna sę pochileła do jezora, jakbe
 426 8 |                          be chcoł njico rzec, ale sę strzimoł i pitoł:~— Nje
 427 8 |                         ku wolszce. Na to Mjichoł sę stanovjił i rzekł:~— Nji
 428 8 |                       szkleł z pod smjegu. Tam jô sę slizoł chiże dalij z woczoma
 429 8 |                       woczoma vlepjonimi v to, co sę tam przede mna szętoleło.
 430 8 |                           to mje rovnak wuczuło i sę stanovjiło a potim jęło
 431 8 |                           bliżij, tim veraznji jô sę doznovoł, że to nji żodna
 432 8 |                           vëzdrzoł, bo zdovoł mje sę małi, jak mjetelok, a długą
 433 8 |                          Ale kjej ma ju naszła na sę, tej jô sę doznoł, że to
 434 8 |                           ju naszła na sę, tej jô sę doznoł, że to beł małi żid
 435 8 |                         tam zanjosł gvesno, że cë sę tak zdovało.~—Ale chdze
 436 8 |                        tak zdovało.~—Ale chdze jô sę tu nalozł — pitoł żid.~—
 437 8 |                          reszce vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A ten dobri cliłopok,
 438 8 |                          co za njeszczescé belobe sę stało, kjejbe nje won. Sto
 439 8 |                           rzekł Mjichoł:~—Gbur be sę gorzeł, kjejbesma tego zmarzłigo
 440 8 |                        pobjegłi beł modro. Zaczął sę tede chvjądac i klepac,
 441 8 |                        chvjądac i klepac, żebe mu sę krev rozruchała. Tej wotvorzeł
 442 8 |                 wobezdrzelë. Rzekł:~—Zdzevjita va sę, potcevi ludze, co jô to
 443 8 |                         choc nje są ze srebra, to sę tak svjecą jak srebro, A
 444 8 |                            co go będze mjała, jak sę wożenji jesz przed Zopusti.~
 445 8 |                            Marcijanna krziknęła i sę zaczervjeniła jak cvjikła,
 446 8 |                   zaczervjeniła jak cvjikła, a ma sę smjelë.~Żid, jak naju roz
 447 8 |                       barżij jął vëmiszlac:~— Jak sę panna Marcijanna wożenji...
 448 8 |                         nadlotivała. Tej wobroceł sę do Martë i vëcignął z mjecha
 449 8 |                          woczë to cacko, napjeroł sę:~— Takô pesznô stążka wu
 450 8 |                           chcoł anji słuchac, tej sę żid wobroceł do Morcena:~—
 451 8 |                          nje chcę! — Ale woczë ji sę smjalë do stążkji.~Wob taką
 452 8 |                          chterni won movjił, żebe sę kam rozpłakoł czetającë.
 453 8 |                          vjele. Drukarze nji mogą sę jich nadrukovac. Jesz cepłą
 454 8 |                          razą płakac muszi. A jak sę napłacze do negji, tej sę
 455 8 |                         sę napłacze do negji, tej sę pitô:~— A wod koguż to moji
 456 8 |                     nabelë tę cudovną ksążkę?~Tej sę vszescë vëpjerają, że tego
 457 8 |                       njibe nje vjedzą. Bo jak be sę vëdało, że ta ksążka je
 458 8 |                           kjejbe taką mjała, tobe sę ludze zaru doznelë, co wona
 459 8 |                        Tej jem vjidzoł, jak Marce sę polelë woczë do ni stążkji.
 460 8 |                         grzebjiszk. A pozdnji won sę z Marcijannë vëszczerzoł,
 461 8 |                         że le som Pon Bog vje, co sę stanje jutro i zanjevjitro,
 462 8 |                        przedovoł.~Moja ksążka mje sę barzo vjidzała i nji mogł
 463 8 |                           vjidzała i nji mogł jem sę dożdac czetanjô. A pjerszô
 464 8 |                      przëszedł do mje woddzękovac sę — jak won movjił. Jô sedzoł
 465 8 |                       przë konjach i pługu dożdoł sę sevi głovë. Tak movji tvoja
 466 8 |                           do głovë. Bo sprovdzeło sę na słovo, co won mje v nen
 467 8 |                        stanji przepovjedzoł.~Kjej sę robota skuńczeła i v jizbach
 468 8 |                      vątku wopovjescë — njitka ji sę vstec wurivała — vzęła czetac,
 469 8 |                         trzecô drzozga v kominkii sę spolełë, a Mjichoł z głovą,
 470 8 |                        Tero ju czas spac!~Ale mje sę njijak nje chcało woprzestacv
 471 8 |                           ze scanë przësluchivalë sę przigodom i kuńcovimu dobëcu
 472 8 |                   cnotlevi Genovefë.~Podnjosł jem sę z łavë i rzekł do Martë:~—
 473 8 |                        nje łgoł. A jô nje dzevuję sę krolovji, że vjeczor kole
 474 9 |                                  IX~Jak Remusovji sę svjat wodmjenjił i jak won ~
 475 9 |                     ksążkę wo Genovefje. Tej wona sę skuńczeła. Potim jô ję czetoł
 476 9 |                      mojim konjom głosno, bo wone sę z moji godkji nje smjałë.~
 477 9 |                           jô ji wodrzekł:~— Njech sę tak stanje!~Na Matkę Boską
 478 9 |                           Strumjanną ju słonuszko sę rozgrzało jak latem, le
 479 9 |                         jô wostac muszoł, bo wona sę tero sama bojała. Ale Marta
 480 9 |                        povjedzała, że wona vjedno sę jesz spodzevała nigo vdovca,
 481 9 |                         przed Popjelcem, a bojała sę, żebe ji sami nje naszedł.~
 482 9 |                       Bjej na zomkovjisko!~Ale jô sę strzimoł, bom vjedzoł, że
 483 9 |                       anji godzenë. Ale dziso mje sę zdovało, jakbe won przë
 484 9 |                           wobroku, a tej vzął jem sę v drogę: Noprzod do studnji
 485 9 |                  zomkovjisku.~V lese też svjęceła sę njedzela. Słonuszko malovało
 486 9 |                         zaczął jem pomału spjinac sę po przidkji wurzmje zomkovjiska
 487 9 |                           i mje zvjastovac, chdze sę podzalë vjidzadła dzecinnich
 488 9 |                       dzecinnich lôt.~Tej jaż mje sę czężko zrobjiło, jak na
 489 9 |                    zrobjiło, jak na płacz. Ale jô sę nje poddoł i sobjem pomesloł:~—
 490 9 |                      Njedziv, że ludze tądka jisc sę boją.~Tak przemiszlającë
 491 9 |                       pasturku nijoł pana. Tak jô sę wobrocę i vjidzę vjelgjigo
 492 9 |                   wodlecoł. Wuvożom sobje: Zkądbe sę tu dalek wode vsë vzął takji
 493 9 |                        zobovkę i żort. Na vszetko sę vożëc będę. Krev, żëcé moje
 494 9 |                       pjęknô beła!~A mjenjiła mje sę v woczach tak, że roz vëzdrzała
 495 9 |                           mje zdrzącô wusmjechała sę i rzekła:~— Njic cebje nje
 496 9 |                          sługji tvojigo, co tobje sę noleżi!~Wona vezdrzała na
 497 9 |                         jak stołp soli, v chturen sę zamjenjiła żona Lota. Tej
 498 9 |                            cze nje.~ Bo svjat mje sę wodmjenjil v woczach. Poznoł
 499 9 |                         ze za gorë vëzeroł, jakbe sę chcoł ze mną zabovjac v
 500 9 |                 modrzejszi pod njebo?' Cze jezoro sę szkleło milijonami dijamańtóv?