Chapter

 501 9 |                          spjevą? Nje vjem, jak to sę stało, ale całé moje żëcé
 502 9 |                         vedle mje. Przëboczeł mje sę zomk bjołi i krolevjonka,
 503 9 |               njeprzijocelami. Ale to vszetko mje sę tero vëdovało takji małé
 504 9 |                         beło tile, że spjevac mje sę chcało i zrobjic co takjigo,
 505 9 |                        takô malô i żorotnô, jakbe sę zestarzała wo całi vjek
 506 9 |                          czas nje vjidzoł. A wona sę zatrzimała i rzekła, zdrzącë
 507 9 |                            zdrzącë na mje:~— A të sę nje vstidzisz, Remus, v
 508 9 |                       vszescë spełë, podnjosł jem sę z moji leże — bo i tak mje
 509 9 |                         przë vjeczerzë Marcijanna sę dzevovała.~— Choba, Remus,
 510 9 |                        zblodł na tvarzë, że Marta sę pitała:~— Remus, je cë zle?~—
 511 9 |                             Co të godosz? — Marta sę przeżegnała. — To beła gvesno
 512 9 |                      vcignęła do koscoła i kozała sę przeżegnac svjęconą vodą,
 513 9 |                         kula wognjovô słuńce jęło sę wukrivac za lasem a v jego
 514 9 |                        zvonnjicë lipińskji. Cenjô sę skreła v las, a z dołu rzeka
 515 9 |                        bjedni chłopku? ~Na to mje sę tak czężko na sercu zrobjiło,
 516 9 |                          nje krzikac głosno, cobe sę naszi nje zbjeglë. Ale trzęsk
 517 9 |                        lestë na wolszce. Jaż Liza sę dzevovała i jęła mje chuchac
 518 9 |                           Cud Boskji! — dzevovała sę Marcijanna. — Cuż v tego
 519 9 |                            Vzęła mje slabota, żem sę zmokł i wusnął, jak kam.
 520 9 |                        leżą, a ve vjidze mjenjiła sę wuroda moji krolevjonkji.
 521 9 |                 Marcijanna na svój sposob zaczęła sę jiscëc.~— Boże kochani!
 522 9 |                           i varząchevkji smjeszno sę zrobjiło tim barżij, żem
 523 9 |                         zdrzała, jaż ku reszce ji sę v woczacli zaszkleło i rzekła
 524 9 |                            vërzekł, jô ju vëmknął sę jak chart i gnoł na dravoka
 525 9 |                  gorzlivje szamotoł. Ale kjej jem sę vdzarłna zomkovjiska zberk,
 526 9 |                       pozvoleł vjatrovji szamotac sę za vlose, czekającë, jaż
 527 9 |                        przińdze njigde!~Na to mje sę tak na scrcu zebrało, żem
 528 9 |                        zakreł woczë rękoma, zgjął sę v pałag i rozpłakoł bez
 529 9 |                         vszestkji członkji ve mje sę zatrzęsłë, jakbem sę mjoł
 530 9 |                          mje sę zatrzęsłë, jakbem sę mjoł rozlecec na kavałkji.~
 531 9 |                   gładzącą. Navetk njewohzerającë sę vjedzołjô v ti chvjiłë.~—
 532 9 |                         Marta!~Tak jem, vslidzącë sę zazdrzec ji v woczë, sę
 533 9 |                           sę zazdrzec ji v woczë, sę pitoł.~—Jakżes të mje tu
 534 9 |                          vjesz, Marto, to zmjiłuj sę i dej pomocë, bo jô som
 535 9 |                       chveceł v drzeva, że trzosk sę zrobjił i z vesokji chojkji
 536 9 |                   straszno! Poj do dom!~A kjej jô sę nje ruszeł, tej wona znovu.~—
 537 9 |                         przez ten las! Vjedno mje sę zdovało, że njico vëstąpji
 538 9 |                           razu przed koscołem. Le sę nje przëznałam. To njeje
 539 9 |                    wobłapjila moję szeję izaczęła sę trząsc wod płaczu.~A jak
 540 9 |                          trząsc wod płaczu.~A jak sę vëpłakała, tej movjiła szeptem:~—
 541 9 |                        movjiła szeptem:~— Dovjedz sę vszestkjigo, të bjedni!
 542 9 |                          i drzeva i gora, zaczęło sę ze mną wobracac vkoł, jaż
 543 9 |                           tej przez łzë wusmjecha sę do mje i vołała:~— Bogu
 544 9 |                      sobje, co beło. Ale czuł jem sę słabi bardzo.~—Vez, Marto
 545 9 |                    dobetku.~Z początku kolana mje sę gjęłë, kjej jem zchodzeł
 546 9 |                           to samo robjiła. Tak jô sę doznol, że wona nje dovjerzała,
 547 9 |                      przenjesę!~I ju mje całô moc sę vroceła. Tede jem vzął skorżnje
 548 9 |                     podjął jem dzevczę, choc wono sę bronjiło. Ale kjej vjidzało,
 549 9 |                            że ju jidęv rzekę, tej sę mocko chveceło moji szeji
 550 9 |                         gołąbka. I tak dzivno mje sę zrobjiło, żem so rzekł:~—
 551 9 |                     mojigo reminja njepusceła, bo sę mocko bojała, choc v lese
 552 9 |                  połvjidze. Ale mje ten las dziso sę vëdovoł jak jizba, z chterni
 553 10|                          jachac do młina. Vëmovji sę i poslij mje. Jô cë sę wodsłużę,
 554 10|                    Vëmovji sę i poslij mje. Jô cë sę wodsłużę, czim będę mogł.~
 555 10|                           będę mogł.~Morcin na to sę chvjilkę namiszloł, tej
 556 10|                      snożé dzevczę. A jô chcołbem sę z nją żenjic. Ale v njedzelę
 557 10|                       zakantrani, cze nje?~Ale jô sę mocko dzevovoł na takji
 558 10|                     wuvogą zdrzoł v woczë, że mje sę i kąsk smjeszno zrobjiło.
 559 10|                           movję jak meszlę — mjoł sę ji vjęcij vjidzec, njiże
 560 10|                          co won i jem rzekł:~— To sę vje, Morcenje. Të chłop,
 561 10|                         so do glovë njick i żenji sę z Martą. Bo ze mną, to wona
 562 10|                      pevno le z litoscë wobchodzi sę tak dobrze.~Czvortk vëszedł
 563 10|                          na woborze słuńca. Bedło sę kleszczeło z chlevóv na
 564 10|                          chlevóv na pażęc, a kurë sę wugonjałë za bączkami. Jezoro
 565 10|                          bączkami. Jezoro szkleło sę jak wobsepané żevimi skrami.
 566 10|                  worczikji. Ale wona żdała, jażem sę wobroceł, zazdrzała mje
 567 10|                         Komor leci za vjidem, jaż sę spoli!~ — Znadz takô volô
 568 10|                         nje folgovoł jem, z czego sę pevno dzevovałë i Liza i
 569 10|                      nekoł na złomanjé karku, bom sę bojoł nje zmudzëc zdovanjô.
 570 10|                        wob wuszë brzęczi, cze też sę wupjił, jak to chdzeroz
 571 10|                  Povjedzże mje novjineczkę, chdze sę wobrocosz? ~A skovronk wodezvoł:~—
 572 10|                        stareszkóv znojma parajilë sę do dom. Le jô som wostoł
 573 10|                       wostatni łavë pod chorem im sę vzął żdac. Całi szturk jô
 574 10|                           Boskô v złotim płoszczu sę mjenjiła. Przed tim vołtorzem
 575 10|               njespodzevanigo. A żebe te murë tak sę zapadłë! A kjejbe tak pjorun
 576 10|                      chocbe słomë kunjoszka, żebe sę wuchvacëc i vëdobëc wod
 577 10|                  aksamjętem krzasła.~A jô dzevjił sę srodze, że tak sę mają,
 578 10|                         dzevjił sę srodze, że tak sę mają, jakbe mje njebeło
 579 10|                          chvjilë. Alem wopamjętoł sę i scesnął jem wobjema rękoma
 580 10|                        povtorzała nodzeja —  może sę co stanje?~Zaturkotałë voze
 581 10|                          skrzidła ję njeslë. A jô sę dobroł v ti chvjilë, jak
 582 10|                        nji i jak to smjeszno, żem sę na tę wuroczestosc zchovoł
 583 10|                         norcik. I przëboczeła mje sę na zjava z pod korunovam
 584 10|                      jarzębjinë pod lasem, chdzem sę vstidzeł svoji strodnoscë
 585 10|                       morskji za Gduńskjem.~Potim sę wuszekovalë vjeselnjicë
 586 10|                           mje. I nje namiszlającë sę vëstapjił jem z łavë. A
 587 10|                           jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała, jak cud z njeba
 588 10|                           na zemję zestąpjoni, jô sę rżnął do ji nóg, jak długji,
 589 10|                   namjenjonô.~Vszescë vjeselnjicë sę stanovjilë, ale wona przë
 590 10|                           jediną corkę. Wupjijema sę za trzë dzevkji.~Ale jô
 591 10|                           to vjino v szkle, a mje sę zdovało, żo to beła moja
 592 10|                           po głovje, wusmjechnęła sę jak młodi dzeń i wuszła.~
 593 10|                        podkorbjac. Na to żem vzął sę i szedł, bom so wuvożoł:~—
 594 10|                          drogę stępją.~— Nacuż jô sę mom spjeszec? — rzekł jem
 595 10|                           znovu trzęsłë łbami, bo sę dzevovałë njemové bidlęta.
 596 10|                    patrzącë na drzevjęta dzevovoł sę, bo sę zmjenjiłë, jak v
 597 10|                         drzevjęta dzevovoł sę, bo sę zmjenjiłë, jak v nen czas,
 598 10|                         dalij v lese, zdovało mje sę, że njico brzedkjigo zataconé
 599 10|                           całô ich procô vëdovała sę njidoczego i po głovje szło
 600 10|                         jak v spjiku. Jedzenjô jô sę żadzeł, alem jodł, bo mje
 601 10|                      kozelë. Marcijanna zajisceła sę wo mje i rzekła jednigo
 602 10|                         do Mjichała, chturen znoł sę nolepji na vszelakjich choroscach
 603 10|                       vezdrzële na Remusa. bo mje sę zdaje, że won żołti jak
 604 10|                          tego nje mjinje. Ale mje sę zdaje,że kjej to sę nje
 605 10|                           mje sę zdaje,że kjej to sę nje wodmjenji, to może bëc
 606 10|                          ma na to lekóv? — pitała sę Marcijanna.~— Jednę radę
 607 10|                   dzevczesku, żol beło.~Marta mje sę na woczë nje pokazivała.~ ~
 608 11|                          mje. Ale dotechczos jesz sę nje dobroł.~Kjej jô legł
 609 11|                 skrzepjało. Tej znovu na chvjilkę sę statkovało tak, żem czuł
 610 11|                          zaczął porczec — i znovu sę wudało i żdało. Tak jô so
 611 11|                  przegrzecha jakô.~Przeżegnoł jem sę i rzekł:~— Kjej jes co dobrigo,
 612 11|                           a noc do spanjô!~Tej to sę na chvjilkę wustatkovało.
 613 11|                          noparté, to robji, co cë sę vjidzi, ale boczë, żebes
 614 11|                          vjidzi, ale boczë, żebes sę nje dostało v moje ręce!~
 615 11|                     dostało v moje ręce!~Z tim jô sę na bok przevroceł, żebe
 616 11|                          beło ceché, le szorovało sę po moji pjerzenje. Potim
 617 11|                      tvojigo łożka! ~Podnjosł jem sę i chveceł. Tamleżałë moje
 618 11|                         wo tvoję szeję i spuszczë sę na sedzączkę nad łożkjem
 619 11|                          Tero mje wod razu vjidno sę zrobjiło: — Tec to som szatan
 620 11|                         na głovje. Przeżegnoł jem sę chiże krziżem svjętim, vëskokł
 621 11|                         łożka i krziknął:~— Karuj sę, duchu przeklęti, v Jimję
 622 11|                          vjidze v stanji le cenje sę vjelgji suvałë po scanach,
 623 11|                       strzigłë wuszami, a kjej jô sę jim przëzdrzoł dobrze, mokleznę
 624 11|                     spjevac cechim głosem:~— Chto sę v wopjekę podda panu svemu,~
 625 11|                          wodspjevoł, dusza ve mje sę wuspokojiła i vzęła mje
 626 11|                           njeprzijocelu!~Vzął jem sę i szedł na woborę. Tam za
 627 11|                          żebe vjidzec, przeżegnoł sę, napluł v ręce, zamjerzeł
 628 11|                          napluł v ręce, zamjerzeł sę i wobuchem zaczął jem valëc
 629 11|                           zaczął bjic, tej robjił sę takji grzem, jakbe pjorunë
 630 11|                        wujadac, jaż jô mesloł, że sę naszi vszescë na pustkovju
 631 11|                         tak, że jego głova skreła sę v drżenjovatim drevnje.~
 632 11|                    przëstąpjił Mjichoł, przëzeroł sę chvjilkę, kjivoł głovą i
 633 11|                      długo cë go zbędze?~Tej vzął sę i sodł na przevroconim pługu,
 634 11|                        woprzestoł rąbjenjô, sparł sę na toporzesku i vszetko
 635 11|                            chorszi jes, njiże mje sę zdało.~— Pevno tak będze!~—
 636 11|                           drzevo, chałupa zaczinô sę vąbjerzëc, a nje vjesz,
 637 11|                           wod knopa.Tës jodoł jak sę noleżi, tës rosł,jakchojeczka
 638 11|                           je wurzasłô i mjozga rë sę wod strzodku psuje. — Rzeczë
 639 11|                        Wodszedł Mjichoł, a ve mje sę sumjenjé wodezvało:~— Kjileż
 640 11|                       gbur pusceł do Lipna, żebem sę z grzechóv woczeszczeł.~
 641 11|                       woczeszczeł.~Reno beło, bom sę vëbroł v drogę jesz przed
 642 11|                       jesz komudno. Vjecznô lampa sę żoleła i słabich promiszkóv,
 643 11|                           nji mogł. Ale czim dzeń sę robjił vjidnjeszi, tim barżij
 644 11|                        dobri matkji. A jô, njimem sę namesleł, sedzoł ju pod
 645 11|                         co v nen czvortk. 1 znovu sę wodemkłë ranë v sercu i
 646 11|                       krev z njego wubjegała, żem sę poczuł słabim i chorim na
 647 11|                       starszi ludze. Kjej Wofjara sę skuńczela, tej jem kląkł
 648 11|               spovjednjicë.~Moc Boskô! Dusza moja sę wuspokojiła, jak ptoch v
 649 12|                          na mje vezdrzała, vjedno sę wobroceła plecoma. Tede
 650 12|                            Tede jô vjedzoł, że ji sę czężko robjiło. Kozała mje
 651 12|                        rożni przismaczkji. Ale to sę na njic nje zdało, bom schnął,
 652 12|                          mogł godzenami przëzerac sę zegarovji, chturen tam połikoł
 653 12|                          na kominku. Vjęcij ma do se nje movjiła. Njezadługo
 654 12|                           vjidzę v chace. Czeż të sę stoł takji buszni?~Ale smjoł
 655 12|                           takji buszni?~Ale smjoł sę przë tim Mjichoł i mje klepoł
 656 12|                           nodłużij!~— Nje będzema sę spjerac! Rzeczë mje jedno:
 657 12|                          alem wodezvoł:~— Kąsk jô sę poprovdze wurzasł, kjej
 658 12|                               tu wonji z Martą na sę vezdrzelë, ale nje rzeklë
 659 12|                        nen gozdz v scanje i kozoł sę povjesëc. Ale strach to
 660 12|                           cebje tam dziso, bo bem sę wo cę strachoł. Ale to cë
 661 12|                           tam na zomkovjisku dzis sę dzeją takji rzecze, żebes
 662 12|                         za moji pamjęcë ju njicht sę na to nje doł. Moja njeboszczeca
 663 12|                 zomkovjisko. Jednimu bodej wudało sę wucec, ale to go gonjiło
 664 12|                     gonjiło jaż na woborę. Tu won sę skreł chiże do stodolë i
 665 12|                          go ratovało, bo vjerzeje sę na krziż zamikałë i bjelełë
 666 12|                          krziż zamikałë i bjelełë sę na njich trzë krziże, posvjęconą
 667 12|                     wobudzoł i movjił:~— Wobleczë sę, zmovji pocerz i poj ze
 668 12|                      rebackji, tak że woblekającë sę jô beł wudbë, że won mje
 669 12|                      będze! — rzekł jem.~Kjej jem sę woporządzeł, Mjichoł zabroł
 670 12|                           veszła na łavë, tej won sę stanovjił i rzekł:~—Njim
 671 12|                        Njim pudzema dalij, pochil sę na vodę, jaż wuzzdrzisz,
 672 12|                        szkło, a na ji dnje bjeleł sę pjosk. Vëdovało sę snodko,
 673 12|                         bjeleł sę pjosk. Vëdovało sę snodko, a jednak jô vjedzoł,
 674 12|                           vjachoł v vodę. Srodzem sę wurzasł, bom przez całą
 675 12|                 przeszivoł jak szpilkami. Jak jem sę dostoł na nogji, vszetko
 676 12|                         drogę pitoł:~— A zląkł të sę?~— Jakuż jô sę nji mjoł
 677 12|                           zląkł të sę?~— Jakuż jô sę nji mjoł zlęknąc, kjej żesce
 678 12|                          z łav jak psa.~— Kjejles sę wurzasł, to i dobrze! —wodrzekł
 679 12|                          legnąc. V łożku delë mje sę czegos gorącigo napjic i
 680 12|                            Dużô kopjica sana jęła sę kulac przez woborę prosto
 681 12|                          szła do vołtorza. A kjej sę ju vracała, tej jem chcoł
 682 12|                          modrimi jak kąkole. A jô sę czuł tak słabi, żem legł
 683 12|                           i Njevorto, rozstąpjiłë sę, be dac ji svobodną drogę.
 684 12|                     jarzębjiną!~Tej jô znovu bjił sę z nimi trzema wukozkami
 685 12|                           sto zvoneczkami. Smjałë sę jego woczë i gęba. Zatrzęsło
 686 12|                  zazvonjiło zvoneczkami, zasmjało sę i zavołało: Njevorto! A
 687 12|                    vjedzącë co robjic, rozesmjało sę wono do mje na vszetkji
 688 12|                         jô tvoja bjałka! — Na tom sę tak wurzasł, żem przëszedł
 689 12|                            Tej jem poczuł, że mje sę jesc chcało. Wona jakbe
 690 12|                           co mom na mesłë, pitała sę:~— A chcołbe të co zjesc?~
 691 12|                          żebe co rzec.~Na to wona sę wobroceła, podnjesła zotk
 692 12|                    czuprinje i rzekł:~— Długo tës sę bjił z mocnjeszim Golijatem,
 693 12|                          i knop do bedła i ze mną sę przëvjitelë, jakbem vroceł
 694 12|                    przëszedł i Mjichoł, Stanovjił sę przede mną i povjedzoł:~—
 695 12|                            Tak won to movjił, bom sę pozdnji dovjedzoł, że won
 696 13|                    człovjeka grzesznego, ~wużalił sę Pan stvorzenja svego, ~Zesłał
 697 13|                          z jakji złoscë.~Kjej jem sę wo co pitoł, to wodpovjodała
 698 13|                           njick, Remus, bo mje be sę czężko zrobjiło.~Jak wona
 699 13|                        sreberni parminje mjenjiłë sę v ji palcach, przëszło mje
 700 13|                          na tę zjavę, przeżegnelë sę i szlë do svoji robotë.~
 701 13|                          i z tego pustkovjô ludze sę tacilë po lasach, dobetk
 702 13|                        nich dovnich dzejóv, tedem sę pitoł:~—A vdarzice vë sobje
 703 13|                         wojc, przeżegnoł i vroceł sę na pustkovjé, bo chłopë
 704 13|                      czulë rżenjô klacze, chterna sę tesknjiła za svojim zgrzebjęcem.~
 705 13|                     sekjera i kosa przode zdovają sę czężkji, a kjej człovjek
 706 13|                           chtuż z naszich wodvożi sę, be jim wodebrac vłodzą?
 707 13|                        jak v Gduńsku na renku tak sę rąbjilë toporami żelaznimi,
 708 13|                         wo nich dzejach, jaż krev sę burzi. Ale chtuż sę jimu
 709 13|                          krev sę burzi. Ale chtuż sę jimu tam przësłuchô? Bo
 710 13|                      dzevczętami szprechë, a kiej sę zestarzeją, to v karczmje
 711 13|                     vjedno meszlę, że kuńc svjata sę zbliżô, jak go Sibela przepovjedzała.~—
 712 13|                        jidze kuńc svjata? — pitom sę.~—To jô cë zaru vëłożę:
 713 13|                     popłocała, kjej chłopë zrobją sę słabi a bjałkji vezną gorę,
 714 13|                        słabszi i legavszi. Chdzeż sę podzelë naju przodkovje-stolimë,
 715 13|                         zvjemë stolimką: Przervoł sę fartuch stolimovi corce,
 716 13|                          Bo z jego spjevu ceszilë sę Svjęti na scanach, a jego
 717 13|                       cudovnô noc, v chterni voda sę przemjenjô ve vjino. A kjej
 718 13|                          spikrzu i po stodole, be sę doznac, cze dosigną do zimku
 719 13|                      spokojni, le knop nasz bojoł sę jesz vjedno Gvjiżdżóv i
 720 13|                     przëszłi Gvjozdkji ze vsë, co sę chcelë Marce spsocëc, a
 721 13|                      chcelë Marce spsocëc, a jemu sę przë tim na skorę dostało,
 722 13|                    vëszedł z njeba dzeń. Czeszilë sę z tego, bo wod wojcóv vjedzelë,
 723 13|                         zdrzodło. Morcin z knopem sę vëbjerelë do lasa, żebe
 724 13|                        jezdzilë do koscoła.~Znadz sę dziso zabavjilë dłużij! —
 725 13|                          brozdach i rovach bjeleł sę smjeg strzod czorni roli.
 726 13|                          v młodich członkach. Jaż sę ju mocko zcemjało, żem ledvje
 727 13|                          komin pustkovjô.~Tej jem sę vzął i vstoł.~—Gvesno ju
 728 13|                          spich gorkji, za chterną sę przëtaceło pustkovjé. A
 729 13|                        chdze gorka zchodzela, tam sę zaczął sod vjiszon i slivk.~
 730 13|                         wusmoloné. Ale v njich ju sę varzeła mjozga, be je przëwoblec
 731 13|                    gromada kaminji, na chterni jô sę przed lati tak mocko stłukł,
 732 13|                        może jem v spjiku, cze mje sę snjije? Jak długo jô na
 733 13|                   vjetrznjokami, przëboczivoł mje sę zamknjęti Straszk, chternigom
 734 13|                         ju wominęła i rod bem beł sę doznoł, co sę tam dzeje
 735 13|                         rod bem beł sę doznoł, co sę tam dzeje za woknem. Vezdrzoł
 736 13|                          nje rozumjałi, chvjądało sę kole voza. Cuzi parobk trzimoł
 737 13|                           v gromadę zebrac, bo to sę tam szątoleło kole vasążka,
 738 13|                           złô jakô womona.~Tak jô sę vzął i szedł do czeladni.
 739 13|                          dzivné zapitanjé. Ale co sę stało, tego stari zegar
 740 13|                           movjilë, jażem do njich sę wodezvoł:~—V gorzejevjid!
 741 13|                           szertuchem i rozpłakała sę głosno.~ ~
 742 14|                           za stodołą ~i jak Remus sę dovjedzoł wo robotach Ormuzda ~
 743 14|              vjetrznjokami, ale i wokno wotmikało sę wob dzeń. Naszi zaczinęlë
 744 14|                      vjedzoł, że to Smjerc taceła sę po pustkovju. Czuj jem ję
 745 14|                            Sedzë, pokuso, kjej cë sę chcało! — rzekł jem. — I
 746 14|                        noc całą.~Porene, kjej jem sę woblekoł, czuł jô, że za
 747 14|                           porządk svjata na wopak sę vëvroceł! Chtuż v gromnjiczniku
 748 14|                          Z czekavoscą jem vstoł i sę woblekł. Na dvorze letkji
 749 14|                          i ju ji nje beło. Ale jô sę ju dobroł, chto to kosę
 750 14|                    njedzelę, kjej naszi szekovelë se do koscola, przëszła Marcijanna
 751 14|                          tobą pogodac.~Dzivno mje sę stało na takji słova, alem
 752 14|                        stało na takji słova, alem se vzął i szedł. Kjej jem skrzepjącë
 753 14|                   vëpatrzeł. Po chvjilë won znovu sę pitoł:~— Të żes vjidzoł
 754 14|                         ludze na pustkovju?~A won sę przësłuchoł moji godce i
 755 14|                         wuspokojił mje.~— Nje bój sę! Krom tego nje są te ręce
 756 14|                         knapskjem bivszë, doł jes sę na Golijata i na njim dobeł.
 757 14|                           njim dobeł. Boczë, i jô sę bjił z takjim Golijatem,
 758 14|                         jem na nji krev. Zaro mje sę tero przëboczeło klepanjé
 759 14|                     klepanjé kose za stodołą i jô sę dobroł, komu to znaczi.~
 760 14|                           komu to znaczi.~Ale won sę sparł na poduszkach i chvjilę
 761 14|                              Cuż të vjidzisz? ~Jô sę wobroceł i vjidzoł: Nad
 762 14|                          na vojnje. Ale przëzdrzë sę szablë i strzelbje: Nę szablę
 763 14|                           przez całé żëcé. Bo tak sę słuchô nom ricerzom i szlachce.
 764 14|                        jak zimkovi kvjat, budzeła sę volô wu ludzi. Ale ti, co
 765 14|                         kochani wojczeznë i tacëc sę po svjece. A tu mjeszkoł
 766 14|                        też i kula jego vbjiła mje sę przez żebra i do dzisodnja
 767 14|                       szła krev ze mje. Tej znovu sę stanovjiła, żem beł całé
 768 14|                         zdrovi. Ale tero vjem, że sę vjęcij stanovjiła nje będze.
 769 14|                          be tu wumrzec.~Znovu mje sę przëboczeła smjerc, co reno
 770 14|                   ludzkjim svjece na ten przikłod sę dzeje. Nje wod razu z głębokjigo
 771 14|                          zapadłigo zomku.~Ale mje sę smutno zrobjiło na te słova
 772 14|                      vaszę robotę, panje, vząc na sę! Vë wuczałi i pon, a jô
 773 14|                           suchich vjetvjach. Kjej sę wodezvję, tej sę smjoc będą,
 774 14|                  vjetvjach. Kjej sę wodezvję, tej sę smjoc będą, a kjej jich
 775 14|                       będę, rzeką, żem głupi!~Won sę na to wusmjechoł, zdrzoł
 776 14|                         dovno minjonich i dzevjic sę będze, że znovu żije.~A
 777 14|                        sedzoł naprocem Mjichała i sę pitoł:~— A chtuż to je,
 778 14|                        krevją kaszlô?~Ale Mjichoł sę zameszleł i nje wodrzekł
 779 14|                          po dłuigji chvjilë znovu sę pitoł.~— Bo vjidzice, Mjichale,
 780 14|                         żebem vzął jego robotę na sę i szedł dalij jego drogą
 781 14|                            że v całim kraju ludze sę ruszac zaczęlë, jak pszczołë
 782 14|                      wuczeł vojovanjô. Dovjedzelë sę szandarzë krola pruskjigo
 783 14|                         Przë jedni worędzë naszlë sę wonji — pon Jozef i szandara —
 784 14|                    szandara — i nje beło radë, le sę dobrelë do sebje na żëcé
 785 14|                           Nasza Marcijanna lękała sę wo cebje. Bo jak nen knopem
 786 14|                       zaczął jes wopovjadac. Tede sę wona srodze bojała wo cebje
 787 14|                          cë dom radę, bom stari i sę doznoł vszetkjigo: Zamknji
 788 14|                         njick nje rzekła i tak ma sę rozestala na noc... V njedzelę
 789 14|                        rzekł:~—Na cuż to pjisanjé sę zdô? Zapozdze dlo mje, bo
 790 14|                         żodni ksęgarnji. Kjej jem sę tego doznoł, tej wuvzął
 791 14|                       tego doznoł, tej wuvzął jem sę napjisac nasze dzeje som.
 792 14|                       wodvroceł woczë i zapatrzeł sę v wokno, za chternim ju
 793 14|                        nje delë vjidu! ~Tej znovu sę smutno wusmjechoł do mje
 794 14|                         roże a v woczach zażoleło sę jak wod żevigo vęgla. Tej
 795 14|                       zavjeseł plotno na scanje i sę zapitoł:~— A vjesz të, co
 796 14|                         zemji kaszubskji. Bo wona sę cignje po gorach bołteckjich
 797 14|                       kaszubskji. Na połnjé zemja sę z nją łączi polskô, z chterną
 798 14|                         takji vjédze nje doł, żol sę zrobjiło, że naju plemję
 799 14|                           jaż tile straceło i jem sę pitoł:~— Jakuż to beło możno?~—
 800 14|                          przeszedl Wodrę i morzeł sę noporce ku Vjisle i doparł
 801 14|                          doparł svigo.~— A czimuż sę naszi nje wobronjilë? A
 802 14|                           povjedzoł tak:~— Pitosz sę, czimu naszi sę nje wobronjilë. —
 803 14|                            Pitosz sę, czimu naszi sę nje wobronjilë. — Vjęcij
 804 14|                      Vjęcij njiże jedna prziczena sę zeszlë, be vëvołac takji
 805 14|                           jednak stracilë... Może sę dobjerzesz wo prziczinach
 806 14|                        chłopoku, prziczenë, żesmë sę nje wobronjilë.~Beło mje,
 807 14|                           Tam bracô naszi poddelë sę porządkovji i pravom njeprzijocela.
 808 14|                      panem Jozvem i krev pokozała sę na jego vargach. Nje rzekł
 809 14|                      ksądz z Panem Jezusem. Pokąd sę pon Jozef spovjodoł, naszi
 810 14|                      dvjerzami. Ku reszce dvjerze sę wodemklë a vszescë ves7lë
 811 14|                      bladi na svojim łożku, a jak sę skuńczeło pojednanjé z Bogjem,
 812 14|                         mje wuzdrzoł, wusmjechnął sę. Ksądz vëszedł. Wuvożoł
 813 14|                          żdoł, co mje povje, njim sę vëbjerze na to długji podrożovanjé
 814 14|                podrożovanjé poza gvjozdë.~— Czuję sę dzis mocni — rzekł won. —
 815 14|                        won. — Tak svjeca jesz roz sę rozżoli vjideni, njim zagasnje.
 816 14|                     narodóv vjęcij je bojką njiże sę zdaje. Meszlą, że jidą svoją
 817 14|                          po naszimu Smętk, zeszlë sę v zemji kaszubskji na gorze
 818 14|                         vëstudzoną duszą, modląci sę Bogu godką svich vrogóv,
 819 14|                        rebokóv bjednich na smjerc sę sposobi. Bo kaminji czvjoro
 820 14|                          ze svjęti zemji i łączeł sę z wognjem v płom.~A Smętk
 821 14|                           wognjem v płom.~A Smętk sę skrzevjił i łisnął złim
 822 14|                         spodałë a z kożdigo lęgłë sę sovë i sępë. I szarim skrzidłem
 823 14|                           pon Jozef. Skarnje jimu sę wob ten czas zapolełë jak
 824 14|                       jich będze tile, jaż zbjiją sę v płomiń szerokji nad grobami
 825 14|                          na wodpovjedz zagotovało sę v storim zegarze i zaczęło
 826 14|                           zegara plecoma wobroceł sę i pitoł zdzevjoni:~— Cuż
 827 14|                          na zegar, jak skarnje mu sę mjenjiłë na sposob, jak
 828 14|                          Długji jego bjegas słabo sę zibotoł tad i na wodlev,
 829 14|                       stanąc.~Njedługo a zrobjiło sę żevo v całim domu. Czuc
 830 14|                           żevo v całim domu. Czuc sę doł krzik Marcijannë: Nje
 831 14|                  Marcijannë: Nje żije! Zervoł jem sę a Mjichoł i Morcin i knop
 832 14|                        mocné przikozanjé i czężor sę na mje położeł, pod chternim
 833 14|                     pocerz za duszę wumarłigo, jô sę vroceł, wuchveceł rękę wumarłigo,
 834 14|                          chdze vszescë domovnjicë sę do gromadë zebrelë, kożdi
 835 14|               przëchodnigo na mje vzeroł, jak mje sę zdovało. A stari zegar jak
 836 14|                   njeszczestlevą godzenę, chterni sę bojałam przez tile lôt! —
 837 15|                       zaboczoną drogą i jak Remus sę woddzękovoł z pustkovjem. ~
 838 15|                      przejachac. Przë ti worądzem sę doznoł, że tu poprovdze
 839 15|                          vëcinanju drogji Mjichoł sę przëznoł, że ten szlach
 840 15|                      zomkovjiska le dvuch przigod sę spodzevac możesz: Strachu
 841 15|                          będze bez tego żebe nama sę co nje pokozało.~Tak rzekłszë,
 842 15|                         słuńce zaszło, wuszekoveł sę kondukt pógrzebovi. Z nad
 843 15|                           do deskji grobovi:~Chto sę v uwopjekę podda panu svemu, ~
 844 15|                         straszna trvoga... ~Spjev sę rozbjegoł na ceché pola,
 845 15|                           jich vjidze zdovało mje sę, że slode naszigo konduktu
 846 15|                         zajachała do brodu. Konje sę lękałë i porczałë stulącë
 847 15|                      mjałë veńc v vodę, tak że ma sę vszescë zatrzimała. Pochodnje
 848 15|                    Pochodnje vëvołivałë szętolącé sę cenje v lese, a jô zdrzącë
 849 15|                       vesokô, — veższô, njiże mje sę zdovała za minjonich lôt.
 850 15|                       pochodnji, ale głova taceła sę v nocni doce. V tim vjidze
 851 15|                  procemnimu brzegu. Ale spłoszełë sę v vjelgjim njewubetku. Jaż
 852 15|                      uwodvroceł woczë, przëżegnot sę i zanoceł:~Statecznosc Jego
 853 15|                        Ale mje nje dało poku, lem sę muszoł cofnąc v teł, żebe
 854 15|                       Kjej kavałk wuszlë, tej jem sę chiże spinął po przidkji
 855 15|                         grała pjesnjô nobożnô, jô sę vzeroł v skarnje wosobë
 856 15|                          ma nje rzekłszë słova na sę pozerała, jaż won rzekł:~—
 857 15|                            i sinem ti zemji. Alem sę nje spodzevoł, żebe jesz
 858 15|                      Jakże cë to rzec? — wodezvoł sę won i chvjilę przemiszloł. —
 859 15|                      chveceł za vłose i rżnął jem sę jak długji do nóg ti dzivni
 860 15|                     vszędze, chdze skrë Ormuzdové sę żolą, nalezesz mje vszędze,
 861 15|                     wostała, żebe na mje żdac. Ta sę pitała:~— Chdziż të, Remus,
 862 15|                         të, Remus, bivoł?~Ale mje sę njechcało wodezvac. Tak
 863 15|                     strach pitac vjęcij.~Kjej jem sę złączeł z naszimi, tej Mjichoł
 864 15|                    złączeł z naszimi, tej Mjichoł sę przëbliżeł ku mje, kjivoł
 865 15|                         będze bez tego, żebe nama sę co nje pokozało?~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
 866 15|                       Pevno Morcin jidze! — smjoł sę Mjichoł. A Marta skoczeła
 867 15|                          cos strzęsło a jak Marta sę zchileła głębok nad svoją
 868 15|                          rozumjejemë, a jakuż won sę z cuzimi ludzami dogodô?~
 869 15|                          wodrzekł njick. Tak gbur sę pitoł vprost:~— No cuż,
 870 15|                    wodrzekł:~— Jak zimkové robotë sę skuńczą, pudę v svjat!~—
 871 15|                          czervjoné, ale wobroceła sę, dała mje rękę i rzekła:~—
 872 15|                   dzecinnich lôt. Przëboczeło mje sę vszetko: Pjec Nabuchodonozorovi,
 873 15|                         Tej jem vstoł, przeżegnoł sę i szedł v Jimję Boskji.
 874 15|                     blizka granjé rzekji, tej jem sę bezmała że nje vërzasł.
 875 15|                         mje na tę ji godkę czężko sę zrobjiło, jakbem stojoł
 876 15|                           grobem przijacela. Alem sę strzimoł całą sełą. A wona,
 877 15|                   zarzuceła na szeję, przëcesnęła sę do mje i vëbuchnęła takjim
 878 15|                     vëbuchnęła takjim płaczem, że sę trzęsła jak list.~Mje sę
 879 15|                          sę trzęsła jak list.~Mje sę tede przëboczeło vszetko,
 880 15|                         wuchronjiło v ruchna moje sę woblekłszë, jak mje v czężkji
 881 15|                          ji varkoczu czervjenjiła sę stążka, chternąm przed tile
 882 15|                         nji wod żeda Gabë. Tak jô sę ju vjęcij strzimac nji mogł
 883 15|                           gromadze. A zdovało mje sę, że las i jego mjeszkańce
 884 15|                          czarovnjik, chturen koże sę rozińsc dvoje krolevskjim
 885 15|                        krolevskjim dzecom.~Jak ma sę vëplakała dosc tile, tej
 886 15|                      szeptało do wucha:~— Navrocë sę, Remus, nazod na pustkovjé! ~
 887 15|                      szedł na ponjevjerkę i żebem sę Boga nje bojała, ludzkji
 888 15|                  vjeczorami spjevoł, vëdovała mje sę jak raj, do chternigo anjoł
 889 15|                   jezorami i lasami. Wobroceł jem sę v tet i vezdrzol na trakt,
 890 15|                          vjelgji, krolevskji, jaż sę stanovjiłë i zaczęłë svojimi
 891 15|                         ze mje spadła i letko mje sę zrobjiło jak vandrovji,
 892 15|                          mjeszkac v dolinë, chdze sę dobetk pase? Za vami na
 893 15|                           czimu i jak.~I vzął jem sę i szedł mocnimi krokami
 894 15|                           Za rzeką wobezdrzoł jem sę jesz roz. Tam przeką drzév
 895 15|                     przeką drzév i chrostu cofała sę pomału dobrô Marta. Sztołt
 896 15|                          ji vdzęczni to wukozivoł sę to gjinął mjedze drzevami,
 897 16|                                     XVI~Jak Remus sę vzął do hańdlarstva. ~ ~
 898 16|                           chturen tero przede mną sę wotmikoł. Strach i Nodzeja
 899 16|                     przestanął też i rzekł:~— Jak sę mjevosz, Gabo?~Tero won
 900 16|                           za wobje ręce, skokoł i sę szętoleł jak głupi. Jak
 901 16|                           szętoleł jak głupi. Jak sę wuspokojił kąsk, tej zaczął
 902 16|                        mokri vodë! Aj vaj, jak jô sę ceszę, że cebje na woczë
 903 16|                         bube, mame i zejde delëbe sę zabjic za cebje. A jô cę
 904 16|                           pogodoma, bo jakuż momë sę jinaczi sobje naceszëc?~
 905 16|                         alem rzekł:~— Lecho będze sę nama dogadac, bo të moji
 906 16|                          na zopovjedze davac, lem sę woddzękovoł z pustkami i
 907 16|                       przë konjach i pługu dożdoł sę sevi głovë. Tak movji tvoja
 908 16|                     robjic geszeft, żeli be ludze sę gorzilë na jego godkę? Jô
 909 16|                        konja sodają. Nu, nje gorz sę, Remus, ale jô vjem vszetko.
 910 16|                      corkę? Nje! Bo jakuż wona mô sę jimu vjidzec, kjej won voli
 911 16|                         be jisc. Ale won jak żaba sę zavjeseł wo mje i proseł.~—
 912 16|                          Nu, nje movjił jô, żebes sę nje gorzeł? Vjidzisz, że
 913 16|                           Ju tvoja vjilczô notera sę burzi. Sadnji i vjerzë mje,
 914 16|                      tvoje lata. Jô nje chcę, bes sę na mje gorzeł, bos mje bjednimu
 915 16|                           Tej won vjidzącë, że jô sę wuspokojił, stanął nade
 916 16|                     stanął nade mną i chvjądającë sę, muskoł svoję dlugą brodę,
 917 16|                          krosnję lesné. Ku reszce sę pitoł.~— Cuż të tero będzesz
 918 16|                         lepszi hańdel. Poj i zdej sę na mje a będze vszetko dobrze.~
 919 16|                          vszetko dobrze.~Przëpjił sę Gaba do mje jak pjijovka
 920 16|                           stronje drogji łiszczoł sę dvor, ten som dvor, v chternim
 921 16|                       małé dzecko po stegnje. Żid sę wusmjechoł i pitoł:~— A
 922 16|                           go nje chcą njesc. Tile sę nachodzeł przez długji lata.
 923 16|                       jego firma mjeszkô...~Stało sę, jak żid movjił. Naszedł
 924 16|                         pjenjędzi z kjeszinji. Jô sę poddoł vszetkjimu, bom so
 925 16|                          pjije. Lepji będze, kjej sę wuroczema mądrim slovem.
 926 16|                      geszeft pudze dobrze, ale jô sę boję, że tvoja vjilczô notera
 927 16|                          pjerszi roz v żëcu kłodł sę pod cuzim dachem do spanjô,
 928 16|                    stronje vjeskji drogji szklełë sę wokna pałacu, v chternim
 929 17|                      zvelë Trąbjiną. Wobroceł won sę i na mje żdoł.~— Chdziż
 930 17|                           bo imjoł provdę, jak jô sę tego doznoł wob dlugji lata
 931 17|                         połnjé. Tej stanovjiłasma sę v gęstich chojnach i sadłasma
 932 17|                           movjącë:~— Na, Remus, i sę napji! Ale jô wodezvoł:~—
 933 17|                        Ale jô wodezvoł:~— Napjile sę som i njech cë będze na
 934 17|                          gorzołkji nje pjiję!~Won sę nje rozgorzeł, że mu wodmovjom,
 935 17|                           na vjeselu, wobrazilëbe sę państvo młodé, kjej bem
 936 17|                           nańdze v polu, czim bem sę rozgrzoł? A kjej jidę na
 937 17|                        nje jes żenjałi?~— Nje! Jô sę też żenjic nje będę!~— Ha,
 938 17|                          będę!~— Ha, ha rozesmjoł sę Trąba. — Na ten żort jô
 939 17|                         ze smjechem:~—Nje będzesz sę żenjił! Tak jô też mesloł.
 940 17|                           razu, żeli vjem, jak jô sę dostoł v svjęti stan małżeńskji,
 941 17|                      wurodë. A godka tvoja głupim sę będze zdovała smjesznô.
 942 17|                   szczescô. Tede rzekę cë: Bronji sę, Remus, rękoma i nogoma,
 943 17|                     nogoma, bo nacuż nom z bjałką sę zrzeszac przed svjętim vołtorzem,
 944 17|                        godce mój tovarzesz porvoł sę do trąbë, przësadzeł ję
 945 17|                        njeba vesokjigo rozesmjało sę słonuszko do Trąbovigo granjô,
 946 17|                           wostac wob noc? — pitoł sę Trąba wob drogę.~—Nje vjem! —
 947 17|                           pogodę cepłą, to vëspję sę na polu. ~Trąba pokrąceł
 948 17|                        jinszi radë, to rod vëspję sę v polu jak zajk. Ale człovjek
 949 17|                          bojąci, Remus?~— Nje! Jô sę nje boję.~— Bo vjidzisz.
 950 17|                          są dvaji! — Ve dvojkę jô sę też nje boję.~Zaszedłszë
 951 17|                         njibe roboci dzeń.~Tak ma sę zabrała do tego młina; jô
 952 17|                         czuc beło ve dvorze. A jô sę ceszoł, że won tak procuje
 953 17|                         muzikę z mjasta, kjej jim sę zachcało vjeselenjô. Zaczęło
 954 17|                   zachcało vjeselenjô. Zaczęło to sę, jak nasz pon sprovadzeł
 955 17|                   młińskji żodną mjarą nje chcało sę wobracac.~—To kara Boskô! —
 956 17|                           ludze szarvarkovi. A to sę pokozało jesz vjidnji, bo
 957 17|                           i dvje corkji wurodzełë sę naszimu panu, dvor rosł,
 958 17|                         rosł, ale stodołë stovałë sę wod lata do lata za dużé,
 959 17|                       dvor, jak jem rzekł, robjił sę vjększi. Dlo panji, co nji
 960 17|                         czuc muzikę, bo zjeżdżelë sę gosce. Ale to nje bëlë naszi.
 961 17|                        vszescë wobstąpjilë jich i sę dzevovelë, że jesz takô
 962 17|                    przënomnji wod potopu — bo tej sę vszescë ludze vetopjilë —
 963 17|                         taką godkę storigo chłopa sę czężko zrobjiło, bom so
 964 17|                          przeszedł Wodrę i morzeł sę noparce ku Vjisle i doparł
 965 17|                         tede do Trąbë.~—Dopitejże sę jego, czimu nje jidą do
 966 17|                           dobrze zapłaceł.~Tak jô sę wosmjeleł i rzekł:~— Vëboczce,
 967 17|                        Czeż to też je tovor?~— To sę vje! wodrzekł nen z czorną
 968 17|                          fenjiga nje doł.~I smjoł sę nen pjekjelnjik vszetkjimi
 969 17|                        zamjast na njego zamjerzeł sę na nas i vrzeszczoł:~—Pochadejta
 970 17|                       Luceper go ręką zatrzimoł i sę rzechotoł:~—Jidzta tero,
 971 17|                     Jidzta tero, ludkovje, bo pon sę gorzi. Mô won dosc kłopotóv
 972 17|                        handel.~Na to zrobjito mję sę srodze markotno, tak jem
 973 17|                     srodze markotno, tak jem vzął sę i rzekł:~— Pojta ludze!
 974 17|                       dadzą tile na povroz, żebes sę mogł bezpjeczno povjesëc.~
 975 17|                         mje cerpła i straszno mję sę zrobjiło na takji bluznjerstvo.
 976 17|                           na przededvjerzu, wokno sę v pałacu wodemkło i nen
 977 17|                         njech nje robji.~Wumęczeł sę stari svoją godką, że jaż
 978 17|                         muszoł sadnąc na mjedzë i sę vësapac. A jak sę vësapoł,
 979 17|                        mjedzë i sę vësapac. A jak sę vësapoł, podnjosł rękę.~—
 980 18|                      vjele vodë, bo naszedłszë ma sę doznata, że za czasu svoji
 981 18|                          bëc zatraconi, że jô bem sę bojoł.~Tak ma veszła do
 982 18|                        długjim patrzenju dozdrzec sę dała vjelgô pjiła, zaredzevjałi
 983 18|                         smok przedpotopovi cignął sę przez calą szopę.~Trąba
 984 18|                       dzarnje, a ma pożdejma, jaż sę kąsk rozvjidnjeje. Cepło
 985 18|                          Tec noc długô a vespjimë sę jesz do tile.~Vjidzoł jem,
 986 18|                       tile.~Vjidzoł jem, że Trąba sę kąsk boji i wuczenjił jem
 987 18|                      Pocuż të to robjisz? — pitom sę.~— Kożdé stvorzenjé — wodrzekł
 988 18|                           wodrzekł Trąba — bronji sę svoją przërodzoną bronją.
 989 18|                        Czimuż muzikant nji mjołbe sę bronjic muziką?~—Wod czego
 990 18|                         muziką?~—Wod czego të bes sę chcoł bronjic?~—Wod vjilka,
 991 18|                         moja kanona.~Smjeszno mje sę zrobjiło, kjej jem so wuvożoł,
 992 18|                        smjeszka na moich licach i sę gorzeł.~—Vjidzec! rzekł
 993 18|                          won v ti chvjilë vëdovoł sę dużi i pełen sełë. Mjesądz
 994 18|                         To nje beł Trąba, chturen sę bojoł jesz przed chvjilą
 995 18|                       pjijoł z butelkji.~Ale czim sę rozvjidnjivało z mjesądzovich
 996 18|                          parminji, tim barżij won sę gurdżoł i stovoł znovu żorotnim
 997 18|                           dochodzeło, że moglasma sę rozezdrzec. Dochodzeło go
 998 18|                        też njick nje godosz?~— Jô sę wodnęceł godanjô bo mje
 999 18|                  vędrovało v svjat! Nje zaduszema sę, bo svjeżi vjater będze
1000 18|                    przëstąpjił do wokjenka, spjął sę na polce i vëzeroł długo.