Chapter

   1 1 |        mjasteczk, kanął won kożdą razą v przedednjé jarmarku, wodpustu
   2 1 |                svjęta mjedze ludztvem. V svojim vampsu foliszovim
   3 1 |           gromadą, zebraną na jarmarku v Brusach abo vestrzod bogato
   4 1 |               Remusa targji i wodpustë v zelonim, wod svojich lip
   5 1 |                ksążkji i pjesnjikji, — v czestim i chędogjim ale
   6 1 |                z ceglë, szaro-zelonavi v srąb, jak v zvjercadle szklą
   7 1 |             szaro-zelonavi v srąb, jak v zvjercadle szklą sę v ji
   8 1 |              jak v zvjercadle szklą sę v ji vodach. Znałë jego i
   9 1 |           ludzi kochającich sę za żëcô v dovnich vjekach minjonich.
  10 1 |             dovnich vjekach minjonich. V Parchovje, vsë zataconi
  11 1 |               svojich braci za mjedzą. V Suleczinje, chdze koscoł
  12 1 |                 jakjich nje przedovelë v njiżodni kscgarnji, jak: "
  13 1 |             narzekanjé Wojcóv Svjętich v wotchłanji", "Róża z Tandeburga", "
  14 1 |                 jakji le jeden Fijałek v Chełmnje mjoł v svoji ksążnjicë,
  15 1 |                Fijałek v Chełmnje mjoł v svoji ksążnjicë, Remus wobvozeł
  16 1 |          Kalvariją!", chturen spjevają v Mjirachovskjim lese, kąde
  17 1 |             przejacelstva, anji chatë, v chterni sę wurodzeł, anji
  18 1 |               Matkę Boską z Dzecątkjem v stanji v tovarzestvje pastuszkóv
  19 1 |            Boską z Dzecątkjem v stanji v tovarzestvje pastuszkóv
  20 1 |            wuvożô i chętno vtikô detka v wodemkłą rękę. Są i takji,
  21 1 |          wodemkłą rękę. Są i takji, co v koszu na plecach noszą zobovkji
  22 1 |                won sę njechcąci napjic v żëcu i to na svoje njeszczescé
  23 1 |            Svjęti Vavrzińc ve vołtorzu v koscerskjim koscele. Stoł
  24 1 |                zavodzoł, a kjede szedł v perzenë, tej v kjile pocerzi
  25 1 |             kjede szedł v perzenë, tej v kjile pocerzi Remus sobje
  26 1 |              kjile pocerzi Remus sobje v lese zmestrovoł novi.~Z
  27 1 |                jimu beł czas, tej vzął v wobje ręce svoję karę i
  28 1 |            timi czasi vjerzilë wu naju v żedóv. Bez targovanjô njicht
  29 1 |              wurodzenjô doł taką skazę v jęzeku, że nje tile chto
  30 1 |               dzivem i cudem nje staną v meslach, kjej won wurosł
  31 1 |               i ksążce i szedł, ksążkę v kjeszenji, zopłatę wostavszë
  32 1 |                i pjesnje, ale vjidzelë v njim tego dużigo chłopa,
  33 1 |             njemové, i to zemą i latem v lechich ruchnach, povjedzełë,
  34 1 |               czim jimu lôt przëbivało v pasmje żëcô, tim won bodej
  35 1 |       vjidzałosc. Kjej chturen z njich v podzartim na woczé ludzom
  36 1 |            anji kłopotu. Chto zazdrzoł v jego czorné, małé woczë,
  37 1 |                czorné, małé woczë, ten v njich wuzdrzoł tile vjesołoscë,
  38 1 |              sę beło zdovało, że Remus v chvjilë ti płakac będze.~
  39 1 |              lekóv. Vjidzoł jem go roz v takjim smjechu, ale ze smjechu
  40 1 |             przińdze Remus i veznje cę v mjech!~Vjem, że i jinszi
  41 1 |               jakjim takjim straszkjem v polu i jesz dodac przid.
  42 1 |               Vjidovoł jem Remusa zemą v pękanim mrozu, jak svjeceł
  43 1 |              że dvuch Remusóv vlazłobe v jednę. Ale dur nji mjałë
  44 1 |            służbę: cze pon naju legnje v gęstim chvarznje, cze v
  45 1 |                v gęstim chvarznje, cze v brzedzastim lese, cze też
  46 1 |                ludzi. Mjoł zveczoj, że v mjesce abo też i ve vsë
  47 1 |               Babë" i "Valka", chveceł v gorsce drążkji svoji karë
  48 1 |                 Tej jego woschlé nogji v szerokjich jak młinarskji
  49 1 |             drogą taktem, jak bjijokji v dvuch zvonach, chterne nadprzërodzonim
  50 1 |             Straszno jim, ale ceszą sę v ten czas na te snożé rzecze,
  51 1 |                bo, że won mô njedobrze v głovje i że zadovô pitanjô
  52 1 |           vołelë. Fresza i jô: ma żeła v dobri zgodze, ale Remusa
  53 1 |            reszce cofnęła z dużą tutką v pesku. Tej sę położeła,
  54 1 |               sę położeła, vzęła tutkę v pazurë i ję rozervała z
  55 1 |            vjechrzu. Terom vjidzoł, że v nji bełë skvarkji. Gvesno
  56 1 |               psesko ju vszeskji mjało v żoce, naszedł Remus. Fresza,
  57 1 |                i wucekoł na dravoka...~V dzecinnich latach ludze
  58 1 |               mjijają vedle woczu, jak v statecznim vjeku. Postoją,
  59 1 |          wukozkę jaką na Długjim Mosce v Gduńsku. Stojoł przë svoji
  60 1 |           svoji karze vesokji i dzivni v svojim wobleczenju kaszubskjim,
  61 1 |              kalvarijach ve Vejherovje v karnje nobożnich ludzi,
  62 1 |            bjeżoł.~Roz jem go wuzdrzoł v Svorzevje na wodpusce Matkji
  63 1 |                gjinął, jak duna morskô v dunje. Njicht na njego woczu
  64 1 |                szedł na vesokji szkołë v svjat, tej mje Remus vjedno
  65 1 |              starodovnich Persóv? Czeż v tich lechich ruchnach i
  66 1 |           dzivnô, jak sę taci chdzeroz v czornim jezerze głębokjigo
  67 1 |               jem do starigo szkolnigo v Lipnje, tego samigo, wu
  68 1 |            Kjej ju smjerc mu zazdrzała v woczë, tej svoje wuskłodani
  69 1 |           robjic. Czetoł jem, co Remus v njich napjisoł. a dusza
  70 1 |               ale przed woknem kvjitłë v wogrodze szkolnigo dzevannë,
  71 1 |               i astrë: bestro i bogato v krose. Naprocem pod gorę
  72 1 |         pańskji dvor. Słuńce łiszczało v jego woknacli dużich. Jedno
  73 1 |             Jedno wokno beło wodemkłé. V njim stareszka v bjołich
  74 1 |             wodemkłé. V njim stareszka v bjołich vłosach pozerała
  75 1 |          chvjilę zaboczeł wo papjorach v moji ręce.~Za chvjilę wokno
  76 1 |              pjęknô stareszka zgjinęła v pałacu. Zaszemarzelë papjorë,
  77 1 |              staroscë, a co zamanąvszë v njim sę njico zadzerało,
  78 1 |                sę njico zadzerało, jak v gordzeli starigo człovjeka,
  79 1 |             rzekł szkolni — Remus mjoł v vjelgjim wuvożanju. Vjem,
  80 1 |              za granjicami Kaszub spji v zaboczonim przez svojich
  81 2 |                mjeszkoł na pustkovju. ~V Jimję Wojca i Sena i Ducha
  82 2 |                za tobą chadzac będze a v ti chvjilë, kjej czetosz,
  83 2 |            delë, a mjecz jem vëdoł som v ręce njevjastë. Jedno le
  84 2 |               le bëlë chcelë, mjeszkac v bjolich pałacach i jezdzëc
  85 2 |             bjolich pałacach i jezdzëc v złotich karetach, abe nje
  86 2 |               godka moja pudzemë na cę v bjołim vjidze połnjô. V
  87 2 |                v bjołim vjidze połnjô. V nen czas — za dzecka — słova
  88 2 |          dejadej bełbes nje rozumjoł a v zavjitrzni komudze sztołtem
  89 2 |              vadzëc i njejeden roz mje v skorę nasoleło. Ale litovało
  90 2 |               litoscevi!~Spac mje delë v stanji wu konji. Gnjadi
  91 2 |               beło dobrzeJak Jadamovji v raju. Łożko moje stojało
  92 2 |           głovami przë kumje. Nade mną v scanje małé wokno ze szterema
  93 2 |              chrzebtë Lize i Gnjadigo.~V tim parmmju mjesądzovigo
  94 2 |                krolevjonka a łzë mjała v woczach i ręce załomivala.
  95 2 |                 A tero jô vjidzoł, jak v ji vłosach, krose żetka
  96 2 |         krołevjonce svobodę! —~Alem so v ti jistni chvjilë przëboczeł,
  97 2 |               jô cë co dom! I dała mje v czeladni gleń chleba, posmarovała
  98 2 |             roz ztądka i nazod, vjedno v njim njico sę zadzarło,
  99 2 |          zegarë. Won vje, co sę stanje v przëchodnim czasu — won
 100 2 |              podłogę sztivno, jak gapa v gnot — jak to movją. Tej
 101 2 |               Mocnô je ta chata nasza, v srąb vëbudovanô z camróv,
 102 2 |               dzisodnja nje natrafjisz v czornim borze. I potcevi
 103 2 |               czornim borze. I potcevi v nji mjeszkają ludze. A słuńce
 104 2 |           nortë tak, że choc mjeszkomë v lese, vjidno wu nas i cepło.
 105 2 |              nas i cepło. Ludzkji woko v każdi może zazdrzec nort,
 106 2 |                zazdrzec nort, bo dobrô v njim rządzi gospodinji.
 107 2 |            Boskji tam vezdrzi.~— A cuż v tim norce jesta? — pitoł
 108 2 |              przeżegnała sę i rzekła:~—V Jimję Wojca i Sena... Cuż
 109 2 |               vanożi. Bo tak sę noleżi v tę svjętą njedzelę, a nje
 110 2 |              njim, jażem sę som doznoł v dzeń bjołi.~Rovnak mje dzivno
 111 2 |               robotę robjilë, choc vej v stanji v mjesądzovim vjidze
 112 2 |             robjilë, choc vej v stanji v mjesądzovim vjidze wuzdrzec
 113 2 |            beło krolevjonkę i smoka, a v chace mjeszkoł Straszk.~
 114 2 |               wo Straszku, co mjeszkoł v chace Zabłockjigo.~ ~
 115 3 |               pola trzë chojnë stojałë v gromadze:~Jedna krzevô,
 116 3 |                nogą. Bo tak be beł tam v smjegu żëcé wostavjił i
 117 3 |              lôt i zapadli trzë tręple v zemję. Jesz po njim stojała
 118 3 |           njicht tam rod nje szedł, bo v połnjé i v nocë njico szło
 119 3 |               nje szedł, bo v połnjé i v nocë njico szło ludzom na
 120 3 |                Stroż:~— A kjejbe krovë v szkodę vlazlë! —~Na to jô
 121 3 |                 i zrobjił kjile krokóv v las i vołoł z rękami przë
 122 3 |              lasem. — Jednigo dnja mje v woko vpadła jarzębjina po
 123 3 |           szeji. Ta jarzębjina stojała v pole jakji dzesęc krokóv
 124 3 |                 A jô czuł taką słabosc v gnotach, żem legł na vznak
 125 3 |              Po procemnim brzegu szedł v gorę bjołi zomk. Scanë jego
 126 3 |          słupach vesokjich, toczonich, v złoté podstovkji i v złoté
 127 3 |        toczonich, v złoté podstovkji i v złoté glovjice. Brama ze
 128 3 |              zelono-czorną, jakiich jô v żëcu njigde nje vjidzoł,
 129 3 |              sceleł drogę do rzekji, a v rzecem wuzdrzoł głovą v
 130 3 |                v rzecem wuzdrzoł głovą v doł drugji zomk i drugji
 131 3 |               zomk i drugji drzeva jak v zvjercadle.~Kjej jem sę
 132 3 |            dzivnimi woczoma zdrzałë. A v jich woczach stojało pitanjé
 133 3 |          vjédzô, jak skarbë, zatopjoni v głębokjim stavje czornigo
 134 3 |            stavje czornigo lasu.~Woczë v woczë z njimi wuczuł jem
 135 3 |             sebje panją vesokji wurodë v suknjach ze złota ijedvabju.
 136 3 |              strzeże! Ko jô ję vjidzoł v zelonim vjidze mjesądzovim,
 137 3 |           vjidze mjesądzovim, kjej jem v stanji na mojim bjednim
 138 3 |            wona zchileła do mje głovę, v ji vłosach, krose dozdrzenjałigo
 139 3 |             bój sę, pastuszku! Vez mje v remjona i przenjes przez
 140 3 |            rzekę, płenącą przede mną i v nji, jak v zvjercadle, wuzdrzoł
 141 3 |                przede mną i v nji, jak v zvjercadle, wuzdrzoł jem
 142 3 |            vjidzoł moję żorotną wurodę v zvjercadle rzekji im sę
 143 3 |                svjat, że lud takji żeł v czasach dovno minjonich
 144 3 |                Wudzirzë ducha i vjerzë v svoję moc.~Tej jô woczë
 145 3 |            stolim nagji, co po som pas v vodze sę czaji, będze cę
 146 3 |               dobędzesz, beles vjerzeł v svoję gvjozdę... A vjidzisz
 147 3 |              tam tę bjałkę na kraju? — V bestrich ruchnach sedzi,
 148 3 |           przed sobą. Zdrzë: podnjosła v gorę pręt. Na pręce sedzi
 149 3 |             jem nogę pjerszą postavjil v vodę. 1 znovu wuzdrzoł jem
 150 3 |             vodę. 1 znovu wuzdrzoł jem v nji sebje, jak v zvjercadle,
 151 3 |          wuzdrzoł jem v nji sebje, jak v zvjercadle, takjim małim
 152 3 |                za małi na taką robotę!~V tim z trzoskjem vjelgjim
 153 3 |                vjelgjim zomk zapodł sę v zemję. Z krzikjem zvątpjenjô
 154 3 |           chiże zervoł, pjęscą mje doł v kark, żem kozła vëvroceł
 155 4 |             nje słuchoł. ~Beło to tede v njedzelę, jak Marcijanna
 156 4 |             Tak wona pitala:~— Cuż też v cebje, pestko, vlazło, żes
 157 4 |             sedlë do vjeczerzi, tej jô v svojim norciku sę bojoł,
 158 4 |           Zebes wob dzeń społ i dobetk v szkodę pusceł!  ~A Mjichoł
 159 4 |               wo zomkovjisku mova.~— A v chterni stronje to je, to
 160 4 |                   A zaszedł të bes tam v nocë ? — ~—Jo!~— Bo vjedzë,
 161 4 |                szeji. Ztąd prosto nosa v las, jaż duńdzesz do rzekji.
 162 4 |           Chocbe mje mjoł złoti vęgorz v kłomkę vlezc, nje dostołbes
 163 4 |               vlezc, nje dostołbes mje v nocë na zomkovjisko. ~Ta
 164 4 |              zomkovjisku i wukładac so v głovje, jakbe sę tam dostac.
 165 4 |              dostac. Mogłbem beł wucec v njedzelę, jak naszi bëlë
 166 4 |               njedzelę, jak naszi bëlë v koscele, ale Marcijanna
 167 4 |            ruszëc z domu. Roz wona mje v roboci dzeń zvędzeła, jak
 168 4 |               i po svjece vanożi dzis, v bjedze może i nędzë. Wostavjił
 169 4 |             sobą dom i mjejscé i szedł v sviat cuzi. Ale za njim
 170 4 |            chleb svój zarabjac będzesz v mokleznje skarnji, jak Pon
 171 4 |           zdrzoł ponad jezorem i lasem v dalekji svjat. Chtuż to
 172 4 |             woczë, navroceł jem dobetk v stronę jarzębjinë. ~Tam
 173 4 |            noskvarnô Bezroga, co łonji v sklep sę zarvała, mô le
 174 4 |                rozbjegł anji nje szedł v szkodę. —~Tak Gnjota wostoł,
 175 4 |              drzevami, beło mje, jakbe v lese svjęceła sę njedzela.
 176 4 |             jak vjeże, wuzimkóv. Dalij v las drzeva podrastalë brzidem.
 177 4 |                jô vjem, że wono daleko v jinszim molu, a tam be va
 178 4 |              serce wodvożné, jidze tam v noc Svjętigo Jana wudobëc
 179 4 |          kvjatu njico Strasznigo glovę v teł licami na plece vëkrąceło.~
 180 4 |               rumu, żebe voz zaprzęgłi v konje przeką żłobu rzekji
 181 4 |             spomjinął: Na brzegu, kąsk v stron, małô gorka cvjardi
 182 4 |               vodą, tej volała skrącëc v gorę, jak jinszé drzevjęta,
 183 4 |          noguma jął priskac nad vodą. ~V gorę i v doł rzeka szła
 184 4 |            priskac nad vodą. ~V gorę i v doł rzeka szła jakbe duktem
 185 4 |               żłobem rzekji, jak ludze v procesji. Kjej jem z mojigo
 186 4 |             mojigo konja patrzeł rzeką v gorę, zdovało mje sę, że
 187 4 |               zdovało mje sę, że sedzę v koscele dużim, tak dużim,
 188 4 |            mjalë, jak ludze, a stronkę v koł, jakbe czorné wokulorë
 189 4 |                 nadęłë skrzidła i szlë v gorę rzekji, nje wobrocivszë
 190 4 |               sę to nje wudało, vbjegł v rzekę i jął vodę szleptac,
 191 4 |             trąceł mje zemnim cnjikjem v gołć jikro, jakbe mje clicol
 192 4 |               a wovjeczkji trzimałë sę v gromadze njedalek. Z tego
 193 5 |                                        V~Jak Remus nalozł na zomkovjisku
 194 5 |           navetk nomjizernjejszi bączk v rovje mogł se plece rozegrzoc.
 195 5 |             Tam jô vzął i Gnjoce vbjił v głovę, żebe sę nje vożeł
 196 5 |               chturen znovu vrzeszczoł v dużim strachu, cze kleszcz
 197 5 |          wobszedł, be sę nje skaleczëc v lecenju, a na wolszka trzęsącô
 198 5 |                sę wod wurzasu, wostała v stron. Przë rzece vlozł
 199 5 |           krzevą chojnę i zdrzoł rzeką v doł i rzeką v gorę.~Bom
 200 5 |             zdrzoł rzeką v doł i rzeką v gorę.~Bom żdoł na vczoraszi
 201 5 |            kołpje, bjołi ptochë glębok v czornim lese! ~Chturen z
 202 5 |               zemnjica szła gorą vodë. V nji jakjis wukozkji jęłë
 203 5 |            trzeba szukac tam, chdze sę v żłobje rzekji pjosk bjeli.
 204 5 |              bjeli. Tak jô tam veszedł v vodę.~Z początku szła mje
 205 5 |           rzeka beła snodkô, ale dalij v żłobje rzekji voda mje sigała
 206 5 |                 jak svjece na vołtorzu v Svjęto Jaster. Jô bjegł
 207 5 |                Svjęto Jaster. Jô bjegł v gorę na szterokach jak kot,
 208 5 |             Przë tim mje cepło zaczęło v woczë cec, a kjej jem przecarł
 209 5 |              jô przëcesnął to bolącé i v kjile skokach beł na gorze.~
 210 5 |                 Ztąd jô vjidzoł daleko v svjat poveżij czebkóv drzevjęcicli.
 211 5 |               będze krziż na zvonnjice v Lipnje, chdze naszi do koscoła
 212 5 |           Vszęde wona przidko spichała v doł, le v teł wod rzekji
 213 5 |             przidko spichała v doł, le v teł wod rzekji chrzebt ji
 214 5 |             rzekji chrzebt ji zchodzeł v pole. Ale bleżij jem sę
 215 5 |            także vądoł vedle gorë, ale v njim stojało kjile jałovcóv
 216 5 |            jakbe strożovałë nade drogą v las. Pomesloł jem sobje:~—
 217 5 |               jak jakô dużô mjiska. Le v jednim molu rąb ji beł przervani,
 218 5 |              deszczovi fale. Bjeleł sę v ti vërvjiznje pjosk żołti
 219 5 |              tam stojoł napoł zakopani v pjosku gronk czorni.~— Cużna
 220 5 |              nen gronk. Vez i zakop go v gromadze z gronkjem, a zakop
 221 5 |                povjedzołyże sę wobmiję v rzece.~Kjej jem ju zchodzeł
 222 5 |            gorë, tej mje njico zemnigo v jikro tchnęło.~Patrzę —
 223 5 |            chtos godô, że dobetk będze v szkodze.~Tak ma dravovała
 224 5 |             minął Gnjotę i mje i szedł v las, njick nje rzekłszë.
 225 5 |            vëszedł z lasa. Trzimoł won v gorscë szligę leszczenovą
 226 5 |                pon chveceł za serschel v karku i zaczął go ną szligą
 227 5 |              kjej jô sę zaboczeł womëc v rzece? Krev mje sę zgęsceła
 228 5 |                  a pevnje i na "Vjerzę v Boga" bełobe zbjegło. Ale
 229 5 |               ten czas cenjô sę cofała v las a słunuszko szło vestrzodkjem
 230 5 |       rozumjała. Szła wona z dvojokami v ręce i vołała z daleka:~—
 231 5 |                jô naszimu panu jiglenë v łożko nasepję.~— Nje czenji
 232 5 |              jednak docigło do "Vjerzę v Boga". Gvesno bes nje beł
 233 5 |             żnjivo żdało za dvjerzami. V ti chvjilë jô sę dobroł,
 234 5 |             wukozkji, chternąm vjidzoł v rzece przed bjołim zomkjem.
 235 6 |                Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął
 236 6 |              Rosce knop, jak chojeczka v borze, ale to le skora a
 237 6 |             wob zemę vlazło jimu njico v jego kulavą nogę, że przë
 238 6 |             povjedzenjô.~Tej jô szedł. V czeladni jizbje stari zegar
 239 6 |             meslec wo nim Straszku, co v ti chace sedzi...~Bo kjej
 240 6 |                i czorni gronk za rzeką v gorze pod korunovaną jarzębjiną.
 241 6 |                Będę jô szukoł Straszka v Zabłockjigo chace.~Vcmjerkovoł
 242 6 |           vjetvjami ve vjetrze klepała v to wokno i na nję jem vlozł,
 243 6 |             kożdô chata mô takji nort, v chternim Straszk sedzi! —
 244 6 |                stłukł mocko, że mje sę v głovje zakręceło i wostoł
 245 6 |            movją, że të mosz njedobrze v głovje. Vjera i tak będze,
 246 6 |            vłose i vëvlekła na woborę. V ręce wona trzimała varząchevkę.
 247 6 |               z varząchevkji le rączkę v ręce wotrzimała, tej wona
 248 6 |             Kjedem charnę dovoł krovom v chlevje, tej przë mje, jak
 249 6 |              Marta, vetchła mje jabłko v kjesziń i pitała:~—A bolało
 250 6 |               Remus, to jô panu jiglen v łożko vsëpała!~Tero jo sę
 251 6 |            głovje, pokąd jô tam sedzoł v czeladni v Matkę Boską Gromnjiczną.
 252 6 |               jô tam sedzoł v czeladni v Matkę Boską Gromnjiczną.
 253 6 |               do molu. Zavrejało mu sę v gordzelë, jakbe chcoł kaszlac,
 254 6 |              takji fatedze szturk jesz v njim brzęczało, tej długji
 255 6 |           Szlaga jidze, bo mje grzeszk v nodze tropji. Navetk mrovczi
 256 6 |                 Przez to też. Ma stari v doł a młodi v gorę!~— Czas,
 257 6 |                 Ma stari v doł a młodi v gorę!~— Czas, żebe z tich
 258 6 |             łopatkji, tej mje zazdrzoł v zębë i rzekł:~— Nje grzeszë,
 259 6 |          robotë. Żerni to je i mô stol v gnotach. Żëłë mô, jak postronkji.
 260 6 |             bez njego nje kupoł.~— Ale v głovje mô njedobrze! — jisceła
 261 6 |         boczlivje vezdrzoł Marcijannje v woczë, ale njick vjęcij
 262 6 |          robotë. Gruńt, żebe mjoł sełę v gnotach. Noprzod le tero
 263 6 |               mnji. Njech dzecë chodzą v gromadze.~Z tim wonji kavałk
 264 6 |             dzecë wuczeł ksądz vjikari v gromadze. Na pojedinkę jô
 265 6 |              egipskji, domu njevole, i v pusti z kaminja klasnjęcim
 266 6 |       Mjichałova Marta chodzeła ze mną v gromadze na nowukę. Droga
 267 6 |               sę tam jesz vjedno dzarł v lese ze strachu przed kleszczem,
 268 6 |              jem zdrzoł za njimi rzeką v doł i rzeką v gorę.~Marce
 269 6 |              njimi rzeką v doł i rzeką v gorę.~Marce jô vszetko povjedzoł:
 270 6 |           korunovaną jarzębjiną, i żem v nen czas beł za mali, żebe
 271 6 |             przë krolevjonce.~Ale wona v lese beła cechô, bo sę bojała.
 272 6 |              na levą rękę wunoszało sę v gorę zomkovjisko jak wopoka.
 273 6 |             głove kłobuk i kjivoł njim v gorę do korunovani jarzębjinë,
 274 6 |             krziżem, zvonnjica koscoła v Lipnje.~Tero Marta puscela
 275 6 |            zemją wobjecaną, wo chterni v ksążce stoji. Na taką godkę
 276 6 |          vëłożeł:~—  Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju
 277 6 |         przedelë do Egiptu. Pjekarnjik v sadze, to pjec, v chturen
 278 6 |           Pjekarnjik v sadze, to pjec, v chturen kozoł vrzucëc na
 279 6 |           jagnję skrodł, to kula lvóv, v chterną Danjela proroka
 280 6 |               i długą brodę, bo tak je v ksążce vëmalovani.~— Cuż
 281 6 |              co go Marcijanna wupjekła v pjecu Nabuchodonozorovim,
 282 6 |             njekatolickji przezvjisko?~V tim jô mrugnął na Mjichała,
 283 6 |               skoczeła. Vjedzoł jô, że v svojim gorzu wona mje długji
 284 6 |               sę zastavji reminjem, bo v głovę, Bog vje, cze strzimosz.~
 285 6 |                 tak strzonkjem trzasła v moje remję, strzonk pękł,
 286 6 |                 kjej le połovę trampka v ręce wotrzimała, zaczęła
 287 6 |                wobzerac, jakbe go jesz v żëcu njigde nje vjidzała.
 288 7 |                 co ze zelonimi woczami v norciku jizbë pod vjetrznjokami
 289 7 |                sę rozlegało. Jô pravje v czeladni so tchoł chleb
 290 7 |             zaru jidę! — wodrzekł jem. V tim sę komudno zrobjiło
 291 7 |                tim sę komudno zrobjiło v jizbje, a Marcijanna krziknęła
 292 7 |          krziknęła i sę przeżegnała:~— V Jimję Wojca i Sina i Ducha
 293 7 |          Golijat, jak won je wopjisani v Pjismach. A Pon Bog cë go
 294 7 |               Kjej jem so tak wukłodoł v głovje, jak sę do njego
 295 7 |            gorë. A jô czuł jich krokji v stronę jizbë, v chterni
 296 7 |            jich krokji v stronę jizbë, v chterni nen Straszk mjeszkoł.~—
 297 7 |                sobje mesloł.~Ledvom to v głovje mjoł, jak z gorë
 298 7 |                 A kjej jem mu vezdrzoł v woczë, tej jem sę bezmała
 299 7 |               gorë, com go przez wokno v norciku vjidzoł!~Kobjetë
 300 7 |          vëmjotł i vëtirzeł na woborę. V wokamergnjenju sę ceszô
 301 7 |         woborze sę cecho zrobjiło, jak v koscele. Jeremijosz svoji
 302 7 |               Wobaji cecho rozmovjelë. V chlevje reczała Bezroga,
 303 7 |                won po woborze, zazeroł v chlevë, do sadu, do pjekarnjika.
 304 7 |       spikrzovi i sę zaczął rzechotac. V wokamergnjenju beł znovu
 305 7 |               wokamergnjenju beł znovu v domu, przelecoł vszeskji
 306 7 |             pojachoł stopjenje do gorë v svoję krijovkę.~Tak jô so
 307 7 |             jak wukozka jakô, Golijata v njiin nje beło. Ale verazno
 308 7 |               słonuszko pomjedze skałë v chmurach tłoczeło svoje
 309 7 |       trąbjenjim. Tej jô taką moc czuł v sobje, jakbem mjoł vërivac
 310 7 |             trzimającë moję puszczovkę v pravi ręce, podnjosł jem
 311 7 |       wuczinkji jô z tobą bjic sę będę v Jimję Boskji, be cę wukarac.
 312 7 |               ve mje slepje svoje, jak v jaką njebivałą zjavę, i
 313 7 |            żolnjerzovji jidze na woczë v polu i v lese, be jimu wodvożné
 314 7 |                jidze na woczë v polu i v lese, be jimu wodvożné serce
 315 7 |              vej wustąp sę, bo strzelę v cebje, jak v psa szolonigo.~
 316 7 |                bo strzelę v cebje, jak v psa szolonigo.~I vąse, jak
 317 7 |               jajo i vkleszczeł jem go v moję puszczovkę. Ale won
 318 7 |            Srogji grzem nekoł z drogji v las, rëczącë:~— Zaczęła
 319 7 |                mje cos mocko szarpnęło v głovę i pchnęło v teł. Ale
 320 7 |            szarpnęło v głovę i pchnęło v teł. Ale jô i dobrą volą
 321 7 |               jcin vëpusceł kam prosto v ten mol.~Trzasło, jak v
 322 7 |                v ten mol.~Trzasło, jak v scrovi drcvno. Ale Golijatovji
 323 7 |       spłoszoni bokjem mje nekoł drogą v las.~Tak jô podnjosł mój
 324 7 |                i dva raze vëstrzeleł i v głovę mje zranjił i kłobuk
 325 7 |             mje zdrzoł, jakbe mje jesz v żëcu nje vjidzoł. Tej wukląkł
 326 7 |              movjiłam, że mô njedobrze v glovje. Za cuż mje Pon Bog
 327 7 |                   Vez knopa i go skrij v sklepje pod gorą. A timu
 328 7 |         vjatróv zataconô beła za gorą. V wurzmje ti gorë vekopani
 329 7 |        zavlekła Marcijanna i vepchnęła v doł. Za chvjilę spodl na
 330 7 |              smjerc!~Tak jô tam sedzoł v ti słomje, jak no Danjel
 331 7 |               ti słomje, jak no Danjel v kuli Ivóv. A jesc mje sę
 332 7 |           reszce, zagrzebani, jak pjes v słomje. Noc ju naszła i
 333 7 |            Sedzë ceszij kota, jak mesz v durze. Anji nje zevej, anji
 334 7 |              vej! Golijat tvój wożeł i v gromadze z jinszimi Golijatami
 335 7 |                Trzë dnji wonji mje tam v ti sodze trzimelë. Ku reszce
 336 7 |          bolałë, bom wod tego sedzenjô v durze zesztivnjoł, jak drevno.~
 337 7 |           vsunął z gorë cecevjé do mje v doł, a jô wuczuł zev Martë,
 338 7 |              nocë mje beło vjidno, bom v tim cemnim sklepje dostoł
 339 7 |               to bes të dzis pjiszczoł v szczepcach Golijatovich.~
 340 8 |              akuratno wobezdrzoł głovę v molu, v chternim mje Golijatw
 341 8 |               wobezdrzoł głovę v molu, v chternim mje Golijatw ognjem
 342 8 |              bolała. Vłose zlepjilë sę v kołton wod zeschłi krevji.
 343 8 |             zrobjił, rżnąvszë kaminjem v łeb nigo vëstavjinogę z
 344 8 |               że won movjił provdę. Bo v nen czas jô tego jesz nje
 345 8 |             nji mogł. Ale wona vjisała v Straszkovi jizbje. Tegom
 346 8 |               i zapjiszë so to głęboko v pamjęcë: Żëcé vszelakjimu
 347 8 |               A zokon ricerskji koże i v tim razu bjic, kjejbe njepotcevi
 348 8 |          bliznigo abo na żëcé tvoje. I v tim razu nje będzesz mjoł
 349 8 |             tej ksądz naju poczestovoł v svojim wogrodze: vszeskjich
 350 8 |            svojim wogrodze: vszeskjich v gromadze. Mjichoł mu za
 351 8 |                nowuka? Ten tu i tak ju v głovje nji mô przërodzonigo
 352 8 |             ten potcevi Mjichoł movji!~V ti chvijlë jô so przëboczeł,
 353 8 |        zdarzeło. Straszk sedzoł zamkłi v svoji jizbje, a na dole
 354 8 |                svoji jizbje, a na dole v czeladni zegar połikoł czas.
 355 8 |               spjevoł svoje pjesnje. A v Advańce, kjej słomjanni
 356 8 |                żëłë studzi ~I rogu zev v drogę cę nje wobudzi, — ~
 357 8 |                też nad zbłądzonimi.~Jô v takjich razach chodzeł z
 358 8 |             długji pjesnje, a jô słovo v słovo go rozumjoł. Marta
 359 8 |            kurzatvę po bjołi rovjiznje v las i tam wusadło ceché,
 360 8 |               Rzekł jem:~— To sę czuje v stronę rzekji. Pojma! Tej
 361 8 |             Pokusa, tej njech wustąpji v Jimję Wojca i Sena i Ducha
 362 8 |               chvjilami szkleł mjesądz v pełnji. Kjej roz mocnji
 363 8 |               na mol, chdze rzeka szła v jezoro. Las bo tam dochodzeł
 364 8 |               beło, że to jidze prosto v stronę woni wolszkji nad
 365 8 |          jinaczi vpadnje, jak Bog żiv, v przerębel. Jô bjegac nji
 366 8 |               mogę, bo mje mój grzeszk v pravi nodze wokulavjił.~
 367 8 |             dalij z woczoma vlepjonimi v to, co sę tam przede mna
 368 8 |          szamotoł mu vjater, jak słomę v dachu przez gapë rozczepranim.
 369 8 |            bełbes wutonął, jak czopka, v przerębli.~Ale won le na
 370 8 |              Lipnem.~—Tos të zabładzeł v lese?~—Gvesno! — wodrzekł
 371 8 |           mokrô voda bełabe mje połkła v tę straszną noc. Aj vaj!
 372 8 |              potrafjilë.~Marcijanna mu v jego gronuszku mleka zagrzała,
 373 8 |       gronuszku mleka zagrzała, tej mu v komorze wuszekovała do spanjô.~
 374 8 |            ludze, co jô to vszetko mom v moji torbje. Pon mjeszka
 375 8 |                wożenji... Bo jô czetoł v ji planece, że na Trzë Krole
 376 8 |             stateczni, nobożni — ju je v drodze. A sposob mô też,
 377 8 |             zozdroscë vszetkji dzevkji v całi parafiji. Panna Marcijanna
 378 8 |             Takô pesznô stążka wu żeda v mjesce kosztuje talara,
 379 8 |          ksążka kosztuje?~— Ti ksążkji v mjesce nje przedadzą le
 380 8 |                 kjej ju berło i korunę v komodze zchovoł. A krolovô
 381 8 |              czeszczicela i bem muszoł v pozloconi karece jezdzec,
 382 8 |                jakbem skorb jakji mjoł v mjechu. Ale że to jimu,
 383 8 |          gvesno nje na to, żebe to żid v mjechu noseł i za pjenjędze
 384 8 |              nowukji Vjarë svjęti mjoł v ręku. Na pjerszi karce czetoł
 385 8 |               movjił. Jô sedzoł pravje v chlevje na mojim łożku.
 386 8 |               Tak movji tvoja planeta, v tvojich woczach napjisanô.~
 387 8 |                sę na słovo, co won mje v nen czas v stanji przepovjedzoł.~
 388 8 |           słovo, co won mje v nen czas v stanji przepovjedzoł.~Kjej
 389 8 |             Kjej sę robota skuńczeła i v jizbach ludze vjid pozapolilë,
 390 8 |           Marta zatchła drzozgę smolną v kominku, a jô sodł blisko
 391 8 |           vszetko beło dzivné i pjękné v ti ksążce!~Jakji tam bëlë
 392 8 |              złich ludzi nje beło, jak v wopovjescë. Żoden człovjek
 393 8 |             jaż dregô i trzecô drzozga v kominkii sę spolełë, a Mjichoł
 394 8 |            wona zchovje korunę i berło v szufladę, tej je le człovjekjem,
 395 8 |              prawojcovji Jadomovji doł v raju. A vszeskjich stvorzeł
 396 8 |            modło... Takji vjarë jô beł v nen czas.~ ~
 397 9 |            czetoł som, a to vjeczorami v mojim łożku v stanji, z
 398 9 |               vjeczorami v mojim łożku v stanji, z jedni stronë Lizę
 399 9 |           Dziso të spjisz pod pjerzeną v cepłim norciku, a na dvorze
 400 9 |               przińdze czas, że jak jô v lestach lasu nocovoł będzesz,
 401 9 |            spjevac, a ma zaczęła worac v polu. Mjichoł prorokovoł,
 402 9 |                rozgrzało jak latem, le v Bonifacigo chvecełë kąsk
 403 9 |               Jô ju tero woroł pługjem v polu, bom na gburskjim chlebje
 404 9 |               gburskjim chlebje wurosł v kosce vesoko, a moc czuł
 405 9 |           kosce vesoko, a moc czuł jem v sobje, jak dorosli chłop.
 406 9 |                chcoł. Tak mu delë spac v chlevje kole króv.~Mjinąl
 407 9 |                kanęłë Zeloné Svjątkji.~V njedzele i svjęta, kjej
 408 9 |              żebe ji sami nje naszedł.~V pjerszą njedzelę po Svjątkach
 409 9 |         czasami jaż do smjercë.~Do mje v ten dzeń vjedno njico godało:
 410 9 |               kołpje pod zomkovjiskjem v lese.~— Volô Boskô! — wuvożoł
 411 9 |             wobroku, a tej vzął jem sę v drogę: Noprzod do studnji
 412 9 |            jarzębjinę pod lasem, a tej v las ku zomkovjisku.~V lese
 413 9 |              tej v las ku zomkovjisku.~V lese też svjęceła sę njedzela.
 414 9 |                 Ptoszkji cecho sedzałë v lestach, a drzeva stojałë
 415 9 |            Mszë svjęti, chterną chdzes v głębji lasu wodprovjoł dlo
 416 9 |             tim lese szedł nobożno jak v koscele, jażem stanął na
 417 9 |              to ju lôt bjeżało tą vodą v svjat, jak jô tu wuzdrzoł
 418 9 |                rzeka. A jô zdrzoł vodą v doł i vodą v gorę, ale nji
 419 9 |               zdrzoł vodą v doł i vodą v gorę, ale nji żodne kołpje
 420 9 |             wobleci samotną jarzębjinę v polu. Njedziv, że ludze
 421 9 |            Gnjota, mój dovni tovarzesz v posanju. Tero won ju v novim
 422 9 |       tovarzesz v posanju. Tero won ju v novim pasturku nijoł pana.
 423 9 |        wutropjenjé.~Bo kjej jem stanął v gorze na zomkovjisku, tej
 424 9 |             rzekł:~— Krolevjonko moja, v dzecinnich latach na javje
 425 9 |           chmur bjicze pjorunovi i doł v tvoję rączkę bjołą na zobovkę
 426 9 |       zbavjenjé dusze.~Tak jô bluznjił v wosamętanju serca. Ale Pon
 427 9 |                beła!~A mjenjiła mje sę v woczach tak, że roz vëzdrzała
 428 9 |                nje rozumjem!~Na to mje v sercu zakłoło, bom przëboczeł
 429 9 |                 A gronk pochovej nazod v zemji, bo to je truma z
 430 9 |         woddzękovanjé i pomału znjikła v chojnach. Vjidzoł jem jesz
 431 9 |             jem cecho, jak stołp soli, v chturen sę zamjenjiła żona
 432 9 |                svjat mje sę wodmjenjil v woczach. Poznoł jem ku reszce
 433 9 |            komina gburskji chatë szedł v gorę i na komin, co ze za
 434 9 |               sę chcoł ze mną zabovjac v zchovanigo. Ale to vszetko
 435 9 |        Nabuchodonozorovi, —Straszk, co v złim dnju po woborze gonjił, —
 436 9 |              Smutk mje sciskoł serce a v tim jistnim czasu wucechë
 437 9 |            svjat nje vjidzoł.~Kjej jem v takjim meszlenju zaszedł
 438 9 |               sę nje vstidzisz, Remus, v taką svjętą njedzelę boso
 439 9 |                zomkovjisku przë rzece. V pjeń jem wo njich mjoł zabeté.~
 440 9 |           takji mankolije. Dovni ludze v takjim razu zavołelë krevavnjika,
 441 9 |          tidzen jô sobje wobjecivoł:~— V njedzelę prosto wod kozanjô
 442 9 |            ludze vëchodzilë z koscoła. V tim mje v serce pchnęło,
 443 9 |        vëchodzilë z koscoła. V tim mje v serce pchnęło, jakbe rozpolonim
 444 9 |             Marto, zle mje nje je. Ale v tij chvjilë przechodzeła
 445 9 |                zomku. Jô ję vjidzoł.~— V Jimję Wojca i Sena...! —
 446 9 |        rozpoczął zdrovask, ju jô drogą v las, wostavjivszë Martę
 447 9 |            Martę samą, bjegoł do brodu v lese.~Tam jô sodł na naveższim
 448 9 |              czuł jem le granjé rzekji v dole i notę vjatru gorą.
 449 9 |            jęło sę wukrivac za lasem a v jego vognju zaszkleł krziż
 450 9 |             lipińskji. Cenjô sę skreła v las, a z dołu rzeka mje
 451 9 |              przińdze!~I tej szedł jem v doł.~Po rzece tańcovałë
 452 9 |               pokretô lodem szklestim. V lese sedzała ceszô, ale
 453 9 |               ji, nji ma!~Zavadzeł jem v kjerz, jaż ptoszk v njim
 454 9 |                jem v kjerz, jaż ptoszk v njim zataconi zaczął vadzëc.
 455 9 |              nje szedł, le prosto legł v łożku. Tam jô so pjerzenę
 456 9 |                jô so pjerzenę vetchnoł v gębę, żebe nje krzikac głosno,
 457 9 |         dzevovała sę Marcijanna. — Cuż v tego knopa vlazło? Rzeczë
 458 9 |         vëstąpjiła, jak modri povrozk. V tę won zacął puszczadłem
 459 9 |                Tak jem sobje wudboł:~— V njedzelę pudzesz żdac na
 460 9 |         vjeczerzi ledvo łeżkę womoczeł v zupje, Marcijanna na svój
 461 9 |           darmo. Ale vezce mje sekjerą v łeb, to wod razu będze dobrze,~
 462 9 |           zdrzała, jaż ku reszce ji sę v woczacli zaszkleło i rzekła
 463 9 |                dravoka na zomkovjisko. V lese vjater nji mjoł przistępu;
 464 9 |                mje na woczë zegar nasz v czeladni, chturen tam, jak
 465 9 |          zakreł woczë rękoma, zgjął sę v pałag i rozpłakoł bez kuńca.
 466 9 |            njewohzerającë sę vjedzołjô v ti chvjiłë.~—To nje wona,
 467 9 |               vslidzącë sę zazdrzec ji v woczë, sę pitoł.~—Jakżes
 468 9 |                jô som so nje dom radë.~V tim vjater tak mocko chveceł
 469 9 |               vjater tak mocko chveceł v drzeva, że trzosk sę zrobjił
 470 9 |                że njico vëstąpji i mje v teł głovę skrąci. Ale cos
 471 9 |              to bodej nji ma lekóv, le v zmiłovanju Boskjim.~Tej
 472 9 |             bjedni! Bo to ju na jedno. V czvortk wona będze zdovanô
 473 9 |             czvortk wona będze zdovanô v lipińskjim koscele z nim
 474 9 |              nją stojoł przed koscołem v nę njedzelę.~Ji słova mje
 475 9 |               wuderzełë jakbe wobuchem v głovę. Vszetko: rzeka i
 476 9 |            wobracac vkoł, jaż wutonęło v cemni chmurze. Nje vjem,
 477 9 |               długom leżoł njesvjadomi v ti chmurze, ale jakjem wodecknoł,
 478 9 |                 Tede jem vzął skorżnje v levą rękę a pravą podjął
 479 9 |               bo sę mocko bojała, choc v lese njiżodné cemice nje
 480 9 |         błądzełë i daleko vjidzec beło v szarim połvjidze. Ale mje
 481 10|              nopartigo gzela, meslô:~— V czvortk wona będze zdovanô!
 482 10|              że pon rzekł do Morcena:~—V czvortk pojadzesz do młina!
 483 10|                do młina! A młin stojoł v Lipnje. Tak jô vzął Morcena
 484 10|             rzekł do njego:~—Morcenje! V czvortk të mosz jachac do
 485 10|          chcołbem sę z nją żenjic. Ale v njedzelę va przëszła v gromadze
 486 10|             Ale v njedzelę va przëszła v gromadze z lasa. Rzeczë
 487 10|               mje z taką wuvogą zdrzoł v woczë, że mje sę i kąsk
 488 10|              pupa, a jô, jak płoszedło v kapusce. Tej nje bjerzë
 489 10|               mjoł wodvogji patrzëc ji v woczë, le wodvroconi plecoma
 490 10|         wobroceł, zazdrzała mje smutno v woczë i rzekła:~— Remus!
 491 10|            Chtuż to tak nekô po drodze v chmurze kurzu? Abo spjeszi
 492 10|         przidkô droga przede vsą jidze v gorę. Tam Liza i Gnjadi
 493 10|             wuszë, jem pjijani, chocem v żëcu krople gorzołkji nje
 494 10|             dac folgę, bo voz zarzinoł v pjosku głębokji kołovaża.
 495 10|               do dom. Le jô som wostoł v koscele. Tak jô vlozł v
 496 10|                v koscele. Tak jô vlozł v norcik wostatni łavë pod
 497 10|                jem na vołtorz vjelgji, v chternim Matka Boskô v złotim
 498 10|                 v chternim Matka Boskô v złotim płoszczu sę mjenjiła.
 499 10|           dovno temu. Chtuż be mje beł v nen czas povjedzoł, że będę
 500 10|            povjedzoł, że będę tu dziso v norciku skrëti żdoł? A na