Chapter

 501 10|           Matkji ve vołtorzu, jak pjes v woczë pana, czebe ztąd mje
 502 10|                pocecha. Ale czëtoł jem v njich:~— Cerpji, bjedni
 503 10|               i klasnął przed ji nogji v drodze do zdovanjô, cobe
 504 10|              mje dusza moja rzekła, że v meslach mojich bluznję.
 505 10|             jem ręce, że zatrzeszczałë v członkach. Ale wulgji mje
 506 10|            bełbem jich mogł wusmjercëc v ti chvjilë. Alem wopamjętoł
 507 10|              na pustkovju Zobłockjigo, v norciku sedzi i radë so
 508 10|              ję njeslë. A jô sę dobroł v ti chvjilë, jak małi i żorotni
 509 10|                tę wuroczestosc zchovoł v svój norcik. I przëboczeła
 510 10|              gnałë z granjim, jak dunë v kurzatvje morskji za Gduńskjem.~
 511 10|            małą to trvało, ale jô czuł v sercu, że sobje przëboczeła
 512 10|               za no straszné cerpjenjé v pustim koscele.~Kjile panóv
 513 10|                dużi stołë zastavjoni a v norce vjelgą beczkę pjiva,
 514 10|                chterni parobcë toczilë v dużé szklonkji. Kjile z
 515 10|           njich mje znało, bom z njimi v gromadze chodzeł wonge na
 516 10|                 jakji muszoł pasturkom v polu zavjitac v pjerszé
 517 10|              pasturkom v polu zavjitac v pjerszé Bożé Narodzenjé.
 518 10|       Czervjoné jak krev beło to vjino v szkle, a mje sę zdovało,
 519 10|             lasa, trzęsk mje broł, jak v pękanim mrozu, choc to rovnak
 520 10|               sę, bo sę zmjenjiłë, jak v nen czas, kjej jem woddoł
 521 10|           wumrzec muszisz.~A tam dalij v lese, zdovało mje sę, że
 522 10|               njebivałi, co dovnji żeł v lese, a dziso le v bojce
 523 10|          dovnji żeł v lese, a dziso le v bojce żije.~Przejachoł jem
 524 10|             dnja jô vszetko robjił jak v spjiku. Jedzenjô jô sę żadzeł,
 525 10|                dejadej wumrzec muszi.~—V Jimję Wojca i Sena! — krziknęłaMarcijanna.—
 526 11|                wode dnja do dnja mnji.~V svoji chałupje, chterna
 527 11|               woczë do spjiku, tej noc v noc njico wobłazeło vkoł
 528 11|              jes co lechigo, tu wustąp v Jimję Boskji, bo dzeń je
 529 11|            boczë, żebes sę nje dostało v moje ręce!~Z tim jô sę na
 530 11|              łobskji gozdz, co tam beł v balkę vbjiti. Barzo mje
 531 11|               wuchvacivszë, trzimoł go v gorscë.~Tej to znovu zaszemarzeło
 532 11|         zaszemarzeło vkoł mje, choc jô v cem noscë njic vjidzec nji
 533 11|              do głovë, jak jesz njigde v żëcu nje. Vłosë mje dębem
 534 11|             Karuj sę, duchu przeklęti, v Jimję Wojca i Sena i Ducha
 535 11|          zapoleł latarnją. Przë vjidze v stanji le cenje sę vjelgji
 536 11|           vjelgji suvałë po scanach, a v nortach jak wubjitô stojała
 537 11|               cechim głosem:~— Chto sę v wopjekę podda panu svemu,~
 538 11|         vjidzec, przeżegnoł sę, napluł v ręce, zamjerzeł sę i wobuchem
 539 11|              wobuchem zaczął jem valëc v nen gozdz z całi mocë.~Scanë
 540 11|          jinszi budinkji na pustkovju, v srąb wukłodané z dużich
 541 11|              trzoskovało jesz tile. Bo v tim gozdzu gvesno won sedzi,
 542 11|              co cę kuseł. Njechże tej, v balce wugrądzoni, nje vëleze
 543 11|                że jego głova skreła sę v drżenjovatim drevnje.~Tej
 544 11|            rzekł:~— Chvat të jesz mosz v gnotach, ale chto vje, jak
 545 11|               z tobą, Remus! Psë dziso v nocë wujodałë i trzosk szedł
 546 11|              dopuszczenjô Bożigo vlezą v człovjeka. Pon Bog litoscevi
 547 11|              jô zebroł i doł posvjęcëc v Matkę Boską Zelną jich vjele.
 548 11|           Zelną jich vjele. Mom jô tam v chałupje nokce, vjikę, makovjicę,
 549 11|          noleżi, tës rosł,jakchojeczka v lese. Le v głovę cë vjerę
 550 11|                jakchojeczka v lese. Le v głovę cë vjerę chdzeroz
 551 11|          grzesznjiku, nje bluznjił jes v nen dzeń zdovanjô v przëbetku
 552 11|                jes v nen dzeń zdovanjô v przëbetku Pana Boga!~Na
 553 11|               Reno beło, bom sę vëbroł v drogę jesz przed słuńcem,
 554 11|                jô przëszedł do koscoła v Lipnje. Beło v njim jesz
 555 11|              do koscoła v Lipnje. Beło v njim jesz komudno. Vjecznô
 556 11|         namesleł, sedzoł ju pod chorem v tim samim norciku, co v
 557 11|                v tim samim norciku, co v nen czvortk. 1 znovu sę
 558 11|               1 znovu sę wodemkłë ranë v sercu i krev z njego wubjegała,
 559 11|              sę wuspokojiła, jak ptoch v klotce. Sedzała smutnô,
 560 12|              wodemkłimi woczoma leżącë v łożku, v cemną noc, njim
 561 12|                woczoma leżącë v łożku, v cemną noc, njim woczë mje
 562 12|               zavjitro mje wołov leżol v gnotach.~Marcijanna, kjej
 563 12|         wodstąpjiła, a kjej jem wusodł v czeladni na zedlu, tom mogł
 564 12|              Mało kjede cę tero vjidzę v chace. Czeż të sę stoł takji
 565 12|                   rzekł Mjichoł. Dziso v nocë paproc mô żevi vęgjel
 566 12|              Tak të nje gadej! Vszetko v mocë Boskji. Komu namjenjoné,
 567 12|              jedno: Beł cë kjede chdze v żëcu strach?~A kjej jô szukoł
 568 12|               strach?~A kjej jô szukoł v pamjęcë za strachem, won
 569 12|         njeprzijocel pokozoł nen gozdz v scanje i kozoł sę povjesëc.
 570 12|               nji ma!~— Tak të meslisz v tvojim głupim rozumje! —
 571 12|             jednimu tam skrąceło głovę v teł na plece, a drugji straceł
 572 12|              vjidzoł pod zomkovjiskjem v Svjętojańską Noc. Na mój
 573 12|             nje postoi, bo mom nodzeję v Bogu, że mje jinszą meslą
 574 12|           przëboczeł jem sobje, jak ma v gromadze czetivała Genovefę
 575 12|                a jednak jô vjedzoł, że v tim molu stojącimu voda
 576 12|          wuczuł jem wod razu klasnjęcé v plece, żem nje strzimoł
 577 12|             strzimoł i jak kam vjachoł v vodę. Srodzem sę wurzasł,
 578 12|               nje vjidzoł, le voda mje v wuszach grała, a zib przeszivoł
 579 12|               jem dva krokji wod sebje v vodze Mjichała, żebe mje
 580 12|               jak won, mje nje strąceł v rzekę.~Ale tak mje zębë
 581 12|                długjimi krokoma cignął v stronę pustkovju, jakbe
 582 12|          zeblekac i kozelë mje legnąc. V łożku delë mje sę czegos
 583 12|                wudusëc. Tej znovum beł v koscele, jak moja krolevjonka
 584 12|               beła zdovanô. Sedzoł jem v mojim cemnim norciku i zdrzoł,
 585 12|              bjeżała rzeka, a po rzece v czołnje, zaprzęgnjętim ve
 586 12|               tam straszedło Njevorto. V bestrich ruchnach sedzało,
 587 12|                won mje chcącem strąceł v vodę, be wurzasem moję chorosc
 588 12|         pomaluszku przëbivało mje mocë v gnotach. Potim słuńce vëgrzało,
 589 13|               neko z pustkovjô precz. ~V Svjęti Morcin zema naszła
 590 13|            dobetk dzegvjił svój wobrok v stanji, tej ludze wodpoczivelë
 591 13|               przë pjeckach, a zdrzącë v wogjiń na kominku, pravjilë
 592 13|               zatchnęła svjeżą drzozgę v kominku i sadła na zedlu,
 593 13|            vdarzeł, jak ji modré woczë v ni moji choroscë mje svjecełë
 594 13|          sreberni parminje mjenjiłë sę v ji palcach, przëszło mje
 595 13|               vëszukała na zomkovjisku v nę njedzelę, pełną vjichru
 596 13|               dzecë, jak latosigo roku v Svjętigo Mjichała, mojigo
 597 13|              to dobrze przëboczoł, bom v nen dzeń z woborë vjidzoł,
 598 13|             stodoła całé njebo stojało v płominjach. A kjej jem vëszedł
 599 13|              że takji wogjiń na njebje v Svjętigo Mjichała Pon Bog
 600 13|                będze vojna i njewubetk v kraju. Chto vje, co nom
 601 13|              vje, co nom Pon Bog zesle v Novim Roku?~— Do naszich
 602 13|                nortóv dalekjigo svjata v nasze naszlë vse i pustkovjô.
 603 13|                mje pozdnji povjodała — v chustkę dębovą wovinjętigo,
 604 13|         wovinjętigo, a krovę z celęcem v chrostë zaprovadzeł mój
 605 13|                pod wustrzechę woboczëc v chace gburskji, nalozłbe
 606 13|             żelastva i strzelbë daleko v svjat njeslë naszi, kjej
 607 13|                wod zgrzebjęca i wuszlë v svjat.~Ale gburovji beło
 608 13|            vartarzóv pchnął go bagnetą v stopę. Ale jednak wucekł
 609 13|             Kjileż to vojen nje bivało v kaszubskjim kraju, jak to
 610 13|          Szvedami, a godka spjevô, jak v Gduńsku na renku tak sę
 611 13|               a kiej sę zestarzeją, to v karczmje sedzec. Le do robotë,
 612 13|            vispa, żebes ji tesącem fór v porę mocnich konji nje zvjozł.
 613 13|              pjecem po svjece jezdzëc, v chturen będze pakovał tich,
 614 13|            dzeń bleżij. Beło tam cepło v jego chace i wubetno i jô
 615 13|          povjedzec, cze nen cepłi vjid v jego chace bjił z kominka,
 616 13|          Minęłë Godë i na cudovnô noc, v chterni voda sę przemjenjô
 617 13|               go ju dva raze napjisełë v minjonich latach a tero
 618 13|         potracilë i zeszlë do kalekóv.~V Gromnjiczną komudni vëszedł
 619 13|               wojcóv vjedzelë, że kjej v to svjęto słuńce svjeci,
 620 13|               Nje zabędę tego dnja, bo v njim mojigo vanożenjô po
 621 13|          dostac. Knop chcoł je vkrącëc v bat, a Morcin vbjic v kum,
 622 13|          vkrącëc v bat, a Morcin vbjic v kum, żebe bedło dobrze żarło.~
 623 13|            szarą rozposceroł cenją. Le v brozdach i rovach bjeleł
 624 13|            roli. Cecho beło, le daleko v lese wodecknął i zacząl
 625 13|              jaż cę vëvjezą na smętorz v Lipnje ? Cze pudzesz v svjat,
 626 13|         smętorz v Lipnje ? Cze pudzesz v svjat, tam za jezorami i
 627 13|              lecałë gorą jezora i lasa v szerokji svjat.~Długo jô
 628 13|                mjedzë, a koło mje szłë v tuńc nodzeja ze sełą, chternąm
 629 13|         nodzeja ze sełą, chternąm czuł v młodich członkach. Jaż sę
 630 13|              tak jedzenjé mje nje szło v mjęso, lem wostoł takji
 631 13|           czorné, jakbe wusmoloné. Ale v njich ju sę varzeła mjozga,
 632 13|                mogłjem poznac, zdrzącë v gorę.~— Tam naprocem vgorze
 633 13|                sobje — a za njim sedzi v cemnoscë domoci Straszk.~
 634 13|             zazerac, cze won so czasem v nocë vjidu nje zrobji. Ale
 635 13|               porę krokóv i podezdrzoł v gorę, jak wonge. Ale jażem
 636 13|           jażem so zdzevjił:~— Tec tam v woknje svjeceł vjid!~— Moc
 637 13|             jem sobje. Cze jô może jem v spjiku, cze mje sę snjije?
 638 13|            signąc mogę, nje beło vjidu v tim woknje. A vjedno, kjej
 639 13|              jem przechodząci vezdrzoł v to slepé woko chatë pod
 640 13|            Straszk, chternigom vjidzoł v złi dzeń, vanożącigo po
 641 13|              jak wonge, nji mogł vlezc v gorę. Ale muszołjem so povjedzec,
 642 13|            żodna vjetva nje strzimała. V takjich meslach szedł jem
 643 13|          głovje wuzdrzoł jem Golijata. V komudnim vjidze njico ze
 644 13|             mjoł jem czasu, żebe mesle v gromadę zebrac, bo to sę
 645 13|           jażem do njich sę wodezvoł:~—V gorzejevjid! A Straszk wujachoł
 646 14|             robotach Ormuzda ~i Smętka v dzejach kaszubskjich. ~Wod
 647 14|           Straszkovi jizbë stopjenjami v gorę i v doł. Ale ze Straszkjem
 648 14|             jizbë stopjenjami v gorę i v doł. Ale ze Straszkjem vszelako
 649 14|              nje vjedzącë, że to wona. V nocë pękło straszlivje v
 650 14|               V nocë pękło straszlivje v scanje kol mojigo łożka,
 651 14|               scanje kol mojigo łożka, v ti sami scanje, v chternąm
 652 14|               łożka, v ti sami scanje, v chternąm vbjił kusecela
 653 14|                chternąm vbjił kusecela v gromadze z gozdzem. Vstoł
 654 14|            beło, a gozdz sedzoł głębok v drevnje, le głova wob ten
 655 14|             Cuż na svjece?—wuvożoł jem v sobje. — Choba porządk svjata
 656 14|               wopak sę vëvroceł! Chtuż v gromnjiczniku mô co do seczenjô?~
 657 14|            głębokjimi, czornimi durami v gnocannich licach. Tej kręck
 658 14|              kręck gvołtovni porvoł ję v chmurze smjegu i ju ji nje
 659 14|               zopolë, ale dlo smętorza v Lipnje.~V njedzelę, kjej
 660 14|             ale dlo smętorza v Lipnje.~V njedzelę, kjej naszi szekovelë
 661 14|              że wona jidze stopjenjami v gorę, chdze no Straszk dovnji
 662 14|        skrzepjącë veszedł na stopjenje v gorę, tej jem wuzdrzoł pod
 663 14|               gadac?~Z takjimi meslami v głovje veszedł jem i pochvoleł
 664 14|              brat z ducha i mój czężor v spodku veznjesz! Ale jô
 665 14|               svobodę i szczescé braci v spravjedlevich vojnach.
 666 14|               njeznanigo mje człovjeka v vojarskim płoszczu. Pod
 667 14|      szekovanjé do bjitvë wodbivelësmë v lasach. Ale lechi człovjek
 668 14|            sędzigo i vëvrzec pomstę. I v njedzelę belë, ale ponjechelë
 669 14|               kąsk i dalij povjodoł.~— V ni bjotce z pruskjim sługą
 670 14|              jesz tile żił, żebe tobje v rękę dac nitkę, po chterni
 671 14|            jich budovë, rosnącë vjedno v gorę ku njebu i słuńcu.
 672 14|            roslenë. Boczë, chłopku, że v ludzkjim svjece na ten przikłod
 673 14|             morskji zaleją go i zrzucą v głębją, zkąd vëszedł. Zapadnje
 674 14|              ludzom, jak granjé vjatru v suchich vjetvjach. Kjej
 675 14|                svjat, że lud takji żeł v czasach dovno minjonich
 676 14|            pustkovju chadzac nje będą!~V Mjichałovi chace, co jak
 677 14|                jak stari grzib stojała v sadze, Svjęti Pańskji zdrzelë
 678 14|               chtuż to je, ten pon, co v Straszkovi leżi jizbje bez
 679 14|           rzekt Mjichoł. A kjej jem mu v woczë zdrzoł zdzevjoni,
 680 14|              Bog z njeba rok takji, że v całim kraju ludze sę ruszac
 681 14|          pszczołë na rój. Won, ten tam v Straszkovi jizbje, beł nen
 682 14|               go vësłoł na szkołë, ale v nen rok njewubetku vroceł
 683 14|         naszich jezór i lasóv chodzima v njim do dzisodnja.~Mjichoł
 684 14|           czervjono, jak lica Svjętich v wobrozkach na scanje.~A
 685 14|               A jô vjedzoł, że Mjichoł v pamjęcë szukô vątku nich
 686 14|      wustrzechë i szła z njim na łąkji v lese, chdze won naju wuczeł
 687 14|                won nocą muszoł wucekac v svjat. Nje belo znadz namjenjoné,
 688 14|               vezną dregjigo człovjeka v służbę. Vezdrzą na cę, rzekną:
 689 14|           człovjek je ten tam na gorze v Straszkovi jizbje. Zavołô:
 690 14|               wurosł na parobka, mocni v gnoce i dużi. Nji mosz krovë
 691 14|               zarobjisz svój chleb. Le v głovje mosz jinaczi njiż
 692 14|              ma sę rozestala na noc... V njedzelę pon Jozef mje znovu
 693 14|              szukoł jem takji ksążkji, v chterni be zapjisani bełë
 694 14|               takji ksążkji nje nalozł v żodni ksęgarnji. Kjej jem
 695 14|              të tak mjoł vjid i mjecz!~V sercu mje zakłolo na te
 696 14|           kolana wuklękłszë doł jem go v dorunku nopjęknjeszi z dzevcząt
 697 14|         wodvroceł woczë i zapatrzeł sę v wokno, za chternim ju kvjotkji
 698 14|                vëstąpjiłë na drzevjęta v sadze i za catą chvjilę
 699 14|                tile cvjardi, żebe jisc v zëcu svoją drogą nje boczącë
 700 14|           zakvitlë mu czervonjé roże a v woczach zażoleło sę jak
 701 14|             vjater njosł vonją kvjatóv v moją jizbę, bem zaboczeł,
 702 14|             podnjosl że stołu zvinjęté v długą rurę płotno, a kjej
 703 14|          skażoni godkji wuczeł wosobno v svoji jizbje. Tedem wodrzekł:~—
 704 14|                Tam, chdze Vjisła bjeżi v morzé, mosz Gduńsk, tam
 705 14|             dużi beł nasz kraj i vjele v njim żeło ludu i panóv i
 706 14|          kaminjem, bo pod njim głęboko v sklepach koscoła stoją trumë
 707 14|            vaju njicht nje złomje, ale v pojedinkę vaju znjiszczą! —
 708 14|      rozrzeszała pęto, co nas trzimało v gromadze. V tim szukej,
 709 14|               nas trzimało v gromadze. V tim szukej, chłopoku, prziczenë,
 710 14|       zachovelë, ti ju vszescë wuroslë v njevoli i nje vjedzą, jak
 711 14|               pokornje, bo pon Bog beł v goscenje za dvjerzami. Ku
 712 14|               naszimu Smętk, zeszlë sę v zemji kaszubskji na gorze
 713 14|       Stopjenni Kamiń, be wożelë znovu v mocë i chvale.~I wodrzekł
 714 14|               na mizernich szkutach. I v granjice kraju jô vbjił
 715 14|             członkóv wutłukł jem vjorë v wogjiń pod gronkji żołnjerskji
 716 14|            zemji i łączeł sę z wognjem v płom.~A Smętk sę skrzevjił
 717 14|            łisnął złim wokjem i signął v durę strupjałigo vjąza.
 718 14|              będze tile, jaż zbjiją sę v płomiń szerokji nad grobami
 719 14|                z chvałą zapadłi zomk a v njim sadnje na tronje zaklętô
 720 14|              moja wostała tam na gorze v Straszkovi jizbje wu tego
 721 14|               wodpovjedz zagotovało sę v storim zegarze i zaczęło
 722 14|             nogji tupającé stopjenjami v gorę do Straszkovi jizbë.
 723 14|            Njedługo a zrobjiło sę żevo v całim domu. Czuc sę doł
 724 14|              pocerz. Marcijanna głosno v szertuch chlichała. Ale
 725 14|               stari zegar jak ten trup v gorze na mje vzerol, bo
 726 15|          wostatni spoczink do smętorza v Lipnje. Jô z Mjichałem zrobjiłasma
 727 15|                z pustkovji, zataconich v lese, naszlë bëlë ludze
 728 15|               po roboce przëszlë wonji v njedzelnich ruchnach, be
 729 15|                deskji grobovi:~Chto sę v uwopjekę podda panu svemu, ~
 730 15|             veszła na starodovną drogę v lese, tej ju cemnô tam sedzała
 731 15|           smolné szczepë i trzimelë je v gorę jak pochodnje. V jich
 732 15|               je v gorę jak pochodnje. V jich vjidze zdovało mje
 733 15|         stulącë wuszë, kjej mjałë veńc v vodę, tak że ma sę vszescë
 734 15|          vëvołivałë szętolącé sę cenje v lese, a jô zdrzącë v gorę
 735 15|             cenje v lese, a jô zdrzącë v gorę rzekji wuzdrzoł jem
 736 15|         pochodnji, ale głova taceła sę v nocni doce. V tim vjidze
 737 15|                taceła sę v nocni doce. V tim vjidze mocno i veraznje
 738 15|         dostelësma konje do vodë a roz v żłobje rzekji spjeszno cignęłë
 739 15|               brzegu. Ale spłoszełë sę v vjelgjim njewubetku. Jaż
 740 15|                jak kam cecho i zdrzocą v doł na nas. Tak jô trąceł
 741 15|                 Tak jô trąceł Mjichała v bok i skozoł jem polcem
 742 15|                bok i skozoł jem polcem v gorę. Ale Mjichoł vezdrzoł
 743 15|         strzałi, Ktoremi seje przigoda v dzeń bjałi... ~I ma szła
 744 15|             poku, lem sę muszoł cofnąc v teł, żebe drudzë nje zmjerkovelë.
 745 15|         zomkovjiska, jażem stojoł woko v woko timu, chternigom vjidzoł
 746 15|                rzekji. Pokąd tam dalij v lese grała pjesnjô nobożnô,
 747 15|          pjesnjô nobożnô, jô sę vzeroł v skarnje wosobë przede mną.
 748 15|               tero bjej i tovarzë timu v wostatni drodze, bo won
 749 15|             panje, na ti samotni gorze v nocë?~— Jakże cë to rzec? —
 750 15|            tronje zaklętą krolevjonkę.~V głovje mje zaczął na tę
 751 15|               mje podnjosł, zdrzoł mje v woczë długą chvjilę i tej
 752 15|            pochodnji coroz głębji toną v lese, a spjev nobożni vjedno
 753 15|               ale won mjoł co jinszigo v głovje. Rzekł tede tak:~—
 754 15|            Całą chvjilę beło cecho jak v koscele, jaż ku reszce Mjichol
 755 15|                robotë sę skuńczą, pudę v svjat!~— Vjedzoł jô, że
 756 15|           rozmovje Mjichałovji i Marce v woczë vezdrzec.~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
 757 15|              zasadzoné, tej jô poszedł v svjat. Novi vamps, nogavjice
 758 15|           talaróv pjenjędzi glińgotałë v moji kjeszinji. Wobszedłszë
 759 15|             dobeł na Golijace, Straszk v jizbje pod vjetrznjokami,
 760 15|              Złi, co mje kuseł gozdzem v scanje, zeloné wokjenko
 761 15|           vstoł, przeżegnoł sę i szedł v Jimję Boskji. Drogam vzął
 762 15|               do grobu, drogę, chterna v mojim młodim żëcu kożdi
 763 15|                vëcągnęla do mje rękę a v ręce trzimała szkaplerz.
 764 15|         szkaplerz. Patrzeła mje smutno v woczë i rzekła:~— Jakô jô
 765 15|         zomkovjiska sprovadzeło do dom v straszni vjeczor, jak mje
 766 15|          zemstë Golijatovi wuchronjiło v ruchna moje sę woblekłszë,
 767 15|            moje sę woblekłszë, jak mje v czężkji choroscë ratovało
 768 15|               Przë tim jô wuzdrzoł, że v długjim ji varkoczu czervjenjiła
 769 15|                nji mogł i płakoł z nją v gromadze. A zdovało mje
 770 15|             przez chmurë. A jô vjidzoł v ti chvjilë jakô wona jednak
 771 15|              bem szła z tobą i za tobą v svjat, jak dusza matkji,
 772 15|              nabroł z ducha pana Jozva v Straszkovi jizbje, wopuszczała
 773 15|                Starô chata Mjichałovô, v chterni won svoje pjesnje
 774 15|                raj, do chternigo anjoł v wurodze Martë mje roczeł.
 775 15|                lasami. Wobroceł jem sę v tet i vezdrzol na trakt,
 776 15|                 żdająci na moje slovo. V ti chvjilë zaszorzeło na
 777 15|              na vjidné pola. Serce mje v pjersach scvjardnjało jak
 778 15|               kaminja zeszedł mjeszkac v dolinë, chdze sę dobetk
 779 15|                le beł cenją szemarzącą v zelenjiznje, tej jesz chvjilami
 780 15|        serdecznô zaczervjenjiła stążka v ji varkoczu — mój dorunk.~
 781 16|       zomkovjiskjem podszedł jem lasem v svjat, chturen tero przede
 782 16|           naceszëc?~Tak jô sodł z njim v gromadze, alem rzekł:~—
 783 16|             nad svjatem, jakżes të mje v gromadze ze storim Mjichałem
 784 16|              njim żijącimi, bo jô jidę v svjat.~Won na to beł cecho,
 785 16|             cecho, le zdrzoł mje długo v woczë, tej położeł mje rękę
 786 16|               przëboczeł të so, com cë v nen czas movjiłv chlevje?~—
 787 16|                Tak movji tvoja planeta v tvojich woczach napjisanô...
 788 16|          pińdlem. Vjele ludzom zazeroł v woczë, wuszoma vjele jich
 789 16|               Jakji të gjevałt zrobjił v koscele na ji zdovanju!~
 790 16|            koscele na ji zdovanju!~Mje v ti chvjilë mocko zagorzeło,
 791 16|             zagorzeło, że chaja zazerô v popjolë moji spoloni svjątinji
 792 16|            robjił na svjece?~— Jô jidę v svjat!~— Nu, co znaczi "
 793 16|           svjat!~— Nu, co znaczi "jidę v svjat"? Svjat je vszędze
 794 16|             ten som, co tu na tim molu v lese. Njicht cë zadarmo
 795 16|           detka zarobjic. Cze të chcoł v służbę vstąpjic do gbura?~—
 796 16|                szkolnigo. Ten mjeszkoł v mołim budinoszku, stojącim
 797 16|             mołim budinoszku, stojącim v wogrodze pełnim kvjotkóv.
 798 16|        łiszczoł sę dvor, ten som dvor, v chternim przed kjile lati
 799 16|               szedł ze żedem stopjenje v gorę do mołi jizdebkji.
 800 16|             mje do serca zalecała: Tam v wogrodze naprocemmoja krolevjonka
 801 16|               nje vjem!~— Ale jô vjem. V ti jizdebce. V nji też będzesz
 802 16|                jô vjem. V ti jizdebce. V nji też będzesz mjeszkoł.—
 803 16|              na nję tovarë i pojadzesz v svjat, wode vsë do vsë.
 804 16|            jego tovarë, chterne won tu v pińdlu mô, i te, co won
 805 16|          rzitelno zapłaceł: vszetko je v porządku. I to cë rzekę:
 806 16|          rzemjęsła. Doł mje kalandorz, v chternim bełë zapjisani
 807 16|           vjeczor, kjej jô pjerszi roz v żëcu kłodł sę pod cuzim
 808 16|               szklełë sę wokna pałacu, v chternim mjeszkała moja
 809 16|                vjedzoł, że moje drogji v njich napjisané jisc muszę
 810 16|              jisc muszę i że proce mje v njich namjenjoné zrobjic
 811 17|                       XVII~Remus jidze v svjat w gromadze ~z muzikańtem
 812 17|         gromadze ~z muzikańtem Trąbą. ~V zął jem tede jednigo dnja
 813 17|               karę z tovarem i karovoł v svjat. Jesz jem nje dokarovoł
 814 17|              Bog cę provadzi, Remus?~— V svjat!~— Mje też! — rzekł
 815 17|               droga jedna. Możema jisc v gromadze i ze sobą karbac.~—
 816 17|           połnjé. Tej stanovjiłasma sę v gęstich chojnach i sadłasma
 817 17|               Kjej mje kurzatva nańdze v polu, czim bem sę rozgrzoł?
 818 17|   przededvjerzu dregjigo, a z lecirzem v ręku trzecigo. Tej jô ju
 819 17|             bjake? Jezdem jak skovronk v polu i jak smjecoch na vjeskjich
 820 17|       slvorzenjé, ale przemislnoscë mô v jednim polcu tile co chłop
 821 17|             jednim polcu tile co chłop v całi głovje na ten sposob.
 822 17|              sposob. Njech mje butelka v kjeszinji vëschnje wod razu,
 823 17|            żeli vjem, jak jô sę dostoł v svjęti stan małżeńskji,
 824 17|                 Sedzą sobje tam gburzë v Lipnje na svojich woborach.
 825 17|        wodpoczinku vzął jem svoję karę v ręce a Trąba svój tłomoczk
 826 17|          tłomoczk na plece i poszłasma v drogę.~— Chdze të meslisz
 827 17|          jinszi radë, to rod vëspję sę v polu jak zajk. Ale człovjek
 828 17|          wusnąc nji mogę. ~Tak ma szła v gromadze ku młinovji.~—
 829 17|             Trąba — żebem vjidzoł młin v roboce.~— Ale jô pamjętom
 830 17|              pamjętom dobrze. Vë tu le v długjich latach czasem zazerelë,
 831 17|                za dużé, bo nje beło co v nje kłasc. Le dvor, jak
 832 17|         wudovoł, że ji nje rozumje. Jô v głovę zachodzeł, jak to
 833 17|           rozmovë Lucepra wobleczonigo v pańskji ruchna. Ten le vëszczerzoł
 834 17|                 ludkovje, vaszimu panu v głovje! Vje won som co robji.
 835 17|              smętorz, na chternim leżą v zemji njeboszczicë przodkovje
 836 17|                sadzëc. Ale ni truposze v zemji vortoscë nji mają,
 837 17|                przededvjerzu, wokno sę v pałacu wodemkło i nen som
 838 17|             przë kopanju torfu głęboko v zemji. Ząb jego trzonovi
 839 18|                   Vądoł głębokji beł a v njim z mocnim granjim płinęła
 840 18|           drugjim. Jak checze stolimóv v bojce, tak v komudze nocni
 841 18|           checze stolimóv v bojce, tak v komudze nocni stojałë szopë
 842 18|                je tile cemnich nortóv, v chternich bjes jakji mogłbe
 843 18|              cemnosc naju przëjęła jak v grobje. I takôż ceszô. V
 844 18|               v grobje. I takôż ceszô. V jednim kuńcu po długjim
 845 18|            przez calą szopę.~Trąba mje v ti cemnoscë wuchveceł za
 846 18|            Remus, czo brace! Cemno też v ti szopje, że łbë sobje
 847 18|               spusci? Cuż zrobjisz jak v granju strona pęknje? Dlotego
 848 18|                narod bojąci, wuzbrojił v trąbë i njiczim vjęcij le
 849 18|           takji smjecoch żorotni czuję v sobje taką moc, jakbem mogl
 850 18|            gvjôzd na njebje. A mje won v ti chvjilë vëdovoł sę dużi
 851 18|               chvjilą vińsc do pjilë i v lese mje rozprovjoł wo svoji
 852 18|           vjidno Wuszekujmaso noclig. ~V pjile przez małé wokno bez
 853 18|              go też kąsk i przez skałë v scanach z deli zbjitich
 854 18|             drevnem.~Trąba cos grzeboł v norce naprocem wod zaredzevjałi
 855 18|                starżą mają, kjej legną v svojich verach? Czimu të
 856 18|               nje stój jak ta żoga tam v tele ze zaredzevjałimi zęboma,
 857 18|            skał a to wokjenko zjachało v rzekę i vędrovało v svjat!
 858 18|           zjachało v rzekę i vędrovało v svjat! Nje zaduszema sę,
 859 18|              Nasedzoł jem sę ve młinje v Lipnje vjele razi gvoli
 860 18|              razi gvoli tego, żem czuł v jego roboce dzivné granjé
 861 18|                 że vszetko napravjoné. V storim korece, kęde vodabjeżi,
 862 18|       przerivoł pocerza, le sę zakopoł v słomę. A jak jô skuńczeł
 863 18|               svjece mole takji, chdze v jistni godzenje vëchodzą
 864 18|              wodrzekł jem. — Ale jô le v nen czas beł za małi i za
 865 18|                pustkovju — pjerszi roz v moji vędrovce po svjece.~
 866 18|          detkjem. Kjejbem zasodł sobje v zomku wokoma krolevjonki,
 867 18|            wuczuł, że mje Trąba pjęscą v bok szturô.~— Spjiże drevnem
 868 18|          snjije. Njechże sę żoga ruchô v jimję Boskji. Tec wona cebje
 869 18|                bo tu sę cos dzeje. Tam v nim cemnim norce njico szemarzi,
 870 18|       zaredzevjałimi zęboma ruchała sę v levą i v pravą, v doł i
 871 18|             zęboma ruchała sę v levą i v pravą, v doł i v gorę. To
 872 18|           ruchała sę v levą i v pravą, v doł i v gorę. To mje beło
 873 18|                levą i v pravą, v doł i v gorę. To mje beło dzivno.
 874 18|              gorę. To mje beło dzivno. V nim cemnim norce też njico
 875 18|               njeba zibelë. Czut të ju v żëcu, żebe sę żoga sama
 876 18|       woprzestała sę ruchac a za scaną v vodze czuc beło plusk i
 877 18|             storé vjerzeje nogą, że sę v szotorë rozlecałë i wobjegł
 878 18|                a njiżodnim złim duchem v pjekle wurodzonim, anji
 879 18|        vëtrzeszczeło i cos vrzeszczało v pjekjelni jakjis movje.
 880 18|                i jak jem stojoł, sunął v vodę i na njego. Voda mje
 881 18|                do pasa, ale jô bem beł v ti chvjilë skoczeł choc
 882 18|          celsko, vëvroceł i rznął łbem v doł pod vodę. Ale won sę
 883 18|               doł pod vodę. Ale won sę v ti chvjilë zervoł, vëcarł
 884 18|              tu na mje. Tak jô go vzął v pasu, zebroł vszetkji sełë,
 885 18|                 A uwon po njim zjachoł v doł, le takji szor czuc
 886 18|              całô pjiła sę trzęsła, bo v nji mój tovarzesz na svoji
 887 18|               Na svój sposob szedł mje v pomoc ze svoją kanoną.~Po
 888 18|              żoga sę nje ruchała, anji v vodze nje gospodarzeło.
 889 18|              leżi przez vszetkji skałë v scanach, przez lukę i przez
 890 18|          chcało:~— Czeguż va sę bojała v nocë?~Za scanami grała rzeka,
 891 18|           przëboczałë mje, żem valczeł v nocë ze Strachem.~Jakesma
 892 18|                 rzekł Trąba:~— Tero tu v ti latarnji njijak nje je
 893 18|              ducha.~— Tec momë chleb a v rzece je vodë dosc! — rzekł
 894 18|            vëschłë. Ko nji możesz jisc v mojim tovarzestvje, chdze
 895 18|               że jaż vszetkji ptoszkji v drzevach i chrostach sę
 896 18|                 Remus, co to beło dzis v nocë?~— To beł Strach! —
 897 18|            parminje. Skora sę mjenjiła v krosach tęgovich. Takjiwon
 898 18|            tęgovich. Takjiwon beł!~Bom v nen czas beł jesz wudbë,
 899 18|              sę nje bojoł. Ale nen tam v vodze, kjej go so tero za
 900 18|             bez vampsa, a koszulę mjoł v czervjoni pase przelnjętą
 901 18|      przelnjętą do skorë, bo gvesno sę v vodze moczoł. Sedzoł na
 902 18|               jak Wojcze Nasz i Vjerzę v Boga i mocnigo gnota. Ale
 903 18|            muszisz, żem cę njewopusceł v bjitvje, jażes dobeł. Bo
 904 18|              vjększim dechem nji moglë v svoje trąbë dąc żedovje,
 905 19|              przëboczeł Smętkové dzeje v norodze naszim i żol mje
 906 19|               dnja, kjej Straszk lotoł v bjoli dzeń po pustkovju
 907 19|             zrobjił, rżnąvszë kaminjem v łeb nigo vëstavjinogę z
 908 19|               chvjilę zdrzelësma sobje v woczë. A choc jem gębë nje
 909 19|              nje wotvorzeł, czetoł won v mojich woczach:~— Të jes
 910 19|          jezdes nasz złi duch!~Cze won v mojich woczach też dozdrzoł
 911 19|            timi słupami szłë stopjenje v goręjaż do vesokji scanë,
 912 19|         divanami. Komuda nocnô sedzała v tim domovnjiku mjimo vjidu
 913 19|         wobroceł a to le je domovnjik, v chternim njicht nje mjeszkô.
 914 19|                 jakbe mje chto mjechem v łeb chlasnął. Nomjilij bem
 915 19|          zdrzącô ku mje z czornich lom v gnocannich licach — Smjerc,
 916 19|         zbladło i vjidzoł jem sę znovu v tim pańskjim domovnjiku.
 917 19|        przëlepjoni flaster a levo ręka v czorni chustce podvjązani
 918 19|              beło po njemjecku. Służka v bestrich ruchnach, strzebnimi
 919 19|               Trąbje i mje stolik małi v norciku przë dvjerzach.
 920 19|                jedni scanje vpadła mje v woko tarcza dużô trzëkańczastô
 921 19|                Ponjiżij vjisała szabla v pochvje ze skorë szerokji,
 922 19|                 Ale mje sę zdovało, że v ti chvjilë wuderzeła szabla
 923 19|           pjoro rżnąl na stoł, klepnął v ręce, jaż sę rozległo i
 924 19|                przëtim, a jô sę dobroł v ti chvjilë:~— Won Czernjik
 925 19|           Pocuż të, głupi Remus, vlozł v takji tovarzestvo? ~Ale
 926 19|               z gębë! Gadac wo smjercë v taką noc! Przëprovadzeł
 927 19|                  Jakji jô tam Kaszuba? V moji herbovi tarczë vëwobrażenjé
 928 19|            chce, jistamańtnje jak dżod v szpetolu. Cuż wonji mje
 929 19|                 żebem kaszubskji zemji v cuzi ręce nje przedovoł.
 930 19|               gtovę im sę dzevovoł, że v nji sę mjesceło tile statccznoscë.
 931 19|                żołtą brodą i Smętk, co v postaceji Czernjika spjisoł
 932 19|                 to povjodała jego nota v takji sposob, jakbe malorz
 933 19|        sztuczni malovoł żevimi krosami v błoh dzeń szari wobraze
 934 19|          zdradno dzeląc vjid i ceń,~to v głębokjim tvojim dnje~jak
 935 19|               za grańce Dobra i Zła...~V vątpjach zemji pomsta drżi. ~
 936 19|           vątpjach zemji pomsta drżi. ~V vątpjach zemji stolim spji. ~
 937 19|            vjekóv dnja ~krok postavjił v rzekji dva. ~Nasze czorné
 938 19|              dva. ~Nasze czorné vojsko v skrach, ~vojevodą jego Strach, ~
 939 19|                i Buńt ~zvalełë stolima v gruńt. ~Naszich kopet końskjich
 940 19|                 Jaż zabetô volô krvji ~v płom krevavi buchla z nji.~
 941 19|                  Komu jutrznjô rożovô ~v kręceszk Słuńca vjarę dô, ~
 942 19|          Słuńca vjarę dô, ~wumjerô ten v vjidë dva:~bjedni stvor
 943 19|                wuderzeło i mjc porvało v gorę, żcm iiiuszol wodspjevac
 944 19|               strach!~Grozisz vojskjem v smolnich skrach.~Vëprovadzą
 945 19|        Vëprovadzą Boskji starże~Słuńce v vjeczné kołovaże.~A ten
 946 19|             dvoje rzék,~co przëgnjetłi v grobje legł,~jesz mu jutrznjô
 947 19|            grzępë~vojsko tvoje rozbjił v rzępc.~Tej rozprisnje v
 948 19|                v rzępc.~Tej rozprisnje v smolnich skrach~żadni vojevoda
 949 19|               spjevô. Wostatni vjeczor v tich murach njech minje
 950 19|                postavjił służka długą, v dol spiczastą szklonkę z
 951 19|          chlebni plon. ~Mjoł jes młinë v gardle vód, ~a pod lasem
 952 19|           stari rod, ~tvojich przodkóv v 1asu cenji, ~z pokolenjô
 953 19|             pokolenjé, ~długjim rzędem v grobach leżi, ~jak wuspjoni
 954 19|                Żebes za dnja vzął kjij v rękę, ~po granjiczną Bożąmękę ~
 955 19|                potomk tvój. ~Kark mdze v cudze jarzmo gjąc~i mdze
 956 19|              nodzivnjejsze vimova moja v ti chvjilë  — czuł jô to
 957 19|           podpjisani. — I klasnął ręką v stoł.~A Trąba v wosamętanju
 958 19|           klasnął ręką v stoł.~A Trąba v wosamętanju jakjims vstec
 959 19|                chdze mje woczë njosłë, v cemną noc. Po chvjilë jô
 960 19|             Trąba. Całi szturk szłasma v gromadze jakąs polną drogą,
 961 19|               jisc? Trąba, drapjącë sę v głovje, rzekł:~— Zdrzë!
 962 19|               vjarë, żebe le żevo ztąd v jimję Boskji.~Vzęłasma sę
 963 19|              Zaczął też dąc vjater nom v woczë, czim veżij tim mocnji.
 964 19|            wodpocząc, bo dalij szło ju v doł. Wobroceł jem sę za
 965 19|                tvoji klątvë! Remus, co v cebje vjachało? Zrazu spjevoł
 966 19|                 ale pozdnji, jak ksądz v koscele. Kożdé słovo beło
 967 19|             beł won to jistnje cze też v jego postaceji jakji czort
 968 19|             młina? Mocko mje sę zdaje. V jimję Wojca i Sena...! Ta
 969 19|         wodbjijô smołą! Bełasma gvesno v tovarzestvje jakjichs pjekjelnjikóv.
 970 20|             szor. Vjidzisz të nen stog v polu? Tam pojma! Won naju
 971 20|          zastavji.~Tak ma sę wobroceła v pole i v nim stogu nalazła
 972 20|               ma sę wobroceła v pole i v nim stogu nalazła bezpjeczni
 973 20|              Młińskji koło sę uwobrocô v moji głovje. Vjidzę jak
 974 20|              granjiczni. Za tim kopcem v rovje beło cecho jak za
 975 20|               wognju ze suchich knepli v lese wuzbranich. Jô sodł
 976 20|            stronë i beło nom cepło jak v jizbje. Trąba chvjądnąvszë
 977 20|                   Remus, żebe to ludze v casnich jizbach mjeszkająci
 978 20|                  Remus! Jô vjem, co cë v głovje. Jakuż jô nji mjoł
 979 20|         njevjidzoł. Ale rozvożivszë so v rozumje akuratno vszetko,
 980 20|         cepłigo chopanjô słuńca, a nom v rovje za wurzmą beło cepło
 981 20|               wod naszi durë i sedzącë v rovje zdrzoł zaspanimi woczoma
 982 20|             bëc takjim jozcem, a njima v tim grzechu, bo choc to
 983 20|             njim, mjeszkołbem wob zemę v głębokji jomje pod korzenjami
 984 20|             dęba i słuchałbem notë, co v korunje dęba vesoko nad
 985 20|             peska nje vëvjerała, bobem v takjim razu wucekł choc
 986 20|          Jakżesma sę najadła i napjiła v nim cepłim norciku pod gołim
 987 20|                po vodę, wułożeł jem so v głovje tak: Jidą krziżovi
 988 20|                zbjerają sę ludze naszi v Koscerznje na kompanjiją
 989 20|               kompanjiją do Vejherova. V ponjedzołk reno wonji vëmaszerują.
 990 20|               momë czvortk. Kjej ma sę v njedzelę dostanjema do Koscerznë,
 991 20|                Bo cuż të meslol? Njech v karnje szarich vrobli chto
 992 20|            Tvoję karę të muszisz chdze v Koscerznje v pjerszich chałupach
 993 20|             muszisz chdze v Koscerznje v pjerszich chałupach mjasta
 994 20|             krom tego z gochóv. Bo tam v parafijach borzestovskji,
 995 20|               jich przodkovje chodzilë v żelaznich blachach i jezdzilë
 996 20|          konjach. Z timi të sę trzimej v gromadze, a żoden szandara
 997 20|            dobrô. I przëboczeło mje sę v ti chvjilë, jak mje no potcevi
 998 20|            Marta na pustkovju zchovelë v sklepje wod bulev przed
 999 20|               jes svjatovigo rozumu?~— V srodze wostri szkole. Za
1000 20|             skorë dobjerelë i tile mje v nji dur narobjilë, że vszeternostek