Chapter

   1 1 |                Bjej z Bogjem! Pon Bog mje krzivdę vroci!~Ale tak postąpjił
   2 1 |             za svoję krzivdę. Dlotego mje przëszło do głovë zapitac
   3 1 |             pitoł:~— Remus! Povjedzce mje: Chdzeż to stoji nen zaklęti
   4 1 |          takji słova wobezdrzoł sę na mje. Tej wusodł na svoji karze
   5 1 |           słova, le dużimi woczoma na mje patrzeł. Jô ju chcoł wucekac,
   6 1 |             ju chcoł wucekac, ale won mje pitoł:~— A chcoł të, knopku,
   7 1 |             vëcignął rękę i wuchveceł mje za remję i jął chiże gadac.
   8 1 |             godkji. Ku reszce scesnął mje remję, jaż zabolało i povtorzoł
   9 1 |               srodze wurzasł. Ale won mje trzimoł dzirżko. Tak jô
  10 1 |                Won czującë to, pusceł mje i zvjeseł głovę. Tej jô
  11 1 |      wustanovjił cel i zdobecz.~Tak i mje, kjile razi na woczë kanął
  12 1 |           vesokji szkołë v svjat, tej mje Remus vjedno przëbivoł na
  13 1 |              przëbivoł na woczë, kjej mje tęchnota brała za dalekjimi
  14 1 |         żorotni i njevjidzałi, zdovoł mje sę bëc provdzevim vizerunkjem
  15 1 |               wona żevji. Przëboczeło mje sę też na szkołach no pitanjé
  16 1 |             njicht nje vje?~Dokuczało mje, żem wod woni rozmovë z
  17 1 |          przëblizeł. Bo to stojało wu mje pevno: Remus nje beł takjim,
  18 1 |           Remus nje żije! — wodrzeklë mje.~Czężkjim kaminjem padło
  19 1 |               Czężkjim kaminjem padło mje na duszę, żem pjervji nje
  20 1 |         njeboszczika, a stari szkolni mje zaprovadzeł do bjedni jizdebkji
  21 1 |            tamtim beł svjece. Szkolni mje przësunąl stołk do stołu
  22 1 |              papjorë, jakbe chcałë sę mje przëboczëc. Sodł jem do
  23 1 |        rechuje.~Tej szkolni wostavjił mje samigo z papjorami i starim
  24 2 |          progu drugjigo svjata vësłoł mje mjedze ludzi — doznosz sę
  25 2 |             sę tego pozdnji — wuprosi mje łaskę wu Boga, żebe to,
  26 2 |          potrafję ji vësvjecëc. Vjidu mje bo nje delë, a mjecz jem
  27 2 |       njevjastë. Jedno le vjem, czego mje nawuczeł njezvekłi człovjek:
  28 2 |         człovjek: Ormuzd dobędze!~Tës mje sę vërzasł przed lati, a
  29 2 |              przed lati, a nje dzivno mje, bo wurodą mje Pon Bog przëwoblekł
  30 2 |             nje dzivno mje, bo wurodą mje Pon Bog przëwoblekł żadną —
  31 2 |             nje przëchłoscają. Nje je mje jich vstid, bo bjedné są,
  32 2 |             njiż wonge, kjej jes wode mje wucekoł. Vimova moja na
  33 2 |               Lipskjich Pustkach. Tam mje kozelë pasac dobetk. A jô
  34 2 |          vërosłim chłopem, ale procem mje sę za takjigo wudovoł, bo
  35 2 |             sę za takjigo wudovoł, bo mje mogł poradzëc. Mjichałovji
  36 2 |            Beł to ju stari chłop, ale mje nje pomogoł, kjej Morcin
  37 2 |              nje pomogoł, kjej Morcin mje vzął i nabjił.~A do ti smarovkji
  38 2 |           przëszedł vjedno tak:~Kozoł mje Morcin movjic: — Kukla pod
  39 2 |             przëstanął sę i smjoł. Bo mje wod wurodzenjô Pon Bog doł
  40 2 |      vëprovadzëc.~Ale jak wonji sę ze mje vëszczerzelë, tej jô sobje
  41 2 |             rzeczesz! Tak Morcin vzął mje za łeb, przecignął mje przez
  42 2 |           vzął mje za łeb, przecignął mje przez kolano i zaczął mje
  43 2 |             mje przez kolano i zaczął mje tluc. A Mjichoł sę le przëzeroł,
  44 2 |             mjało skutk, bo ju vjęcij mje nje kozelë gadac: — Kukla
  45 2 |         lubjiło vadzëc i njejeden roz mje v skorę nasoleło. Ale litovało
  46 2 |            litovało sę nade mną, choc mje njijak zle nje beło, takjima
  47 2 |               Pon Bog litoscevi!~Spac mje delë v stanji wu konji.
  48 2 |             Liza bełë jich mjona. Tam mje beło dobrzeJak Jadamovji
  49 2 |              chvjilë przëboczeł, żebe mje i tak nje rozumjelë, bo
  50 2 |            mom jęzek skażoni, a ludze mje nje rozumjeją.~Tej mje sę
  51 2 |          ludze mje nje rozumjeją.~Tej mje sę tak żol zrobjiło, żem
  52 2 |               do mojigo i z nozder na mje chuchac zacząła. Bo bidlęcu
  53 2 |          knopje, jô cë co dom! I dała mje v czeladni gleń chleba,
  54 2 |         wuvogą mu sę przëzeroł. A tak mje sę zdało, jakbe zegar na
  55 2 |              sę zdało, jakbe zegar na mje patrzeł skarnją, jak człovjek.
  56 2 |           przëszłë do woczu i jęła do mje gadac, jakbem bet dorosłi
  57 2 |         rządzi gospodinji. Ale vjerzë mje, knopku, kożdô chata mô
  58 2 |            muszoł vzerac na zegar, bo mje sę zdało, że won też vjedzoł
  59 2 |           czas anji dzevka anji wonji mje njick nje rzeklë wo njim,
  60 2 |           doznoł v dzeń bjołi.~Rovnak mje dzivno beło, że ludzena
  61 2 |             chace, alem sę bojoł,żebe mje nje nabjiłë. Ko vjele rovnak
  62 3 |         studnji nje beło. Ale Mjichoł mje povjodoł, że tam za Boga
  63 3 |         boczenjé na moje bedło, njico mje vjedno kuseło:~— Jidzë,
  64 3 |            tim zomkovjiskjem!~Ale tej mje rzekł mój Anjoł Stroż:~—
  65 3 |             co z lasa vëstąpjiło i do mje godało!~Chdzeroz bivało,
  66 3 |             pod lasem. — Jednigo dnja mje v woko vpadła jarzębjina
  67 3 |          jakji dzesęc krokóv i dzivno mje beło, że ji nje scęlë, bo
  68 3 |               sę doma Mjichała, a ten mje rzekł:~— Jakbe tę jarzębjinę
  69 3 |             sę tego doznac. Ale njico mje rękę zatrzimało, kjej jem
  70 3 |              rozum ludzkji. Legł przë mje i zevoł. A jô czuł taką
  71 3 |            korunovaną jarzębjiną.~Tej mje tak przëszło na woczë, jak
  72 3 |           Stanovjiłë sę wone naprocem mje i dzivnimi woczoma zdrzałë.
  73 3 |              boku zev, chturen płenął mje do wucha mjilszi njiże muzeka
  74 3 |              A głos ten movjił:~— Vez mje na remjona i przenjes przez
  75 3 |               złota ijedvabju. A beło mje jednak, jakbem ję ju znoł
  76 3 |             godką.~A wona zchileła do mje głovę, v ji vłosach, krose
  77 3 |            złotô, i rzekła:~— Znajesz mje! A jô wo tobje vjem vszestko.
  78 3 |            Nje bój sę, pastuszku! Vez mje v remjona i przenjes przez
  79 3 |             bom sę vstidzeł.~Ale wona mje położeła bjołą rękę na głovje
  80 3 |          głosem spjevnim:~— Przenjesë mje, chłopku, przez tę vodę.
  81 3 |              na svojigo vëbovcę. Chto mje przenjese przez tę vodę
  82 3 |            jak krola przëvjitają. Vez mje tede i zanjes przez tę vodę.
  83 3 |             vstidzeł,~Ale krolevjonka mje dodovała wodvogji:~— Nje
  84 3 |            Znaję cebje! — Vjidzoł jes mje pod starżą smoka, jak płakałam
  85 3 |              A duch takji vstąpjił ve mje, żem znovu jął mjerzëc woczoma
  86 3 |            jem vjidzoł, jak z vodë ku mje dvjigałë sę trzë wukozkji,
  87 3 |            Ale krolevjonka wuchveceła mje za rękę i poceszała:~— Nje
  88 3 |               podnjosł ję, jaż dzivno mje beło, że ve mje tile mocë.
  89 3 |            jaż dzivno mje beło, że ve mje tile mocë. Tej jem nogę
  90 3 |        njiveka, żem zvątpjił i czężor mje przemogł, Chiżem pusceł
  91 3 |       zvątpjenjô krolevjonka zniknęła mje z woczu, a jô leżoł jak
  92 3 |         njebje. A Mjichoł przëpodł do mje, za vłose mje szarpoł i
  93 3 |             przëpodł do mje, za vłose mje szarpoł i vrzeszczoł:~—
  94 3 |               sę chiże zervoł, pjęscą mje doł v kark, żem kozła vëvroceł
  95 3 |          Gnjotę i nekoł. Ale to bjicé mje nje bolaio, bom spravjedlivje
  96 3 |         spravjedlivje vskuroł. Le żol mje beło krolevjonkji i serce
  97 3 |             beło krolevjonkji i serce mje bolało, żem beł takji małi
  98 4 |              njedzelę, jak Marcijanna mje vzęła do czeladni i povjedzała: ~—
  99 4 |              Tero jô vjidzoł, że wona mje chcała vadzëc. Tak jem wuvożoł
 100 4 |             dostanę.~Tej wona zaczęła mje vadzëc. Jô sedzoł ceszij
 101 4 |              to rzekł, tak wona sę do mje wobroceła od kominka, bo
 102 4 |            vjeczerzą. Tej wona kozała mje jesz roz rzec, bo wod razu
 103 4 |          licach. Tej zamjerzeła sę na mje varząchevką i vrzeszczała:~—
 104 4 |           norciku sę bojoł, żebe wona mje jesc nje dała. A bełë kloskji
 105 4 |               kavałk chleba. Ale wona mje fojt takji dużi wukrajała,
 106 4 |         mrugnął na Mjichała, choc won mje dzis vëszamotoł i jem rzekł:~—
 107 4 |       vëszamotoł i jem rzekł:~— Vezta mje ze sobą!  ~Ale Morcin wodrzekł: ~—
 108 4 |           bełobe po Jemusu! — Movjilë mje Jemus, bom literë "r"  njimogł
 109 4 |           movjił do Morcena:~— Chocbe mje mjoł złoti vęgorz v kłomkę
 110 4 |           kłomkę vlezc, nje dostołbes mje v nocë na zomkovjisko. ~
 111 4 |               zomkovjisko. ~Ta sprava mje wodtąd nje dała bezpjeku.
 112 4 |               ruszëc z domu. Roz wona mje v roboci dzeń zvędzeła,
 113 4 |                 Tak wona przëtrzimała mje za vamps i zaczęła gadac:~—
 114 4 |               na kozanju i nekoł, jak mje dobré kobjecesko nakozalo,
 115 4 |              krom tego dzeń kole dnja mje pokusa brała. ~— Jidzże
 116 4 |               nekoł ku studnji, pokąd mje Marcijanna wod pustkovjô
 117 4 |             jak jem so zmjerkovoł, że mje ju nji mogą brac na woczë,
 118 4 |             pod dużimi drzevami, beło mje, jakbe v lese svjęceła sę
 119 4 |          Vrzeszcztałe, vrzeszczta! Va mje chcata womanjic, żebem tu
 120 4 |                Z vjetvji jął vołac na mje łupk: ~— Chtuż jidze? Chtuż
 121 4 |              zemnji sę robjiło. Vnetk mje i vonjô vodë zalecala. Za
 122 4 |           brzegu do brzegu zdovało sę mje tile rumu, żebe voz zaprzęgłi
 123 4 |            trzimoł brzegu, przëboczoł mje chrzebt dvuletnigo zgrzebjęca,
 124 4 |         patrzeł rzeką v gorę, zdovało mje sę, że sedzę v koscele dużim,
 125 4 |             jem sobje, że muszi co do mje sę zjavjic. ~I zjavjiło
 126 4 |               chterne płinęlë vodą ku mje. Z njich vërastałë, czim
 127 4 |         krotko do brzegu. Tej zaczęłë mje sę dzevovac. Woczë mjalë,
 128 4 |           mądrich ludzi.~A zdrzalë na mje, jakbe cos povjedzec chcalë.
 129 4 |           dożdoł. Raptem bo zeszłë ze mje woczami, nadęłë skrzidła
 130 4 |              konju, chcącë vësunąc do mje. ~Ale jak mu sę to nje wudało,
 131 4 |               bełëbe co povjedzałë. A mje won też przervoł moję przigodę,
 132 4 |               przigodę, bo przëboczeł mje dobetk mój za lasem. Vzął
 133 4 |      przëszedt. Gnjota priskoł wokoma mje. Chdzeroz trąceł mje zemnim
 134 4 |           wokoma mje. Chdzeroz trąceł mje zemnim cnjikjem v gołć jikro,
 135 4 |          cnjikjem v gołć jikro, jakbe mje clicol przërechłëc, a tej
 136 4 |               Ale Gnjota le zdrzoł na mje, dichającë z vëvarłim jęzekjem,
 137 4 |             muszi navrocëc. Tak won i mje navroceł wod zomkovjiska. ~
 138 5 |             jich dożdac nji mogt. Tak mje przëszła do głovë bojka
 139 5 |            słova:~— Przëpłińtaż tu do mje, kołpje, długą vodną drogą! ~
 140 5 |               v vodę.~Z początku szła mje voda do kolon, tak rzeka
 141 5 |            dalij v żłobje rzekji voda mje sigała pod pazechę. Alem
 142 5 |        zavadzeł głovą wo drzevję, jaż mje mocko zabolało. Zdrzę —
 143 5 |         straszlevé wukozkji. Przë tim mje cepło zaczęło v woczë cec,
 144 5 |             ludzom strach.~Dzivno też mje beło, że czubk gorë beł
 145 5 |            przemiszloł jem mocko, jaż mje tak przëszlo do głovë:~—
 146 5 |           roboce jô sę zmokł, bo beło mje spjeszno. Wod tego mje znovu
 147 5 |           beło mje spjeszno. Wod tego mje znovu krev jęła cec, alem
 148 5 |               ju zchodzeł z gorë, tej mje njico zemnigo v jikro tchnęło.~
 149 5 |            Patrzę — a to Gnjota.~Tero mje sę ju co njedobrigo mekceło.
 150 5 |            Gnjotë:~— Czimu të, głupi, mje znovu navrocosz? Jô be beł
 151 5 |        przëszedł. Ale tero dravuj! Bo mje do wucha chtos godô, że
 152 5 |                tej won minął Gnjotę i mje i szedł v las, njick nje
 153 5 |             Gnjota vcignął wogon i na mje zdrzoł, a jô vjedzoł, że
 154 5 |            przë zemji i blészczącë na mje. Ale jô mu njick pomoc nji
 155 5 |                tej won przëstąpjił do mje i sę pitoł:~— A chdzeżes
 156 5 |          zaboczeł womëc v rzece? Krev mje sę zgęsceła na skarnji,
 157 5 |             roz skoroł. Za to të wode mje wodbjerzesz le połovę tego,
 158 5 |             mjoł przësądzoné!~Tej won mje czapnął, jak przode Gnjotę,
 159 5 |               przode Gnjotę, i zaczął mje karac ną szligą leszczenovą.
 160 5 |       spravjedlivje skuroł. Koroł won mje dosc długo, tile czasu,
 161 5 |             mjoł pelną mjarę. Jak won mje pusceł, tej jô podł na zemję
 162 5 |            nje vje.~Ale przed woczoma mje stojałë lica gbura, jak
 163 5 |        stojałë lica gbura, jak won do mje ze szligą przëstąpjił, bo
 164 5 |        straszno jego vezdrzenjé. Beło mje, jakbem takji złé woczë
 165 5 |             na kolanje, chturen sę do mje przëczajił. Zevnął won porę
 166 5 |           mjarą nji mogł strząsc, tak mje vszeskji gnotë bolalë. Navetk
 167 5 |         bolalë. Navetk vslac ze zemji mje nje dało. Wob ten czas cenjô
 168 5 |          vestrzodkjem njeba i grzało. Mje sę zachcało jesc, alem sę
 169 5 |               dvojokji i połeżeła kol mje łëżkę. Ale jô przë jedzenju
 170 5 |           jodł na stojączce. Marta na mje zdrzała i sę dzevovała:~—
 171 5 |                  Bo pon naju Gnjotę i mje wukoroł szligą leszczenovą,
 172 5 |               tego nji mogę i dlotego mje tak boli.~— To jô naszimu
 173 5 |            Ale to minje. ~Tej wona na mje vezdrzala i rzekła:~— Vejle,
 174 5 |             to jô njick nje rzekł, bo mje vstid beło povjcdzec, żem
 175 5 |             rzekł do Martë:~— Podejle mje ten pręt leszczenovi, co
 176 5 |            tej jô sę zaczął kulac. To mje wulżeło. Kjej słonuszko
 177 5 |            lica vjidzoł jego, jak won mje chcoł karac. To belë skarnje
 178 6 |               jô rosł chiże vzviż, bo mje ti zochętë dodovelë dosc
 179 6 |           tile. A Marcijanna, kjej na mje vezdrzała, dzevovała sę
 180 6 |            Lipna. A Marcijanna kozała mje przińsc na podvjeczork,
 181 6 |            przińsc na podvjeczork, bo mje njibe mô njico do povjedzenjô.~
 182 6 |           vjidzoł. Ale pomału zaczęło mje sę vjidnjec, żem rozeznoł
 183 6 |              Tam przez wokamergnjenjé mje sę zdovało. że vjidzę bladé
 184 6 |      kaminjach jô sę stłukł mocko, że mje sę v głovje zakręceło i
 185 6 |           stojała nade mną i pomogała mje vstac. A kjej mje zaprovadzeła
 186 6 |            pomogała mje vstac. A kjej mje zaprovadzeła do chatë, dała
 187 6 |           zaprovadzeła do chatë, dała mje fliżankę mleka, a jak jem
 188 6 |             Bo za to, że pon Gnjotę i mje no tak srodze wukoroł, wona
 189 6 |       przëszedł na wobjod, Marcijanna mje czapnęła za vłose i vëvlekła
 190 6 |            Boga, Marcijanno, za co të mje tak szamocesz?~Ale wona
 191 6 |              njick nje rzekłszë, jęła mje wobkładac ną varząchevką.
 192 6 |             ręce wotrzimała, tej wona mje vepchnała do jizbë, chdze
 193 6 |              vje som nolepji!~Moglëbe mje belë zabjic, kjejbem beł
 194 6 |               beł vjedzoł, za co wona mje sprała.~Ale zegar stari
 195 6 |            krovom v chlevje, tej przë mje, jak łaseca, kanęła Marta,
 196 6 |         łaseca, kanęła Marta, vetchła mje jabłko v kjesziń i pitała:~—
 197 6 |               gorzu. Ale nobarżij żol mje beło varząchevkji...~Takji
 198 6 |              Boską Gromnjiczną. Zegar mje tovarzeł połikającë godzenë,
 199 6 |             rzekł:~— Szlaga jidze, bo mje grzeszk v nodze tropji.
 200 6 |               pesternjok.~Tak Mjichoł mję kozoł przińsc do se, womakloł
 201 6 |               przińsc do se, womakloł mje kark, kolana i łopatkji,
 202 6 |                kolana i łopatkji, tej mje zazdrzoł v zębë i rzekł:~—
 203 6 |               timu ksędzovji, chturen mje Vjarë nawuczeł, Pon Bog
 204 6 |              vimovë. Ku reszce navetk mje sę zdało, że vszescë Svjęti
 205 6 |         vszescë Svjęti na vołtorzu ze mje sę smjeją.~Tej ksądz proboszcz
 206 6 |             proboszcz litoscevje vzął mje do plebanjiji i wuczeł mje
 207 6 |            mje do plebanjiji i wuczeł mje som. Drugji dzecë wuczeł
 208 6 |          chiże pojimoł a ksądz beł ze mje spokojni.~Nobarżij jô lgnął
 209 6 |            vszetko beło dobrze. Njech mje Pon Bog vëboczi, że mje
 210 6 |               mje Pon Bog vëboczi, że mje żevi gorz broł na Jadoma,
 211 6 |             godką. Ale jegomosc sę ze mje nje smjoł, bo mje rozumioł.
 212 6 |               sę ze mje nje smjoł, bo mje rozumioł. A razu jednigo
 213 6 |               wojcóv Zokonu przëlgnął mje do serca David, bo won,
 214 6 |             pusceł na zemję, tej wona mje nje pusceła za rękov, bo
 215 6 |              tobą brodem nje pudę, bo mje straszno.~Wodnąd jô muszoł
 216 6 |               potim do vjeczerze delë mje volą, żebem są wuczeł z
 217 6 |             Martë:~— Vjesz të, Marto, mje sę zdaje, że naju pustkovjé,
 218 6 |               svojimu tatkovji, a ten mje vzął vadzëc, żebem ze svjętich
 219 6 |          rzeczi nje vëmiszloł i kozoł mje sę z tego spovjadac. Ale
 220 6 |              no ni trzeji chłopocë. A mje czężko padło na sumjenjé.~—
 221 6 |           wona:~— Chtuż to smje davac mje takji njekatolickji przezvjisko?~
 222 6 | njeszczestlevô Marcijanna i z njim do mje skoczeła. Vjedzoł jô, że
 223 6 |                że v svojim gorzu wona mje długji pocerz vërachuje,
 224 6 |           długo vjekovoł. Jak wona na mje z njim, tak strzonkjem trzasła
 225 6 |         głosno płacze.~Tej Mjichoł do mje rzekł:~— Remus, vezle nogji
 226 7 |             dobeł. ~Absalon nje chcoł mje pokozac, jak sę puszczovkę
 227 7 |         kavałuszk porvozka. Za to won mje doł svoję strzelbę i mje
 228 7 |              mje doł svoję strzelbę i mje z nji strzelac nawuczet.
 229 7 |           skarnje słuńca, smjoł sę do mje i godoł:~— Bjej, ju czas! —
 230 7 |              zasoł maku, a Marcijanna mje wuchveceła za remję i chiże
 231 7 |           szarą budą. Nekoł won vedle mje, jak wukozka jakô, Golijata
 232 7 |            jezoru vjelgjim granjim. A mje beło, jakbe vojska szłë
 233 7 |         Golijat go scignął i woczë na mje vëtrzeszczoł.~Ale jô, trzimającë
 234 7 |           nami rozsądzi! —~Ale won na mje nje słuchoł, le zębë vëszczerzeł,
 235 7 |           Pestko! Bosoku! Zińdzesz të mje zaru z drogji? A nekej chiże
 236 7 |               wostrogą i chcoł przeze mje przejachac. Ale jô vzął
 237 7 |              srelo, të smarkolu! Żebe mje nje beło zgnjiło fategovac
 238 7 |            wodmesleł. Vlepjił leno ve mje slepje svoje, jak v jaką
 239 7 |             njebivałą zjavę, i grozeł mje tak :~— Të skvarko! Të stręku
 240 7 |              Poj le sa! Bo choc të do mje na konju i z mjeczem, to
 241 7 |            szklącą strzelbę, pogrozeł mje nją i rzekl:~— Żeli të jes
 242 7 |       przëtrzimoł i vëpoleł prosto ve mje roz i drugji.~Dim jak chmura
 243 7 |           Pobjitva! Pobjitva!~Ale las mje znoł. Znałë mje vszetkji
 244 7 |               Ale las mje znoł. Znałë mje vszetkji drzeva, pod chternimi
 245 7 |                Jak won vëstrzeleł lej mje cos mocko szarpnęło v głovę
 246 7 |             Koń jego spłoszoni bokjem mje nekoł drogą v las.~Tak jô
 247 7 |        fiovsodzoł, tej jô mjerkoł, że mje scągô na głovje i krev za
 248 7 |             przemiszloł.~Ale njc dele mje przcmiszlac do kuńca. Bo
 249 7 |           wonji trzeji vrzeszczelë do mje z całi mocë.~Tak jô na njich
 250 7 |           njich żdoł.~Pjerszi dobjegł mje Morcin. A jak won sę rozezdrzoł
 251 7 |             raze vëstrzeleł i v głovę mje zranjił i kłobuk mje przedzuravjił.
 252 7 |            głovę mje zranjił i kłobuk mje przedzuravjił. Ale jo go
 253 7 |               Mjichoł le słuchoł i na mje zdrzoł, jakbe mje jesz v
 254 7 |        słuchoł i na mje zdrzoł, jakbe mje jesz v żëcu nje vjidzoł.
 255 7 |            njedobrze v glovje. Za cuż mje Pon Bog z njiin skaroł?
 256 7 |          njiin skaroł? A za cuż kozoł mje sę tą njivekę wopjekovac,
 257 7 |       vjelgjigo i suchigo sklepu. Tam mje zavlekła Marcijanna i vepchnęła
 258 7 |              doł. Za chvjilę spodl na mje pęk słomë jeden i drugji
 259 7 |         wuczuł jem zevMarcijannë, jak mje przëkozivała.~—Tero tu posedzisz
 260 7 |            Danjel v kuli Ivóv. A jesc mje sę chcało jak vjilkovji.
 261 7 |              vjilkovji. Ale njicht do mje nje przeszedł. Tak jô wusnął
 262 7 |             na njebje, jak Marcijanna mje na sznurku spusceła dvojokji
 263 7 |          stravą.~Pokjim jodł, to wona mje napominała.~— Knopje! Wo
 264 7 |            svojich nje vëpuszczą.~Tej mje poł bochenka chleba na słomę
 265 7 |               i szła.~Trzë dnji wonji mje tam v ti sodze trzimelë.
 266 7 |             sodze trzimelë. Ku reszce mje ju vszeskji kosce bolałë,
 267 7 |              gvjozdë po roz trzeci do mje zazeralë, chtos vsunął z
 268 7 |              vsunął z gorë cecevjé do mje v doł, a jô wuczuł zev Martë,
 269 7 |          wuczuł zev Martë, chterna do mje movjiła.~—Tero vez sę i
 270 7 |               svjat Boskji.~Krom nocë mje beło vjidno, bom v tim cemnim
 271 7 |               Marië i rzekł:~—Żebe ze mje nje bëlë knopa zrobjilë,
 272 7 |                Ale za pustkovjé naszi mje sę długo ruszëc nje delë,
 273 8 |              dlo Martë. ~Jak no Marta mje z trzëdzenni prize vëbavjiła,
 274 8 |            prize vëbavjiła, tej vzęła mje do jich chałupë. Tam Mjichoł
 275 8 |             jich chałupë. Tam Mjichoł mje akuratno wobezdrzoł głovę
 276 8 |              głovę v molu, v chternim mje Golijatw ognjem z mali strzelbë
 277 8 |              strzelbë ranjił, Scigało mje mocko, a głova bolała. Vłose
 278 8 |             lestóv, a ji wojc nakłodł mje jich na ranę, wobrzeszeł
 279 8 |               kupjisz.~Tej Marta dała mje gronk mleka do vëpjicô a
 280 8 |          vëpjicô a Mjichoł pozeroł na mje i kjile razi gębę wotmikoł,
 281 8 |              Mjichoł spjevoł, z głovë mje nje vechodzeł nen, chternigo
 282 8 |              jesz nje rozumjoł.~Naszi mje vjęcij njick nje rzeklë.
 283 8 |               nje rzeklë. Ale Mjichoł mje wodtąd dzeń kole dnja głovę
 284 8 |            ludzi. Le Marcijanna sę na mje vjedno jisceła, bo ji gvesno
 285 8 |             sę też żodnim statkjem na mje nje porivała. Navetk Morcin,
 286 8 |         Morcin, chturen co zamanąvszë mje sę do skorë dobjeroł, dovoł
 287 8 |              do skorë dobjeroł, dovoł mje tero poku.~Moji puszczovkji
 288 8 |               ksądz kjivoł głovą, doł mje rękę i rzekł:~- Njechże
 289 8 |               njego zachodzeł, bo won mje tich pjesnji ze svoji dużi
 290 8 |               bo ten jego rog spjevoł mje długji pjesnje, a jô słovo
 291 8 |              Martë :~— Marto, podejle mje rog ze scanë. Mjedziso njedaje
 292 8 |                Jô bjegac nji mogę, bo mje mój grzeszk v pravi nodze
 293 8 |                Stój! - Stój! —~Tej to mje rovnak wuczuło i sę stanovjiło
 294 8 |       stanovjiło a potim jęło jisc ku mje. Czim bliżij, tim veraznji
 295 8 |               won vëzdrzoł, bo zdovoł mje sę małi, jak mjetelok, a
 296 8 |              przerębli.~Ale won le na mje zdrzoł i nje wodrzekł njick.
 297 8 |              czuł vaju trąbjenjé, ale mje beło, jakbe to szło tam
 298 8 |           żëcô. Ku reszce vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A ten dobri
 299 8 |            nje won, mokrô voda bełabe mje połkła v tę straszną noc.
 300 8 |            lôt, milijon lôt!~I zaczął mje znovu ręce sciskac, jak
 301 8 |             jem sprobovoł, tej dzivno mje belo, że takji lebjoda go
 302 8 |            pannje taką stążkę. Samigo mje kosztuje wona poł talara,
 303 8 |               ję dom wosmok tanji. Bo mje tu retovelë wod mokri vodë
 304 8 |              do pana i rzekł:~— Njech mje pon dô wod mojigo mita talara,
 305 8 |               słova, vëdobeł mjeszk i mje doł cvjardigo talara. Tak
 306 8 |          vëdało, że ta ksążka je wode mje, tobe żedzë dostelë za dużé
 307 8 |               tobje, parobku — bos të mje moje żëcé retovoł — wodstąpję
 308 8 |               żedovji płacëc, Mjichoł mje wuchveceł za rękov i rzekł:~—
 309 8 |        doznelë, co wona je vorta i be mje wopedlë i wobrabovelë, jakbem
 310 8 |              jimu, Remusovji, chturen mje navroceł wod mokri vodë,
 311 8 |               pamjęlô żeda Gabę!~Zdoł mje szestnosce detkóv z mojigo
 312 8 |             nę stążkę dlo Martë.~Wode mje wona ję vdzęczno wodebrała,
 313 8 |             rzekł:~— Vez, Marto, wode mje na znak podzękji za to,
 314 8 |              żesta va dvoje z tatkjem mje nę brozdę na głovje vëlekovała,
 315 8 |            głovje vëlekovała, chterną mje Golijat vëworoł.~Na to Marta:~—
 316 8 |      pjenjędze przedovoł.~Moja ksążka mje sę barzo vjidzała i nji
 317 8 |              nadpjis: Genovefa. A żid mje vëlożeł, że to przezvjisko
 318 8 |             svoją drogą, przëszedł do mje woddzękovac sę — jak won
 319 8 |        woczach napjisanô.~Jesz vjedno mje dzivno, zkąd timu bjednimu
 320 8 |        sprovdzeło sę na słovo, co won mje v nen czas v stanji przepovjedzoł.~
 321 8 |               kominku czetoł, stojało mje przed woczoma, jakbem na
 322 8 |           patrzeł z blizka. A ceszeło mje, że na njiin pustkovju rovnak
 323 8 |                Tero ju czas spac!~Ale mje sę njijak nje chcało woprzestacv
 324 9 |              łanją. A wona movjiła do mje:~— Vejle, Remus! Dziso të
 325 9 |           tero sama bojała. Ale Marta mje povjedzała, że wona vjedno
 326 9 |             Svjątkach to beło, jak to mje chveceło. Vdarzę sobje vszetko
 327 9 |            czasami jaż do smjercë.~Do mje v ten dzeń vjedno njico
 328 9 |               anji godzenë. Ale dziso mje sę zdovało, jakbe won przë
 329 9 |               zveczajiije. Patrzeł na mje woczoma takjimi, jak na
 330 9 |               woczoma takjimi, jak na mje zdrzałë przed lati krolevskji
 331 9 |               wobjedze wudovoł, jakbe mje grzeszk tropjił, i zaszedł
 332 9 |            przëplinęłë, be patrzëc na mje dzivnimi woczoma i mje zvjastovac,
 333 9 |             na mje dzivnimi woczoma i mje zvjastovac, chdze sę podzalë
 334 9 |               dzecinnich lôt.~Tej jaż mje sę czężko zrobjiło, jak
 335 9 |           przemiszlającë jô czuł, jak mje njico zemnigo cornęło po
 336 9 |           sobą. Pjes szturk zdrzot na mje, tej vëvjijającë tepą, wodlecoł.
 337 9 |          podszedł na gorę.~Ale tam na mje cos żdało tak njespodzevanigo,
 338 9 |           jesz dzis cepłim varem krev mje do serca nabjegô, i nje
 339 9 |                cze to mój Anjoł Stroż mje tam naprovadzeł, cze też
 340 9 |           vołtorzu. A wona zdrzała na mje woczoma, jakbe mje chcała
 341 9 |         zdrzała na mje woczoma, jakbe mje chcała dac zgadnąc zogodkę
 342 9 |        vjidzanô: Czimuże tvoje kołpje mje nje povjedzałë, że tu mom
 343 9 |            służbę moję. Vez, rozkazuj mje, njevolnjikovji tvojimu.
 344 9 |             krevji: Vszetkoc dom! Koż mje gasëc słuńce i gvjozdë na
 345 9 |              Bog spravjedlevi wukoroł mje tak czężko, żem małovjele
 346 9 |               pjęknô beła!~A mjenjiła mje sę v woczach tak, że roz
 347 9 |              szło z ji woczu njico na mje jak czarë, jak womona i
 348 9 |               jak womona i wobvjijało mje njibe chmurą przezdrzevą
 349 9 |      wunoszało nad zemją.~Ale wona na mje zdrzącô wusmjechała sę i
 350 9 |             cebje nje rozumjem!~Na to mje v sercu zakłoło, bom przëboczeł
 351 9 |               rozumjeją. Ale przëszło mje do glovë:~— Tec wona je
 352 9 |             noleżi!~Wona vezdrzała na mje i rzekła:~— Dej mjecz! A
 353 9 |           kole nji kanął, a wona dala mje ręką znak na woddzękovanjé
 354 9 |              doma, cze nje.~ Bo svjat mje sę wodmjenjil v woczach.
 355 9 |             jęło jisc korovodem vedle mje. Przëboczeł mje sę zomk
 356 9 |       korovodem vedle mje. Przëboczeł mje sę zomk bjołi i krolevjonka,
 357 9 |          sklep tajemni za gorą, chdzc mje skrelë przed njeprzijocelami.
 358 9 |       njeprzijocelami. Ale to vszetko mje sę tero vëdovało takji małé
 359 9 |          minęło wod tego czasu. Smutk mje sciskoł serce a v tim jistnim
 360 9 |               wucechë i vjesołoscë ve mje beło tile, że spjevac mje
 361 9 |             mje beło tile, że spjevac mje sę chcało i zrobjic co takjigo,
 362 9 |               studnji. Vëzdrzala wona mje takô malô i żorotnô, jakbe
 363 9 |       zatrzimała i rzekła, zdrzącë na mje:~— A të sę nje vstidzisz,
 364 9 |             sę z moji leże — bo i tak mje spac nje dało — i szedł
 365 9 |            żodnigo wubetku, le vjedno mje szła meslô do głovë:~—A
 366 9 |           vëchodzilë z koscoła. V tim mje v serce pchnęło, jakbe rozpolonim
 367 9 |            wona mjała rozmovę. Ale na mje wona anji nje vezdrzała.
 368 9 |             cë zle?~— Nje, Marto, zle mje nje je. Ale v tij chvjilë
 369 9 |           duszę i zbavjenjé!~Tej wona mje chiże vcignęła do koscoła
 370 9 |        przeżegnac svjęconą vodą, cobe mje mjinęło.~Ale na to i svjęconô
 371 9 |             nji ma! Ju rzeka i bor do mje z dolu sejałë zemnjicą,
 372 9 |             dolu sejałë zemnjicą, jaż mje grużdżeło, a vjedno szor
 373 9 |          skreła v las, a z dołu rzeka mje spjevała:~— Nji ma krolevjonkji,
 374 9 |               jaż szarô noc kanęła ku mje bliżij a bliżij. Ale jak
 375 9 |             moje nje rozeznovało, tej mje zaczęła trząsc wogroszka,
 376 9 |          wucekała wona, le zdrzała na mje. A beła tak krotko, żem
 377 9 |               a z njich takji szło do mje pitanjé:~— Cuż wonji cë
 378 9 |                bjedni chłopku? ~Na to mje sę tak czężko na sercu zrobjiło,
 379 9 |             tich womon lasovich pevno mje wusmjerceła.~Za lasem mje
 380 9 |             mje wusmjerceła.~Za lasem mje pusceło, kjej jem wuzdrzoł
 381 9 |               nje zbjeglë. Ale trzęsk mje vzął i takji zib, że lożko
 382 9 |              Liza sę dzevovała i jęła mje chuchac na głovę. Bo to
 383 9 |            cerpjec muszę.~Porene beło mje lepji. Do wobjadu sekł jem
 384 9 |               Remus, co cë je?~— Njic mje nje je, le jesc nji mogę! ~
 385 9 |              do robotë, bo przë procë mje to wosamętanjé kąsk popuscivało.
 386 9 |               vsë do krevavnjika. Ten mje podvjązoł remję tak, że
 387 9 |            zaczęla strzikac. Vëpusceł mje krevji za spori talerz,
 388 9 |        zavjązoł i kozoł legnąc.~Vzęła mje slabota, żem sę zmokł i
 389 9 |            njim, trampk skjidłam! Cze mje, Boże, korzesz, że nje vzęłam
 390 9 |           Lęborga abo do Gduńska.~Ale mje na przëboczenjé trampka
 391 9 |             procem moji voli przëszłë mje na jęzek.~—Trampk nje pomogł
 392 9 |     Marcijanna vzevô darmo. Ale vezce mje sekjerą v łeb, to wod razu
 393 9 |             le gnoł vprost, jaż Marta mje proseła, bem zfolgovoł.
 394 9 |        proseła, bem zfolgovoł. Tak to mje cignęło!~Ledvje ksądz "amen"
 395 9 |             zomkovjiska zberk, zervoł mje kłobuk z głovë i njim jachoł
 396 9 |              jô tam sedzoł, przëszedł mje na woczë zegar nasz v czeladni,
 397 9 |              jakbe mądrimi woczoma na mje zdrzącë, godołvstec:~—Nje
 398 9 |            Nje przińdze njigde!~Na to mje sę tak na scrcu zebrało,
 399 9 |            rozpłakoł bez kuńca. Serce mje postąpjiło pod gardło na
 400 9 |               a vszestkji członkji ve mje sę zatrzęsłë, jakbem sę
 401 9 |        rozlecec na kavałkji.~Długo to mje tak męczeło, jażem wuczuł
 402 9 |         głovje mjętką rękę po vłosach mje gładzącą. Navetk njewohzerającë
 403 9 |           woczë, sę pitoł.~—Jakżes të mje tu nalazła, Marto? Ale wona
 404 9 |            nje wodrzekła, le głoskała mje głovę i povjodala:~—Jô vjem,
 405 9 |                A Marta wobjema rękoma mje chveceła za remję i przëlgła
 406 9 |       chveceła za remję i przëlgła do mje wod wurzasu. Tej zaczęla
 407 9 |              wod wurzasu. Tej zaczęla mje, gcbą przë mojim wuchu,
 408 9 |         wunjikają tego zomkovjiszcza. Mje tu tak straszno! Poj do
 409 9 |          bjegła przez ten las! Vjedno mje sę zdovało, że njico vëstąpji
 410 9 |          zdovało, że njico vëstąpji i mje v teł głovę skrąci. Ale
 411 9 |              skrąci. Ale cos jinszigo mje gnało i godało do wucha:
 412 9 |              tobje zaboczeła.~—Jak të mje męczisz, Marto!~— Bog z
 413 9 |               v nę njedzelę.~Ji słova mje wuderzełë jakbe wobuchem
 414 9 |             przez łzë wusmjecha sę do mje i vołała:~— Bogu chvała!
 415 9 |           słabi bardzo.~—Vez, Marto i mje pomoż na nogji! — rzekł
 416 9 |             jô so dom radę.~I pomogła mje Marta na nogji, jak przed
 417 9 |           nogji, jak przed lati, kjej mje gbur tak mocko zbjił za
 418 9 |            dobetku.~Z początku kolana mje sę gjęłë, kjej jem zchodzeł
 419 9 |             gorë do rzekji. Ale Marta mje mocko podparła. Nad rzeką
 420 9 |           przez rzekę przenjesę!~I ju mje całô moc sę vroceła. Tede
 421 9 |           moji szeji i przëcesnęło do mje, żem jego bjijącé serce
 422 9 |           pjora gołąbka. I tak dzivno mje sę zrobjiło, żem so rzekł:~—
 423 9 |               v szarim połvjidze. Ale mje ten las dziso sę vëdovoł
 424 10|             zelonim wokjenkjem wusnąc mje njedało, le vjedno mje kąsała,
 425 10|         wusnąc mje njedało, le vjedno mje kąsała, naksztołt nopartigo
 426 10|            młina. Vëmovji sę i poslij mje. Jô cë sę wodsłużę, czim
 427 10|         wuczinję do voli, ale muszisz mje pjervij wodpovjedzec na
 428 10|               gromadze z lasa. Rzeczë mje! Jesta va ze sobą zakantrani,
 429 10|              takji pomeszlenjé, bo to mje njigde do głovë nje przëszło.
 430 10|           głovë nje przëszło. Ale won mje z taką wuvogą zdrzoł v woczë,
 431 10|             wuvogą zdrzoł v woczë, że mje sę i kąsk smjeszno zrobjiło.
 432 10|              kochom jak brat, bo beła mje jak sostra wod dzecka. Żeli
 433 10|             żodni przeszkodë.~Tak won mje doł rękę, że jô pojadę i
 434 10|               nje jinszim. Ale procem mje szekovnigo chłopa, të z
 435 10|              Nje dokuńczeł Morcin, bo mje nje chcoł wobrazëc. Ale
 436 10|              jezora i przëstanęła kol mje. A jô nji mjoł wodvogji
 437 10|          jażem sę wobroceł, zazdrzała mje smutno v woczë i rzekła:~—
 438 10|         jachoł stępją. Potim zagarnął mje las, jakbe svojim czężorem
 439 10|             svojim czężorem nje chcoł mje puscëc dalij. Ale jô strzeleł
 440 10|               go co wosamętało.~Pevno mje njico wosamętało. Bom nje
 441 10|              Ale jô rzekł:~— Wukąseło mje njico do żevigo, brzęczi
 442 10|              njico do żevigo, brzęczi mje wob wuszë, jem pjijani,
 443 10|             vesoko lotosz. ~Povjedzże mje novjineczkę, chdze sę wobrocosz? ~
 444 10|              zrębové scanë zdrzałë ku mje przez korunë vjelgjich lip,
 445 10|         chternich vjes brała mjono. A mje beło, jakbe do mje vołalë:~—
 446 10|           mjono. A mje beło, jakbe do mje vołalë:~— Bjej chiże, bo
 447 10|             njiżoden pocerz nje szedł mje z dusze. Le vstec zdrzoł
 448 10|             Przed tim vołtorzem ksądz mje przëjął pjerszi roz do Svjętich
 449 10|              tak dovno temu. Chtuż be mje beł v nen czas povjedzoł,
 450 10|              v woczë pana, czebe ztąd mje nje przëszła pocecha. Ale
 451 10|               na posovę vesoką i beło mje, jakbe ztąd muszało przińsc
 452 10|             serce pęknje!~Takji mesle mje wopodałë jak tonącigo, chternimu
 453 10|              Jezusa na krziżu. Strach mje beło vezdrzec na Zbavjicela,
 454 10|            vezdrzec na Zbavjicela, bo mje dusza moja rzekła, że v
 455 10|               v członkach. Ale wulgji mje nje dało, jaż kjile ludzi
 456 10|         srodze, że tak sę mają, jakbe mje njebeło i mojigo vjelgjigo
 457 10|           bolenjô. Bez prziczinë gorz mje na njich vzął, że bełbem
 458 10|            rękoma spjikji. Tej naszłë mje takji meslë:~— Cuż cę to
 459 10|           vjedno svjecełë? — A jednak mje vstec povtorzała nodzeja — 
 460 10|              Jaż raptem vszestka krev mje wuderzeła do serca...~Tam
 461 10|             spuszczoné i anji razu na mje nje vezdrzała. Jakżeż też
 462 10|            svój norcik. I przëboczeła mje sę na zjava z pod korunovam
 463 10|                To mocné postanovjenjé mje kąsk poceszeło. Ksądz wob
 464 10|       woboczisz! — krziknęło serce ve mje. I nje namiszlającë sę vëstapjił
 465 10|             stanovjilë, ale wona przë mje kłękła, chveceła bjołimi
 466 10|          vezdrzoł na ji lica, drogszé mje, njiże zbavjenjé dusze.
 467 10|       poznanjô z ji woczu i nagrodzeł mje za no straszné cerpjenjé
 468 10|            Kjile panóv przëstąpjiło i mje podnjesło. Tim wona njico
 469 10|            wona njico rzekła, a wonji mje posadzilë jak pjijanigo
 470 10|         drodze kvjotkami vësceloni, a mje kozoł povoznjik zlezc. Tej
 471 10|          zlezc. Tej przëszła służba i mje vzęła do stodołë. Tam jô
 472 10|              szklonkji. Kjile z njich mje znało, bom z njimi v gromadze
 473 10|           chodzeł wonge na nowukę. Ti mje zaru przërôczilë:~— Poj,
 474 10|              tego pjijani. I jesz roz mje słuńce zasvjeceło i zajasnjała
 475 10|              i zajasnjała stodoła dlo mje bloskjem, jakji muszoł pasturkom
 476 10|             postavjic, nalała sobje i mje i rzekła:~—Pjij!~Czervjoné
 477 10|              beło to vjino v szkle, a mje sę zdovało, żo to beła moja
 478 10|             pjił. Tej wona pogłoskała mje po głovje, wusmjechnęła
 479 10|               wuszła.~Parobcë zaczęlë mje zozdroscëc i ze mje podkorbjac.
 480 10|           zaczęlë mje zozdroscëc i ze mje podkorbjac. Na to żem vzął
 481 10|           vszetko beło jedno. A vstec mje tropjiło pitanjé, jak noparti
 482 10|               vjachoł do lasa, trzęsk mje broł, jak v pękanim mrozu,
 483 10|              cechô i zgurdżałô, jakbe mje wod staroscë ledvje poznała
 484 10|             tam dalij v lese, zdovało mje sę, że njico brzedkjigo
 485 10|             njosł pęk sana dlo konji. Mje tede ta całô ich procô vëdovała
 486 10|              sę żadzeł, alem jodł, bo mje kozelë. Marcijanna zajisceła
 487 10|            Marcijanna zajisceła sę wo mje i rzekła jednigo dnja do
 488 10|               vezdrzële na Remusa. bo mje sę zdaje, że won żołti jak
 489 10|      namjenjoné, tego nje mjinje. Ale mje sę zdaje,że kjej to sę nje
 490 10|           dzevczesku, żol beło.~Marta mje sę na woczë nje pokazivała.~ ~
 491 11|             nje vjedzoł, jakô chorosc mje żarła wod strzodka. Ale
 492 11|        njikomu njic nje povjedzała.~A mje beło wode dnja do dnja mnji.~
 493 11|           przëmeszlivoł wo lekach dlo mje. Ale dotechczos jesz sę
 494 11|              noc njico wobłazeło vkoł mje. Nje vjedzoł jem, co to
 495 11|               moję pjerzenę i zaczęło mje do wucha gadac:~—Remus,
 496 11|             druchem i żicznim, a żeli mje słuchac będzesz, vëbavję
 497 11|         słuchej moji radë.~— A cuż të mje radzisz?~Tej to chvjilkę
 498 11|             beł v balkę vbjiti. Barzo mje beło dzivno, żem tego gozdza
 499 11|            njigde nje vjidzoł, ale to mje nje dało rozmiszlac, le
 500 11|               znovu zaszemarzeło vkoł mje, choc jô v cem noscë njic