Chapter

1001 22|           jeden i roz drugji nańdzesz mje na svoji drodze. I tede
1002 22|         vjidzą i czimu te zogodkji na mje vëvjerają svoje dzivné woczë.
1003 22|            patrzę do grobu, vëszto ku mje z Garecznjice njevjadomé
1004 22|             moje dzecko, kjej starosc mje zjadła vszeskji zębë?~Na
1005 22|      dzevczątko zakreło lica i zeszło mje z woczu. Ale ve vsë jô vszeskjim
1006 22|         mjedze njimi nje beło. Rzeczë mje, Vjitosłavje, co to znaczi?~
1007 22|         zgadnąc ti zogodkji, bo vjidu mje nje wużiczilë.~Vtim nade
1008 22|           ładunku bem nje wukarovoł?!~Mje v ti chvjilë nobarżij wuderzeła
1009 22|       nobarżij wuderzeła meslô: Julka mje to przed chvjilą przepovjedzała!...~
1010 22|          przepovjedzała!...~Ale Trąba mje nje doł czasu na długji
1011 22|              jego radą. Wob drogę won mje vszetko wopovjodoł:~— Wustavjilë
1012 22|             Czuł të? — rzekł Trąba do mje. — Droga je svobodno. Tero
1013 22|               Trąbë dovjedzelë, że na mje njeprzelevkji i z pomocą
1014 22|       Vëcigającë krotkji nogji wokoma mje, rzekł Trąba:~— Remus! Boczë,
1015 22|            głovë, zasvjecełë woczë. A mje jakbe wurosłë skrzidła i
1016 22|              wurosłë skrzidła i njick mje nje woblecało, ża tam dalij
1017 22|            słudze krola pruskjigo, be mje wodebrac svobodę. A Trąba
1018 22|              Co to za marsz vojskovi! Mje be sę tak zdovało, że za
1019 22|            volą jim sę poddoł, kjejbe mje bëlë chcelë gvołtem brac.
1020 22|              woczë zesłała womonę, że mje nje poznelë. Ma przeszla
1021 22|              cvjardigo talara:~— Tego mje doł ksądz za moje dvje pjesnje! —
1022 22|               tak jak v chvjilë, kjej mje wopovjodoł wo mocë muzekji
1023 22|           vtorovałë pjesnji.~Przëszło mje do głovë — jakżeż na sercu
1024 22|               głovami ludztva zdovało mje sę, że vjidzę jego vjechovati
1025 22|               nami na kalvariją!~Skrë mje przeszlë i straszno mje
1026 22|               mje przeszlë i straszno mje sę zrobjiło strzod tego
1027 22|            wumęczonigo starka. Strach mje wominął, kjej jem wuczuł
1028 22|           jelenje i sarnë patrzełë na mje bez strachu, bo mjałë mje
1029 22|             mje bez strachu, bo mjałë mje pevno za jakjigo ducha lasu,
1030 23|             njego zdrzoł, przëpodł do mje Trąba i scignął mje chiże
1031 23|       przëpodł do mje Trąba i scignął mje chiże z drogji na woborę.~—
1032 23|             knjeje znaję.~I provadzeł mje woborami na kuńc vsë tam,
1033 23|         blaszanni daszk figurë. Trąba mje zaprovadzeł na procemną
1034 23|              stionę, wusodł i scignął mje też na sedzączkę. Tej woparł
1035 23|        jedzenjô?~— Mom chleb. A żebes mje tak dokupjił sledza i przënjosł
1036 23|             chvjilęm sę nje bojoł, że mje złapją. Noc nachodzeła cechimi
1037 23|             Leon. Wusodł, vezdrzoł na mje i smjoł sę cecho wod wucha
1038 23|             wucha do wucha. Tej podol mje porę jôj i rzekł cecho:~—
1039 23|             cecho:~— Na, Remus, cobes mje nje vëdoł, bo to z Klerikovi
1040 23|              rzekłszë:~— Zjédzle som. Mje sę nje chce jesc.~— Bog
1041 23|            Mój brat Stach wopchnął na mje przënomji dva talarë i mje
1042 23|            mje przënomji dva talarë i mje za to wobjecoł dobrze futrovac,
1043 23|            futrovac, a tero nje dbô i mje głodem morzi. — Zkąd jô
1044 23|          rzekł:~— Tero jô pudę, njech mje Stach dô vjeczerzą! Bo chto
1045 23|               sę muszoł najesc. Le të mje nje vëdej!~Jô krąceł głovą,
1046 23|           tego nje zrobję, bo też żol mje beło tego bjednigo, łęgjigo
1047 23|          vëcignął rękę:~— Reti Remus! Mje sę zdaje, że jô vëvołoł
1048 23|               Trąba pokozoł polcem na mje i rzekł:~— To je młodi KIińkosz
1049 23|              szandara. — I zdrżącë na mje dodoł:~— Vstidzełbes sę,
1050 23|               abo vjelgjigo pana...~— Mje sę zdaje, że të rągosz,
1051 23|          przezvjisko Dżonk. Ale ludze mje movją Prdzonk, bo furmanję
1052 23|              konji. Pon Bog zesłoł na mje njeszczescé, bo mje padła
1053 23|         zesłoł na mje njeszczescé, bo mje padła szkapa. To i jinszim
1054 23|             jinszim sę trafji. Ale wu mje, to jesz vjęcij njiże njeszczescé,
1055 23|             njeszczestlevô szkapa, co mje kopeta vëcignęła, a jedno
1056 23|             też vszetko provda, co vë mje povjodoce?~— Jo, panje szandaro.
1057 23|              kavałk wodeszedł, trąceł mje Trąba łokcem.~— Remus! Tego
1058 23|               vësztelovoł. Won muszoł mje vjerzëc, ko jesz nji ma
1059 23|              won tu przëstanął a ręka mje mocko svędzeła, alem sę
1060 23|           strzimoł. Wuvożejta: Wonjii mje szukają. Muszelë sę doznac,
1061 23|        szukają. Muszelë sę doznac, że mje njima na Vdzidzkjich jezorach
1062 23|               jezorach i so wumeslilë mje szukac v kompanjiji.~—Jesz
1063 23|           nakreł slepje szandarom, że mje puscilë z kompanjiją, choc
1064 23|          Luzena, tej Trąba kanął kole mje i rzekł:~— Remus. Woboczisz,
1065 24|        vjejącimi chorągvjami. I meslô mje wuderzeła do głovë: — Chvała
1066 24|             ju roz vjidzoł?~Ku reszce mje sę przëboczeł nen vjeczor:
1067 24|              jô go poznoł. I nje dało mje poku, le muszoł jem do njego
1068 24|            pod Lipnem!~Won przëzdrzoł mje sę v boczlivje i rzekł:~—
1069 24|               potrzeba. Wustanji przë mje i przëzdrzë sę ti srogji
1070 24|          Vorto to cze nje vorto?~Zkąd mje sę wod razu przëboczeło
1071 24|             bestrich ruchnach? Rzekła mje v nen czas krolevjonka:
1072 24|           wosoba i vasze słova są dlo mje, co zdrovje dlo chorigo
1073 24|             chorigo człovjeka. Moc ve mje vchodzi njeznanô a vjid
1074 24|           pamjętoł te słova: Nalezesz mje vszędze, chdze skrë Ormuzdové
1075 24|           Ormuzdové sę żolą, nalezesz mje vszędze, chdze duch Kaszub
1076 24|     wopovjodoł dzecku dobri ksądz, to mje tu na woczach stanęło javno.
1077 24|               nad nobożnim ludem, ale mje belo jakbem chodzeł v porenni
1078 24|              Ale jô żdoł na njego, bo mje njico trzimało, jakbem mu
1079 24|               beł potrzebni. Wuzdrzoł mje przed kaplicą i rzekł:~—
1080 24|             vjidzę, Remus! Żevi dusze mje potrzeba, bo czuję sę wopuszczoni
1081 24|             żorotno krol jezora sę do mje jesz nje wodezvoł, dlotego
1082 24|            jakbe zgasłé. Ale won vzął mje pod remję, szedł kjile krokóv,
1083 24|               ma wusadła, vëcignął do mje svoje czężkji szczudło i
1084 24|          Zvożeł jem v ręce a vëdovało mje sę barzo czężkji. A won
1085 24|                a wutchnje sę. Zamknji mje v murach, a wumrzę v trzech
1086 24|              povjodoł dalij.~— Rzeczë mje, przejacelu, jak cebje wuczilë:
1087 24|               jô sobje przëboczeł, co mje wuczeł ksądz na nowuce po
1088 24|               przikozanjô. Le naszedł mje — lesni pruskji to beł—
1089 24|          dorosnje, nje prędzij. Bełbe mje lesni vëdoł i ju bem nje
1090 24|            zatacëc sę przed njimi, co mje przesladovelë jak dzekjigo
1091 24|             dzekjigo zvjerza. Naszedł mje, jesz dzis nje vjem jakjim
1092 24|          Glonku i podnjosł flińtę, be mje zastraszëc. Ale jô go wurechleł. —
1093 24|      vëstrzałem zabjiti. Tak zrobjilë mje pravo. Ale jô sę skreł,
1094 24|              a bjałka doma zastąpjiła mje vjernje. Jesz dziso nje
1095 24|            nje vjem, jak ten Czernjik mje mogł vëszczekac taką letką
1096 24|        rozgrzeszenjô. Tej vezdrzoł na mje wostro svjecącimi woczoma.~—
1097 24|               moja ze svjata. Ale tak mje na duszë, jakbesma sę mjała
1098 24|             worędzë spotkac. Ale tero mje czas v drogę. Vrocec sę
1099 24|             kompanjiji nji mogę, bobe mje jednak wupjilovelë i tede
1100 24|            znaję vęglovnjika, chturen mje wob noc wotrzimô i dô stravë.~
1101 24|              sę chvjilkę, vezdrzoł na mje i rzekł:~ — Vjesz co, Remus?
1102 24|           żevé woko naju nje woboczi.~Mje sę vjidzała takô rada vaspana.
1103 24|            nje chcę. Jô sę boję, żebe mje wob drogę Złé nje wosamętało
1104 24|           moja vëzdrovjeje. Ale movji mje, może të sę bojisz tovarzëc
1105 24|               vaspon — to zańdzesz po mje tu pod kaplicę.~Kjedem z
1106 24|           policejô złapjiła.~Tej vzął mje za rękov i cignął ze sobą.
1107 24|              zjadłë, kjejbes nji mjoł mje.~Cuż jô mjoł rzec? Pevnje
1108 24|             stenką zrobjił nożka pon. Mje sę zdaje, że Klerik i jesz
1109 24|          wumovje z krolem jezora. Won mje to pochvaleł i rzekł:~—
1110 24|               i chcoł jisc. Ale Trąba mje nje pusceł le zabroł ze
1111 24|              vëszedl za mną i sceskoł mje rękę.~— Njech cę Bog provadzi,
1112 24|        tovarzestvje z tobą, że czężko mje sę rozińsc. Ko ma jednak
1113 24|             jô be sedzoł doma, kjejbe mje nje kusilë kamrocë. Tak
1114 25|         kaplicą Wukrziżovanjô żdoł na mje krol jezora. Nje żdavszë
1115 25|    kalvanjskji przidkji gorë nje leno mje, ale i cebje, choces młodszi,
1116 25|                Trzeba tu wostac, bobe mje sę pomileł kjerunk naszi
1117 25|            krola jezora nje beło. Tak mje strzeleło do głovë:~— Może
1118 25|          zabłądzeł?~I kąsk njewubetno mje sę stało kole serca, alem
1119 25|             scekoł na gruńt lasu. Tak mje sę jednak njemjirno zrobjiło
1120 25|           njic nje zrobji. Ale wodjim mje te dva pękji, bom sę jich
1121 25|           dosc pozdno postąpjiła, ale mje sę spac nje chcało a vaspanovji
1122 25|          woczë jidze i go tropji. Ale mje nen lesni po smjercë jesz
1123 25|             drogji nje zastąpjił anji mje sę nje przësnjił. Bo provdą
1124 25|            Kjejbe jô nje jego, won be mje beł przestrzeloł. Tak wonji
1125 25|             Tak wonji bëlë vszescë na mje zavzęti. Muszisz vjedzec,
1126 25|             tam na Kalvarijach kozelë mje wodpokutovac i vząc na sebje
1127 25|           vząc na sebje karę, chterną mje sądë vëmjerzełë. Bo vłodzô
1128 25|          Bogjem v njezgodze. I vjedno mje wodtąd dusza movji, że zkądkas
1129 25|          jakji vjelgji njeszczescé na mje jidze.~Cuż jô mu mjoł na
1130 25|              tej spji i nje zvożej na mje. Wu storich ludzi spjik
1131 25|              panem Kaszub zrobjiła?~A mje szło przez głovę:~— Żebe
1132 25|            mogt vëstąpjic chtos, cobe mje doł wodpovjedz i radę. Ale
1133 25|         deszczu po lestach wuspjevało mje do spjiku...~Dobrze ju vjidnjało,
1134 25|           chvjilë chdze jezdem. Zemno mje gurdżeło. Ale zarazem wuczułjem
1135 25|          Vjidzec beło daleko v las. A mje sę zdovało jakbem leżoł
1136 25|        stołpach.~Krol jezora vjidzącë mje wodeckligo, wodezvoł sę:~—
1137 25|             vigodno i povjodoł:~ — Tu mje ju lepji, bo czuję sę ju
1138 25|          Jezdem wu cebje v długu, żes mje tovarzeł przez tę czężką
1139 25|              Za to vjedno nalezesz wu mje goscenę, kjej zabłądzisz
1140 25|        państvo. A nje dzevji sę, kjej mje reno nje woboczisz. Povjem
1141 25|           spjisz. Remus, to możesz na mje słuchac. A kjej wusnjesz
1142 25|               i trelóv co njemjara. A mje to vjedno je dzivno. Bo
1143 25|           rękę, Remus, i spji dobrze. Mje njico movji, że ma sę jesz
1144 25|            beło ju krola jezora. Kąsk mje sę serce scesnęło, bom jednigo
1145 25|               nad rzeką v lese. Njick mje ju nje bolało v sercu, kjej
1146 25|         wuzdrzoł, ale rovnak przeszło mje cepło takji, jak kjej słonuszko
1147 25|          Trąbë pochvolił i vëszekovoł mje pjismo. A po kjile dnjach
1148 25|           vsach i po mjastach. Le jak mje vezvją do sądu, tej stanąc
1149 25|             tak:~— Remus! Czemużes të mje, svojigo kamrota, wopusceł?
1150 25|                Z godzeną, jakżes wode mje wodeszedł, vszeskji njeszczescô
1151 25|              Jakuż to?~— Przëzdrzë sę mje dobrze, a będzesz vjedzoł.
1152 25|               mjoł co przënjesc, kjej mje wostatnigo tinfa v Koscerznje
1153 25|              Stach wodegroł?~Markotno mje beło na Trąbę, że sobje
1154 25|              i rzekł:~—Të sę brace na mje nje gorz, bo z połkvaterkjem
1155 25|       vëjiscec. Chdziż mom jisc, kjej mje moja zdovanô tak przëvjitała?~
1156 25|        zdovanô tak przëvjitała?~Na to mje sę jego znovu żol zrobjiło.
1157 25|              znovu żol zrobjiło. A że mje pon szkolni za robotę na
1158 25|          pożiczeł. Na dregji dzeń won mje za to czestovoł wu Szredra
1159 25|            nji mjoł pjenjędzi, to won mje to njibe v Koscerznje vroci.
1160 25|            zaszedł do Neumana, bo tam mje Stach wobjecoł woddac moje
1161 25|            wod kamrota Vebra, chturen mje wob noc wotrzimoł, żem przegroł
1162 25|        wuręczeł i że wonji na pocechę mje połkvaterk gorzołkji v kjesziń
1163 25|             vłożilë. Kamrot Veber doł mje kavałk chleba, cobe mje
1164 25|               mje kavałk chleba, cobe mje wob drogę nje zemgleło,
1165 25|               zakarovol do dom. Tu na mje żdało przëvjitanjé njesrogji.
1166 25|               vjichleł po jizbje i na mje pozeroł. Tak jô vjidzoł,
1167 25|              jô, że to procem szeku i mje je barzo markotno. Ale cuż
1168 25|            zrobjisz z bjałką? Pożiczë mje, żeli mosz jednę markę a
1169 26|            chdze drudze, a ludze wode mje kupalë. Bivało i tak, że
1170 26|              Tej pon szkolni zapjisoł mje novi. Ale pokąd wone nje
1171 26|         zaboczeł, bo wob calé lato do mje żodno pjismo ze sądu nje
1172 26|            ricerzu słuńca! Nje bój sę mje, bo jô cë dobrze żiczę,
1173 26|               cë dobrze żiczę, choces mje wonge ve Zvadze srodze wurągoł.
1174 26|               nje wodrzekł, ale serce mje zaczęło mocko bjic, nje
1175 26|              barzo kupac. Pon szkolni mje tich viborkóv sprovadzeł
1176 26|               zaczoł v njim kartovac. Mje to barzo beło dzivno, bom
1177 26|          vłożeł nazod v pochevkę, doł mje ję v rękę i povjedzoł:~—
1178 26|               A kjej chto kupjił wode mje ksążkę wo svjęti Genovefje,
1179 26|              wo svjęti Genovefje, tej mje sę vjedno przëboczeło, jak
1180 26|              a Gnjadi i Liza chuchałë mje po głovje z vdzęcznoscë.
1181 26|              z vdzęcznoscë. Przëszedł mje też na woczë żid Gaba, wod
1182 26|         vjidzoł, że won ragoł. I gorz mje zaczął nabjerac v sercu.
1183 26|         łagodnje:~— Psu kęsi! Żeli të mje tu będzesz v woczë bluznjił,
1184 26|            won sę nje wobrazeł, le na mje vëszczerzoł zębë, bo pevno
1185 26|      szvargotac do nigo drugjigo. Ten mje pjęscą pogrozeł i rzekł:~—
1186 26|             znaczi?~Tego rąganjô beło mje za vjele. Tak porvoł jem
1187 26|      przëstąpjił szandara i wuchvaceł mje ręką za ruchna na pjersach.
1188 26|         wodkormjoni, seti a dzirżkji. Mje won v ti chvjilë przëboczeł
1189 26|          chternimu na jimję Trud. Tej mje v uwoczë zaszkleł sztołt
1190 26|               sę dzeje, bo skoczeł na mje nen policejant mjeskji,
1191 26|            budę, co na levą rękę wode mje stojała. Vlecoł won na płocanną
1192 26|               svojim pravje. Ale vkoł mje zaczęło sę zbjerac ludztva
1193 26|               sę chturen przëpsnął do mje, to lecoł v bęborkji abo
1194 26|           radę, ale dvuch skoczeło na mje z tełu i mje ręce v teł
1195 26|              skoczeło na mje z tełu i mje ręce v teł skrępovalë. Chiże
1196 26|               v teł skrępovalë. Chiże mje tero założilë lińcuszkji
1197 26|         żelazné kratë. Ruchna moje ze mje zlotivałë rzępami wod moji
1198 26|               tam nje beło.~Tak wonji mje vëpitivelë, zkądka jô i
1199 26|               szandara vstoł, patrzeł mje długo v woczë i sę pitoł:~—
1200 26|              sę z jesz vjększą wuvogą mje przëzeroł, ale jednak mje
1201 26|             mje przëzeroł, ale jednak mje poznac nji mogł, bo timi
1202 26|            nen szandara po długjim na mje vzeranju pitoł sę: Znajesz
1203 26|         vzeranju pitoł sę: Znajesz të mje? — tak jô wodrzekł:~— Jô
1204 26|              nje rozumjoł, ale poznoł mje po moji skażoni godce. Tak
1205 26|           zęboma i wodstąpjivszë wode mje, zaczął bormistrzovji cos
1206 26|           potim wobaji zdrzelë, jakbe mje żivcem zgrezc chcelë. Jak
1207 26|             jął pjisac jakąs długą wo mje litanjiją. Ku reszce pitoł
1208 26|               Jak jô sę przëznoł, tej mje pitelë, cze jô vjem, żem
1209 26|               wurzędovo robotę procem mje provadzilë.~— Vjem! — rzekł
1210 26|      podpjisoł i doł papjorë timu, co mje dvjerze wodemk i przëkozoł:~—
1211 26|            njim do sądovi sodze!~Vzął mje tede nen przistava vjedno
1212 26|              sodze. Ale nje provadzeł mje przez renk, le mołimi umliczkami
1213 26|           sodzovi bromë, rzekł won do mje takji słova:~— Ptoszk takji
1214 26|       nabrojił.~Ale ne kajdanë rovnak mje zjęlë z rąk, ale za to mje
1215 26|            mje zjęlë z rąk, ale za to mje zamklë v jedni jizbje z
1216 26|          przëszedł sądovi przistava i mje vezvoł przed sędzigo. Sędza
1217 26|          papjoru. Ku reszce povjedzoł mje nen tłomocz, co v njim stoji
1218 26|              co v njim stoji i kozelë mje podpjisac. Potim stroż sądovi
1219 26|         podpjisac. Potim stroż sądovi mje zos wodprovadzeł.~V ni sodzë
1220 26|       wodprovadzeł.~V ni sodzë jednak mje ku reszce mjerdzec zaczęło.~
1221 26|              zazerol reno do wokna, a mje sę zdovało, że won rągô:~—
1222 27|           drevjannim zedlu. — Muszisz mję ju chvjilę vësłuchac, żebem
1223 27|           chodzi.~Pozdrzoł chvjilę na mję, pokjivoł głovą i povjodoł
1224 27|          żodné krętevętë.~Czernjik na mje vezdrzoł vëszczerzającë
1225 27|     przëstąpmë do spravë: Jô vjem, że mje nje lubjisz, bo ve mje cknjesz
1226 27|             że mje nje lubjisz, bo ve mje cknjesz Smętka. Ale to cë
1227 27|              nając nji mosz sposobu a mje sąd przez mus tobje jako
1228 27|             jem. — Ni dvaji zabjerelë mje mój tovor, com go rzitelnje
1229 27|              vëlozł. Të bes gotov beł mje łesz zadac, kjej cę będę
1230 27|                Stało sę, jak Czernjik mje przepovjedzoł. Sądzilë mje
1231 27|            mje przepovjedzoł. Sądzilë mje v dużi dvornjicë. Na stole,
1232 27|            spravjedlivoscë. Posadzilë mje za kratą przë scanje. Przede
1233 27|               tovarzesz Trąba. Vjidno mje tu beło, że procem spravjedlivoscë
1234 27|           spravjedlivoscë svjata kara mje nje minje, ale jak mje sądovnjik
1235 27|           kara mje nje minje, ale jak mje sądovnjik rozpolszczeł cerograf
1236 27|         jakjim wonji v tim cerografje mje pjeczętovalë. Vdarzę sobje
1237 27|              Vdarzę sobje dobrze, jak mje czetoł sądovnjik wobvjinjenjé:~—
1238 27|             postępovanjô karnigo.~Jak mje takji cerograf przepolszczilë,
1239 27|               Czernjik wobroceł sę do mje i rzekł:~—Vjidzisz! Pocużes
1240 27|              njemjecku, ale ku reszce mje rovnak wosądzilë na dva
1241 27|               na dva lata sodze.~Kjej mje virok takji przez tłomocza
1242 27|           glovë, a po chvjilë tlomocz mje povjedzoł, że za wobrażenjé
1243 27|              sądu jesz kjile tigodnji mje vrzucają na vjechrz moji
1244 27|         vjechrz moji karë. Ale vjęcij mje sę ju nje pitelë, cze jô
1245 27|         srodze navjedzeł? Przëznajësz mje rovnak, knapsko kochani,
1246 27|           pjecka?~I przë tim sciskała mje za szeję i płakała, żebe
1247 27|          Stach z Klerikjem i sceskelë mje za ręce, a Stach rzekł:~—
1248 27|               potrafjisz zrobjic.~Tak mje moji przijacele ducha dodovelë.
1249 28|     provdzevje mjoł pojęté, potrzebno mje beło przechodzec ceremonjiją,
1250 28|             skarnji napjisanô. Kozelë mje sadnąc na zedlu, a jeden
1251 28|               nożiczkji i grzebiń, be mje znadz vłose wobstrzic. Ale
1252 28|           vłosnigo krola szkodovac?~— Mje nje not vjiktu krolevskjigo.
1253 28|           sobje na żëcé zarobję, bele mje vëpusceł na volą.~Wonji
1254 28|               pomocnjika i v gromadze mje gvołtem przëtrzimelë na
1255 28|       przëtrzimelë na zedlu i zaczęlë mje głovę strzidz. Golorz jak
1256 28|             głovę strzidz. Golorz jak mje mjoł vkol viczosa vłose
1257 28|       woprovca wodstąpjił, przëzdrzoł mje sę z miną człovjeka, chturen
1258 28|        zobavje zabrelë sę do medlenjô mje tvarzë. Ko beło jich trzech,
1259 28|               Ko beło jich trzech, to mje sę nje bojelë i smarovelë
1260 28|             sę nje bojelë i smarovelë mje medło v woczë i gębę. A
1261 28|             jeden slode stojąci valeł mje v plece jak cepami dorodzającë,
1262 28|             ma dlo zdrovjô. Tej wonji mje głovę wogolilë jaż na skorę.~—
1263 28|              jak człovjek! — rzekł do mje golorz. — Ale żebe dobëc
1264 28|       przëroczenjé znaczeło, że dvuch mje porvało za reminja a jeden
1265 28|               pesternjok. Pokąd dvuch mje trzimało nen golorz zasvjecel
1266 28|         trzimało nen golorz zasvjecel mje vjelgjim nożem do woczu.
1267 28|            tero będą jak vjeprza.~Żol mje sę zrobjiło żëcô i chcoł
1268 28|          mordarską smjercą. Ale wonji mje rąk nje puscilë, le vzęlë
1269 28|          puscilë, le vzęlë i vrzucilë mje v nę baliję i zaczęlë mje
1270 28|             mje v nę baliję i zaczęlë mje nurzac v vodze, jaż mje
1271 28|               mje nurzac v vodze, jaż mje dechu nje stalo. Jak jem
1272 28|            tej dvuch vzęło jezdzec po mje dużimi jak cegłë kavałkami
1273 28|              takjim vzęlë procovac po mje dużimi końskjimi szczotkami.
1274 28|      procovelë. Małovjele a bëlëbe ze mje skorę zdzerlë. Ale dozerocz
1275 28|             mną dosc napastvjilë, tej mje kozelë vëlezc z vodë. Potim
1276 28|             vëlezc z vodë. Potim delë mje zgło z grebigo płotna, szari
1277 28|            głęboką bliznę na nji, tej mje sę srodze czężko zrobjiło.
1278 28|            nocë na moji leżë strzęsło mje płaczem jak przed lati,
1279 28|                że moja krolevjonka wo mje nje dbô.~Mjijałë mje tero
1280 28|               wo mje nje dbô.~Mjijałë mje tero tidzenje długji na
1281 28|             nadanô przez njeboszczika mje robota. A jak jô szturk
1282 28|            Gvesno wonji ju vszescë wo mje zaboczilë. Morcen gvesno
1283 28|       żijącich ludzi, jakżeż wonji wo mje jinaczi meslec maja, jak
1284 28|             że tam za murami chtos wo mje pamjętoł, wo timem sę doznoł
1285 28|               A ze stronë pola doszło mje reno trąbjenjé:~— Chto sę
1286 28|              i zgurdżałi wod mrozu. A mje łzë jak groch spodałë po
1287 28|          szaré kęsé ruchna, v chterne mje woblekła njevolô. Jak ju
1288 28|               całą kolędę, tej doszłë mje po chvjilë cesze tonë skoczné
1289 28|             murë jerichońskji. Mjerzi mje tero po svjece samimu chodzec.
1290 28|               zaredzevjała. Wuroczeła mje bogobojno a rzekła: Kjej
1291 28|           stari zegar vezdrzę, to łzë mje sę leją nad nim bjednim
1292 28|   krolevjonkji z głovë vëbjic? Vjedno mje dzivno, Remusu kochani,
1293 28|        męczenjik nje trafjił. Dlotego mje sę żol zrobjiło szadigo
1294 28|              szadigo Morcena, jak won mje za stodołą jął godzëc na
1295 28|              jô co takjigo zrobję, że mje też v sodzë zamkną. Będzema
1296 28|               kjej jednigo dnja pitoł mje sę dozerocz sodze, cze bem
1297 28|           vjiktu krolevskjigo vëżarłë mje moc z gnotóv. A zdrzącë
1298 29|         godzenë krola jezora. ~Smjiło mje sę jedni nocë, żem z kalvariji
1299 29|           pełen mjech czornich vęgli. Mje to beło dzivno i żem sę
1300 29|               kjej jem sę wobuvoł, to mje njico jakbe pałąkjem scesnęlo
1301 29|            wod słaboscë. Bom czuł, że mje te murë naksztolt morë vszeternostką
1302 29|           tede za dozeroczem, chturen mje provadzeł długjim domovnjikjem
1303 29|          Pokąd je wotmikoł, movjił do mje:~— Tu më kładzemë tich,
1304 29|              Ale jak won sę licami ku mje wobroceł, tej mje sę zatrzęsłë
1305 29|           licami ku mje wobroceł, tej mje sę zatrzęsłë kolana i vszetka
1306 29|       zatrzęsłë kolana i vszetka krev mje do serca zbjegła:~Tam leżoł
1307 29|             krol jezora vëcigającë do mje żołtą jak vosk rękę rzekł
1308 29|            zevem:~— Remus! Znajesz të mje?~Muszoł jem sadnąc na zedlu
1309 29|             na zedlu przë łożku — tak mje sę v głovje krącëc zaczęlo.
1310 29|          woschłą rękę, a pitanjé samo mje vëszło z gębë.~— Jakjim
1311 29|         krziżu, ale Pon Bog zesłoł na mje takji przimus że lepji mje
1312 29|            mje takji przimus że lepji mje beło legnąc njeżevi v kaplicë
1313 29|            sebje, tej rzekł:~— Movjił mje roz mądri człovjek przed
1314 29|         vjedzoł, co na to rzec. Potim mje przëszło do głovë:~ — A
1315 29|               zegnje. — I vezdrzoł na mję i patrzeł mje długo v woczë.~—
1316 29|             vezdrzoł na mję i patrzeł mje długo v woczë.~— Poznoł
1317 29|            żecô. Va woboje vëchovjeta mje pomscecela!~A kjej jem rękę
1318 29|           podnjosł i chcoł movjic, że mje prostimu parobkovji nje
1319 29|             do przisęgji i vlepjił ve mje woczë, z chternich vëzerała
1320 29|                Nje skonom! rzekł kjej mje sę sprzecivjac będzesz.
1321 29|               matkji, a jednak jezdes mje pevnjeszi njiż takji, cobe
1322 29|             koruną na głovje. Tak dej mje tede wumrzec spokojno i
1323 29|           Matkji z Dzecątkjem. Viożeł mje go v rękę i povjedzoł:~—
1324 29|        słabosc całą a jô czuł, że won mje mô jesz vjele do povjedzenjô.
1325 29|           dostoł v jich wobjęcé.~Kjej mje jich sądë woscidzełë na
1326 29|         jałovc. V tim razu jô, chocbe mje sto kęsich psóv na pjętach
1327 29|               pjętach sedzało, chocbe mje v ti chvjilë smjerc beła
1328 29|               dzeń bjoli...~... Podej mje vodë, Remus, i pożdej, jaż
1329 29|          chterni mjelë nakozané, żebe mje żevigo abo trupem wuchvacëc.
1330 29|           zemją, bo jinaczi dim bełbe mje zdradzeł. Zdzevjisz sę,
1331 29|           mogł rozumjec a nje nalezlë mje, kurzącigo spokojno fefkę
1332 29|               nę stronę pobjegłë. Ale mje woblecało takjim njewubetkjem,
1333 29|            takjim njewubetkjem, jakbe mje chto wobuchem v głovę wuderzeł.
1334 29|            głovę wuderzeł. Potim, jak mje tu vjidzisz, jô stari cvjardi
1335 29|             jak bober. Całi szturk to mje tak męczeło, że mesloł jem
1336 29|              kjerz jałovcovi, chturen mje sę v ti chvjilë zdovoł takji
1337 29|         njebivałi viżavë. Przëboczelë mje sę tero moje dzotkji i moja
1338 29|               brzegu Zoborskjim i żol mje jich sę zrobjiło srodze.
1339 29|          szari płoszcz smjertelni. Ju mje womjinęła vszelkô słabota,
1340 29|               polącigo krza sejało ku mje, tej jô wuzdrzol na brzegu
1341 29|              jak jem naszedł, rzuceła mje sę na szeję z vjelgjim płaczem.
1342 29|               sę vëpłakała, vezdrzała mje cvjardo v woczë i rzekła:~—
1343 29|               to beło, czimu dusza ve mje płakala, choc mje jesz njick
1344 29|            dusza ve mje płakala, choc mje jesz njick nje beło vjadomo.~
1345 29|               strzelb przëtrzimałë ku mje, a jô wuczuł zev:~— Stój!~
1346 29|               Stój!~Vjedzoł jô, że to mje czekô. Nje bëlëbe to pruskji
1347 29|               będę. Na to wonji sę ku mje puscilë. A beło jich kol
1348 29|              szedłjem dalij, vërvciło mje strzelbę i przëtrzimało
1349 29|              przëtrzimało do njich. A mje, chterniniu ju vszetko beło
1350 29|           njeprzijoceli. V ti chvjilë mje, chternim całą nodzcję klodł
1351 29|           dzirżkji dzevczątko sena be mje zastapjiło. Ale bjegu moji
1352 29|             beło zapozdze. Nje bełobe mje też przeszło do głovë, że
1353 29|             też przeszło do głovë, że mje nje puszczą do konającego
1354 29|             wonji wod razu vszescc do mje przëskoczilë i założilë
1355 29|               przëskoczilë i założilë mje na ręce żelazni kajdanë.
1356 29|         konającé dzecko przed smjercą mje vołô. Pozvolita mje sę z
1357 29|           smjercą mje vołô. Pozvolita mje sę z njim woddzękovac, tej
1358 29|               jich lepji znało. Pokąd mje vzęlë i provadzilë v stronę
1359 29|            navetk przeżegnac, bo ręce mje sceskałë pęta żelazné. Ale
1360 29|             suchimi woczoma. Ale kjej mje wostavjilë samigo v sodzë,
1361 29|        zavjeszoni za szeją przëboczeł mje, że to nje beł sen żoden
1362 29|          njeszczestlevô sprava jednak mje tak zmorzeła, żem zaczął
1363 29|           sprovadzeł doktora, chturen mje wobezdrzoł. Po tich doktorskjich
1364 29|     doktorskjich wodvjedzenach kozelë mje codzeń chadzac po woborze.
1365 29|               i sę z nją założeł, tej mje sę v głovje zaczęło krącëc
1366 30|               nje? Wodezvało sę slode mje. Wobezdrzoł jem sę. Koguż
1367 30|              won nje żdoł, le chveceł mje za pase i zaczął mną trząsc,
1368 30|            wodszedł wod rozumu. A jak mje dosc natrząsł, tej zaczął
1369 30|            gvołtovnigo ducha dovno ju mje moja bjałka Trabjinô vënekała.
1370 30|             porę kleft do pjceka. Not mje tego nje beło, alem sobje
1371 30|             vłosnoscą. Wobsztrofovelë mje na dva tidzenje, a jô tego
1372 30|        njebędę. A to procem nogji, co mje ą krova v knopjęcich latach
1373 30|             tak rozmiszloł wo tim, co mje Traba dopjeru povjedzoł,
1374 30|           wona co njedzelę po koscele mje gonjiła, be sę vëpitivac
1375 30|   czarovnjikjem i kominem vëzdrzoł do mje z dachu A na mój lest jô
1376 30|              Ale tego Morcena głupigo mje je żol. Nogji so wulotô
1377 30|               tego tak srodze chce.~— Mje co jinszigo v głovje njiże
1378 30|              jakbe sę vërzasł, tak na mje wotvorzeł woczë i długo
1379 30|              provdę. Bo povjem cë, że mje to Marta zabrała lasem przez
1380 30|           lasem przez brod do Pustk i mje wob drogę vszetkji tvoje
1381 30|            lôt wopovjodała. A Mjichoł mje rzekl, żes të gnota robocigo
1382 30|            won cë povjedzoł?~— Zleceł mje pomstę i povjedzoł svoję
1383 30|       tidzenje jego sztrofë wożevjilë mję kąsk i dodałë mje chęcë
1384 30|           wożevjilë mję kąsk i dodałë mje chęcë do żëcô. Ale v drugjim
1385 30|             Czernjika jaż vzdrigło, a mje beło, jakbe sę v moji celë
1386 30|              njigde nje podpjiszę, bo mje njespravjedlevje wobsądziłë.~ —
1387 30|          njeszczescé dziso spadnje na mje?~Ale Trąba vestchnął głęboko
1388 30|          głęboko i povjedzoł:~— Głova mje mocko zaboloła, jak no po
1389 30|     Njeszczestlevô novjina nje minęla mje dnja tego. Dozerocz przënjost
1390 30|              tego. Dozerocz przënjost mje list wod Martë z Pustk: ~
1391 30|               nje uwoboczę, bo Morcen mje bjerze za bjałkę. Njech
1392 31|             koło svjętigo Jakuba, jak mje ze sodze pruskji vëpuscilë.
1393 31|            pruskji vëpuscilë. Woddelë mje przë ti worędzë vszetko,
1394 31|           przë ti worędzë vszetko, co mje noleżało: Pjenjędze, ruchna,
1395 31|      dzevovanju sę ludztva. Tak wonji mje wodprovadzilë jaż do koscoła,
1396 31|            gęba. Ale jak won wuzdrzoł mje, tej nje tile gębę ale i
1397 31|        junoszą ruchna krolevskji. Żol mje le, że może i tobje, Remus,
1398 31|              prizë pruskji, tej vzęła mje takô słabota, żem muszoł
1399 31|               vojskovą komiseją wonji mje wobzerelë, jak sztukę bedła,
1400 31|              jinszich chłopóv puscilë mje na volą. Ale naszich drugjich
1401 31|          Podzękovoł jem Panu Bogu, że mje i ten roz z rąk njeprzijoceli
1402 31|              jak vjerni druch trzimoł mje kompanjiją. Ale pokąd Trąba
1403 31|              vjesoło pogvjizdivoł, ve mje dusza płakała wod smutku,
1404 31|               svoji.~Wod chvjile, jak mje ze sodze vëpuscilë, vędrovoł
1405 31|               sę na słomę, navjedzała mje, jak noskvarnô Mora, vstec
1406 31|               robotę zacząc, bo vjidu mje nje delë i nji mjoł jem
1407 31|              mjoł jem njikogo, chtobe mje go wudzeleł. Potcevi Trąba
1408 31|          trafjił jem Morcena, chturen mje cuda wopovjodoł wo svojim
1409 31|             njich sę doznoł, nje beło mje dzivno, że wonji sę vzęlë
1410 31|             leżała moja sprava. Njick mje spravë svjata nje woblecałë
1411 31|               karującë a Trąba wokoma mje, raptem mój tovarzesz mje
1412 31|             mje, raptem mój tovarzesz mje wuchvaceł za trokji mojigo
1413 31|            przë duszë kromkę chleba i mje wod nji wużiczita będze
1414 31|               kłonjice pochovelë. Ale mje markotno beło, że Pon Bog
1415 31|              nje zataci. I przëboczeł mje sę krol jezora, chturen
1416 31|              tak, na mój głupi rozum, mje sę zdaje, że v wokolicach
1417 31|                 rzekła panna.  — Leno mje markotno, że na naszim pustkovju
1418 31|       kompanjiji do Vejherova, jak na mje szandarovje pjilovelë.~ 
1419 31|            wuvogą. A przëboczała wona mje skarnją i wurodą i trzimanjim
1420 31|              snożô. Jakuż to smjeszno mje sę zdovało, że jô bjedni
1421 31|              chcę. A jak won zvabjoni mje kanje na woczë, tej më go
1422 31|           ludzom beło do smjechu, ale mje smjeszno nje beło, bom sedzoł
1423 31|              woczoma jak gvjozdami na mje zdrzała, jakbe mje na samo
1424 31|       gvjozdami na mje zdrzała, jakbe mje na samo dno dusze zazdrzec
1425 31|          patrzelo dzivnimi woczoma na mje, jak długo ma tam v gromadze
1426 31|           krol jezora ze mną movjił i mje povjedzoł svoję krijovkę.
1427 31|              vjelgą wuvogą zdrzało na mje, a jak ma sę woddzękovivała
1428 31|               na noc, przëstąpjiło do mje i rzekło:~—Movjice mało,
1429 31|              godkę rozumjec, co besce mje wo mojim wojcu wopovjadelë.
1430 31|           wojcu wopovjadelë. Jezdesce mje krevnjejszi njiże krevni,
1431 31|          wojcern przebivelë.~I podała mje rękę panna Klema, rękę małą
1432 31|                rękę małą ale mocną, i mje żiczeła dobri nocë.~Delë
1433 31|               jezoro i jego wodnogji. Mje te pitającé woczë pannë
1434 31|           njedovno postavjonô, bo jak mje sę zdovało, ji drzevo jesz
1435 31|         deszczu i słuńca.~Przëboczeła mje sę tede moja pjerszô przigoda
1436 31|             te pola, lase i vodë, tej mje sę zdovało, że tam na Glonku
1437 31|              jego duszę. 1 tero spjik mje zaru szedł na woczë.~ ~
1438 32|            nją stanęła, vëdovała wona mje sę jesz veższô i wopocznjejszô,
1439 32|          dzejóv ti vesokji Bożimękji. Mje na woczach stanęła jizba
1440 32|       postacejô krola jezora, chturen mje wopovjodoł przed smjercą
1441 32|              posodłovjach krziż. I to mje przëszło do głovë:~— Chto
1442 32|              spomnjenjô nje wopuscełë mje, jaż stanęłasma nad jezorem.
1443 32|          duchce. Kozała tede Trąbje i mje ze strzedni duchtë robjic
1444 32|         rożovigo njeba. Koguż to wona mje przëboczała z postavë i
1445 32|               tego povjedzec, ale tak mje sę zdavało, że gromadzi
1446 32|               njeboszczik krol jezora mje beł povjodoł. Przëboczeł
1447 32|        vëstraszeła. A voloł jem, żebe mje som Straszk za vłose vëcignął,
1448 32|              przmjele, szandaróv.~Ale mje nje beło do żarlóv, bom
1449 32|        będzema żdała, jaż sę vrocisz!~Mje to beło po meslë, bo cuż
1450 32|           beło po meslë, bo cuż wonji mje moglë pomoc? Ale jak jem
1451 32|                a wono rzekło:~— Choba mje dozvolice szukac też krijovkji,
1452 32|             szemarzełë jakjis zevë, a mje serce movjiło:~—Tu duch
1453 32|               njego podszedł, vëdovoł mje sę takji dużi i wopoczni,
1454 32|        popichoł i doł sę wodchilëc ku mje, jaż sę sparł na drugjich
1455 32|           wobroceł, rzekło:~—Straszno mje! — Cuż to tam za bjołô wosoba
1456 32|                  rzekł jem, bo czasem mje sę vëdovało jako plachc
1457 32|            krijovka krola jezora, tej mje go sę srodze żol zrobjiło,
1458 32|                jak zvjerz dzekji!~Ale mje jednak dzivno beło, żebe
1459 32|         wuvogą przeszukivac jomę, jaż mję v woko vpadła małô drevjannô
1460 32|        straceła, przëstąpjiła tero do mje i rzekła z prozbą v głosu:~—
1461 32|            wonji nje povjedzelë, bobe mje serce barzo bolalo.~I vëcignęła
1462 32|          barzo bolalo.~I vëcignęła do mje rękę. Ale jô sę chvjilkę
1463 32|            vasz vjerni przijacel, tej mje to nje boli. Bo wuvożce
1464 32|            jizba pod zemją, to są dlo mje takji svjęti pamjątkji,
1465 32|         svjęti pamjątkji, że serce be mje bolało, kjejbe ludzkô czekavosc
1466 32|            povjedzoł tak virazno, jak mje beło możno:~— Njicht vjęcij
1467 32|            bjałkji, bo cuż vama tu po mje? ~Ale jô povjedzoł:~— Do
1468 33|            mną nje płakalë. Krom tego mje beło wo nabranjé vjidu,
1469 33|             spodzevac. A ksądz też do mje wokazivoł vjarę i dobré
1470 33|         provda to nje grzech! Pon Bog mje nje stvorzeł kretem, żebem
1471 33|            pozerom na ten wostrov, to mje sę ten Glonk zdaje grobem
1472 33|               zdaje grobem stolimóv i mje sę robji straszno. Krom
1473 33|            njevjastą Trąbjiną. Bo tak mje nakozoł ksądz za pokutę
1474 33|         wovjinął v klonovi lest, żebe mje sę trzimoł. Tim bem może
1475 33|               zos przińsc i dô cë dlo mje list abo i paczkę zapjeczętovaną.
1476 33|          paczkę zapjeczętovaną. To lë mje przënjesesz.~Na to Trąba:~—
1477 33|            Ale Trąba wodezvoł:~—Njech mje jegomosc nji mô za Mackové
1478 33|              drogę na żëcé.~— Na żëcé mje njic nje not! — wodrzekł
1479 33|               i moje skrzepkji vjedno mje vjikt i leżą vëspjevają.
1480 33|               sę roz jisceł, że vjidu mje nje delë a mjeczem vëdoł
1481 33|           żije. —~Tak movjił ksądz. A mje sę zdovało, że naju wostrov
1482 33|               v krijovce krola jezora mje zasvjeceł.~Ksądz Paveł pomału
1483 33|            dzevjiła, wodrzekła:~— Tak mje na duszë, jakbem grob wojca
1484 33|           czorną vërostoł las. Strach mje jakjis zibem strząsł, choc
1485 33|            lądze i vodze. Ale poczęło mje procem voli trząsc, jak
1486 33|              płinęła nad jezorem, jaż mje z woczu zgjinęła za lasem
1487 33|              kose zvonją na polach. A mje jesz bëc przed svjętim Jakubem
1488 33|           naju szukają. A ksądz sę do mje wobroceł:~— Remus, jidzle
1489 33|               wuczułasma granjé. Zaro mje ruszeło: A może to Trąba?~
1490 33|              też pevni jego wurodë.~— Mje sę też tak zdaje! — rzekł
1491 33|           woblegacnaju njebędą!~I żol mje beło ksędza, przëvekłigo
1492 33|               a lepji rzekłszë: ksądz mje wopovjodoł z dzejóv kaszubskjich
1493 33|              ksędza Lipińskjigo, kjej mje przëjimoł do pjerszi spovjedzë:
1494 33|               parminje vjidu, jakjich mje tu v ti cemni jomje pod
1495 33|               ksądz Paveł, z początku mje woslepjałë, jak wognje mołnji
1496 33|               noc. Ale czim dalij won mje provadzeł po drogach, chternimi
1497 33|         chternim svjat przëbjeroł dlo mje jinszą krosę i novi sztołtë.
1498 33|               drugii roz v żëcu svjat mje sę wotmjenjił. Pjerszi roz
1499 33|     krolevjonka mojigo scrca, chterna mje pokozała svjat ve vszeskjich
1500 33|              lasami. Ve vjidze, jakji mje zapoleł mój dzisodnjeszi