Chapter

   1 1 |             vjes głovnô Czestich Pól a przë tim przemeslnô i pełnô
   2 1 |              Pucka jachoł sece kupac a przez pjekjelnigo mula,
   3 1 |         ksążkji, nobożné i svjatové, a lud je broł, jakbe to tak
   4 1 |            jakbe to tak bëc muszało. A njikomu nje przëszło do
   5 1 |            Jerzim i Svjęti Barbarze. A lud jich barzo wuvożô i
   6 1 |           jimu z kuchnji miskę bulev a won so dokupjił sledza.
   7 1 |            nje czężoł, nje zavodzoł, a kjede szedł v perzenë, tej
   8 1 |              Z kurami Remus vstojoł. A jak jimu beł czas, tej vzął
   9 1 |          kole dnja na woczach stoji, a nad novjększim dzivem i
  10 1 |           pitoł, co ksążka kosztuje. A kjej vjidzoł, że Remus nje
  11 1 |         movjącë le: Bjej z Bogjem! — A jednak mogł won na jich
  12 1 |           najesc sę i napjic dobrze.~A że Remus voloł sę tacëc
  13 1 |           Remus je njespełna rozumu.~A bivszë takji wudbë, delë
  14 1 |        czasem takji zadoł pitanjé:~— A chcołbes të vëbavjic zapadłi
  15 1 |           zapadłi zomk? Abo takji:~— A chcołbes të przenjesc przez
  16 1 |         Bogjem njevjele beło mu not. A czim przëwoblec svoje przërodzoné
  17 1 |        poleło na njim kolorë tęgovi, a deszcz i smjeg je pomjeszałë
  18 1 |         jinszi dzecë njim stroszelë. A ma mołi bełasma ti wudbë,
  19 1 |              i zdac sę na Jego volą. A tam przed tim novjększim
  20 1 |     krolevjonce i wo zapadlim zomku. A kjej jimu dobrze nje wodrzecze,
  21 1 |         tutkę!~I tej sę znovu smjoł. A gubë i brozdë na jego licach
  22 1 |        wucekac, ale won mje pitoł:~— A chcoł të, knopku, przenjesc
  23 1 |             vodę?~— Chcę! — rzekę.~— A chcoł të vëbavjic zapadłi
  24 1 |             Woczë jego sę stałë dużé a dzevé tak, żem sę srodze
  25 1 |          tile, co serce roz zabjije, a woczë wobrocisz na kuńc
  26 1 |          przëchodnô vestrzod cuzich. A gvesno mjała co do povjedzenjô,
  27 1 |        njemjeckjich kupcóv po tovarë a vszkole doł mu jizdebkę
  28 1 |              na Remusa njeboszczika, a stari szkolni mje zaprovadzeł
  29 1 |           noimika to mjccz i vjid! — A to napjisané dejce, komu
  30 1 |              Remus v njich napjisoł. a dusza moja sę redovala i
  31 1 |              pod gorę szedł dużi sod a nad sadem stojoł dużi pańskji
  32 1 |        przëboczëc. Sodł jem do stołu a szkolni movjił:~— Tu njeboszczik,
  33 1 |           jakbe dreżoł wod staroscë, a co zamanąvszë v njim sę
  34 1 |        zegarem. Rozvinął jem pjismo, a beło go sporo. I co dzivno,
  35 1 |            beło czesto po kaszubsku, a nje, jak to naszi ludze
  36 2 |              sę cignąc skjibę prostą a kosą nje wostac slode, ale
  37 2 |          cenjô za tobą chadzac będze a v ti chvjilë, kjej czetosz,
  38 2 |               Vjidu mje bo nje delë, a mjecz jem vëdoł som v ręce
  39 2 |           mje sę vërzasł przed lati, a nje dzivno mje, bo wurodą
  40 2 |           vje Won gvesno dlo czego — a ruchna moje nje są pjękné
  41 2 |             bo bjedné są, jak jô som a bjedam sobje vëbroł i vanożenjé
  42 2 |             i boso chodzilë po zemji a roznosilë nowukę ludzom
  43 2 |          ludzom i zbavjenjé vjeczné. A moglë, kjejbe le bëlë chcelë,
  44 2 |           moja na pjismje je jinszô, a jô i godka moja pudzemë
  45 2 |          dejadej bełbes nje rozumjoł a v zavjitrzni komudze sztołtem
  46 2 |             mje kozelë pasac dobetk. A jô posoł go z pomocą psa
  47 2 |           Nasz pon beł srodze wostri a parobcë go sę bojelë. Le
  48 2 |            Morcin mje vzął i nabjił.~A do ti smarovkji jô przëszedł
  49 2 |                Kukla pod potklepjem! A jak jô to povjedzoł, tej
  50 2 |            kolano i zaczął mje tluc. A Mjichoł sę le przëzeroł,
  51 2 |      potklepjem! — Bo bojelë sę Boga a kąsk i Marcijannë.~Dobré
  52 2 |             beło, takjima słovami:~— A jakuż të sę, knopje, z bjedą
  53 2 |          szibami przepuszczało vjid. A kjej jem legł, tom vjedno
  54 2 |           vjeże vëzerała krolevjonka a łzë mjała v woczach i ręce
  55 2 |            płakała, ręce skłodającë. A jô to vszetko vjidząci na
  56 2 |           nje vëtrzimoł, ale rzekł:~—A czimuż të, krolevjonko,
  57 2 |       prostigo ludztva! Krziknjijle, a wonji sę vezną do żadnigo
  58 2 |              i smutno głovą krąceła. A tero jô vjidzoł, jak v ji
  59 2 | dozdrzenjałigo, łiszczało sę złotem, a nad ji woczami, pesznimi
  60 2 |              jak wod jakji wukozkji.~A jô na to wuvożoł sobje:~—
  61 2 |            jô na to wuvożoł sobje:~— A żebes të tak, Remusu, zakrziknął
  62 2 |              i jô mom jęzek skażoni, a ludze mje nje rozumjeją.~
  63 2 |             Marcijanna wostała doma. A pustkji gbura Zabłockjigo
  64 2 |        pjecku na lavje. Ale jô jodł, a kjej jem ju polce wobliznął,
  65 2 |          bjegas długji na poł cigła, a vożkji, jak stąporë wopoczné
  66 2 |         vjisalë na grebich sznurach. A pokąd bjegas szedł roz ztądka
  67 2 |          jakbe co cvjardigo połknął. A jô sę pitoł:~—Marcijanno!
  68 2 |              wuvogą mu sę przëzeroł. A tak mje sę zdało, jakbe
  69 2 |            na nji dużé liczbë czorné a na brodze krosevi kvjotkji.
  70 2 |             brodze krosevi kvjotkji. A jô so tak wuvożoł:~— Kjejbe
  71 2 |            be won nje nawopovjedzoł! A Marcijanna rzekła:~—To nje
  72 2 |         jakbem bet dorosłi człovjek, a nje małi Remus:~— Boczë —
  73 2 |       potcevi v nji mjeszkają ludze. A słuńce zdrzi przez wokna
  74 2 |           woko Boskji tam vezdrzi.~— A cuż v tim norce jesta? —
  75 2 |              wodrzekła Marcijanna. — A boczë, że i naju chata mô
  76 2 |            dom cë jesz kavał chleba, a jak zjesz, tej zmovjima
  77 2 |         noleżi v tę svjętą njedzelę, a nje wopovjadac bojkji. —
  78 2 |         provdą. Lem njick nje rzekł.~A przë pocerzu vjednom muszoł
  79 2 |            beło krolevjonkę i smoka, a v chace mjeszkoł Straszk.~
  80 3 |         krzevô, jakbe chcała wucekac a nji mogła, a dvje prosté.
  81 3 |          chcała wucekac a nji mogła, a dvje prosté. Ta krzevô mjała
  82 3 |            jakbe szadą czuprinę gorą a pospode kozą brodę. Chtobe
  83 3 |          woganjająci womonje dovlekł a ztądka wuzdrzoł nad smjegjem
  84 3 |             rzekł mój Anjoł Stroż:~— A kjejbe krovë v szkodę vlazlë! —~
  85 3 |         szadigo mjała wuzimk gładkji a navkoł wuzimka koscerzełë
  86 3 |          Pitoł jem sę doma Mjichała, a ten mje rzekł:~— Jakbe tę
  87 3 |            jezerze łiszczałë vjidka, a nad jezorem stojałë chmurë
  88 3 |               Legł przë mje i zevoł. A jô czuł taką słabosc v gnotach,
  89 3 |            na vznak i zamknął woczë. A to beło pravje pod ną korunovaną
  90 3 |            jak vartarze mocni, cechi a vdałi, stojałë dużé drzeva,
  91 3 |              sceleł drogę do rzekji, a v rzecem wuzdrzoł głovą
  92 3 |            dzivnimi woczoma zdrzałë. A v jich woczach stojało pitanjé
  93 3 |             muzeka skrzepjic i flét. A głos ten movjił:~— Vez mje
  94 3 |         suknjach ze złota ijedvabju. A beło mje jednak, jakbem
  95 3 |              ję ju znoł z vjidzenjô. A kjej jô na nję podnjosł
  96 3 |              nad moją skażoną godką.~A wona zchileła do mje głovę,
  97 3 |             i rzekła:~— Znajesz mje! A jô wo tobje vjem vszestko.
  98 3 |          panji.~Nogji moje bełë bosé a nogavjice njiżij kolon wobtroczkované.
  99 3 |             vjidzec koszulę z varpu, a ta koszula nje beła całô.
 100 3 |           kłobuk na głovje mjoł durë a przez nje vłose vëlożalë,
 101 3 |           vesokji dach i złotô brama a jeden długji vjek człovjeka
 102 3 |             wokjem ku svoji gvjozdze a wudzirzë serce do vjelgji
 103 3 |         stopjenje, znjikną borë vkoł a vërosną chatë szczestlevich
 104 3 |             sę będze, że znovu żije.~A kjej jem cecho słuchoł,
 105 3 |      zaboczeł, że jem małim Remusem. A duch takji vstąpjił ve mje,
 106 3 |             rzekji, jimję jego Trud. A nen drugji, co na grubim
 107 3 |              camrze płinje po vodze, a pesk mô, jak dżenja, a woczë,
 108 3 |               a pesk mô, jak dżenja, a woczë, z chternich bjiją
 109 3 |           vjerzeł v svoję gvjozdę... A vjidzisz tam tę bjałkę na
 110 3 |           ceskającë skarupë na vodę. A kożdi roz, jak skarupę cesnje,
 111 3 |             voz drabjinovi, vjelgji, a na njim ładunk sana vesokji
 112 3 |            gałązkji leszczenë roczni a zoprząg — szterë meszkji
 113 3 |       zoprząg — szterë meszkji małé. A jednak voz jadze! Przed
 114 3 |          bocznoscë! — Nogorszé wono.~A jimję jego: — Njevorto!~
 115 3 |              jimję jego: — Njevorto!~A jô to vszetko vjidzącë nabroł
 116 3 |              krolevjonkę przez vodę, a njech sę stanje co chce!~
 117 3 |    krolevjonka zniknęła mje z woczu, a jô leżoł jak wurzasłi pod
 118 3 |           chmur na pobjegłim njebje. A Mjichoł przëpodł do mje,
 119 3 |              szarpoł i vrzeszczoł:~— A będzesz të społ, pestko
 120 3 |          zamjast nekac bedło do dom!~A kjej jem sę chiże zervoł,
 121 3 |          Pochadej z dobetkjem do dom a nje żdej, jaż sę rozgorzę! —~
 122 4 |            ku reszce wona rzekła: ~— A të, czimu njick nje movjisz?~—
 123 4 |             ruchô i wuszami strziże, a nje rozumjołbe człovjeka,
 124 4 |               Gadejle na svój sposób a jô będę vjedzała.~Cuż jô
 125 4 |          rzekł jem — alem vjidzoł.~— A cuż të vjidzoł? ~— Jô vjidzoł
 126 4 |          wona sę stała noprzod bladô a tej czervjonô na licach.
 127 4 |         varząchevką i vrzeszczała:~— A vëporajisz të sę, pokuso
 128 4 |              wona mje jesc nje dała. A bełë kloskji i kavałk chleba.
 129 4 |            dobetk v szkodę pusceł!  ~A Mjichoł przësvjodczeł: ~—
 130 4 |            że wo zomkovjisku mova.~— A v chterni stronje to je,
 131 4 |               Smjelë sę z moji movë, a Morcin na wodlev sę pitoł:~—
 132 4 |         Morcin na wodlev sę pitoł:~— A zaszedł të bes tam v nocë ? — ~—
 133 4 |            wunjese. ~Tak wonji szlë, a jô z njimi. A wob drogę
 134 4 |            wonji szlë, a jô z njimi. A wob drogę jô czuł, jak Mjichoł
 135 4 |       ponekosz tam, ale pod studnję. A słuchej tero czimu! —Tam
 136 4 |             stateczni, bom znała go. A tak go wosamętałë, że wubetku
 137 4 |         namjenjił, i służeł będzesz. A może, że dorobjisz sę vłosnigo
 138 4 |          stravë tvojim kavlem będze. A może jesz co gorszigo, jak
 139 4 |            jô pudę, njechle wurosnę! A Marcijanna njech sedzi doma,
 140 4 |          pjęt, jakbe drugjich bodła. A tej też wuvożej, żebe debetk
 141 4 |          wono daleko v jinszim molu, a tam be va sedzała cecho
 142 4 |              skuńczełë, jakbe wucął, a za njimi stojała łaka, pełna
 143 4 |           znovu rosłë drzeva i krze, a przeką njich szła sarnjenô
 144 4 |           szla stegna kąsk pod gorę. A kjej jem po drugji stronje
 145 4 |          svjeceł przez korunë drzév, a dołem łiszczałë sę bjeżącé
 146 4 |           szła jakbe duktem vëcętim, a grabjinë, wolszkji, vjerzbjinë
 147 4 |            vołtorza dozdrzec nji ma. A wod stronë tego njevjidzalnigo
 148 4 |             maku, ale peszné i dużé. A kjej przëpłinąłë krotko,
 149 4 |              Woczë mjalë, jak ludze, a stronkę v koł, jakbe czorné
 150 4 |            na woczach mądrich ludzi.~A zdrzalë na mje, jakbe cos
 151 4 |          jakbe cos povjedzec chcalë. A jô stojoł cecho i żdoł.~
 152 4 |         kołpje bełëbe co povjedzałë. A mje won też przervoł moję
 153 4 |              mje clicol przërechłëc, a tej vëbjegł na przodk.~Tak
 154 4 |          krovë sę pasłë, jak noleżi, a wovjeczkji trzimałë sę v
 155 5 |             nje skaleczëc v lecenju, a na wolszka trzęsącô sę wod
 156 5 |              mocko zabolało. Zdrzę — a stoji jarzębjina. A kjej
 157 5 |          Zdrzę — a stoji jarzębjina. A kjej ji sę przëzdrzę z wuvogą,
 158 5 |          vjidzę, że mô wokręgh czebk a pospode koło szeji korunę.~—
 159 5 |           cepło zaczęło v woczë cec, a kjej jem przecarł ręką,
 160 5 |       vjidzoł le bor i njick vjęcij, a nad borem njebo modré. Leno
 161 5 |           las. Pomesloł jem sobje:~— A może to jistnje, starô droga,
 162 5 |            gorë beł na rębje vesokji a ve vestrzodku vekumani,
 163 5 |             żołti i gładkji kaminje, a kjej jem zdrzoł dłużij,
 164 5 |        gronkji. Szklił won sę czorno a na brzuchu mjoł bjolé kreskji.
 165 5 |       Wuzdrzoł jem tero bjołi pjosk, a kjej jem go vëdobeł, tej
 166 5 |           siżeń, spiczasti wod kuńca a ve vestrzodku szerokji,
 167 5 |            go v gromadze z gronkjem, a zakop pod korunovaną jarzębjiną,
 168 5 |           chterna na ti gorze stoji. A njikomu njick nje povjedz. —
 169 5 |          vëkopoł kulę pod jarzębjiną a rękoma przësepoł pjoskjem
 170 5 |              jikro tchnęło.~Patrzę — a to Gnjota.~Tero mje sę ju
 171 5 |         bjegoł przez żeto za bedłem. A to priskało na vszeternoskji
 172 5 |       vcignął wogon i na mje zdrzoł, a jô vjedzoł, że won chcoł
 173 5 |     przëstąpjił do mje i sę pitoł:~— A chdzeżes të bivoł?~— Na
 174 5 |            bivoł?~— Na zomkovjisku!~—A jak të vëzdrzisz, ponarvo?~
 175 5 |           nasza" i "Zdrovas Marija", a pevnje i na "Vjerzę v Boga"
 176 5 |         cesnął szligę i szedł precz. A jô sę poceszoł tak:~— A
 177 5 |              A jô sę poceszoł tak:~— A jednak jô mom złoti mjecz,
 178 5 |            długji i czervjoni jęzek. A skorno sę doznoł, że na
 179 5 |          Strzęsc sę, knopje, jak jô, a będze cë lepji. Alejô sę
 180 5 |           czas cenjô sę cofała v las a słunuszko szło vestrzodkjem
 181 5 |         Czimu të jész na stojączce? ~A jô wodrzekł:~— Jô nji mogę
 182 5 |         zasłużeł. Tej wona pitała:~— A boli cebje?~— Boli jak szvernot!
 183 5 |             wona przënjesła nen pręt a jô, popjerającë sę, probovoł
 184 5 |              na ten guz wodrechovoł, a jednak docigło do "Vjerzę
 185 5 |            Dzevjęc Błogosłavjeństv", a navetk nje do a "Setmë Grzechóv
 186 5 |    Błogosłavjeństv", a navetk nje do a "Setmë Grzechóv Głovnich".~
 187 5 |          rzece przed bjołim zomkjem. A jimję ji Trud.~ ~
 188 6 |         szukoł Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął
 189 6 |           pod korunovaną jarzębjiną, a jô wob ten czas posoł dobetk
 190 6 |          zochętë dodovelë dosc tile. A Marcijanna, kjej na mje
 191 6 |             v borze, ale to le skora a gnot...~Beło to na Matkę
 192 6 |          bełbe zaszedł jaż do Lipna. A Marcijanna kozała mje przińsc
 193 6 |              Njigde mu nje mjerzało. A jô zaczął meslec wo nim
 194 6 |              chterno zdrzało na sod. A jô sobje mesloł:~— Tam to
 195 6 |             potim łożko, potim stoł, a nad łożkjem dva rzędë ksążk
 196 6 |             zatrzęszczała i pusceła, a jô trzasnął na doł jak dozdrzenjałô
 197 6 |            mną i pomogała mje vstac. A kjej mje zaprovadzeła do
 198 6 |             dała mje fliżankę mleka, a jak jem vëpjił, tej krąceła
 199 6 |             jałovcovich pod płachtę. A to mjało skutk takji: Kjej
 200 6 |              bo sę jesz bjeleła novô a Mjichoł ję przez kjile vjeczoróv
 201 6 |              Bo nji mjała czim bjic, a rękji ji pevno beło za szkoda.~
 202 6 |            muszoł vezdrzec na njego. A won godoł:~ — Jô vjem! —
 203 6 |          jabłko v kjesziń i pitała:~—A bolało cę to bjicé Marcijannë? ~
 204 6 |             chleba i gronkjem mleka. A tej ma zaczęła jesc. Kjej
 205 6 |         Przez to też. Ma stari v doł a młodi v gorę!~— Czas, żebe
 206 6 |                 Rosce to jak bedełko a wo Bogu nje vje... Vezdrzële,
 207 6 |             tim knopem! Zje za dvuch a po njim njick nje vjidzec.
 208 6 |          Straszka szukô po chałupje. A chocbe go zabjił, nje popusci.
 209 6 |        czekavi wuczuc njico wo njim. A zegar polikoł czas, jakbe
 210 6 |        Mjichoł medetovoł całi szturk a ku reszce povjedzoł tak:~—
 211 6 |            Jednimu doł Pon Bog krovę a dregjimu le povroz. Chtuż
 212 6 |              z porvoza mleka wudoji? A to knapsko, co wono mô?
 213 6 |       nawuczi provdë chrzescijańskji a poznji, żeli dożije, bjalka
 214 6 |             przësvjodczeł Mjichoł. — A moję Martę jô poslę z njim,
 215 6 |            Pon Bog dô njebo vjeczné! A mjoł won z nami dzecoma
 216 6 |            muszoł wuczëc szlabizovac a tej stavjac literë na tablicë.
 217 6 |          Vszeskji knopë i dzevczęta (a beło naszigo karna może
 218 6 |           pojedinkę jô chiże pojimoł a ksądz beł ze mje spokojni.~
 219 6 |            sedzoł Bog Wojc na tędze, a na zemji Jadom i Jeva vestrzod
 220 6 |              Legł lev kole sornjęca, a vjilk wokoma wovjeczkji,
 221 6 |             vjilk wokoma wovjeczkji, a jedno dregjigo nje zjodało
 222 6 |            le svjętą trzimało zgodę. A Pon Bog na to zdrzoł vjecznimi
 223 6 |         Anjeli ze żolącimi mjeczami, a na svjece gorę vzęlë złosc
 224 6 |              smjoł, bo mje rozumioł. A razu jednigo won do mie
 225 6 |       Mojzesz mjoł też skożoną godkę a jednak vëprovadzeł lud svój
 226 6 |            żedóv do zemji wobjecani. A som Pon Bog z njim godoł
 227 6 |             vërvoł jagnję z gordzelë a kaminjem z puszczovkji zabjił
 228 6 |            szła vedle naszigo jezora a tej przez las i mostem przez
 229 6 |             strachu przed kleszczem, a na wolszka sę trzęsła, ale
 230 6 |            Trud i Strach i Njevorto, a na chternich dobędze pasturk
 231 6 |             przëkretô czorną blachą, a wukorunovanô złotiin krziżem,
 232 6 |             rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to Genezaret,
 233 6 |       chłopokóv krol Nabuchodonozor. A vjilczi vądoł do jezora,
 234 6 |            vej: Naju pon to Abraham, a jego żona, nasza panji to
 235 6 |          broda wurosnje jaż do pasa. A mają wonji dzecë? — Nji
 236 6 |              mogła, ale sę pitała:~— A nasz tatk, kjim won je?~—
 237 6 |          vjeczorami pjesnje spjevô!~—A jô?~— Të, Marto, jezdes
 238 6 |              przë studnji stojisz!~— A Morcin?~— Morcin, to je
 239 6 |             na chujeczce wutchnje.~— A Marcijanna?~— Marcijanna
 240 6 |         Putifar też beł kucharzem.~— A të, Jemus?~—Jô. Marto.Jezdem
 241 6 |           Marto.Jezdem pasturkDavid! A jô sobje zrobję puszczovkę,
 242 6 |        wopovjodała svojimu tatkovji, a ten mje vzął vadzëc, żebem
 243 6 |           jak no ni trzeji chłopocë. A mje czężko padło na sumjenjé.~—
 244 6 |           tam na chmjelovim sznurku, a jô vjedno vdzącznim sercem
 245 6 |           maslonkji przez tjile lôt. A jô to jodło łubjił bardzo.
 246 6 |            moje remję, strzonk pękł, a głovjica trampka kulała
 247 6 |            żëcu njigde nje vjidzała. A jak go dosc wobezdrzała,
 248 7 |             jak sę puszczovkę robji, a Jeremijosz sę rozgorzeł
 249 7 |           komudno zrobjiło v jizbje, a Marcijanna krziknęła i sę
 250 7 |            vampsu i czopk na głovje. A kjej jem sę timu przëzdrzoł
 251 7 |             je wopjisani v Pjismach. A Pon Bog cë go zesełô, żebes
 252 7 |              jisc stopnjami do gorë. A jô czuł jich krokji v stronę
 253 7 |        szętopjerzové vlokło za sobą. A kjej jem mu vezdrzoł v woczë,
 254 7 |         zjavjenjé sę tego płoszedła, a jô vjidzoł, jak won burknął
 255 7 |          zrobjiła, jakbe zasoł maku, a Marcijanna mje wuchveceła
 256 7 |            nje polikoł czasu vjęcij, a dużi bjegas le sę tak bez
 257 7 |         Straszkjem na przededvjerzé. A i na woborze sę cecho zrobjiło,
 258 7 |           pjenjizną płującë na pjosk a szumjącë jak na vojnę.~Ale
 259 7 |             jezoru vjelgjim granjim. A mje beło, jakbe vojska szłë
 260 7 |           zastąpjił drogę. Tej koń — a beł to jistni vjelbłąd vesokji —
 261 7 |       porczec i nje chcoł postąpjic. A Golijat go scignął i woczë
 262 7 |          Marcijanna załomivała ręce, a Marta nje potemu verzasła
 263 7 |         krijovkji vëpusceł na ludzi, a posodłovjé całé napelnjil
 264 7 |         konja i vëcignji tvój mjecz, a Bog njech mjedze nami rozsądzi! —~
 265 7 |       Zińdzesz të mje zaru z drogji? A nekej chiże do dom, bo tatk
 266 7 |           tatk cë chce pasem narżnąc a cebje njima.~Tej bodnął
 267 7 |            vjelgjim i zaczął kląc.~— A żebe cę szvernol! Të srelo,
 268 7 |            jak David, ricerzem Boga. A të jezdes le mjechem pełnim
 269 7 |            długji, jimu sę najezełë, a z pod njich zabjelełë kłë,
 270 7 |    novjększigo kręcka, jak jem mogł, a kjej sę dim do tile roztąpjił,
 271 7 |              sę poruszałë bez glosu, a strzelba vëpadla na zemję.
 272 7 |        kurdusoł sę kulavi i Mjichoł, a za njim spjeszeła sę Marcijanna.
 273 7 |          Pjerszi dobjegł mje Morcin. A jak won sę rozezdrzoł i
 274 7 |      człovjeka zabjił!~Małą chvjilkę a kanąl Mjiclioł. Tak vezdrzoł
 275 7 |           domocigo na ludzi vëpusceł a Pana Boga nje pochvaleł.
 276 7 |              Pon Bog z njiin skaroł? A za cuż kozoł mje sę tą njivekę
 277 7 |            załomivala potcevô Marta. A bełabe sę jisceła bez kuńca,
 278 7 |            skrij v sklepje pod gorą. A timu tu njick nje będze,
 279 7 |              rosł kjerz dzekji roże, a njicht be nji mjoł pomeszlenjô,
 280 7 |           przińdę abo Martę przëslę. A nje vożë sę vińsc, bo będze
 281 7 |           jak no Danjel v kuli Ivóv. A jesc mje sę chcało jak vjilkovji.
 282 7 |            cebje po całim pustkovju. A skorno cę zchvecą, to żevigo
 283 7 |           gorë cecevjé do mje v doł, a jô wuczuł zev Martë, chterna
 284 7 |            sę długo ruszëc nje delë, a na nowukę jô począł chodzëc
 285 8 |          sobje kupjił pjerszą ksążkę a czervjoną blevjązkę dlo
 286 8 |           ranjił, Scigało mje mocko, a głova bolała. Vłose zlepjilë
 287 8 |            sparzëc klonovich lestóv, a ji wojc nakłodł mje jich
 288 8 |           mje gronk mleka do vëpjicô a Mjichoł pozeroł na mje i
 289 8 |          zvada, prava, pomsta i łzë. A Golijat, choc sę łiszczi,
 290 8 |         chodzëc na nowukę do ksędza.~A kjej won ze mną przebjeroł
 291 8 |             nje mdzesz mjoł grzechu. A zokon ricerskji koże i v
 292 8 |            granjice, jaż przë morzu, a sprava ji vszędze, chdze
 293 8 |            go jegomosc też zaproseł, A kjej ju nas dzeci chcoł
 294 8 |       Vjidzec to po jego wuczinkach. A nążbe mjoł nowukę i volą,
 295 8 |          służi zemji, co naju żevji, a ma go z lińcucha nje spuszczima.~
 296 8 |              Dac tobje vjid i mjecz, a chto vje, czebes tak nje
 297 8 |        sedzoł zamkłi v svoji jizbje, a na dole v czeladni zegar
 298 8 |        vjedno spjevoł svoje pjesnje. A v Advańce, kjej słomjanni
 299 8 |              vszetkji stronë vjatru. A govor jego trąbë sę rozlegoł
 300 8 |        vszeskji szterë nortë svjata. A bor, chturen naju na tim
 301 8 |          spjevoł mje długji pjesnje, a jô słovo v słovo go rozumjoł.
 302 8 |          Godi. Mroz cął jak rozgami, a Mjichoł nad svoją ksęgą
 303 8 |              ma wobaji nasłuchivała. A tero jô czuł ju verazno
 304 8 |            je wotvartô voda i zotor. A żeli to je Pokusa, tej njech
 305 8 |          Svjętigo!~Tej sę przeżegnoł a jô z njim. Potim ma szła
 306 8 |             pomału jakbe popuszczała a zeza chmur chvjilami szkleł
 307 8 |      dochodzeł bokjem jaż do jezora, a za rzeką wustąpjił pola.
 308 8 |         jezora, jakbe mjała vpadnąc, a rebokom vjedno beła mjerkjem.
 309 8 |               że tam pevnô smjerc.~— A może ji wod ni stronë nje
 310 8 |              wuczuło i sę stanovjiło a potim jęło jisc ku mje.
 311 8 |           mje sę małi, jak mjetelok, a długą brodę szamotoł mu
 312 8 |              go wuzdrzoł, zavołoł:~— A to të jes, Gabo! Njeszczestlevi,
 313 8 |            pod Zobłockjigo pustkami, a ma tu jidzema po jezorze.~—
 314 8 |         vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A ten dobri cliłopok, chtuż
 315 8 |            chojeczka szczitem dachu. A przezebłi muszoł bëc srodze,
 316 8 |           Tej wotvorzeł svój tłomok (a kjej jem sprobovoł, tej
 317 8 |         torbje. Pon mjeszka dobędze, a panji kupji guzikji, njitkji:
 318 8 |           Różovô stążka ve varkocze, a vszescë chłopocë sobje pjętë
 319 8 |    lińcuszkji do zegarkóv i szelkji. A na spodku mom ksążkji, takji
 320 8 |          chocbe mjoł vątrobę jak voł a serce jak kam. A cuż jô
 321 8 |             jak voł a serce jak kam. A cuż jô mom dlo pannë Marcijannë?
 322 8 |           Mom! Tuzin łeżk ze srebra. A choc nje są ze srebra, to
 323 8 |            sę tak svjecą jak srebro, A to je gruńt. A jeden przëdom,
 324 8 |           jak srebro, A to je gruńt. A jeden przëdom, malinkji,
 325 8 |           zaczervjeniła jak cvjikła, a ma sę smjelë.~Żid, jak naju
 326 8 |            nobożni — ju je v drodze. A sposob mô też, cobe jim
 327 8 |             kupji svoji snożi corce.~A kjej Mjichoł nje chcoł anji
 328 8 |             talara. Tak jô do żeda:~—A cuż ta ksążka kosztuje?~—
 329 8 |            korunę v komodze zchovoł. A krolovô kożdą razą płakac
 330 8 |             kożdą razą płakac muszi. A jak sę napłacze do negji,
 331 8 |             do negji, tej sę pitô:~— A wod koguż to moji domovnjicë
 332 8 |          ksążk mom jesz całi mańdel. A tobje, parobku — bos të
 333 8 |            Njech stracę! Poł talara, a ksążka je tvoja! — Jak jô
 334 8 |              Takô zveczajnô ksążka! ~A żid na to:~— Co Mjichoł
 335 8 |    szestnosce detkóv z mojigo talara a jô vzął ksążkę. Tej jem
 336 8 |          wona ję vdzęczno wodebrała, a jô rzekł:~— Vez, Marto,
 337 8 |      poprovdze so kupjił grzebjiszk. A pozdnji won sę z Marcijannë
 338 8 |          mjinął Popjelc i przednovk, a vdovc żoden nje przëszedł.
 339 8 |        zanjevjitro, za rok i za dva. A kjej Won komu przëchodni
 340 8 |              jem sę dożdac czetanjô. A pjerszô to beła ksążka,
 341 8 |        czetoł jem nadpjis: Genovefa. A żid mje vëlożeł, że to przezvjisko
 342 8 |            Gnjadi żarlë svój wobrok. A won stanąl przede mną, jakno
 343 8 |            drzozgę smolną v kominku, a jô sodł blisko vjidu i ji
 344 8 |             wurivała — vzęła czetac, a jô ji, vodzivszë woczoma
 345 8 |              na to patrzeł z blizka. A ceszeło mje, że na njiin
 346 8 |       drzozga v kominkii sę spolełë, a Mjichoł z głovą, spartą
 347 8 |             grebim spjevniku wusnął. A jak won ju mocko chrapjec
 348 8 |        chcało woprzestacv słuchanju. A jak jem pozdrzoł po scanach,
 349 8 |      njevjerni, pevno łgac nje łgoł. A jô nje dzevuję sę krolovji,
 350 8 |    prawojcovji Jadomovji doł v raju. A vszeskjich stvorzeł na jedno
 351 9 |              Potim jô ję czetoł som, a to vjeczorami v mojim łożku
 352 9 |             wuproseł wod Marcijannë, a czetoł jem mojim konjom
 353 9 |            małim Bolesłavem i łanją. A wona movjiła do mje:~— Vejle,
 354 9 |           pjerzeną v cepłim norciku, a na dvorze vjater smjotë
 355 9 |        lestach lasu nocovoł będzesz, a njemi zvjerz dzekji będze
 356 9 |             vëszła dopjeroz wobrazu. A jô ji wodrzekł:~— Njech
 357 9 |             skovronkji jęłë spjevac, a ma zaczęła worac v polu.
 358 9 |       chlebje wurosł v kosce vesoko, a moc czuł jem v sobje, jak
 359 9 |       nadeszłë Jastrë. Minęlë Jastrë a kanęłë Zeloné Svjątkji.~
 360 9 |  przepovjedzoł jesz przed Popjelcem, a bojała sę, żebe ji sami
 361 9 |            człovjek przëboczô długo, a nje zaboczi czasami jaż
 362 9 |              njego zdzevjoni zdrzoł, a won mjoł vzor jinszi, njiż
 363 9 |         konji i vrzuceł jim wobroku, a tej vzął jem sę v drogę:
 364 9 |             na jarzębjinę pod lasem, a tej v las ku zomkovjisku.~
 365 9 |             cecho sedzałë v lestach, a drzeva stojałë postavnje
 366 9 |             jak norechlij do jezora. A jô po tim lese szedł nobożno
 367 9 |            Jak srodzem wodpokutovoł, a mój pjes Gnjota ze mną,
 368 9 |         dołem grała przez las rzeka. A jô zdrzoł vodą v doł i vodą
 369 9 |              jak Svjętô ve vołtorzu. A wona zdrzała na mje woczoma,
 370 9 |               Takô wona pjęknô beła!~A mjenjiła mje sę v woczach
 371 9 |           mje i rzekła:~— Dej mjecz! A gronk pochovej nazod v zemji,
 372 9 |          Peszni pjes kole nji kanął, a wona dala mje ręką znak
 373 9 |             tero vëdovało takji małé a tak dalekji, jakbe sto lôt
 374 9 |              Smutk mje sciskoł serce a v tim jistnim czasu wucechë
 375 9 |             długji czas nje vjidzoł. A wona sę zatrzimała i rzekła,
 376 9 |            rzekła, zdrzącë na mje:~— A të sę nje vstidzisz, Remus,
 377 9 |            mje szła meslô do głovë:~—A kjede të znovu wuzdrzisz
 378 9 |           vasążkjem, Morcin povozeł, a Marcijanna sedzała kol njego.
 379 9 |           svojim porządkjem z njeba, a jô so mesłoł:~— Tero ju
 380 9 |              Tero ju naszi będą doma a cebje nji ma! Ju rzeka i
 381 9 |         zemnjicą, jaż mje grużdżeło, a vjedno szor groł gorą nad
 382 9 |            jęło sę wukrivac za lasem a v jego vognju zaszkleł krziż
 383 9 |               Cenjô sę skreła v las, a z dołu rzeka mje spjevała:~—
 384 9 |             noc kanęła ku mje bliżij a bliżij. Ale jak ju zakreła
 385 9 |            zaczęła trząsc wogroszka, a jô nabroł vjarë:~— Dzis
 386 9 |             wona, le zdrzała na mje. A beła tak krotko, żem vjidzoł
 387 9 |        krotko, żem vjidzoł ji woczë, a z njich takji szło do mje
 388 9 |              wobjadu sekł jem vjikę, a tak zapalczevjem sekł, że
 389 9 |             tę won zacął puszczadłem a czornô krev zaczęla strzikac.
 390 9 |           przez wokno nad moję leżą, a ve vjidze mjenjiła sę wuroda
 391 9 |           rzeczëże, co bes rod jodł, a jô cë to przënjesę i wugotuję,
 392 9 |              dzevczina nje dom radë.~A jô anji nje jodł anji nje
 393 9 |             pod gardło na wutchnjęcé a vszestkji członkji ve mje
 394 9 |             zlecała przed namiv doł. A Marta wobjema rękoma mje
 395 9 |            tak straszno! Poj do dom!~A kjej jô sę nje ruszeł, tej
 396 9 |         bjednich ludzi nje patrzi.~— A jednak vzęła złoti mjecz,
 397 9 |           tim gorżij. Vzęla cë duszę a wo tobje zaboczeła.~—Jak
 398 9 |            zadała woczoma lubjiczka, a to je nogorszé wosamętanjé.
 399 9 |       izaczęła sę trząsc wod płaczu.~A jak sę vëpłakała, tej movjiła
 400 9 |            vzął skorżnje v levą rękę a pravą podjął jem dzevczę,
 401 10|          czvortk pojadzesz do młina! A młin stojoł v Lipnje. Tak
 402 10|              Marta to snożé dzevczę. A jô chcołbem sę z nją żenjic.
 403 10|             je gvesno dobré dzevczę, a jô ję kochom jak brat, bo
 404 10|            dzecka. Żeli wonacę chce, a të mosz volą brac ję za
 405 10|              Pon Bog stvorzeł takjim a nje jinszim. Ale procem
 406 10|        Morcenje. Të chłop, jak pupa, a jô, jak płoszedło v kapusce.
 407 10|       kleszczeło z chlevóv na pażęc, a kurë sę wugonjałë za bączkami.
 408 10|        jezora i przëstanęła kol mje. A jô nji mjoł wodvogji patrzëc
 409 10|        strzeleł z batoga i jął gnac. A kjej jem vëtirzeł z lasa,
 410 10|      skovronk, spjevająci godzinkji. A jô so przëboczeł spjevę,
 411 10|    novjineczkę, chdze sę wobrocosz? ~A skovronk wodezvoł:~—Povjem
 412 10|          chternich vjes brała mjono. A mje beło, jakbe do mje vołalë:~—
 413 10|           krolevjonkę tvoję zdovaja, a cebje nji ma!~Ve vsë zajachoł
 414 10|         pravje vëszedł wod vołtorza, a kjile kobjet i dvuch stareszkóv
 415 10|         dziso v norciku skrëti żdoł? A na co? Abe njeszczescé moje
 416 10|          przińsc co njespodzevanigo. A żebe te murë tak sę zapadłë!
 417 10|              te murë tak sę zapadłë! A kjejbe tak pjorun strzeleł
 418 10|        vołtorzem zavroceła do dom? — A kjejbe tak mój Anjoł Stroż
 419 10|            movji, że nji ma retunku, a jednak won szukô woczoma
 420 10|         grubi parmiń vjidu ku Njimu, a po tim parminju szłë i woczë
 421 10|          vëbjité aksamjętem krzasła.~A jô dzevjił sę srodze, że
 422 10|        gvjozdë cë vjedno svjecełë? — A jednak mje vstec povtorzała
 423 10|     Zaturkotałë voze przed koscołem, a za chvjilę jęłë vchodzec
 424 10|              ji złotą głovkę. Długji a letkji, jak blon chmurë,
 425 10|        skażoną godką, pasturk dovnji a dzis parobk na pustkovju
 426 10|             przëszło takji skoranjé.~A wona tam szła ku vołtorzovji,
 427 10|            jakbe skrzidła ję njeslë. A jô sę dobroł v ti chvjilë,
 428 10|             sę vëstapjił jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała, jak
 429 10|      meszlącë sobje!~—Tero wumrzesz, a tvój trup będze ji progjem
 430 10|      rączkoma moję głovę i wunjosła, a jô wotvorzeł woczë i vezdrzoł
 431 10|               Tim wona njico rzekła, a wonji mje posadzilë jak
 432 10|              dvor stojoł pokuńc vsë, a przed njim stanęłë konje.
 433 10|          drodze kvjotkami vësceloni, a mje kozoł povoznjik zlezc.
 434 10|          dokę, dużi stołë zastavjoni a v norce vjelgą beczkę pjiva,
 435 10|              jednim sługą do stodołë a sługa njosł łiszczącą tocę,
 436 10|          sługa njosł łiszczącą tocę, a na nji dva kjeliszkji i
 437 10|          krev beło to vjino v szkle, a mje sę zdovało, żo to beła
 438 10|               tej strzimivoł jem voz a na rovnim cesnął jem bat
 439 10|            mjeju vszetko beło jedno. A vstec mje tropjiło pitanjé,
 440 10|              Njebo zaczęło pobjegac, a kjej jem vjachoł do lasa,
 441 10|            bo i tak wumrzec muszisz.~A tam dalij v lese, zdovało
 442 10|           brzedkjigo zataconé sedzi. A jô njevjedzoł: Smjerc, cze
 443 10|     njebivałi, co dovnji żeł v lese, a dziso le v bojce żije.~Przejachoł
 444 10|           wuprovjoł cos przë vasążku a Morcin njosł pęk sana dlo
 445 10|        wodmjenji, to może bëc zle.~— A nji ma na to lekóv? — pitała
 446 11|         njikomu njic nje povjedzała.~A mje beło wode dnja do dnja
 447 11|              pod zelonim wokjenkjem, a na pustkovju vszetko pod
 448 11|           abo rzeczë, czegoc trzeba. A żeli jes co lechigo, tu
 449 11|         Boskji, bo dzeń je do robotë a noc do spanjô!~Tej to sę
 450 11|        woczoma. Duszę tvoję cë vzęła a dalac duszę psa, chturen
 451 11|           przestonku tęsknjic będze, a të ji nje dosz radë.~— Provdę
 452 11|                pomesłoł jem sobje.~— A vjidzisz! Jô cë druchem
 453 11|             Jô cë druchem i żicznim, a żeli mje słuchac będzesz,
 454 11|              cë z tego wutropjenjô.~—A chtuż të jes takji?~— Jô
 455 11|         pitej i słuchej moji radë.~— A cuż të mje radzisz?~Tej
 456 11|              gadało:~— Puszczë gozdz a chvec ręką do nóg tvojigo
 457 11|        Tamleżałë moje ruchna roboci, a na vjechrzu leżoł mój rzemjanni
 458 11|             leżoł mój rzemjanni pas. A jô wuchvacivszë, trzimoł
 459 11|           vjelgji suvałë po scanach, a v nortach jak wubjitô stojała
 460 11|             kumach strzigłë wuszami, a kjej jô sę jim przëzdrzoł
 461 11|  njeprzijocela i zmokłë wod wurzasu.~A jô tero sodł przeką łożka
 462 11|            wopjekę podda panu svemu,~A wosobhvje szczerze wufa
 463 11|              jem tede do nigo gozdza a żodną mjarąm njimogł sobje
 464 11|         dużich camróv drżenjovatich. A kjej jô zaczął bjic, tej
 465 11|             wokjenko zaczęło jęczec, a psë jęłë wujadac, jaż jô
 466 11|              słuchoł i kjivoł głovą.~A kjejjem skuńczeł godkę,
 467 11|        chałupa zaczinô sę vąbjerzëc, a nje vjesz, chdze sedzi skaza.
 468 11|           zela na pomoc i lekovanjé. A jô zebroł i doł posvjęcëc
 469 11|               le że cë je co zadané, a wod tego dusza tvoja je
 470 11|              Bog blogosłavji za żëcô a po smjercë dô njebo vjeczné.~
 471 11|               potim vstoł i rzekł:~— A vjesz të, że të vëzdrzisz
 472 11|           pogadac.~Wodszedł Mjichoł, a ve mje sę sumjenjé wodezvało:~—
 473 11|               jak lica dobri matkji. A jô, njimem sę namesleł,
 474 11|           Sedzała smutnô, ale cechô. A jô szedł do dom znaną Lipińską
 475 11|        dvjerze przed njim zatrzasną, a za tim, co vjidzoł, tesknjic
 476 12|             wochota mje wodstąpjiła, a kjej jem wusodł v czeladni
 477 12|              so chdzeroz pomesloł:~— A kjede të mje, stari zegarze,
 478 12|            Mjichoł za mje vstąpjilë, a jô le jim pomogoł,bo kosce
 479 12|            chleb.~Jednigo vjeczora — a beło to ve Vjiliją svjętigo
 480 12|              Morcenem seczkę rżnelë, a knop jim nakłodoł.~Pochvaleł
 481 12|              Pochvaleł jem Pana Boga a wona vjidzącë, że to jô,
 482 12|        Njezadługo przëszedł Mjichoł, a jak mje wuzdrzoł, rzekł:~—
 483 12|              le mądrą godkę korbała. A vjesz të też, że ta noc,
 484 12|            żevi vęgjel przë korzenju a peszni kvjat na vjechrzu.
 485 12|      vjechrzu. Chto ten kvjat nalcze a vęgjel vëkopje, ten mô klucz
 486 12|    novjększigo szczescô na svjece. — A szedłbes të dzis szukac
 487 12|           kjede chdze v żëcu strach?~A kjej jô szukoł v pamjęcë
 488 12|               ale nje rzeklë njick). A tej jesz mje skrë szlë plecoma,
 489 12|       skrąceło głovę v teł na plece, a drugji straceł rozum i vjedno
 490 12|           czekavosc ludzkô zazerała. A kjej vëbjije godzena, tej
 491 12|              som nen Strach wodnekô. A jô bem cę tam żodną mjarą
 492 12|         vrocełobe mje moc i zdrovjé. A tak jô wumrzec muszę.~Jesz
 493 12|          Jesz rosa leżała na łąkach, a vëstudzoni kominë nje dichałë
 494 12|            bjeżała czestô jak szkło, a na ji dnje bjeleł sę pjosk.
 495 12|           pjosk. Vëdovało sę snodko, a jednak jô vjedzoł, że v
 496 12|         stojącimu voda sigô do pasa. A jô patrzeł, żebe rozeznac
 497 12|            voda mje v wuszach grała, a zib przeszivoł jak szpilkami.
 498 12|              dom. Wob drogę pitoł:~— A zląkł të sę?~— Jakuż jô
 499 12|           nje do stanji le do dvoru, a tam ju Marcijanna przede
 500 12|         bjołô, naksztołt gołąbuszka, a pańskô, jakbe mjała korunę