Chapter

 501 12|            głovje, szła do vołtorza. A kjej sę ju vracała, tej
 502 12|       przëszedł do sebje i vezdrzoł: A to beła Marta, chterna mje
 503 12|          woczoma modrimi jak kąkole. A jô sę czuł tak słabi, żem
 504 12|            Przede mną bjeżała rzeka, a po rzece v czołnje, zaprzęgnjętim
 505 12|            be dac ji svobodną drogę. A jô stojoł na kraju, jak
 506 12|         poznajesz lë svojigo służkę?~A wona vezdrzała na mje svojimi
 507 12|      krolevskjimi woczoma i rzekła:~—A chdze të podzoł mój złoti
 508 12|              i dobivoł jem na njich, a wone priskalë precz na vszetkji
 509 12|              i gęba. Zatrzęsło głovą a sto zvoneczkóv zabrzęczało.
 510 12|           ceskającë skarupë na vodę. A kożdi roz jak skarupę cesnęło,
 511 12|             sę i zavołało: Njevorto! A jak jô przed tim straszedłem
 512 12|           mom na mesłë, pitała sę:~— A chcołbe të co zjesc?~A jô
 513 12|               A chcołbe të co zjesc?~A jô mrugnął woczoma, bom
 514 12|            wovjoł i słuńce wogrzało. A jô poznoł, że vszetko beło,
 515 12|              vëszła ze mje do negji, a pomaluszku przëbivało mje
 516 12|         vjate vëvjoł,deszcz wopadoł, a na Matkę Boską Sevną jô
 517 13|        wopovjodô wo dovnich dzejach ~a Straszk neko z pustkovjô
 518 13|            ceplij beło. Kanął Advańt a Mjichoł vjeczorami jął spjevac:~—
 519 13|        woknem. Vjid z wokna svjecei, a przë vjidze spjevoł Mjichoł.
 520 13|          wodpoczivelë przë pjeckach, a zdrzącë v wogjiń na kominku,
 521 13|              zedlu, strefle vjezącô. A vjid czervjoni z kominka
 522 13|             zabolało i płomiń zgasł. A krolevjonka moja chdzes
 523 13|           podchodzi pod jasné njebo.~A Mjichoł zażeł z rożka i
 524 13|             Stari rok jidze do kuńca a novi nadchodzi. Wuvożała
 525 13|          njebo stojało v płominjach. A kjej jem vëszedł za woborę
 526 13|              jezoro szkleło krevavo, a mjedze njim a njebem czorni
 527 13|       szkleło krevavo, a mjedze njim a njebem czorni pas boru dzeleł
 528 13|              i szlë do svoji robotë.~A Mjichoł jął povjadac:~—
 529 13|              krzivdë nje vërządzilë? A i z tego pustkovjô ludze
 530 13|             dzejóv, tedem sę pitoł:~—A vdarzice vë sobje co z wonich
 531 13|          chustkę dębovą wovinjętigo, a krovę z celęcem v chrostë
 532 13|           ale ze stanji vzęlë konje, a navetk klacz wod zgrzebjęca
 533 13|         njeręcznô.~Na to jô rzekł:~— A może naszi le wodveklë wod
 534 13|           przode zdovają sę czężkji, a kjej człovjek przëveknje,
 535 13|              nami pruskji szandarzë, a chtuż z naszich wodvożi
 536 13|             z Krziżokami i Szvedami, a godka spjevô, jak v Gduńsku
 537 13|              z dzevczętami szprechë, a kiej sę zestarzeją, to v
 538 13|             jesz z bjedą przënekosz, a i przë tim są coroz zgnjilszi.
 539 13|          kjej chłopë zrobją sę słabi a bjałkji vezną gorę, kjej
 540 13|              peszni czepc na głovje, a sin rzeknje do wojca: tatku,
 541 13|              noszą żnjiva na głovach a senovje gburskji przedovają
 542 13|        wusepac stegnę przeką jezora, a z tego pjosku dzis takô
 543 13|     provadzeł ve vjeczorë Advańtovi, a Godë nadchodzełë co dzeń
 544 13|        ceszilë sę Svjęti na scanach, a jego godka beła cnotlivô
 545 13|              sę przemjenjô ve vjino. A kjej nadszedł dzeń Navrocenjô
 546 13|           wobzerała svoją spiżarnją, a gbur z Mjichałem vanożilë
 547 13|             sę chcelë Marce spsocëc, a jemu sę przë tim na skorę
 548 13|         napjisełë v minjonich latach a tero beł vjarë, że z njim
 549 13|              chcoł je vkrącëc v bat, a Morcin vbjic v kum, żebe
 550 13|     skovronkji ju spałë na mjedzach, a słuńce legło, czervjoni
 551 13|              naju svjat pustkovjovi. A przed mojimi woczoma ręka
 552 13|           mojigo żëcô z timi lasami, a vkoł tich wobrozkóv woblotivałë
 553 13|           jak kam wusadłi na mjedzë, a koło mje szłë v tuńc nodzeja
 554 13|         Marcijanna cë co wostavjiła. A żeli nje, to pudę bez vjeczerzi
 555 13|             sę przëtaceło pustkovjé. A chdze gorka zchodzela, tam
 556 13|         przed lati tak mocko stłukł, a nad nją na slivka, z chterni
 557 13|           Wurosła wona wob tile lôt, a skaze wod złomani vjetvji
 558 13|         wokno! — pomeslołjem sobje — a za njim sedzi v cemnoscë
 559 13|             beło vjidu v tim woknje. A vjedno, kjej jem przechodząci
 560 13|              trzimoł bat i latarnją. A kjej vjid wobloł nę szarą
 561 13|     Marcijanna na łavje przë pjecku, a przë nji Mjichoł, Woprzestelë
 562 13|             gadac, kjej jem veszedł. A jô z njich pozdrzoł na naju
 563 13|            chleba i talerz zocerkji, a jô zaczął jesc. Njick wonji
 564 13|            wodezvoł:~—V gorzejevjid! A Straszk wujachoł z pustkovjô!—
 565 14|          chtos kozoł deptac po cechu a gadac na poł głosu. Ale
 566 14|              njick vjidzec nje beło, a gozdz sedzoł głębok v drevnje,
 567 14|             straszno!~Tak jô wostoł, a wona, kjej jem przëszedł
 568 14|             kjej jem beł jesz knopem a wona kjidała na mje trampkji
 569 14|           Tej wostavjiła mje samigo, a jô czuł, że wona jidze stopjenjami
 570 14|         njewubetni vjatrem. Las groł a jezoro mu vtorzeło, że szor
 571 14|             Bladi vëzdrzoł jak scana a vëschłi jak drzozga. Ale
 572 14|           mon pokozoł na scanę ręką, a jô wuzdrzoł tam povjeszoną
 573 14|             Njevorto — wodrzekł jem, a dzivno mje beło, zkąd won
 574 14|            naszi ludze na pustkovju?~A won sę przësłuchoł moji
 575 14|         ludzkji godce. Movji pomału, a jô cę rozumjec będę. Tec
 576 14|           wojcovestą godką kaszubską a nje cuzą.~Tej nje żdającë,
 577 14|              co rzekę, jął movjic:~— A vjesz të, chto jô takji? —
 578 14|       przelevalë.~Vdrig mje strząsł, a won to vjidzącë wuspokojił
 579 14|        Golijatem, le ten tvój wożel, a mój wostoł ju trupem na
 580 14|              zakrzevjonô i strzelba. A won rzekł:~— Chto ten człovjek
 581 14|              karkach Turkóv i pogan, a jô ję nje dlo paradë noseł
 582 14|             nom ricerzom i szlachce. A tą strzelbą jô to wubjił,
 583 14|            ludze chvitelë za bronją, a jô chveceł też. Zebroł jem
 584 14|             jego ludze dostelë gorę, a jô burzonem wobvołani, muszoł
 585 14|      wojczeznë i tacëc sę po svjece. A tu mjeszkoł Straszk, pokąd
 586 14|         przed svój sąd spravjedlevi, a jich sądë mje ju nje dosigną.~
 587 14|           kaszel njim zacząl trząsc, a czervjonô krev vëstąpjiła
 588 14|             klepała kosę za stodołą. A won, jakbe mje mesle zgodł,
 589 14|             godkę i mu to povjedzoł. A won wodrzekł:~— Zrozumjesz
 590 14|         chterne wuczali ludze znają. A zovją te budovë koralami.
 591 14|     kavałuszk tego drzeva i wumjerô, a navetk jich grobë są cząstkami
 592 14|             na njich wusadnje zemja, a ręka Bosko zaseje na nji
 593 14|           vjerzch. Jô pudę do grobu, a të pudzesz mjedze ludzi
 594 14|             na sę! Vë wuczałi i pon, a jô bjedni serota bez nowukji
 595 14|         wodezvję, tej sę smjoc będą, a kjej jich namavjac będę,
 596 14|              tvojim czole napjisané, a z tvojich luoczu duch movji.
 597 14|     jarzębjiną? — Przëboczë sobje! — A jô sobje przëboczol ji słova.~—
 598 14|     stopjenje, znjikną te borë vkoł, a vërosną chatë szczestlevich
 599 14|             sę będze, że znovu żije.~A won mje wob ten czas poleł
 600 14|          będze trzeba.~Tak jô szedł, a dzivné mesle mje po głovje
 601 14|         Remusu, ze Straszkovi jizbë, a długo ju tvoje nogji po
 602 14|          przë stole nad svoją ksęga, a Marta gospodarzeła przë
 603 14|             Vjidno tam beło i cepło. A jô sedzoł naprocem Mjichała
 604 14|      naprocem Mjichała i sę pitoł:~— A chtuż to je, ten pon, co
 605 14|              Z woczu patrzi jak pon, a mje rzekł bjednimu i njewuczałimu
 606 14|              panem! — rzekt Mjichoł. A kjej jem mu v woczë zdrzoł
 607 14|         zemji. Choc won beł starszim a po zveczaju słuchało mu
 608 14|             vanożeł chdzes po lasach a vjeczorami przëchodzeł do
 609 14|            vjelgjich ksążąt i panóv, a kraj nasz beł dużi vszerz
 610 14|              v wobrozkach na scanje.~A jô vjedzoł, że Mjichoł v
 611 14|         tidzenje z kulą ve vątpjach. A jak vstoł z łożka, tej ju
 612 14|        szandarzë vszędze mjelë gorę, a won nocą muszoł wucekac
 613 14|             i jinaczi bëc nji mogło.~A Mjichoł rzekł:~— Boczë,
 614 14|          krolevjonkę i zapadłi zomk. A ludzkji strach nji mô do
 615 14|            po svjece będzes jak won, a wubetk cę wopusci i wukontańtovanjé
 616 14|             na to nje wodrzekł njick a Mjichoł zaczął spjevac svoją
 617 14|          przejm litosnje Boże pravi ~A gdi będzem zasipjali, njech
 618 14|            dałë mje leżnoscë k'temu, a tero, kjej jem vroceł, lampka
 619 14|            mu przetnje kożdą robotę. A won zdrzącë długo na mje,
 620 14|              Dac tobje vjid i mjecz, a chto vje, czebes nje zrobjił,
 621 14|           ten potcevi Mjichoł movji. A Mjichot beł wudbë, żebem
 622 14|             nalozł na zomkovi gorze. A won pitoł palącimi woczoma:~—
 623 14|             pitoł palącimi woczoma:~—A chdzeżesz podzoł złoti mjecz?
 624 14|        chdzeżesz podzoł złoti mjecz? A jô wodrzekł smutno:~—Vezbeł
 625 14|            żivcem na svjat przëszlô.~A won na to wodvroceł woczë
 626 14|          Smjerc i tobje beła blizkô. A żol za ną pjękną panją bezmała
 627 14|           zakvitlë mu czervonjé roże a v woczach zażoleło sę jak
 628 14|        zvinjęté v długą rurę płotno, a kjej je rozvjinął, wuzdrzol
 629 14|            na scanje i sę zapitoł:~— A vjesz të, co to jesta?~Ale
 630 14|         kolana Vjisłë przë Fordonje, a wod nocë morzé: to starodovné
 631 14|         Kaszubóv beł jaż takji dużi. A won movjił dalij:~— Takji
 632 14|       ksążęta vłosni njimi rządzilë. A bëlë Kaszubji bogati na
 633 14|          Cuzich przëjimelë goscinnje a njeprzijoceli wumjelë pobjic
 634 14|         dovnji, szesc set lôt nazod. A dzis co momë?~I przëkreł
 635 14|             Vjisle i doparł svigo.~— A czimuż sę naszi nje wobronjilë?
 636 14|             sę naszi nje wobronjilë? A pon Jozef długo przemiszloł
 637 14|            wodvożni na lądze i morzu a mjelë sposob bogati. A jednak
 638 14|         morzu a mjelë sposob bogati. A jednak stracilë... Może
 639 14|         senom prętë kożdi z wosobna. A wonji je tero letkjim sposobem
 640 14|              i pravom njeprzijocela. A ti, co jesz żiją i movę
 641 14|              ti, co jesz żiją i movę a wobeczoj wojcóv tu nad Vjisłą
 642 14|              że jim słuchô panovanjé a nje seroci chleb.~Mocni
 643 14|        Kobjetë cecho pocerz zmovjiłë a chłopë stojelë pokornje,
 644 14|           reszce dvjerze sę wodemklë a vszescë ves7lë do Straszkovi
 645 14|         leżoł bladi na svojim łożku, a jak sę skuńczeło pojednanjé
 646 14|           Meszlą, że jidą svoją volą a to ręka Boskô jich provadzi,
 647 14|         Ormuzd i czorni duch Ariman, a po naszimu Smętk, zeszlë
 648 14|            truma. Ten lud won wumarł a żije. Na bjołi Arkonje stolemni
 649 14|             ikonë przëvędróv i gosci a svoje rzucivszë do smjeci.
 650 14|         morzami: Pjorunë jich mjecze a żogle jich skrzidła! A vjińcem
 651 14|        mjecze a żogle jich skrzidła! A vjińcem gardóv wogrodzilë 
 652 14|            to zdrzodła jich złota. — A purpura złoto spjevalë jich
 653 14|         vojskjem jak gradovô chmura. A szpjegami poszłë i Zodrosc
 654 14|         plemjon rozrzeszoł na snopë, a snopë postavjił naprocem
 655 14|           spoleł Rujańską Stannjicę, a Svjętovita stolemni posąg
 656 14|            posąg rznął jem na zemję, a z jego rzezbą pokretich
 657 14|       zachodovji, ku nortu i połnju. A proch szedł ku zemji, jak
 658 14|             gvjozd, jak żolącé skrë. A chdze spadła skra, tam vëtrisnął
 659 14|          łączeł sę z wognjem v płom.~A Smętk sę skrzevjił i łisnął
 660 14|         vjąza. Tam sedzoł sęp stari. A won go vzął na dłoń, rozvjinął
 661 14|              złim vjatrem za skrami. A sępové pjora ku zemji spodałë
 662 14|        sępové pjora ku zemji spodałë a z kożdigo lęgłë sę sovë
 663 14|           prochóv na kaszubską zemję a skrë padałë krom sóv i sępóv,
 664 14|              czas zapolełë jak krev; a z woczu bjiłë skrë jak te
 665 14|            pitoł po długji cbvjilë. ~A jô wodrzekł:~— Będę skrą
 666 14|             chdze movją naszą godką. A będzesz zadovot pitanjé:~—
 667 14|      krolevjonkę przez glęboką vodę?~A chto cë uJodrzecze: Chcę! —
 668 14|         vińdze z chvałą zapadłi zomk a v njim sadnje na tronje
 669 14|            pełnimi brzadovigo kvjatu a całé chmurë jego parzełë
 670 14|     vjeczerzę vszescë sedzelë cecho. A Marcijanna mjała woczë zapłakané.
 671 14|            wosmô godzena z vjeczora, a jô liczeł tak njechcąco
 672 14|     krziknęła Marcijanna i vëbjegła. A ma czuła ji nogji tupającé
 673 14|         jakbe chcoł stanąc.~Njedługo a zrobjiło sę żevo v całim
 674 14|              Nje żije! Zervoł jem sę a Mjichoł i Morcin i knop
 675 14|          vzeroł, jak mje sę zdovało. A stari zegar jak ten trup
 676 14|               Jutro będze Pustô Noc, a pojutrze, skorno słuńce
 677 15|          uwopjekę podda panu svemu, ~A uwosoblivje szczerze wufa
 678 15|              z daleka granjé rzekji. A kjej moje vezdrzenjé padło
 679 15|           szętolącé sę cenje v lese, a jô zdrzącë v gorę rzekji
 680 15|             dostelësma konje do vodë a roz v żłobje rzekji spjeszno
 681 15|           dobrąs mje doł wodpovjedz. A tero bjej i tovarzë timu
 682 15|             vje, czimu tęde jadze!~— A cuż vë tu, panje, na ti
 683 15|            coroz głębji toną v lese, a spjev nobożni vjedno słabji
 684 15|            tronë i zomkji vskrzeszô. A jô go znaję!~— Jidę! wodrzekł
 685 15|              szukac vas będę, panje. A chdzeż vas nalezę?~— Nalezesz
 686 15|            na to njick nje wodrzekł. a wona mjała strach pitac
 687 15|              i rzekł mje do wucha:~— A njerzekł jô cë przë vëcinanju
 688 15|       Mjichała. Marta vjęzła strefle a Mjichoł kartovoł svoję ksążkę
 689 15|           jidze! — smjoł sę Mjichoł. A Marta skoczeła i panu postavjiła
 690 15|           jak Mjichałem cos strzęsło a jak Marta sę zchileła głębok
 691 15|           gnota. Do robotë je dobri. A te mankolije, co mu głovę
 692 15|              jego godkę rozumjejemë, a jakuż won sę z cuzimi ludzami
 693 15|              mito.~Vstoł pon i szedł a jô vstot za njim, pochvoleł
 694 15|              zosevné dobjegłë kuńca. A jak po Filipje bulvë mjelë
 695 15|     nogavjice i skorznje doł mje pon a dvadzesce talaróv pjenjędzi
 696 15|          Szedł jem przez las pomału, a kjej jem ju czuł z blizka
 697 15|            kol brodu i żdała na mje. A kjej jem naszedł, vëcągnęla
 698 15|       naszedł, vëcągnęla do mje rękę a v ręce trzimała szkaplerz.
 699 15|       przëvjesëc szkaplerz na drogę. A chtuż jinszi be cë go zavjeseł?
 700 15|          Alem sę strzimoł całą sełą. A wona, jak mje szkaplerz
 701 15|             płakoł z nją v gromadze. A zdovało mje sę, że las i
 702 15|             po deszczu przez chmurë. A jô vjidzoł v ti chvjilë
 703 15|          Remus, nazod na pustkovjé! ~A wona rzekła:~—Poj, Remus,
 704 15|             i smjegji uwokriją zemję a mroze zgurdżą las. Chtuż
 705 15|            dusza matkji, jak sostra, a kjej bes chcoł, jako bjałka
 706 15|          chvjilë zaszorzeło na rzece a jô wuczul za sobą granjé
 707 15|           lôt młodich, tesknjic będę a może i płakac, ale wostac
 708 15|              gjinął mjedze drzevami, a kjej ju le beł cenją szemarzącą
 709 16|          svój sposob pochvałeł Boga, a potim stanął i na mje zdrzoł.
 710 16|           kąsk, tej zaczął krzikac:~—A! To të jesnen Remus parobk
 711 16|            że cebje na woczë vjidzę! A jakji të wurosł dużi! Mogłbes
 712 16|           delëbe sę zabjic za cebje. A jô cę tile lôt nje vjidzoł
 713 16|            żid chce zrobjic geszeft. A jakbe mogł robjic geszeft,
 714 16|               psa do svojigo rovnigo a vjilka do vjilczece. Meslisz
 715 16|              mje! Bo jô znaję svjat. A nje movji njick, le poj
 716 16|         hańdel. Poj i zdej sę na mje a będze vszetko dobrze.~Przëpjił
 717 16|          wona le jedno jediné wokno, a kjej jem vezdrzol przez
 718 16|             sę wusmjechoł i pitoł:~— A chdze të wostanjesz dzis
 719 16|           nji też będzesz mjeszkoł.— A cuż të będzesz robjił jutro?~—
 720 16|         pjękné ksążkji wo Genovefje, a dlo bjałk guzikji i njitkji.
 721 16|             bjałk guzikji i njitkji. A co të zrobjisz dzis?~— Nje
 722 16|          jinszé pravo, les mô jinszé a jastrzib jinszé.~Tej won
 723 16|             jô mjoł vjezc mój tovor. A radzeł mje nje nosëc go
 724 16|            co na pustkovju za lasem. A jô zdrzącë na nje, vjedzoł,
 725 17|           jem nje dokarovoł do lasa, a ju naszedł jem grocza Trąbę
 726 17|        łiszczala jimu zlotavô trąba, a pod pochą trzimoł ve varpjanni
 727 17|             ludze go le Trąbą vołelë a jego bjałkę zvelë Trąbjiną.
 728 17|              to jô rozumjem vszetko. A nji mjołbem rozumjec tvoji
 729 17|       skoczącô gorą młińskjigo koła, a nji mjołbem rozumjec godkji
 730 17|          polu, czim bem sę rozgrzoł? A kjej jidę na noczęższi termin,
 731 17|              przededvjerzu dregjigo, a z lecirzem v ręku trzecigo.
 732 17|            co skora wosła Mackovigo. A ti not barzo z moją bjałką!
 733 17|           muszę jesz jednigo vëpjic!~A jak vëpjił, tej rzekł ze
 734 17|        drogach. Nje wusedzę na molu. A jednak jak na cę sidła założą,
 735 17|        movjił, żes të pjękni wurodë. A godka tvoja głupim sę będze
 736 17|             anji korcem, anji mjarą. A nożadnjeszi czasem mô wu
 737 17|             Njech seją, njech worzą! A jô trzimom z Panem Jezusem,
 738 17|           vzął jem svoję karę v ręce a Trąba svój tłomoczk na plece
 739 17|      vëzbędzesz co z tvojich tovaróv a jô zagraję dzevczętom i
 740 17|             vjele lôt ju nje chodzi, a ludze movją, że tam stroszô.
 741 17|             Szedł żid nocą przez las a beło mu straszno. Tak vsadzeł
 742 17|           pękami słomë na moji karze a Trąba z letką forą svojich
 743 17|            do robotë, anji do tuńca, a jednak wusnąc nji mogę. ~
 744 17|          klekot czuc beło ve dvorze. A jô sę ceszoł, że won tak
 745 17|       vszescë, më ludze szarvarkovi. A to sę pokozało jesz vjidnji,
 746 17|              samigo pana wod dzecka, a njigde z nami nje godalë
 747 17|          gorzi. Mô won dosc kłopotóv a va psujeta mu dobri handel.~
 748 17|         pochvalivszë razu Pana Boga. A jak ma ju stojała na przededvjerzu,
 749 17|          Kożdi chłop dostanje talara a kożdô bjałka bestrą chustkę.
 750 17|         bestrą chustkę. Na pamjątkę. A poczestunk będze jak na
 751 17|           bodej takji dużi jak stępa a serzchel na njim jak gęsti
 752 17|         wochotę, bo choc to nasz pon a ma jego ludze, to njech
 753 17|              na mjedzë i sę vësapac. A jak sę vësapoł, podnjosł
 754 18|         dobeł. ~ ~Vądoł głębokji beł a v njim z mocnim granjim
 755 18|           tile rur i koł zębovatich, a do tego je tile cemnich
 756 18|               że łbë sobje strącema, a z wognjem to besma, Boże
 757 18|           pękji stomë tu na dzarnje, a ma pożdejma, jaż sę kąsk
 758 18|          kąsk rozvjidnjeje. Cepło je a momë czas. Vnetk ksężec
 759 18|              cemnoscë. Tec noc długô a vespjimë sę jesz do tile.~
 760 18|             boczë, to moja strzelba, a trąba to moja kanona.~Smjeszno
 761 18|            Jericho vëvroceł na rębë. A jô cë rzekę jesz jedno:
 762 18|            jakbem mogl dębë vërivac. A kjejbe słuchelë mojigo granjô
 763 18|            rękę do gvjôzd na njebje. A mje won v ti chvjilë vëdovoł
 764 18|            Jeden pęk słomë dlo cebje a jeden dlo mje. Svoję karę
 765 18|            naju bronjic z ti szańcë, a moja strzelba i kanona zeza
 766 18|       strzelba i kanona zeza szańcë. A tej jesz tvoje dużé pjęsce
 767 18|            drevna i wovczich flakóv, a moja trąba grającą blachą
 768 18|            moja trąba grającą blachą a jô jich rozumjeję, a cebje
 769 18|          blachą a jô jich rozumjeję, a cebje bem nji mjoł rozumjec? —
 770 18|             ale petlujle svoją godką a nje stój jak ta żoga tam
 771 18|             że ta broma mô tile skał a to wokjenko zjachało v rzekę
 772 18|           jedno: Le zostavë podnjesc a te młinë procovac będą.
 773 18|       vëzbivô zemję i młinë cuzim?~— A może ti cuzi pravje to robją?
 774 18|               le sę zakopoł v słomę. A jak jô skuńczeł i legł,
 775 18|             gadac do wucha:~— Remus! A może z tim napravjenjim
 776 18|        bjednich ludzi wo vëbavjenjé. A ko to je le womona i sztołt
 777 18|            Trud i Strach i Njevorto. A tero jô do kuńca żëcô po
 778 18|            karczmach i po vjesołach, a jak zańdę do dom z vędrovkji,
 779 18|           bjałka moja vëpenetrovała, a chocbe bronjiłë dva rejimańte
 780 18|           mje dobrała z mjetelokjem. A chtuż be ji to zganjił,
 781 18|      krolevjonkę abo ję vëszkalovac. A cuż tej? Zomk gotov po takji
 782 18|            zrobjiło, bom so wuvożoł: A njechże sę ruchô, kjej sama
 783 18|         cemnim norce njico szemarzi, a żoga sę ruchô.~Jak mje ju
 784 18|           Żoga woprzestała sę ruchac a za scaną v vodze czuc beło
 785 18|            mogła zapolëc jak svjeca. A cuż be z nami beło? Tvoja
 786 18|            vëspjevané wostatną notę. A të i jô jak dva bochenkji
 787 18|           rozeznoł, chturen je Remus a chturen Trąba. — Czo, jak
 788 18|        grubim camrze płinje po vodze a pesk mô jak dżenja, a woczë,
 789 18|          vodze a pesk mô jak dżenja, a woczë, z chternich bjiją
 790 18|             i tcącim Boga na njebje, a njiżodnim złim duchem v
 791 18|            sę tam vodze nadstovjała. A uwon po njim zjachoł v doł,
 792 18|              vodze nje gospodarzeło. A ma wusnęla cvjardim spjikjem,
 793 18|              Za scanami grała rzeka, a svjat sę robjił vjidni i
 794 18|              ducha.~— Tec momë chleb a v rzece je vodë dosc! —
 795 18|          Dejle z tvoji karë trigjelk a jô nabjerzę vodë ze rzekji.
 796 18|        vjęcij słuńca z njeba sę lało a dzeń sę smjoł, że jaż vszetkji
 797 18|         ruchna sę suszełë na słuńcu. A Trąba na svój sposob zazerającë
 798 18|   wukorunovaną jarzębjiną: Mjoł pesk a woczë jak dżenja, z chternich
 799 18|               na buksach bez vampsa, a koszulę mjoł v czervjoni
 800 18|     njevjidzącë ti bjotkji na woczë. A może to jednak nje beł człovjek
 801 18|            mjęso i gnotë?~— Czuł jô! A beło to mocné i bronjiło
 802 18|             i bronjiło sę dzirżko,~— A nje vąchoł të jakjigo brzedkjigo
 803 18|              wostrzegę tobje, Remus. A przëznac muszisz, żem cę
 804 18|           doł radë. Boczë: To vje1gô a svjętô pjesnjô, chterną
 805 19|             Trąbą znovu na folvarku. A to sę stało tak: Stari chłop,
 806 19|        pravje z moją karą na woborze a vkoł mje kjile ludzi i nen
 807 19|              bjoli dzeń po pustkovju a na mje żdała valka z Golijatem.
 808 19|            woczu wod njego wodervac, a pamjęc moja mje przëprovadzeła
 809 19|            bo zrobjisz nom muzikę... A koguż të tam mosz przë sobje,
 810 19|              też, bo të będzesz groł a won będze spjevoł.~— Panje! —
 811 19|         vezdrzoł pon Czernjik na mje a jô na njego. Długą chvjilę
 812 19|            zdrzelësma sobje v woczë. A choc jem gębë nje wotvorzeł,
 813 19|       przistovk dużi, jak klepjisko, a ztąd na domovnjik, chdze
 814 19|       drabjinovi porą konji wobroceł a to le je domovnjik, v chternim
 815 19|          zdrzała prosto przed sebje, a mje wod tego vjidzenjô serce
 816 19|           mje jesz szarpoł za rękov. A vesoko z bocznich stopjenji
 817 19|        smjecochë! Vjesołô będze noc, a va ję popamjętota.~Dziso
 818 19|             mjoł przëlepjoni flaster a levo ręka v czorni chustce
 819 19|         brodą i flastrem nad wokjem. A jak wobaji podpjiselë, tej
 820 19|  rozvjeselenjé serca won grac wumje. A nen dregji dżiżanga jakjich
 821 19|         kjivoł do mje głovą przëtim, a jô sę dobroł v ti chvjilë:~—
 822 19|              kaszubskjich ju nji ma, a wo ten lud prostich chłopóv
 823 19|             To norod co żëc nji może a wumrzec nje chce, jistamańtnje
 824 19|             dziso są roczoné na bal. A jô pudę z njimi. Przëznajece
 825 19|          przez długji szesc set lôt. A moglëbe dzecë so jaką pamjątkę
 826 19|              służka stavjac butelkji a pon Czernjik zavołoł:~—
 827 19|         zavołoł:~— Tero grej, Trąbo, a Remus njech spjevô!~ Ale
 828 19|              i żorotni, jak won beł, a jednak mester nad mestrami.
 829 19|              vstid ludzkjich gnjozd.~A co bjołi nałgol dzeń,~zdradno
 830 19|           Słuńce v vjeczné kołovaże.~A ten stolim z dvoje rzék,~
 831 19|             jes młinë v gardle vód, ~a pod lasem stari rod, ~tvojich
 832 19|         będze jak kjej letkji vjor. ~A jich cnotę, njicpote, ~zjedzą
 833 19|              ta smjałô spjeva brała. A co nodzivnjejsze vimova
 834 19|             krev mu buchła do głovë, a lica jego czorno zalecałë.
 835 19|             rączkę, klingę łiszczącą a tn vëlecała z pochvë z jęklevim
 836 19|            jô vzął złomoł na kolanje a ji kavałkji cesnął jem dzedzecovji
 837 19|         zalecała czervjono jak krev, a potim stała sę czornô. Zavrzeszczoł
 838 19|               I klasnął ręką v stoł.~A Trąba v wosamętanju jakjims
 839 19|       wosamętanju jakjims vstec groł a groł.~Ale nen z żołtą brodą
 840 19|              vëdłużeła jak wu dżenji a z woczu priskałë zeloni
 841 19|              szła spjeszno tą drogą. A beło mje dosc czężko, bo
 842 19|      pjisanjé kuntraktu i spjevanjé? A ten pon, co sę czorni zrobjił
 843 19|      postaceji jakji czort z pjekła? A nen ze żołtą brodą? Remus,
 844 20|           pjic, kjej mje przëroczelë a gorzołka vonjiła pjękno
 845 20|              nad nami sąd spravjilë, a Pon Bog vje, jakbesma beła
 846 20|             spravjedlevje postąpjił, a të, Trąbo, njijak nji mosz
 847 20|             cepłigo chopanjô słuńca, a nom v rovje za wurzmą beło
 848 20|      Chcołbem też bëc takjim jozcem, a njima v tim grzechu, bo
 849 20|          Ludze za nami będą szukelë, a chto vje, cze i kjede naju
 850 20|          czasem możno zrobjic dvuch. A krom tego z gochóv. Bo tam
 851 20|            të sę trzimej v gromadze, a żoden szandara nje poznaje,
 852 20|            tobje.~Tak jô sę pitoł:~— A jakjim sposobem të, Trąbo,
 853 20|           trąbą, chdze nije lubjilë. A chdze mje njechcelë, tamem
 854 20|            kjej słuńce cę poskvarzi, a mroz cë dotnje. Mje mój
 855 20|            jaż mu woczë łzami zaszłë a ku reszce vëcarł woczë,
 856 20|            muszema sę chdze zatacëc. A jô vjem chdze. Do vjeczora,
 857 20|              przënjesę: bulev, krep, a na sledza z karczmë të mosz
 858 20|              vse, bo kaduk nje spji. A może naju będą gonjic?~Vjeczorem
 859 20|               Nalazłasma go nareszce a v njim vjosło. Vëlałasma
 860 20|          prosto na Vdzidzkji wostrov a ma chcema na Glonk. To też
 861 20|             nom przińdze przepłenąc, a Glonk jak vesokô wopoka
 862 20|     przidkjim spichem szedł do gorë. A na gorze krom cemnoscë vjidzec
 863 20|               zataceł sę na jezorze, a kjej go z jednigo wostrovu
 864 20|              i sę kąsk rozvjidnjeje. A wob ten czas sadnjima nad
 865 20|        wodpoczink" za rebackji dusze a Trąba przeżegnoł sę i godoł:~—
 866 20|           mjedze jezorem i Juszkami. A jô cë sę przëznaję, Remus,
 867 20|              za krzami szeroką vodę, a za vodą jakbe wopokę, vëdvigłą
 868 20|              vińdze ksężec na njebje a ten vjaterk dokę rozgonji.
 869 20|            sę wod ksężeca na jezoro, a jak ju szerokji rąb jego
 870 20|             dobrze przed nami łączkę a na nji ku mojimu dzevovanju
 871 20|              zrobjiło, alem pitoł:~— A jakoż to kopjica sę ruchała?~—
 872 20|            cebje przistąpu nji mô?~— A może mje dobrze nje wochrzcilë! —
 873 20|            że jô so tego nje vdarzę. A chdze moji kmotrovje sedzą,
 874 20|              wucekejma pokji czas!~— A nacuż të mosz svoję kanonę? —
 875 20|         zagrej "Chto sę v wopjekę" , a żeli to je Złé, to wono
 876 20|             szklącą trąbę i jął dąc. A głos jego trąbë wod razu
 877 20|          vstoł i żdoł, co sę stanje.~A kopjica czim krodzij mje,
 878 20|                 Trzimej tero, Trąbo, a ma cę vëcignjema! — vołoł
 879 20|       povjedzec, le trzimoł dzirżko, a ma wobaji go vëcignęła na
 880 20|             ceszeł, że retovoł żëcé. A ten z bjołą brodą rzekł:~—
 881 20|        doradzeł i bełbe cę wutopjił. A przeznajesz, że kopjica
 882 20|          ducha. Zdoł na mje jak mur, a jô sę przëznac muszę, żem
 883 20|              Przezvjisko jego Remus, a tam na czołnje leżą jego
 884 20|            Chłop z cebje jak stolim, a serce mosz wodvożné. Volołbem
 885 20|              vszetko, co do tego not a wurodą bes mogl vëstraszec
 886 20|           potrząsającë. Tej rzekł:~— A të bes też rod vjedzoł,
 887 20|           krol jezora! —rzekł Trąba. A vaspon stojoł woparłi na
 888 20|        Ruchna vësuszisz przë wognju. A të, Remus, jidz i zapolë
 889 20|              nji dva łokce na zemji, a nje bój sę, że tam mokro.
 890 20|        długjimi krokoma szedł v las, a jô vzął sę i zapoleł nę
 891 20|       załiszczelë czervjoni płominje a za chvjilę dużi słup wognja
 892 20|             ruchna trzimjącë v ręku, a pod pochą pęk gałęzi leszczenovich.~
 893 20|     przëstavję, cobe sę vësuszelë. — A chdziż sę podzoł vaspon
 894 20|              z vjerzchu sę vëpoleło, a z kopjice zaczęło mocko
 895 20|             zaczęło mocko trzeszczec a płom mocni sę dobivac.~—
 896 20|         vëbuchnął v gorę slup wognja a z njego szłë pod gvjozdë
 897 20|            Vtim sę dałë czuc krokji, a v krąg vjidu vëszedł nasz
 898 20|            suszonich na rożnach rib, a ku reszce krotką i pękatą
 899 20|         takji dobri trunk fabrikują, a zdrovje timu, co naju njim
 900 20|       przegrezema tich rib i chleba. A jak ten wogjiń wopadnje,
 901 20|          wokrąg dichałë vjelgji vodë a czuc belo vonją tego woddechu
 902 20|              ve strzodku dużich vód, a nad głovą posova njeba z
 903 20|              żesta mje naszła dziso. A vëboczta nę komediją z kopjicą
 904 20|            so njeroz retovoł svobodę a może i żëcé, kjej ne kęsi
 905 20|            ludzi i vojska dosc tile, a jô le jezdem som jeden z
 906 20|           przeką rozervanich dachóv, a pod dachem gospodarzi moja
 907 20|             krzivdę ludzką wobmeslą. A z tich, co tu wostelë, szandaróv,
 908 20|        rozvjeselenjé serc ludzkjich, a Remus njedovno sę vëkluł
 909 20|        nocovała na Zvadze ve mlinje, a tam Remus nocnigo Stracha
 910 20|        bełasma na litkupje v Zvadze, a tam won panu storą szablę
 911 20|          vjelgjigo jak vjeżô chłopa. A jak pon Zvadzkji podpjisoł
 912 20|             kominem nekoł do pjekla. A zrobjił lecącë nad zemją
 913 20|               jak to beło poprovdze. A jak skuńczeł, tej sedzałasma
 914 20|       vrogami nje szła v konszachtë. A wod naszich prav nje wustąpjiłasma
 915 20|               wod stolimóv pochodzi. A chtoze stolimóv rodu, ten
 916 20|            woczë zdrzałë jak gvjozdë a smjeg nje je takji bjołi
 917 20|        jałovcach zoborskjigo brzegu. A jak naszło dzevczę, tej
 918 20|             jô z njimi vojovac będę, a kjej mje smjerc zabjerze,
 919 20|               vojovoł będze mój sin. A jô mom vjarę, że më przetrzimomë,
 920 20|             njego i nje dovjerzoł.~— A jak vaspana wuchvecą?~—
 921 20|          zvożającë na słova Trąbë.~— A do sobotë zatrzimom vas
 922 20|             molu! Deszczu nje będze. A latko kanęło rechlij, njiż
 923 21|             grebo łatami wobvjązané, a pod pochą na podporę grubé
 924 21|             gapë bełë mjałë v roboce a szeję wobvjązaną grebą chustką,
 925 21|            Trąba i jô ma vjosłovała, a vaspon trzecim vjosłem trzimoł
 926 21|              won położeł kole sebje, a jô vjidzoł, że wono wod
 927 21|               Tero ma sę rozińdzema, a v mjesce nje będzema sę
 928 21|             na noc cebje wotrzimają. A të, Trąbo, svojim zveczajem
 929 21|              i rozestajnich drogach, a vkrąg njich gromodkji klęczącich
 930 21|             ve dnje do modrigo njeba a kolebje go na słomjanni
 931 21|         stron żevji zemja kaszubskô, a jak jem sę doznoł, żevji
 932 21|            panem na Zvadze je Njemc, a ti mają po dzis dzeń gorę.
 933 21|       Dlotego nje lezë jim na woczë. A jak będzesz v Lipnje wu
 934 21|              szkolni przësle do mje, a jô cę wochronję... A tej
 935 21|            mje, a jô cę wochronję... A tej rzeczë krolovji jezora,
 936 21|           Slode jich szło jesz troje a rozprovjelë głosno jak na
 937 21|             Boską do Vejherova grac, a dziso sę vjeselą, że takjigo
 938 21|           takjigo honoru dostąpjilë, a na przid do tego pjęc talaróv.
 939 21|          przid do tego pjęc talaróv. A ten długji, jak litanjijô
 940 21|           rągosz ze svjętich rzeczi. A jô cë movję, że na nim vozu
 941 21|           vozu je tich pudeł vjęcij, a Anjoł Stroż nje podnjese
 942 21|         mruczec na svojim kontrabasu a tvoja klarneta ledvje dosignje
 943 21|          basovô kark, plece i szeję. A won przëtchnął munsztuk
 944 21|              i maszerovoł przez renk a drudze za njim. Mje tak
 945 21|         Kamrot Veber woprzestoł dąc, a Trąba vëstąpjił i tak povjedzoł:~—
 946 21|        nadpjis i przezvjisko Neumana a doznajeta sę, że to nochvalnjejszô
 947 21|             podnjosł woczë do njeba, a gębje svoji doł sztołt podkovkji
 948 21|              scaną sedzelë dżadovje, a kjej jem vezdrzoł wovożno
 949 21|          Muzikańce sedlë przë stole, a mjedze njimi perorovoł Trąba.
 950 21|       perorovoł Trąba. Ale nje długo a do njich zazdrzoł młodi
 951 21|              przëpjijeta wu Neumana, a na kompanjiji vama będą
 952 21|             gvesno ju szłë tą drogą, a chtuż będze dvjigoł wobroz
 953 21|              przepjilë svoje talare, a tero chcą, żebes jich przeżevjił
 954 21|     wobleczoni, jak duchovnô wosoba, a dregji v njebelnich ruchnach
 955 21|             won njim njigde nje beł, a tero przedovô botë v lodze
 956 21|               Co znaczi: Żłopji vodę a będzesz mjoł wolej v głovje. ~
 957 21|          głovë, to je długô droga.~— A wob drogę wona zabtądzeła
 958 21|            znaczi: Z głupim na rekji a won żabë chvitô! — rzekł
 959 21|            karczmarza i sę porajilë. A jô, com dejadej nji mjoł
 960 21|           jem.~Tak won szedł ze mną, a jô mu povjodoł:~— Czernjik
 961 21|          zrzeszi sę z nami wob drogę a na samich kalvarijach bracô
 962 21|      Zoborskji, zvani krolem jezora. A kjej meszlę v ti chvjilë
 963 22|              Roskji v bjołą płachtę, a dvaji mocni chłopë vzęlë
 964 22|            bjołą brodą vesoko krziż, a jak go podnjosł, zaspjevało
 965 22|          Noprzod tęgji głose mężkji, a jim wodpovjedzoł mjętkji
 966 22|              i bez njich sę trzimoł.~A ma mijała pola, zeloni lase,
 967 22|            dzenni drogji nje wodbeło a ma ju przeszła mjedze Reduńskjimi
 968 22|           stojała jak małô kapliczka a vjonkami z malbronkóv i
 969 22|           zawostanô slode. Njedługo, a wode vsë, zkąd spjev dochodzeł
 970 22|       vgromadze trzimjącë sę za ręce a szczescé szkleło jim z woczu.~
 971 22|              pravą rękę szkli jezoro a na levą wunoszają sę viże.
 972 22|             pravje vskazivało połnją a grzało tak, że ludze v kompanjiji
 973 22|          woczë dużé na mje vlepjoné, a jak sę nasze vezdrzenjô
 974 22|            Jô vjem, chto të takji.~— A chtuż të jezdes, kobjeto? —
 975 22|           tovarzesz. Tej jidz z njim a rechlij nje! I sadła kole
 976 22|          dobeł z karë chleba i jodł. A wona wob ten czas pozerała
 977 22|            vesoko njosł Mękę Pańską. A lud spjevoł. Tej Matkji
 978 22|         wobrazem uwodbjijało jezoro, a spjev szedł na ceché vodë
 979 22|         vojsko. Szlë cecho jak cenje a jednak vesoko sedzelë na
 980 22|          sreberni blachë wobleczoni, a pjora vjelgji jak płominje
 981 22|           zvjeszałë sę z jich bokóv, a las długjich kopji płinął
 982 22|              strzeglë naszi svobodë. A tero wonji cignęlë tam,
 983 22|             zebjerze — na kalvarije. A jô, chcącë jim dac sełę
 984 22|             dalij. Boczë: Jô vjidzę, a nje vjem słova, be jich
 985 22|            skreła głovę na kolanach. A jô sedzoł cecho, bo mje
 986 22|           drzevje zakrziknęła varna, a starô Julka podnjesła głovę.~—
 987 22|       Pjerszi njibe roz z tobą movję a jednak cę znaję. Bo przed
 988 22|        blachë pjers tvoję pokrivałë, a z tvojigo szołmu żelaznigo
 989 22|            że të jezdes Vjitosłavem. A zapamjętej to sobje: Roz
 990 22|        worzechóv nje rzekłszë słova. A jô movję do njego:~— Jakużjô
 991 22|        zazerała pod lnjanné głovkji, a dzevczątka z Garecznjice
 992 22|         Jutro mosz bëc do spovjedzë, a dziso grzeszisz?~Starô Julka
 993 22|             razu sę nje wobzerającë. A Trąba przëstąpjił i movjił.~—
 994 22|           tovarë v mjech i na plece, a jô będę karovoł tvoję prożną
 995 22|           czasu na długji meszlenjé. a jô nji mogł njic lepszigo
 996 22|         chternimu żes szablę złomoł, a może i wo nigo Stracha ve
 997 22|             Beła egzorta pod figurą, a jô dreżoł, żebes nje naszedł,
 998 22|            wuvożej: Tam stoji karczm a nade drogą, chterną kompanjijô
 999 22|       mjeszczanóv jidą so wodpocząc. A szandarovje jidą za njimi,
1000 22|       rozumjoł dobrze, wo co chodzi, a tero wuvożejma, bo ju vjes