Chapter

1001 22|    kompanjiji, czujma, co won graje.~A kamrot Veber z łiszczącą
1002 22|             głovë, zasvjecełë woczë. A mje jakbe wurosłë skrzidła
1003 22|             be mje wodebrac svobodę. A Trąba rzekł:~— Przë ti pjesnji
1004 22|    uwobleczoni, na pogan i Turkóv. — A lud spjevoł:~— Niechze radzi
1005 22|          vyrvani Tvoji będą poddani,~A co prędzej po tej nędzej
1006 22|         Remusa przez łovcze wobjeże, a pon Bog cę zaru za to vënagrodzeł...~
1007 22|          karczmę i sługóv pruskjich, a jô czuł jakbe trijumf v
1008 22|              Pjesnjô dobjegła kuńca, a ma z goscińca na pravą rękę
1009 22|            zasepaną lestami studnją, a pod jednim z krzóv grabovich,
1010 22|        njeżevi. Pesk zchovoł v trovę a muchë po njim chodzą. Ale
1011 22|           przeżegnô, bo mu straszno. A lesni, chturen z nabjitą
1012 22|          Bełë to popołnjové godzenë, a słonuszko svjeceło cepło
1013 22|           sełą, jaż vësuszeło pjosk, a ten pod nogoma ludztva ruszeł
1014 22|            chterną z drogji wuczulë, a dalszi tesące zavtorzelë
1015 22|              jozc vëszedł i słuchoł, a jeleń podnjosł rogati łeb,
1016 22|              kamjanni grobë stolimóv a v storich grabovjinach woblecoł
1017 22|   vëchodzącich z gardła Garecznjice. A za njimi, jak daleko moje
1018 22|             v porozbjitich zbrojach, a ku reszce szaré ludztvo.
1019 22|     statecznje jak wobraze Svjętich, a jinni ręce załomivelë i
1020 22|       wutrapjił jakji vjelgji Smutk. A tak vjele nich cenji beło,
1021 23|            njebo sę sparło na zemji, a vjid jego krevavi wognje
1022 23|              sę wobraze i chorągvje, a słuńce v jich złoconich
1023 23|      Vëzdrzoł won barzo szczestlevi, a stenkę, co mu svjeceła pokuńc
1024 23|        kuferk pannë, Leon sę vroceł, a KIerik ze złoscą tak na
1025 23|         czasu dosc. wodrzekł Leon. — A të le jes zodrosni wo tę
1026 23|          przenjesesz naju kobjołkji, a tej pudzesz do nji, njech
1027 23|         jedna v pole, drugô ve vjes, a trzecô v stronę vsë Luzena.
1028 23|          vozu. Dosz furmanovji markę a won cë ję zavjeze jaż do
1029 23|            do jedzenjô?~— Mom chleb. A żebes mje tak dokupjił sledza
1030 23|             womonę na slepje zësłoł. A nje vątpję, że cę litoscevje
1031 23|         vësłuchô. Ko jes katolikjem, a ni kęsi chto vje jaką vjarę
1032 23|             tak Trąba vstoł i szedł. A jô wostoł som i za jego
1033 23|          nachodzeła cechimi nożkoma, a po ji skrzidłach moje mesle
1034 23|            jesc wod rena do vjeczora a na noc znovu jem głodni.
1035 23|            wobjecoł dobrze futrovac, a tero nje dbô i mje głodem
1036 23|            splądrovoł jak sę noleżi, a wonji będą v głovę zachodzilë,
1037 23|           njeba, spadłô pokuńc nosa. A jak zjodł poł mańdla jôj
1038 23|               rzekł szandara wostro. A chtuż të jes takji?~— Jô —
1039 23|              Trąba — jidę z Lipusza, a mom provdzevi przezvjisko
1040 23|             co mje kopeta vëcignęła, a jedno mô parobk, bo na drugji
1041 23|             znają Prdzonka z Lipusza a młodigo Klińkosza też.~Szandara
1042 23|            sęTrąba. — Wo vjilku mova a vjilk tu.~— Grizłbe ten
1043 23|           też, jak won tu przëstanął a ręka mje mocko svędzeła,
1044 23|          plecach drogą do Vejherova, a wob dzeń sę vëspję wu vjadomigo
1045 23|          daszku rożovi vjidë słuńca, a v cenji vkoł nji na dzarnji
1046 23|           kvjotkji redosno wumajoné. A nad sobą czuła ma wopjekę
1047 23|              kuferk ni pannë do voza a wona mu za to pjękno dzękovała.
1048 23|       wodvroceła i njick nje rzekła. A Leon muszoł wod Strzepcza
1049 23|          Pożdejle, jô cë to spravję! A tero won svoję pomstę vëkonoł.~
1050 23|          vpadła do rovu przë drodze. A to na pozimku stojała v
1051 23|        choroscë. Njech sadnje na voz a trzë suché bjałkji vkrąg
1052 23|         napełnjił serca nabożeństvem a duszom przëpinoł skrzidła,
1053 24|           Lipna. Polełë sę smolnjice a rzozô z njich bjiła po czubë
1054 24|            po głovjicę Zomkovi Gorë. A na nji vesokô stojała wosoba
1055 24|             chcą Bogu wostac vjinni. A takjich nom potrzeba. Wustanji
1056 24|              bełbe to norod chvalni!~A pon z worzłovim vezdrzenjim
1057 24|             bocznoscë. Nogorszé wono a jimję jego: Njevorto. Vezdrzoł
1058 24|           choc wo tim nje vjesz som.~A jô povjedzoł po chvjilë:~—
1059 24|              ve mje vchodzi njeznanô a vjid jakjis, jak rzozô po
1060 24|        kożdigo dnja i kożdi godzenë!~A won wodrzekł:~— Robji to,
1061 24|          wofjarze Zbavjicela svjata. A jednak tę moję pjerszą pjelgrzimkę
1062 24|             tesące lôt. Z gorë v doł a z dołu v gorę czężkô vjodła
1063 24|          szczudłem. Vëchodzilë ludze a jinszi przëchodzilë z prosbami
1064 24|              prosbami i dzękovanjim, a won jak klęczoł tak klęczoł.
1065 24|         komudno sę robjiło v kaplicë a nocnô doka pobjegała gorë
1066 24|            vjidzoł, że mô lica bladé a woczë jakbe zgasłé. Ale
1067 24|           zchodzilë v doł do mjasta, a nowostatnjeszé szło porę
1068 24|          kalvariji pojednoł ze sobą.~A krol jezora rzekł:~— Poj!
1069 24|            gorë, bom zmęczoni barzo! A kjej ma wusadła, vëcignął
1070 24|              Zvoż to szczudło v ręce a doznajesz sę, że nji mogłobe
1071 24|            żelaza.~Zvożeł jem v ręce a vëdovało mje sę barzo czężkji.
1072 24|       vëdovało mje sę barzo czężkji. A won je wodebroł i zacignąvszë
1073 24|            ręką. Vëjim ribkę z vodë, a wutchnje sę. Zamknji mje
1074 24|            sę. Zamknji mje v murach, a wumrzę v trzech dnjach.
1075 24|             provadzi i sedzoł cecho. A won chvjilę przemiszloł,
1076 24|            nje będzesz mjoł grzechu. A zokon ricerskji koże i v
1077 24|              pravo. Ale jô sę skreł, a bjałka doma zastąpjiła mje
1078 24|             ti karë przëjąc nji mogę a nji sę dac zamknąc v sodzë,
1079 24|              Trzech dnji nje vëżiję. A tam doma mój sin jesz nje
1080 24|             vërosł z knopjęcich lôt. A chcołbem go vjidzec jesz
1081 24|         droga tvoja provadzi v svjat a moja ze svjata. Ale tak
1082 24|              co, Remus? Poj ze mną! ~A kjej jem rozmiszloł jak
1083 24|          zavjezą nazod do Koscerznë, a tovarë tvoje ponjesesz na
1084 24|          przëvjezc tvoję karę Trąba. A jô tu naju wobu poprovadzę
1085 24|                Ludzi jô sę nie boję. A moją spravą nje je sądzëc
1086 24|           człovjek. Patrzę: Trąba.~— A cuż të tam tak długo pokutovoł
1087 24|          szandarom ze zębóv vëcigac, a tej won wodsami nobożnoscë
1088 24|          nogrebszi gromadze ludzkji, a nje łazec po nocach som.
1089 24|              Tero ju je po wodpuscë, a ludzeska sę vjeselą, kjej
1090 24|            svoje wobraznjickji mito, a zkąd chłopa veznje, żebe
1091 24|         detkóv zavjeze do Koscerznë, a ztąd jô cë ję prożną przëvjezę.
1092 24|             smutni naprocem Klerika, a z boku Franck. Trąba do
1093 24|         szczestlevje dotąd zaszlë.~— A vjece vë, Trąbo, że Leon
1094 24|             wona njibe to nje znała. A tero po wodpuscë jidą vjedno
1095 24|          Lipnje sę będzema vjidzała, a mom vjarę, że ma jesz njejedną
1096 24|              v gromadze wodpravjima. A pozdrovji też moję bjałkę,
1097 25|               zmarachovałë njelecho. A ma moma jesz przed sobą
1098 25|           znovu legła jaż do połnjô. A kjej ma sę ju zabjerala
1099 25|              jął padac jaż gurdżeło. A v kjile pocerzi zrobjiło
1100 25|            chturen mogłbe nas nańsc. A tego ma besma gvesno nje
1101 25|             deszcz nje woprzestanje, a navetk zajk nje lubji spac
1102 25|             wukretą v njim strzelbą. A jô vzął i sę rozezdrzoł
1103 25|           Bełë wone bezmała wokręglé a vjęcij njiż szterdzesce
1104 25|             minęla godzena i vjęcij, a krola jezora nje beło. Tak
1105 25|          szuńde przez plece założoné a po wobu jego kuńcach vjisałë
1106 25|       żodnich signałóv! — rzekł won.—A tero poj! Z ti sicenë poszijemë
1107 25|         pękji, bom sę jich nadvigoł, a të jes młodszi.~Jô vzął
1108 25|              ma tu daleko wod ludzi. A v ti pogodze anji zvjerz
1109 25|           nje lubji vanożec po lese. A ta doka deszczovô rzoze
1110 25|               sodł jem przë vaspanu, a won tak povjodoł:~— Szedł
1111 25|            svoje vjęcorkji vëłożilë. A vątpję, cze sę dovjedzą
1112 25|           sedzema tu jak za svjatem, a kjejbe nas Pon Bog dziso
1113 25|         wuszekovała dobrą vjeczerzą. A kjej jesma sę najadła, ległasma
1114 25|           ale mje sę spac nje chcało a vaspanovji też nje. Zapoleł
1115 25|             nje przësnjił. Bo provdą a Bogjem: Kjejbe jô nje jego,
1116 25|          vłodzô vszelko je wod Boga. A jô nji mom — vjidzisz —
1117 25|            dalij dim ze svoji fefkji a po długji chvjilë movjił:~—
1118 25|         ludzi spjik nachodzi pozdno, a nekô, kjej gvjozdë pobladną.
1119 25|            na sztrejach v Strzepczu, a ma tu sami v lese. Żebe
1120 25|            sę panem Kaszub zrobjiła?~A mje szło przez głovę:~—
1121 25|            bjelełë słabo przez dokę, a mjedze njimi i za njimi
1122 25|             dachem z mechu i sicenë, a szemarzenjé deszczu po lestach
1123 25|         cepłé chopanjé jak z pjecka, a kjedem vezdrzoł, tej sedzoł
1124 25|           Deszcz pruszeł jak vczora, a letkji vjater roznekoł dokę.
1125 25|           Vjidzec beło daleko v las. A mje sę zdovało jakbem leżoł
1126 25|            przed sobą marsz njelada. A zemno je i deszcz padô.
1127 25|            Tam wobnocujemë jesz roz, a ztąd jô cë pokożę drogę
1128 25|           cemnô joma. V tę won vlozł a jô za njim.~— Takji vanoga
1129 25|           zabłądzisz v moje państvo. A nje dzevji sę, kjej mje
1130 25|             leste v lese przed jomą, a krol jezora poleł svoję
1131 25|            to możesz na mje słuchac. A kjej wusnjesz wob czas moji
1132 25|              vsë Tuszkóv do Lepusza. A wo Tuszkovjokach i jich
1133 25|        przigód i trelóv co njemjara. A mje to vjedno je dzivno.
1134 25|            Tuszkovë są vsą vjidzałą, a tęgji i zoradni i sposobni
1135 25|              jakji smjeszni jinsztë, a pamjęc ludzkô jich żartë
1136 25|             i vëszekovoł mje pjismo. A po kjile dnjach przëszła
1137 25|             muszę.~Kjile dnji minęło a zjavjił sę v moji jizbedce
1138 25|          Lica nosełë znakji drapanjô a nos mocko beł spuchłi. Sodł
1139 25|             v njebje położeł spac.~— A cuż cë sę stało? — pitoł
1140 25|           Lipnem pjerszi roz poznała a jô cę czestovoł gorzołką,
1141 25|            jô cę czestovoł gorzołką, a të nje przëjął. — Sto krokóv
1142 25|              przededvjerzé drugjigo, a jednigo z ręką na lecirzu,
1143 25|             Przëzdrzë sę mje dobrze, a będzesz vjedzoł. Te vjidzalni
1144 25|           vëvrotnoscë i jędzotnoscë. A tero wona sę vëbjerô do
1145 25|             karę przëvjozł do Lipna. A tero jô przëszedł do cebje,
1146 25|             jego znovu żol zrobjiło. A że mje pon szkolni za robotę
1147 25|            mu stravë nje wugotovata. A jak sę najodł, wobcarł gębę
1148 25|              wob drogę nje zemgleło, a jô vzął tvoję karę i ję
1149 25|              beł wukorani dosc tile.~A won sę vjichleł po jizbje
1150 25|           mje, żeli mosz jednę markę a jô cë tvoję karę przëkaruję.
1151 25|         sposob jô dostoł svoję karę, a Trąba sę ze svoją bjałką
1152 26|             postavjił, chdze drudze, a ludze wode mje kupalë. Bivało
1153 26|        przëszło.~Beł to pravje pjątk a vdarzę sobje vszetko jak
1154 26|              jem budë z pjernjikami, a wod pravi rękji wustavjilë
1155 26|        bednarze. Beło to jesz vczas, a ludze ze vsë jesz popędzalë
1156 26|              spji v aktach sądovich, a jô jem wudbë, że nje pragnjesz
1157 26|              Krolovi Korunë Polskji, a kożdi vje, że krol pruskji
1158 26|             zgłoseł jakji vłoscicel. A żebe jakąs krolovą do ti
1159 26|           serca.~Wob ten czas vjęcij a vjęcij ludztva na torg sę
1160 26|             hańdel szedł chvalebnje. A kjej chto kupjił wode mje
1161 26|         Pustkach czetivoł ję nocami, a Gnjadi i Liza chuchałë mje
1162 26|              wuchvalilë sę navrocëc. A ko dotechczos nji mjelë
1163 26|              Hola! Noprzod zapłacëc.~A szandara vërvoł remję i
1164 26|         zaczął cos mocko vrzeszczec. A beł to chłop bezmeła takji
1165 26|            jak jô, wodkormjoni, seti a dzirżkji. Mje won v ti chvjilë
1166 26|             cobe Wojcze nasz zmovjił a z ti chmurë vësepało sę
1167 26|        bronjił dzirżko nim jinsztom, a co sę chturen przëpsnął
1168 26|            poj ze mną! — rzekł won.— A mjij rozum i wodpovjadej,
1169 26|          Przë stole sedzoł bormistrz a przë njim pjisorz, Z drugji
1170 26|           zkądka jô i chdzem wurosł. A jak jô povjedzoł, żem rosł
1171 26|          długo v woczë i sę pitoł:~— A wod kjede të tam służeł
1172 26|     rozkłodac. Ten słuchoł z wuvogą, a potim wobaji zdrzelë, jakbe
1173 26|         jeden dostol za bluznjerstvo a dregji za rabunk.~—To nje
1174 26|              mołimi umliczkami vkoł. A jak ma se zbliżała do sodzovi
1175 26|             burzonem i zbrodnjarzem, a za njic v svjece bem nje
1176 26|           nje kjivała przed uwoknem. A beło jich tak vjele na drogach
1177 26|        vrobel zazerol reno do wokna, a mje sę zdovało, że won rągô:~—
1178 27|          chternim cebje sądzëc będą. A tam cë będze potrzebni wobrońca.~—
1179 27|        panuje spravjedlivosc ludzkô! A ta je zamkłô v napjisanim
1180 27|            muszą zęboma vłosni gębë, a vszescë złosnjicë muszą
1181 27|              spravjedlivoscë svjata, a nameslivszë sę, rzekł jem:~—
1182 27|      wobrońcę nając nji mosz sposobu a mje sąd przez mus tobje
1183 27|          Będze sądzeł sędza pruskji, a vjele be cëvëboczeł wuvożającë,
1184 27|              to rovnak sędzimu dodô. A mosz të co do povjedzenjô
1185 27|           com go rzitelnje zapłaceł, a jô bronjił svoji vłosnoscë.~
1186 27|          nazevają sę konfiskovanjim. A to, cużes konfiskovoł, to
1187 27|             spravjedlivoscë ludzkji. A ludzkô spravjedlivosc cę
1188 27|              rozumjesz po njemjecku, a som tłomocz tvoji godkji
1189 27|             v murach skrę Ormuzdovą, a jô, puchoczArimana, będę
1190 27|             rozczepjonigo wod kuńca, a z tego rozczepu zvektł won
1191 27|           stronę Vdzidzkjigo jezora, a pevné je pomeszlenjé, że
1192 27|          skori jesta do podkorbjanjô a chęcë rąganjô vłodze pruskji
1193 27|              zarvoł ję svojim całem, a po drugji — że z levi szczękji
1194 27|            mjarą nje beł v sztandze, a zaprovadzoni do dom, bjałkę
1195 27|        połknął, tej go mô przë sobje a kjej go zgubjił, to jego
1196 27|              sędzovje zetchlë glovë, a po chvjilë tlomocz mje povjedzoł,
1197 27|              i vadzeł na wotmjanë:~— A żebe so karkji zkjidlë,
1198 27|             słuńce svjeceło na pola, a cebje nje będze. Dva raze
1199 27|              będą chodzelë kole Gód, a vjele naszich sę pożenji
1200 27|         vëgrivac na wulicach mjasta. A jô będę grivoł wod czasu
1201 27|              Chto sę v wopjekę..." , a tej notę skoczną: to jô
1202 27|              i sceskelë mje za ręce, a Stach rzekł:~— Co cë vrzucilë
1203 28|          Kozelë mje sadnąc na zedlu, a jeden z njich vëdobeł dużé
1204 28|       mjelëbesma dziso z tobą robotë a kasa krolevskô szkodë.~Po
1205 28|              rąganju strziglë dalij, a nje wobeło sę to strziżenjé
1206 28|            mje medło v woczë i gębę. A kjej jô kjichac muszoł abo
1207 28|         dvuch mje porvało za reminja a jeden popichoł slode i tej
1208 28|             mną procovelë. Małovjele a bëlëbe ze mje skorę zdzerlë.
1209 28|        vjekji tvoja kaszubskô skora, a v naszim pałacu narosnje
1210 28|             vjele lepji njiże dotąd. A rozumu pruskjigo më cę wob
1211 28|             njeboszczika mje robota. A jak jô szturk całi nji mjoł
1212 28|            sobje — smjeg nakreł pola a scął jezoro przë naszim
1213 28|               Jezoro pękô wod mrozu, a krzikva kurzi na dvorze.
1214 28|        granjiczełë na wotvarté pole. A ze stronë pola doszło mje
1215 28|        smjegu i zgurdżałi wod mrozu. A mje łzë jak groch spodałë
1216 28|       aptekji — kupjic sobje lekji, ~A wob drogę vzęlë — vjilcë
1217 28|              to jô cë groł wod pola, a kjejbem beł mjoł tile łaskji
1218 28|              Wuroczeła mje bogobojno a rzekła: Kjej na ten stari
1219 28|           roku je smjerc namjenjonô, a v tim razu go nje minje.
1220 28|             Mjichoł prorokuje vojnę, a ta njedaleko po vjeselu
1221 28|            vëżarłë mje moc z gnotóv. A zdrzącë ku słuńcu na njebje
1222 29|            dzirżkji i mocnigo serca. A tero na tim łożku leżała
1223 29|            jego worzłové vezdrzenjé, a z woczu głęboko zapadłich
1224 29|           scesnął jego woschłą rękę, a pitanjé samo mje vëszło
1225 29|              chvjilę nje rzekł njic. A jô sę dobroł, że jak fudamańt
1226 29|           dech v jego pjersach groł. A jak przëszedł do sebje,
1227 29|        vszelką robotę złimi polcami, a z ti prziczinë tak lecho
1228 29|            duszą nas dzis jak vjilcë a vszetko sę wukłodô na jich
1229 29|        dostoł jes sę v jich njevolą. A jô dziso v ti sodzë wumrzę.
1230 29|             dziso v ti sodzë wumrzę. A jednak ma dzecë ti zemji
1231 29|            mje przëszło do głovë:~ — A może nom le vjidu zbivô,
1232 29|             rozmiszloł, tej rzekł:~— A może le nje wumjemë sobje
1233 29|              i po jezorach sę tacącë a ku reszce woddajacë duszę
1234 29|       przczvjisko MuchóvZoborskjich, a tim co przińdą, przikłod
1235 29|           jem na to. — Bjedni jezdem a cali mój sposob leżi na
1236 29|           vëchovjeta mje pomscecela!~A kjej jem rękę podnjosł i
1237 29|             nje jezdes pjęknich lic, a rovnak jô stari szlachcec
1238 29|           tvojigo wojca anji matkji, a jednak jezdes mje pevnjeszi
1239 29|      ricerskji Zoborskjich na szeji, a won doparłszë svoji voli
1240 29|         dusza przemogła słabosc całą a jô czuł, że won mje mô jesz
1241 29|         rzadzi pravem jak dzekô gęs, a vjilk jinszim jak nobożni
1242 29|           jeden kjerz srodze vesokji a tak stari, że go zovjemë
1243 29|         żevigo abo trupem wuchvacëc. A bëlë to chłopji dzirżkji,
1244 29|           drugjim plaskatim kaminju, a zdaje sę bëc takji wopoczni,
1245 29|            go, woboczisz czorną durę a na ji spodku vodę. Spuszczisz
1246 29|             jich godkę mogł rozumjec a nje nalezlë mje, kurzącigo
1247 29|            co sę na jezorze dzejało. A chdze woczë moje njedovjidzałë,
1248 29|             sę v cechi vodze jezora, a zemą patrzeł naksztołt czornigo
1249 29|            minęłë bezmała trzë lata. A jô przëvekł do nodzeji,
1250 29|          będze, jaż mój sin dorosnje a jô będę mogł spokojno zińsc
1251 29|           vjisała z njeba szvotołami a szarô komuda kładła sę na
1252 29|              sanjach sedzało trzech, a mjedze njimi bełbem voloł
1253 29|              vjatru rozdzeleło mgłę, a jô wuzdrzoł na procemnim
1254 29|           dalij njiże vjid mój njosł a wucho łovjiło, ale dusza
1255 29|             jak długo jô tam sedzoł. A jak jô sę zabjeroł, tej
1256 29|              krzu.~Jedno vezdrzenjé, a kolana sę pode mną zatrzęsłë —
1257 29|        kjedem szedł na drugji brzeg. A kjedem naszedł tak krotko,
1258 29|            szeję z vjelgjim płaczem. A jak sę vëpłakała, vezdrzała
1259 29|      podszedł bliżij do moji o domu, a ju z poza budinkóv i płotóv
1260 29|         strzelb przëtrzimałë ku mje, a jô wuczuł zev:~— Stój!~Vjedzoł
1261 29|             wonji sę ku mje puscilë. A beło jich kol tuzena.~Ale
1262 29|            vas do Jonka nje puszczą!~A jak jô mi to njick, le szedłjem
1263 29|             i przëtrzimało do njich. A mje, chterniniu ju vszetko
1264 29|             na ręce żelazni kajdanë. A jich przëvodzca rzekł:~—
1265 29|             pjilovelë, krolu jezora!~A jô na to povjedzoł: ~— Dobrą
1266 29|            vas brac prosto do sodze, a vjęcij naju njick nje wobchodzi.~
1267 29|            vezdrzoł na svoję sostrę, a ta rozumjała. Bo vzęła go
1268 29|         vzęła go i sparła pod plece, a won sę podnjosł i całovał
1269 29|            to sę na njick nje zdało. A kjcj jem roz tak na probę
1270 30|     zazdrzało przez kratë moji cele, a kjej jem vëszedł na mój
1271 30|           jakbe wodszedł wod rozumu. A jak mje dosc natrząsł, tej
1272 30|             do sodze nje dostanjesz. A za olcmark sedzec nje je
1273 30|  Wobsztrofovelë mje na dva tidzenje, a jô tego chcoł, bo mom cë
1274 30|         pokuszenjé vjedzoni njebędę. A to procem nogji, co mje
1275 30|              to procem nogji, co mje ą krova v knopjęcich latach
1276 30|       knopjęcich latach przetrąceła. A krom tego jô ju mom lata.~
1277 30|              vëzdrzoł do mje z dachu A na mój lest jô wodpovjedzë
1278 30|          wulotô za ną Martą i cuduje a nje vje, że dzevczę le dotąd
1279 30|       pustkovjovich lôt wopovjodała. A Mjichoł mje rzekl, żes të
1280 30|           czase. Dlotego të sedzisz, a won wumarł v sodzë. Ale
1281 30|            corkę uwostavjił po sobje a mjono jich vëgasnje na Vesokjich
1282 30|              smjercą! — rzekł jem.~— A cuż won cë povjedzoł?~—
1283 30|              Czernjika jaż vzdrigło, a mje beło, jakbe sę v moji
1284 30|           chturen jô cë tu pokożę.~— A cuż na tim papjorze stoji?~— 
1285 30|               bo sę wodtąd popravji. A krol jegomosc na takji pjismo
1286 30|       Napjisz na njim novjększą łesz a won wostanje bjołi jak ruchna
1287 30|       podpjiszę!~— Z głupim na rekji a won żabë chvotô! rzekł pon
1288 30|            Nad serotą Bog mô starżą, a Morcen będze dobrim chłopem
1289 30|          Sztrofa Trąbë sę skuńczeła, a jô znovu wostoł som. Ale
1290 31|              Pjenjędze, ruchna, karę a navetk ksążkji. Ale kjedem
1291 31|           sodze przede mną wodemkła, a jô popichającë svoję karę
1292 31|            muzikantóv v trąbë dącich a jô slode z moją karą przez
1293 31|            nje vëkjidł resztë zębóv, a szandaróv, że to chłopë
1294 31|      darovelë: Stach, Klerik, Franck a navet Leon ze stenką junoszą
1295 31|       wuzdrzoł modré njebo nad głovą a vkoł pola, pełne sztëg złotich
1296 31|         vëgrzeje, zaboczisz co beło, a za poł roku nje będzesz
1297 31|          przez pola i lase do Lipna. A kjej jô ku reszce legł v
1298 31|          noczęższi robotë sę vroceł. A poprovdze jô jednak le Bogu
1299 31|              srodze kjivelë głovami. A kjej jim jesz szołtes Kjedrovskji
1300 31|            sę Bogu matkji i starszi, a v roboci dnje vjeczorami
1301 31|            jak noskvarnô Mora, vstec a vstec meslô jedna: Pocuż
1302 31|      wopovjodoł wo svojim vojovanju. A vszescë, co z njim bëlë
1303 31|            svjece, znajomi vszeskjim a jednak njeznajomi, z duszą,
1304 31|     vędrovała, jô moję karę karującë a Trąba wokoma mje, raptem
1305 31|        człovjek v czornich ruchnach, a kjejbe to nje beło v tim
1306 31|         sztołtu kopeta.~Tak ma szła. A jakżesma naszła bliżij,
1307 31|          pochvaloni Jezus Christus! ~A na postacejô wodvołala:~—
1308 31|            na pochvalenjé Pana Boga. A vëzdrzi na wosobę duchovną.
1309 31|              stanovjił karę na zemji a Trąba rzekł:~— Podzelimë
1310 31|           takji? Vëzdrzice na ksędza a nje chcelëbesmë vaju wobrazëc,
1311 31|             dzeje. Koscołë zamikają, a słudzë Bożi sę tacą po svjece.
1312 31|          pjorunem z vesokjigo njeba. A kjej ju nje chcoł vłosną
1313 31|               Të jes Trąba muzikańt, a ten tvój tovarzesz, to znani
1314 31|            sę wukrziżovac wod żedóv. A kjej dziso Won daje vłodzę
1315 31|          gvesno, dloczego tak mô bëc a nje jinaczi.~Trąba le kjivoł
1316 31|               Trąba le kjivoł głovą, a jak skuńczeł movjic ksądz,
1317 31|             ludze ze vsi rebackjich, a nji ma v njich anji jednigo,
1318 31|              njego słonuszko zeszło, a pod njebo, jak czorné wopokji
1319 31|             beła porosnjętô vrzosem. A tim vrzosem ku nama szło
1320 31|            Vesokji wono sę vëdovało, a przez plece mjało zavjeszoną
1321 31|           mjało zavjeszoną strzelbę, a długji botë na nogach. Jak
1322 31|              i pochvaleło Pana Boga. A jak ma wodchvaleła, rzekło:~—
1323 31|             ju zachodzi pola i vodë, a za vjidu besta do mjeszkanji
1324 31|          chterną jô chętno przëjimnę a moji dobri tovarzesze gvesno
1325 31|              ksędza panna Klemantina a jich szlachem jô szedł,
1326 31|          podnjesłë subtelni kvjotkji a z njedalekjich lasóv i pjoskovatich
1327 31|          mjołbe smjoc sę i vjeselic? A rovnak i wu naju za moJich
1328 31|           chłopcu, chturen przińdze. A jô jinszigo nje będę, jak
1329 31|             jem ji sę tero z wuvogą. A przëboczała wona mje skarnją
1330 31|              Zoborskjich na pjersach a z njim pravo do nji.~Ale
1331 31|               skarnje, nos i wurodę, a ma go z Remusem ju po drodze
1332 31|             po drodze vëpenetrujema. A kjej njebędze dobrą volą
1333 31|            granju mom, kjej le chcę. A jak won zvabjoni mje kanje
1334 31|         Remusem veznjemë za wożegle, a jô mu povjem kozanjé takji: —
1335 31|         zopjis na krolevjonkę jezora a volisz wudavac głupigo i
1336 31|            cę zaprovadzemë do Zobór. A tam ju gvesno nje mjodnô
1337 31|           bom sedzoł jak na vęglach. A panna tak robjiła jakbe
1338 31|          przed pruskjimi szandarami. A jak jeden tak a drugji jinaczi
1339 31|          szandarami. A jak jeden tak a drugji jinaczi radzeł, rzekła
1340 31|         jezerze. Ale won ju nje żije a jego krijovkji jô nje vjem.~
1341 31|             z nami prostimi ludzami. A mój przijacel Remus dopjeru
1342 31|            pjelgrzimce do Vejherova, a ku reszce wo tim, jak przed
1343 31|        vjelgą wuvogą zdrzało na mje, a jak ma sę woddzękovivała
1344 31|         duchóv, sejmovałëv gromadze, a krocij storigo dvoru vesoko
1345 31|             jesz nje vjidzoł v żëcu. A muszała bëc njedovno postavjonô,
1346 31|           kamroctvo z krolem jezora. A kjej jem sę dłużij zapatrzeł
1347 32|         Zavjitro skovronkji spjevałë a vałë jezora grałë strzod
1348 32|           wuklękła i pocerz movjiła. A ma drudzë stojelë cecho,
1349 32|              nom mjało co wobjavjic, a wono vëcignęło rękę ku szklącim,
1350 32|       rebackji lud. I won ję vjidzi!~A kjej jesma na nję patrzeła
1351 32|      pjerzenje i zabjegła jim drogę. A tu, chdze ta Bożomęka stoji,
1352 32|           vjidzą tę vesoką Bożąmękę. A kjej ję wuzdrzą, to sobje
1353 32|          krokoma pobjegła ku jezoru, a ma ji pozvoleła nas wurechlëc,
1354 32|       stanęła jizba v sodzë pruskji, a v nji na vjęzenni poscelë
1355 32|      strzedni duchtë robjic vjosłami a ksędzu sadnąc na kobjelë,
1356 32|        jęłasma go pomału wobjeżdzac, a jô szukoł woczoma ni vjelgji
1357 32|           drugjim plaskatim kaminju, a zdaje sę bëc takji wopoczni,
1358 32|          stronë Plęs rovno brzegjem, a drudzë szlë za mna. Czim
1359 32|            pozvoloł nom jisc vprzod, a i ten molami beł sapovati,
1360 32|            kopjica sana vëstraszeła. A voloł jem, żebe mje som
1361 32|              wutchnąc sę v tim mule, a do tego jesz v nocë.~Ku
1362 32|              pod som przidkji brzeg, a ze samigo brzegu zvjeszałë
1363 32|              kaminji sę rozstąpjiła. a v brzuchu tego wostrovu
1364 32|           krolovji połovę jego kraju a przenomnji nasze Kaszubë
1365 32|             za mną. Wobroceł jem sę, a wono rzekło:~— Choba mje
1366 32|      Pluskała voda vkoł naszich nóg, a vałë, chterne njespokojno
1367 32|              szemarzełë jakjis zevë, a mje serce movjiło:~—Tu duch
1368 32|      wuzdrzoł durę szeroką na łokjec a vesoką na połtora łokca
1369 32|           jinaczi jak na szterokach, a cemno tam beło, jak v noglębszim
1370 32|             muszoł sę zchilac barzo. A nogoma szedł jem jaż do
1371 32|             żem sę mogł vëprostovac, a moje nogji stąpałë po suchim
1372 32|           vëdovało jako plachc vjidu a czasem jak wosoba bjołô
1373 32|              njim vjele beło sedzané A kjej jem wodemknął vjeko,
1374 32|              joma beła dosc vjilgnô, a krom tego żodnigo statku
1375 32|             statku do vigodë ludzkji a navetk łożkam nje vjidzoł.
1376 32|             tacëc, jak płoszoni les, a navetk łożka nji mjelësce
1377 32|              ze słomë i sicenë. Stoł a stołkji vkoł njego stojałë
1378 32|             njego stojałë na jizbje, a pod jedną scaną łava vëbjitô
1379 32|    wokjennjice wobok nich pjerszich, a jak jem je wodemknął, tej
1380 32|        vsadzoné bełë molami dvjerkji a jak je wodemknął, tej za
1381 32|          zvjerza vjisało na scanach. A nad łożkjem povjeszoni krziż
1382 32|           dobrze vom z woczu patrzi. A wojc mój njeboszczik muszoł
1383 32|              ti jomje nje povjedzoł. A vas proszę, besce njikomu
1384 32|            rękę na to przërzeczenjé, a jô povjedzoł tak virazno,
1385 32|              vnetk i beło, jegomosc! A do tego zapadłigo zomku
1386 32|             matkji dzecom povjodają. A krosnjęta stolimom służą!~—
1387 32|        bjałkji jesz mosz czasu dosc. A jô tam v jedni szafje vjidzoł
1388 32|             mojich trokóv, tej ksądz a panna Klema wostatnô zamkła
1389 33|              sę noprędzij spodzevac. A ksądz też do mje wokazivoł
1390 33|          skrzenovka?~I zvjeseł gtovę a jął przemiszlac, jak to
1391 33|          pojigę, że koscołë zamikają a ksężom sę tacëc kożą po
1392 33|             szkodze njick njepomoże. A jô bjedni muzikańt tero
1393 33|            szandarzë dostelë v ręce. A tobje be też nje wuszło
1394 33|         będze szukoł vożnich lestóv, a chocbe i jich szukoł, to
1395 33|            nje dostanje. Dejce list, a jô będę wob drogę grivoł
1396 33|           wovjinjęti v klonovi list, a bjałka sę wuceszi i będze
1397 33|             vjikt i leżą vëspjevają. A co zrobję dobrą volą, zarvono
1398 33|             czasem wojc dzecom daje. A kjejbe Trąba nje chcoł vząc
1399 33|       zveczajno na vjechrzu wostrovu a na noc zchodzełasma v głąbją
1400 33|         szklelë ku nama vjelgji vodë a przez dużą ceszę le chvjilami
1401 33|        jisceł, że vjidu mje nje delë a mjeczem vëdoł som v ręce
1402 33|           Vjidu le som nabrac możesz a mjecz sobje muszisz wukuc
1403 33|               Njicht cë jich nje dô. A jak będzesz mjoł mjecz i
1404 33|              na krolevskjim wotroku. A navetk movë cë nje wużiczeł
1405 33|            przejacelską tobje duszę. A nje dej vëgasnąc wognju
1406 33|            woczë dozdrzec nji mogą". A kjej tak vjerzëc i robjic
1407 33|         bjedni ludzkji wobrechunkji. A jednak sę tak dzeje na drodze,
1408 33|            żije. —~Tak movjił ksądz. A mje sę zdovało, że naju
1409 33|             sę podnoszô v gorę veżij a veżij, żebe słova te sę
1410 33|            wodpoczivała na Zoborach, a jô nje mesloł wo vędrovce
1411 33|         wodbjeżoł njevjelgji czołen, a v njim panna KIema. Kjej
1412 33|            vjosłem rozgornjała vodę, a złoti vłos dlugji jak snop
1413 33|               co sę na svjece dzeje. A te novjinë coroz przëchodzełë
1414 33|             ve Vjelu zamilkłë zvonë, a lud dreżoł, bojącë sę karë
1415 33|          dnja słuńce zaszło krevavo, a wogjiń na njebje kłodł sę
1416 33|           czetoł won svój brevijorz, a jak noc sadła pod drzevami,
1417 33|             i zaczął movjic pocerze. A kjej jesma zeszła na noc
1418 33|            że sę zamikelë v chatach, a po drogach le ptoch i zvjerz
1419 33|          jakji godzenje sę zapolelë, a v jakji zgasną? Vszetko
1420 33|           Ducha. —~Znovu minęłë dnje a novjinë ze svjata szłë lepszé.
1421 33|             nje vëbjijała vsi całich a nad nasze jezora vcale nje
1422 33|             jak Trąba naju wodszedł, a ksądz gvesno woczekivoł
1423 33|            Ju kose zvonją na polach. A mje jesz bëc przed svjętim
1424 33|             Beło to pravje v połnjé, a ma dojadała wobjadu pod
1425 33|        povjeszoné wukosno zvjercadło a naprocem jimu durę v drzevje.~
1426 33|             z jizbë — rzekł ksądz  — a woboczisz cos.~Jak jô przënjosł
1427 33|            nę vjidną plamę na place. a jô wuzdrzoł v njim wodbjijająci
1428 33|           jizbë won dorobjił z deli, a wokjennice do tego, żebe
1429 33|              przë lukach ku Zoborom, a jô przë wognjisku nad zvjercadłem.
1430 33|         vjidzę:~Vodą mjedze Zoborami a nami bjeżoł czołen dużi.
1431 33|            ruchnach robjiło vjosłami a trzeci stojoł i trzecim
1432 33|               że wonji naju szukają. A ksądz sę do mje wobroceł:~—
1433 33|            Ti wod Zobór naju najadą, a ti wod Plęs pjilują, żebesma
1434 33|  przesladovce tupją i sę navołivają, a czim dłużij, z tim vjększim
1435 33|         przeszla bez żodni przigodë, a reno, kjedesma wodecknęła,
1436 33|              jeden dzeń i jcdna noc, a tu njiżodnigo znaku wod
1437 33|            granjé. Zaro mje ruszeło: A może to Trąba?~Za długą
1438 33|           jem, be ksędza poceszëc.~— A zdrój vodë płinje v naszim
1439 33|         jegomoscë harbatę wugotovac. A wonji choba przez mjesąc
1440 33|             njebo pobjegło chmurami, a njim cemnô stała sę noc.
1441 33|          Voda stanęła, jak v baliji, a po nji bąblami grzechotałë
1442 33|            vekłesma długo rozmavjac, a lepji rzekłszë: ksądz mje
1443 33|     wopovjodoł z dzejóv kaszubskjich a jô pitoł i słuchoł.~Ale
1444 33|         wudbała, jesz żdac na Trąbę, a jô nje czekającë szedł i
1445 33|              worędzë nje będze mjoł. A że won chce do naju, tego
1446 33|             zmovje z niini rebokami, a ti go v taką pogodę podvjezą.~
1447 33|    wurzasnjijta sę! To le jô, Trąba, a njiżoden topjelc abo przebrzedłi
1448 33|            mu bełë przëlgłé do skorë a z njich cekłë całé strużkji
1449 33|            njemové ribkji v jezerze. A jak sę czego mocnigo nje
1450 33|           vęgli do pjecka v kuchnji, a jô je dmuchoczem rozżolę.
1451 33|             To nje dô njiżodni łunë, a cepło sę stanje kol wognjiska,
1452 33|            ruchna z grzesznigo cała, a Remus mje wob ten czas v
1453 33|             roz pocignę z ti flachë, a mom nodzeję v Bogu, że krev
1454 33|              cepło ! Pojma do jizbë, a të przënjes varu, co sobje
1455 33|    rebackjich vsach ju sę rozgodało, a muszoł chto z njich podsłuchac,
1456 33|             do vsé. Ten mje pitoł:~— A dokąd to?~— A do dom! —
1457 33|           mje pitoł:~— A dokąd to?~— A do dom! — rzekę.~ I na tim
1458 33|            so z panną Klemą wudbała, a v Koscerskjich Vdzidzach
1459 33|              jesmë jim wuńsc chcelë. A jak sę do nas dostelë, tej
1460 33|              mogł na wodlev pitac:~— A pocuż va strzelota, kjej
1461 33|              won uwobezdrzoł nokoze, a tej mje pogrozeł:~— Të ptoszku
1462 33|         puszczę! Bo dlo tich tam tak a tak ju nji ma retunku. Boczë,
1463 33|          retunku. Boczë, za dva dnji a nopozdnji za trzë, nadińdą
1464 33|           Trąba. — Bo jô so wuvożoł: A chtuż jich tam vje? No,
1465 33|              doka deszczovô na vodë, a vartorz z brzegu Zoborskjigo,
1466 33|           Ale jô jem słabi człovjek, a mocną v pjęscach mom bjałkę.
1467 33|            cvjardi talarë, na mje:~— A të, povsënogo, pjijoku njicpoti!
1468 33|          Smjeją sę z njego. Tak i jô a navetk ksądz smjałasma sę
1469 33|           gorë i tile z dołu nabroł, a krom tego tile strachu przeszedł,
1470 33|               że to babskji bojanjé. A Remus mô tam prożną durę,
1471 33|             Ale Trąba dodoł cecho:~— A jutro jô spenetruję vszetkji
1472 34|             Krauzego puscilë na volą a pastora Krauzego arasztovelë.
1473 34|             pękł vëstrzoł ju bliżij. A za kjile pocerzi vjidzałasma
1474 34|            Klema, vesokô jak krolovô a pjęknô jak anjoł. Z daleka
1475 34|          smjała sę jak dzevczę młodé a na brzegu ju vjitała naju
1476 34|              jego drogji są pjisané, a moja droga wod vaszi sę
1477 34|          kjej njeprzijocele szoleją, a cholera kosi ludzi na naszich
1478 34|            talara na granju zarobjił a na dregji dzeń go tam v
1479 34|            pjętrze provdzevi pokoje. A ruchna przënjesę wod żeda
1480 34|            won lubji jednigo vëpjic. A kjej go naszi gburzë v pańskji
1481 34|             jesz naceszëma sę sobje, a jutro Trąba mje veznje mjarę
1482 34|            że jim koscołë pozamikelë a vkoł njich zaraza i gorz
1483 34|          ksędza proboszcza ve Vjelu, a żeli jego volô, to ze vschodem
1484 34|            Szvedzkji, za njim Glonk, a dalij, jak wokjem dozdrzisz,
1485 34|     dozdrzisz, vodë i bjołi brzegji, a na brzegach rebackji sprzęt.
1486 34|              chatami szerzi sę pustô a za pustą las. Na lasu chdzes
1487 34|             wod czołennigo vołtorza.~A kjej zvonk zagroł, nabroł
1488 34|             koscele dzis worganjistą a jego trąba worganami. Stojoł
1489 34|           bjołé i vodë i lase grałë, a nje le som won bjedni i
1490 34|         pjilovoł na dzekjigo zvjerza a rebok nocą przë polącich
1491 34|            vodą czołna. Porę chvjil, a ze za nortu Kozłovca vëbjeżeł
1492 34|          jeden z rebackjich czołnóv, a rebok stanąvszë v dzubje
1493 34|              Czernjik nogę postavji, a mój druch Remus vje też.
1494 34|              mjoł wurodę jak stolim, a ksądz beł strzedni vjelgoscë,
1495 34|              podarovoł svój płoszcz, a won so na tę worądz vąse
1496 34|         kupjimë nové wod żeda Bluma. A chocbe wob drogę do Korsina
1497 34|             njedalek Cisevjô zdrzimë a v chmurze kurzu tirzi vjechrzem
1498 34|           Jachoł nom prosto v woczë. a jak nanekoł krotko, scignął
1499 34|            jô jezdem muzikańt Trąba, a chvała moji grë napełnjô
1500 34|             pokozoł i beło dobrze.~— A vë, chto vë takji? — rzekł