Chapter

1501 34|             je gbur Formela z Łebna, a detkóv won mô dosc tile,
1502 34|              tero do mje szandara. — A to szkoda, bo po vaju jak
1503 34|       moglëbe ludze do njeba vłożac. A jô szukom ksędza Krauzego,
1504 34|            beł, co tam ludzi burzeł. A może va też tam beła? Nolepji
1505 34|           nocach, chdze kula padnje. A kjejbe vama sę dostało,
1506 34|           vezdrzoł na mje i rzekł:~— A chtuż vë takji?~— Won vom
1507 34|             jak to movją, tovarem.~— A chdze są te jego tovarë?~—
1508 34|          mjimo nas i zavrzeszczoł:~— A jidztaż na złomanjé karku!~—
1509 34|              Robotë lero beło vjele. A vjeczorem, choc woczë nama
1510 34|       gvjozdach tak beło namjenjoné. A jednak lepji może be beło,
1511 34|              Pon Bog cë nje wużiczeł a godka tvoja je smjesznô.
1512 34|               Jidz! Dobędzë szczescé a dobędzesz, bo mosz zopjis
1513 34|     dobędzesz, bo mosz zopjis wojca. A jô, täk pchani z dvuch procemnich
1514 34|         sobje. — Pomogę ve żnjivach, a tej znjiknę, jak żid po
1515 34|           spac, bo dzeń je do robotë a noc do spanjô.~Kjedem sę
1516 34|              zajiscelë taką novjiną, a czężor naju nje wopusceł,
1517 34|           sodze njemjeckjigo ksędza. a nasz bezpjeczno zajachoł,
1518 34|        skarnjach szkleła takô pogoda a woczë mu sę tak szelmovsko
1519 34|            wotucha napełnjiła serca. A won zaszedłszë na posodłovjé,
1520 34|          wodstavjic jaż do vjeczora.~A Trąba vjeczorem tak povjodoł:~—
1521 34|              tam go puscilë v drogę. A na tim samim vozu skrępovanigo
1522 34|          pożrą z jankorkji i vstidu. A jô, żelim ze smjechu nje
1523 34|           zaru Rezemu, co sę svjęci. A kjej jem mu povjedzoł, że
1524 34|         vëpjiją, njick nje pitającë, a jô też nje pitom wo zopłatę.~
1525 34|             ju woddzękovoł z ksędzem a furmonka zajachała przed
1526 34|            sobje do szklonkji pjiva, a jô zdrzącë na njich, przëboczeł
1527 34|              zaczął jem sę jiscec:~— A żebe mje jęzek wuschł! Cuż
1528 34|            Pastor Krauze z Krolevca! A lamańt tego katolickjigo
1529 34|            Tej wobroceł sę do mje:~— A të, bratku, pojle z nami,
1530 34|            jadę prosto z Krolevca.~— A chdze vë tak wokurzilë svoje
1531 34|       tuteszich ludzi snadno zdrovjé a może i żëcé vëzbëc. — Tero
1532 34|           szandarę pitającim wokjem, a ten mu kjivnął. Tak nen
1533 34|          pamjęcë pomożemë. Pożdejle! A vë, Hochvirden, znajece
1534 34|          vpakovelë na voz do ksędza. A ten, jak Formela. ksądz,
1535 34|     zrabovelë?~— Konfiskované!~—Aha! A tero won vzął furmonkę i
1536 34|          vozu v całi chvale svobodë, a dregjim wokjem na pastora
1537 34|           ksądz, zeskoczeł na renku, a szandara nje chcoł mu pozvolic
1538 34|        korunje złotich vłosóv głovą. A jô leżoł chvjilę zdrevnjałi.
1539 34|             sę na pjersach rozpjęła, a pod nją szkleł v sluńcu
1540 34|         szczescé rożovim paluszkjem. A jô beł wudbë, że te dvjerze
1541 35|              żes të z bjednigo stanu a wona pańskô corka?~— Nje
1542 35|           Trąbo, jô wo tim nje zabeł a tvoje mesle jidą zbłądzoną
1543 35|              njechcę vjęcij vjedzec. A rzekę cë co jinszigo:Poj
1544 35|          lodu. Zrobjisz dobri hańdel a jô naceszę sebje i drugjich
1545 35|              Tobje mô bjałka zadané!~A kjej jô njick nje wodrzekł
1546 35|              cebje za szkoda, Remus. A żeli sobje som radë nje
1547 35|             wumje, njiż jinszi ludze a navetk njiż doktorzë z mjasta.
1548 35|              na nję nji mogł zgarac, a ju po szterech tidzenjach
1549 35|            gropku z żolącimi vęglami a wona cę zelami wobkodzô,
1550 35|             amen"  całi ceremonjiji, a bez njego njic le sadnąc
1551 35|           wob ten czas nje zapadnje, a jô przechodzeł częższi terminë.~
1552 35|            ze sobą. Muszoł jisc som, a jô wostoł v moji jizbedce
1553 35|            ta cenjô v mojich woczach a za nją pełna krevji i teskni
1554 35|          Strumjanną smjegji spłinęłë a zemja wobeschła, vzął jem
1555 35|             vszeskjich stron svjata. A kożdi z njich mô głovę pełną
1556 35|         znaczëc jich vłodzę na morzu a ne wosce v jego ręku vłodzą
1557 35|            rebë z Hele i ze sztrądu. A na Targu Kaszubskjim vjidzoł
1558 35|         pogodoł, ale Trąbë nje beło, a godkę moję: — chtuż be ją
1559 35|           ksądz Päveł mje povjedzoł, a przedtim na pustkovju njeboszczik
1560 35|         marmurovi mjoł sztołt trumë, a jô przë njim wukląkł, be
1561 35|         Takji żol mje scesnął serce! A mesle mje woblotałë głovę
1562 35|       pitanjć: Vorto cze Njevorto? — a ku reszcc jô bjedni Remus
1563 35|         stari z bjołą głovą koscelni a jesz vjększi zrobjił na
1564 35|              wosmëdzesąt na plecach, a krotko poł sto lôt służę
1565 35|            Svjętą na taką jintaceją. A të bjedni, jak vjidzę, chcesz
1566 35|           wobjął mje rękoma za sziję a nji mogł sę żodną mjarą
1567 35|              żodną mjarą wuspokojic. A jak sę do voli vëpłakoł,
1568 35|              cë jesz rzekę: Njedługo a ten marmurovi kam z przed
1569 35|            njick, le dzeń namjenjił. A jô pochvoleł Boga i szedł.~
1570 35|              bom go vëzbeł wob drogę a navrocëc nazod po novi nji
1571 35|           mje porvac ze sobą chcałë, a jô rozumjoł, że to znaczi:~—
1572 35|             za krza: Vąsaté, brodaté a na plecach mjało voruszk,
1573 35|  Żarnovskjigo klosztoru i jem zgodł. A tero jô ce mom i poza te
1574 35|        przënomnji z ludzami dogadac, a mje njichdze nje rozumjelë,
1575 35|          Łebë v Mjirachovskjim lese, a ksądz Paveł na Glonku mje
1576 35|            Trąba chvjilę przemiszloł a ku reszce rzekł:~— Remus,
1577 35|           pjerszi stopjeń do pjekła. A tam na zochod wod jezora
1578 35|             tam do sodze dostanjesz, a jô z tobą. Cobes të tam
1579 35|          gorë, wusmjerconigo głodem, a zeszedł bes ze svjata bez
1580 35|     Vilhelmje jô jesz grac potrafję, a tańcovac za notą mojich
1581 35|    gospodinje. Pomału kanęłë żnjiva, a Trąba njeroz na klepjisku
1582 36|     pjoskovatą pchoł jem svoję karę, a Trąba vëdobivszë skrzepjice,
1583 36|             grac, maszerującë drogą, a jô derdoł slode z moją karą.
1584 36|         naprocem woczu chmura kurzu, a czim krocij, tim veraznji
1585 36|          chterni sedzoł pon v latach a na procem jimu młodi człovjek.
1586 36|             Jidę wod krziżovich dnji a mój kamrot jesz dłużij.
1587 36|              mój kamrot jesz dłużij. A zaszłasma jaż v ten dalekji
1588 36|              tego człovjeka na kozeł a jego pakji vezmë na voz.
1589 36|             jego pakji vezmë na voz. A va — pokozol na Trąbę i
1590 36|            jich zaproszô na goscenę, a të tu mje będzesz głupstva
1591 36|             Tak ma vzęła sę i sadła, a pon kozoł vëcąc konje. Wob
1592 36|              sę to, co ju wumarło.~— A vë chcece naju v takjim
1593 36|    szperetusu, njiże v njim wutonąc. A to gvoli wutropjenju z moją
1594 36|         vezdrzoł na mje i sę pitoł:~—A czimu ten tvój kamrot njic
1595 36|         stronach stojałë dużé drzeva a z przodku na nas patrzeła
1596 36|              jedni stojałë dva łożka a v dregji stoł, krzesła i
1597 36|              mną v sodzë postąpjilë.~A Trąba rągoł też:~— Żebe
1598 36|      przënjosł służka jodło i szedł. A ma, jakżesma sę najadła
1599 36|            won naju wotrzimô wob noc a jutro nas pusci v drogę.~—
1600 36|           jutro nas pusci v drogę.~— A jak nje pusci? — rzekłTrąba.
1601 36|        wuzdrzoł jem żodni Bożimękji, a tu nji ma anji kropelnjiczkji,
1602 36|         chdze ?~V tim naszedł służka a z njim młodi człovjek, chternimu
1603 36|         jisceł:~— Co za njeszczescé! A to gvesno za to, żem na
1604 36|            Derdę za rękov i rzekł:~— A vë nje rągoce?~— Jakuż jô
1605 36|        svjece! — dzevovoł sę Trąba.— A chdziż va mota tich potępjińcóv?~—
1606 36|             won sę cignje vjele mil, a pod njim je sto pjąter,
1607 36|               Ala! Tos ma tu zaszłal A cuż va z nami chcała zrobjic?~— 
1608 36|              krampë, że żol patrzec, a po krampach przińdze żeganjé.
1609 36|     rebackjigo szkuta zvracac muszą, a to baro zimko gordzelą przechodzi.
1610 36|      pjekjelnjikóv tcgo zortu bjiją, a ti jim zos wodpłocają. I
1611 36|          Trąba sę poprovdze wurzasł. A ja kvësłuchoł do kuńca,
1612 36|         brzedkjigo wo bliznim czuje, a boli ję, kjej bliznigo sę
1613 36|         pjekła vë sę nje dostanjece. A to je tam, chdze skorę scigają.
1614 36|              mo svoje vłosné pjekło. A wod pjęcset lôt i dłużij
1615 36|             ję scigac, jak ze skopa, a czasem jak wu zajka, dzevjęc
1616 36|           całą tą vipravą malżeńską. A co vë, chturen vëmiszloce,
1617 36|           tiin zaklepało na dvjerze, a Derda rzekł:~— Aha! To gvesno
1618 36|          provdze vlozł jeden czorni. A Trąba krziknął:~—To je ten,
1619 36|           ręką, żebesma szła z njim. A Derda jesz domovjoł:~—Jidztale
1620 36|            znaje le pjekjelną godkę. A ti va noprzod vëknąc muszita.~
1621 36|           Złé do mje przistęp mjało. A tej jesz v ni stodole v
1622 36|       krzikjem vëburknął nasz Derda, a tej sę na chvjilę cecho
1623 36|          żegelë szvotołami papjoróv, a znjemczonim Kaszubom scigelë
1624 36|             sę dobjijelë do dvjerzi. A Trąba na momańt woprzestoł
1625 36|             cignąc vama sę zachcało. A może na żogovkji kłasc,
1626 36|            zbjegovjisko na podvorzu, a pokąd jedni sę do dvjerzi
1627 36|              poprovdze nje są djobłë a to tu nje je pjekło?~— Chobas
1628 36|             wod dvjerzi wodstąpjilë, a Trąba vjidzącë, że jô mu
1629 36|         druch z jego pazur vëbavjił, a tej vë mje tu pjęscą łomjece
1630 36|              ve vjelgjim dzevovanju. A Trąba pravjił dalij:~— Bo
1631 36|            sę pa ludzku zovje Derda. A som djobeł beł też v ti
1632 36|         trząsł i łzë z woczu kulałë. A jak sę vërzechotoł do negji,
1633 36|          majątku i katolickji vjarë, a rodem z kręgu puckjigo.
1634 36|         jednak vjarę mają njemjceką. A nasz pon z njimi. Ale krom
1635 36|         zovją go krolem kaszubskjim. A mogłbe njim béc, bo mô dużé
1636 36|              dobra na całi Pomorsce, a tu v Sorbsku mô svój pałac.
1637 36|       żodnich senóv, le jednę corkę, a ta je vjęcij duchem, njiż
1638 36|     człovjekjem. Pjęknô je jak anjoł a ludzom njick złego njezrobji,
1639 36|              kulavô kaczka do dvoru. A dvornjik smjoł sę i rzekł:~—
1640 36|            ludzami ze svojich stron! A możebesta sę ze mną czego
1641 36|              serca! — rzekł Trąba. — A żeli vasz poczestunk będze
1642 36|              żebe voze nje rumotałë. A vë robjilësce vaszą trąbą
1643 36|              żëcô dostclë do pjekła, a będzece też trzoskovelë
1644 36|              duchë po pałacu chodzą. A panjenka nasza vpodô v krampë
1645 36|          barzo kochô lud kaszubskji, a wobrazivszë go, zrobjilëbesta
1646 36|             dostoł i vezvoł do pana. A Trąba, choc nji mjoł chęcë,
1647 37|             jimu pjerse przëkrivała, a jak jem sę jimu przëzdrzoł
1648 37|              bo je to dobri Kaszuba, a co vjęcij, pjisorz i poeta
1649 37|            podoł nom rękę i pitoł:~— A tero povjedzta: zkąd vaju
1650 37|         vëbavjenjé zapadłich zomkóv. A mje won rzekł, że chce zvjedzëc
1651 37|            wurodzenjô skażoną godkę, a po njemjecku godac nje potrafji.
1652 37|         vezdrzoł z wuvogą i rzekł:~— A z jakjich va stron, bracô?~
1653 37|              wopovjadac dokumantnje, a kjej skuńczeł wo naszich
1654 37|              vjele starszi njiże të, a moja głova njestrzimje mocnigo
1655 37|          pjechti nje przevandrujesz. A chocbe cę nogji przenjosłë
1656 37|              jicli jinszé zvjerzęta, a ludze jich do negji vëtępjilë.
1657 37|         Kaszubji jesma timi żubroma, a v tich stronach jô, pon
1658 37|          rozumjeją godkji starszich, a ze starszimi pudze wona
1659 37|           vaju możni panovje vëmerlë a v jich mole veszlë Njemce,
1660 37|         gburóv trzimają rzecz vaszą. A gbur to mur! Ale tu wu naju
1661 37|             jak wostatni pon wumrze, a tim jô jezdem. I dlotego
1662 37|           dvjerze do dużi dvornjice, a jô stanął pełen zdzevjenjô.
1663 37|         patrzi.~Zavstidzeł sę Trąba, a pon szedł dalij i wodemknął
1664 37|            sznura zasłonë wodemknął, a jô tero wuzdrzoł v pełnim
1665 37|           rząd portretóv i pitoł:~—  A vjesz të, chto to z tich
1666 37|            Ale jô tcgo nje vjedzoł. ~A pon rzekł:~— Ko të, żelim
1667 37|        chccsz vëbavjic zapadłi zomk. A jednak nje vjesz, czije
1668 37|          vizerunkji na tich scanach. A cuż wodpovjedzą ti, co po
1669 37|              go pochovelë v Wolivje, a va tam jesz żijeta przez
1670 37|             przodkach i jich dzejach a na njich wuczą svoje dzecë
1671 37|            not, bo je noszą v duszë, a jich żijącé pokolenjé je
1672 37|             z minjonich dovno czasóv a v njevjadomo przëchodni
1673 37|            nas fala v rzece vëschła, a te tu pamjątkji są jak kaminje
1674 37|       pjesnje koscelné po kaszubsku. A ten, chternimu bjołô broda
1675 37|          bjołô broda do pasa spłivô, a rękę trzimjąci na Pjismje
1676 37|              vaszim vjelgjim vodzom, a przë jakjim wognjisku spominają
1677 37|              krevavjiło na te słova, a v ten som czas przëboczel
1678 37|          trzeci dvornjice, novjększi a barzo długji. V nji le z
1679 37|              vezdrzoł wostro na mje. A ve mje jakbe pjorun trzasl,
1680 37|            przëboczoł mje Czernjika. A bodej njim jednak nje beł,
1681 37|      przëstąpjic do wokna i patrzec. A tam jakbe sę dużi svjat
1682 37|              vojskjem, szłë pjoskji, a za njimi vjelgji jezoro.
1683 37|           drugji, za jezorami morzé. A tam, chdze njebo sparło
1684 37|         chvjilę cecho jak v koscele, a jak wognjistô kula zaszla
1685 37|          tich vjelgjich spanjałosci! A choc ten vaju Derda zełgoł,
1686 37|            wuczałi człovjek povjodô, a jinszt som je czorni, jak
1687 37|            som je czorni, jak smoła. A kjej ten njibe malorz kol
1688 37|              Zvadze kuntrakt pjisoł. A rovnak won to bëc nji może,
1689 37|           bełbe sę do naju wodezvoł.~A jô rzekł im sę przeżegnoł:~—
1690 37|         Czernjikjem podług wurodë.~— A vjidzisz! — przësvjodczeł
1691 37|             godzenje sę pokazac mogą a to gvesno nje za spravą
1692 37|            za spravą czego dobrigo.~—A mje sę zdaje — rzekł jem —
1693 37|             pjisze gazetë i ksążkji, a chdze jindze mjeczem vojuje,
1694 38|              kjej tu naju nje będze.~A jô rzekł na to:~— Ajô jezdem
1695 38|            zażeloł, be zaru zgasnąc. A pon pravjił dalij:~— Jô
1696 38|              do naszi prosti kapuze. A szołm wod razu przëlnął
1697 38|             to mną, jak v wogroszce, a samimu mje beło dzivno,
1698 38|      literach długji stojoł nadpjis. A pon Sorbskji rzekł:~— Za
1699 38|             mjeszczanóv straceł żëcé a kjile czężkji wucerpjelë
1700 38|           Tak jô zjąl szołm z głovë, a pon Sorbskji rzekł:~— Muszę
1701 38|              le same pjoskji i voda. A v checzach sami rebocë.
1702 38|     kaszubską le starszi jesz movją, a młodi ju jich nje rozumjeją.
1703 38|            ten przikłod starnjevkom. A to jô jim vjerzę i ztąd
1704 38|              to długo spac nje dało, a kjejjem wusnął, to snjiło
1705 38|            Społ jem długo do połnjô, a kjoj jem ju beł woblekłi
1706 38|              vłosach, cudovni wurodë a tak subtelnô, że modri żełë
1707 38|            wostatné rozgji jich rodu a krev jich ju beła vëstudzonô.
1708 38|            woczach chvjilami załisło a v jego zrenjicach żolelë
1709 38|           vjidë, cliterne szłë vstec a vstec ku pannje, sedząci
1710 38|  wozdobjonich v njevertazni sztołtë, a zczernjałô wod staroscë.
1711 38|              sztołtóv, svjecznjikji, a v njich sedzoł całi las
1712 38|          resztë vęgla krevavą krosą, a dalij wodedvjerzi łiszczałë
1713 38|             człovjek żorotni, bjedni a v ruchnach z varpu...~V
1714 38|         vesokji progji vjitają cebje a tvojich przodkóv dusze cę
1715 38|             Vstała i vëcignęła ręce. A mje vłose zjeżelë sę na
1716 38|              tvarze v cemni komudze, a jô ledvom zatrzimoł vjelgji
1717 38|           rozpłivô v pjerszi porenk, a ji sztołt i lica szklełë
1718 38|          Ceszô panovała v dvornjicë, a strzod ti cesze prożni lukji
1719 38|           njego nje spuszczoł woczu, a v ceszë rozległ sę jego
1720 38|              klasnął pjorun z njeba. A kjej jem przëszedł do sebje,
1721 38|            po zemji chadzac muszisz, a co nogorszé: służëc przegrani
1722 38|            sę, jak z marmuru vëcętô. A jak ju stanęła tvarzą prosto
1723 38|           Łeba mdze na Sorbsko szła ~A z Chołmu pjesnjô zgodë gra~
1724 38|              chorągvją Grifa bjegł, ~A jimu pozdrovjenjé słoł ~
1725 38|               chterne z grobóv żglą,~A te jak duna rozdmną sę~V
1726 38|         vznjese ksążę Grifa szczit. ~A przësągelë v jego znam ~
1727 38|            jak vartarze mocni, cechi a vdałi, stojałë dużé drzeva
1728 38|         pjosk sceleł drogę do rzekji a v rzecem wuzdrzoł głovą
1729 38|            drogę ji wodgrodzala voda a v vodze Trud i Strach straszlevigo
1730 38|              wonim wukozkom v rzece. A chtuż to jachoł na przodze?
1731 38|           trzimoł pochodnję gorejącą a v drugji mjecz łiszcząci,
1732 38|           jachoł z szołmem na głovje a z wurodë zdrzoł jak Vjitosłav,
1733 38|              buchająci z nji wogjiń. A mjecz czężkji vzevoł moc
1734 38|     krzikającô:  Njevorto! Njevorlo! A z kożdi skarupë vëszorzeł
1735 38|         karkóv i do końskjich grziv, a chdze sadłë, tam ricerz
1736 38|         mojim ręku pochodnjô zgasła, a kjej jem wuczuł, że nje
1737 38|              jem v njich letkji bat, a jô som beł jem małim pasturkjem,
1738 38|      wodvrocëc koła Smętkovigo vozu! A tu na progu tvoji proce
1739 38|            Wobudzeł jem sę na łożku, a znani mje dvornjik loł mje
1740 38|       przeszło po vszeskjich koscach a ze serca scesnjętigo wulżeło,
1741 38|              rozpjęti, be mje cucëc, a tero na pjersë moji sę szkleł
1742 38|              z njich njic knje rzekł a nomnji Trąba, wo chternigo
1743 38|             vszetko njemjeckô zaleje a Njemce svojim zveczajem
1744 38|      łiszczącimi gvjozdami na njebje a przed nami njizko mrugała
1745 38|      procemną wod zvjerzovi gvjozdë. A jô wodrzekł:~— Pudę na nę
1746 38|          krziknął Trąba. — Małovjele a bëlëbe naju pjekjelni służkovje
1747 38|      wusmjerceł nen malorz z pjekła, a jesz cebje skora svędzi?
1748 39|           pravje vstovelë do robotë, a na nasze pitanjé rzeklë:~—
1749 39|         rzeklë:~— To vjes Żarnovskô, a to vjelgji jezoro zovje
1750 39|       morskji. Płinje wona z daleka, a zdroje ji bjiją v Mjirachovskjim
1751 39|           jisc chdze go woczë njesą. A pocuż të mje vleczesz jaż
1752 39|              na njevjadomich drogach a pjoskovatich i czężkjich
1753 39|              kobełę. Ledvo wod kraju a płotno nabrało vjatru i
1754 39|        naszło połnjé. Vjater wusnął, a zevi wogjiń loł z njeba.
1755 39|         przed nocą duńsc do Kluczëc, a rebocë naju wostrzegelë,
1756 39|           dva voze sę vëminąc mogłë. A jak ma z nji zeszła i zbłądzeła,
1757 39|            vjązark czernjił sę smołą a glinjanni fachë bjelełë
1758 39|           zrobjiła sę vjedno vęższô, a co gorszigo, zaczęla sę
1759 39|            stegnje i lecoł na njego. A mesloł jem sobje:~— Pożdejże
1760 39|       chternim gvesno jezdes krevni!~A won stojoł i na mje żdoł.
1761 39|         wobrosłi krotką wostrą trovą a plachcami czorni mokrim
1762 39|            na tich vjelgjich błotach a jidze noc. Ten tam, co v
1763 39|         povjem: Nen filut Derda łgoł a rovnak movjił provdę. To
1764 39|          slode v Sorbsku beło pjekło a jeden z czortóv jego naprovadzeł
1765 39|           zemja połkła — rzekł jem.— A przedtim rozesmjoł sę smjechem
1766 39|           podpór wona ju zagrądzonô. A ma sami po kostkji stojima
1767 39|           trovë, pod nją skora torfu a pod torfem muł. V njim ma
1768 39|             za dalekjim rębem zemji. A za njim szła noc, chterna
1769 39|            Tak le przez njeboczenjé. A chtużbe za mną sunął, żebe
1770 39|             na nas jakbe z varu ropa a moklezna cekła z nas, choc
1771 39|              tę cemną noc vkoł naju. A jô czuł v duszë, że tu błądzi
1772 39|             cenkjich vjetev chrostu, a jô karę vëvroceł do gorë.
1773 39|             jak morzé tu vodë nanekô a chmurë z gorë deszczem popravją,
1774 39|            nekô do jezora Łebskjigo. A to je posle dalij na te
1775 39|         sedzoł, jô godoł z rebokami. A ti mje povjadelë, że te
1776 39|          njitkji, woprzestało padac, a vjater zacząl vërivac dużi
1777 39|           psóv wujodanjé woprzestało a ma vëstovjała wuszë, cze
1778 39|           czuc nje dô. Nje długo też a szczekanjé sę rozlegało
1779 39|            psóv z lińcuszka spusceł. A nachodzeło czim dłużij,
1780 39|      wukozkji szętoleł sę ve vjetrze a vesokji kłobuk spiczasti
1781 39|            vjelgoscë, rogji na plece a nozdrza ku gvjozdom, nekoł
1782 39|              Vłose ji czesoł vjater, a ve vjidze gvjôzd szkleła
1783 39|          cignął wogon rebji, długji, a pod jego skrzidłami i wogonem
1784 39|             żem ledvje sę przëzdrzoł a ju ji nje beło. Alem to
1785 39|           Strząsł sę gruńt pod nami, a vjelgô fala vodë przelała
1786 39|             vjidzę nizko nad błotami a daleko szętoląci sę małi
1787 39|              Przeżegnejże to, Remus! A żeli to strzimje i nje wuńdze,
1788 39|          Vëdobeł jem tede szvebelkji a potim jednę ksążkę. Przë
1789 39|                rzekł jem do sebje. — A tero, kjej cebje dom na
1790 39|           dmuchnął v rozvjané kartë, a jô za wokłodkji vesoko podnjosł
1791 39|          chiże zbliżała sę latarnjô, a za chvjilę ma vëczuła zev:~—
1792 39|           Trąbą v gromadze. Njedługo a dva vesokji cenje kanęłë
1793 39|            bo vjater jidze wod morzô a voda sę do rena podnjesejesz
1794 39|           Wutonęłabesta bez retunku. A tero pojta za nami!~ Tak
1795 39|            możesz sobje novą kupjic, a ratuj żëcé, chternigo nje
1796 40|              wodprovjelë kaszubskji, a jak më tu rzeczemë, słovjińskji
1797 40|         vaszę karę ju połknęło Błoto a połknje i vaju, kjejbesta
1798 40|            vëspjima sę v Smołdzenach a reno zavrocema do dom.~— 
1799 40|              przede mną pon Sorbskji a za njim Derda.~— Vzął jes
1800 40|              co strasznigo sę dzeje. A ma ze smjercą v woczach
1801 40|              połknęłë Łebskji Błota, a cuż won znaczi bez svoji
1802 40|        zbjeranjô jesz kulavo chodzi, a nen malorz przepodł i zgjinął,
1803 40|            rodu i ricerskjigo ducha. A znak ricerskji na tvoji
1804 40|              znak rodóv Zoborskjich. A pon vzął go do rękji i z
1805 40|          polskji ricerze na zbrojach a zvelë go ringrafem. Mój
1806 40|          znak ve vojnje na Moskolóv, a że to jego ringraf, wo tim
1807 40|          telni stronje. Zdrzë: młotk a po wobu stronach po jedni
1808 40|     mocnjejszô vënekała mje v svjat. A ten ricerskji znak doł mje
1809 40|    njeszczestlevi v godzenje smjercë a z njim zlecenjé czężkji.~—
1810 40|         vroceł na pjerse vłoscicela, a zlecenjé vëpełnjic będzesz
1811 40|            wo jich zmortvichvstanjé! A Derda, ten smjeszni i vjedno
1812 40|              Tam stoja nasze szańce, a z njich më woddobędzemë,
1813 40|              grulkę Trąbjinë, Remus. A żeli mje wob drogę do tich
1814 40|       wuscesnął za szeję, jak brata, a na woddzękovanjé povjedzoł:~— 
1815 40|          povjedzoł:~—  Bjedni jezdes a krevji ricerskji. Dlotego
1816 40|            pokąd jich mogł dozdrzec. A jak jich ju połknęła chmura
1817 40|         mjeteloka na chrzebce mojim! A chocbe to dało guz, jak
1818 40|             Żevi wogjiń loł z njeba, a z daleka trząsł vjodrem
1819 40|          kaszubskji svjat sę chovoł, a chdze novotni potomcë do
1820 40|    przeczekac njepogodę, bo njedługo a z njeba spadła fala, jakbe
1821 40|           vprzodk i rżnęło wo zemję. A jakżesma sę podnjesła, tej
1822 40|           żem stanął jak zdrevnjałi. A pjesnjô płinęła przez grzemot
1823 40|        spjevają. Rozvalëc dvjerze! — A wob ten czas przez trzosk
1824 40|             vëszedł woknem vëbjitim, a ludzom, chterni wob ten
1825 40|          cignął z całi mocë za sobą, a pokazującë na tego, co to
1826 41|              dovnigo parobka z Pustk a tero hańdlarza, chturen
1827 41|         woczoma v cudovnich vjidach. A nocudovnjejszi vjidë bjiłë
1828 41|           nosisz jak jutrznjô rożovô a vłodzę mosz krolevską nad
1829 41|       krolestvo na jezorach: jô krol a të moja krolovô!~Ale kjej
1830 41|           rokjem szedł ve vjecznosc, a jô wobchodzeł, jak dotąd,
1831 41|            Straszno mje sę zrobjiło! A nąże v nocë, kjej będzema
1832 41|            Ludzkô moc tu nje pomoże, a jô sę przëznaję tobje, że
1833 41|          rozpłakoł sę Trąba i szedł.~A i mje sę chdzeroz zdovało,
1834 41|            skrzepjicach i spjevoł:~— A vczora z vjeczora~Z njebjeskjigo
1835 41|              njigdem mrozu nje czuł, a Trąba potcevi wogrzevoł
1836 41|            drogji, bosma szła i szła a jednak Juszk jak vjidzec
1837 41|            nad jezorem Juszkovskjim, a tu le njebo i smjeg. Tak
1838 41|           sedzi gospodarstvo lesnigo a za njim droga v gorę a za
1839 41|       lesnigo a za njim droga v gorę a za nją prosté jak stoł pole
1840 41|            stoł pole v stronę Juszk. A ma tu jidzema v doł a las
1841 41|         Juszk. A ma tu jidzema v doł a las tam chdzes daleko po
1842 41|           przez nę lukę z moją karą, a Trąba przede mną skoczeł
1843 41|          całą jak złotem i małovjele a bełbem krziknął:~— Sidonja
1844 41|              na drodze do Slrzepcza. A tam v zomku Sorbskjim portret
1845 41|        Sorbskjim portret mój vjisoł, a na pjersach jô noseł Vjitosłava
1846 41|               chterni vaju retovelë. A tero przëboczë sobje, com
1847 41|            na zedlu naprocem wognja, a jô na dregjim zedlu v bok.
1848 41|          cvjardimi woczoma v wogjiń, a po długji chvjilë rzekła
1849 41|           Vjitosłavje! Małą chvjilkę a stanjesz na rozestajnich
1850 41|           Dalij nje vjidzę... Chmura a za nją pustô...~V ti chvjilë
1851 41|      wognjisku skrami, jaż na jizbę, a płomiń wognja zgurdżeł sę
1852 41|        sztołtu bjołich duchóv smjotë a vjater, chturen jim nje
1853 41|           wokamergnjenju sę rozpoleł a vjidno wuczinjił tak, że
1854 41|          czuł të, Remus?~Jô słuchoł, a jak milczenjé zapadło v
1855 41|    vëprostovała i słuchała z wuvogą.~A granjé zvonkóv coroz krocij
1856 41|        stanje! — pomesloł jem sobje, a zib mje przeszedł po plecach.
1857 41|            mje przeszedł po plecach. A patrząci v Julkę, jak wona
1858 41|            krziknęła:~— Jadze Smętk!~A ceszij dodała tak, że le
1859 41|        wodezvoł sę rągającim głosem. A beł to głos Czernjika:~—
1860 41|         Jednak roz nom vińdze słuńce a më tu stojimë na Bjołi Gorze!~—
1861 41|           njicht jinszi le Czernjik. A won do mje kjivnął głovą
1862 41|              że kurzatva woprzestała a gvjozdë vëjiskrzełë sę na
1863 41|            Beł won zavjani, njepevni a po kjile krokach ju nje
1864 41|         łiszczało smjertelné żelazo. A płenęla drogą tak spokojnô
1865 41|            mrugałë ze zemnigo njeba, a mroz cął jak żogovkami.
1866 41|      Czernjika?~Tej jem szedł dalij. A na svjece beło tak cecho,
1867 41|             jednigo lasa do drugjigo a dalij do Juszk provadzeła,
1868 41|          zdrovim rozumje jisc v koło a nje prosto? Ale nje mój
1869 41|            Tero też skuńczeł sę las, a droga szła gołim polem.
1870 41|      jakjigom so v żëcu nje vdarzeł. A jednak mje sę gorąco zrobjiło,
1871 41|              v krąg vjidzec ję mogą, a starô takô, że gvesno vdarzi
1872 41|               Jakoż to straszno noc!~A kjej jem sę vëpłakoł do
1873 41|             beło cemno. Ludze spelë, a navetk psë pochovałë sę
1874 41|             zaklepoł jem ve dvjerze. A kjej sę wodezvelë, wodemknął
1875 41|         Remus, tak po nocë vanożisz? A może të sę tu chcoł też
1876 41|             chojną v polu trup leżi. A ten, co mu smjerc spravjił,
1877 41|        smjerc mojigo vjernigo drucha a tero tvój przijacel, kruk
1878 41|       kopnęlë i drogę mje zastąpilë. A szołtes, wu chternigo na
1879 41|              won tu sedzi i pracuje. A że to tak długo jaż do pozdni
1880 41|        szeptac z litoscą i rąganjim. A szołtes mje mjiłosernje
1881 41|        głovje. Njechle przińdze lato a won wodtajô.~I zaczęłë sę
1882 41|             krokóv v smjegu zagjinął a chatë jak nje beło, tak
1883 42|       Grzebovem i Lizokami. Njedługo a kanęlë szołtes i szkolni,
1884 42|          woborë, vrobel vëjodô kłose a navetk szarô gapa żevji
1885 42|             żevji sę z naszigo pola.~A Trąbjinô tero zaczęła:~—
1886 42|             Trąbjinô tero zaczęła:~— A czijesz to je słuńce, co
1887 42|               co vom żetka dogrzevô, a czijeż to deszcz i rosa,
1888 42|          koscele dął na chvałę Bożą, a vjedno bez zopłatë, bo wu
1889 42|              cvjardo v soloku sedzi. A tero besta nje chcała go
1890 42|             sę gvesno nje spodzevoł, a të ji nje żądosz!~Ale mje
1891 42|      vezdrzoł na mje z vątpjenjim:~— A mosz të tile sposobu? ~Na
1892 42|       kjerują, mje samimu na wurzas, a v ti valce straceł jes żëcé.
1893 42|              na zedlu przë wumarłim, a przed duszą przechodzełë
1894 42|        naszigo v gromadze vanożenjô. A kjej wonji tam v jizbje
1895 42|          bivszë całą vłosnoscą zemji a duszą Boga.~— Boczë, Remus,
1896 42|              provadzełe go do grobu, a ludzi sę zebrało jak na
1897 42|          njikomu krzivdë nje zrobjił a vszeskjim noseł wochotę
1898 42|              pjecku v moji jizdebce, a kjej wogjiń dudnjoł a mroz
1899 42|      jizdebce, a kjej wogjiń dudnjoł a mroz vëcinoł rozgji na woknje,
1900 42|         wonge ksądz Paveł na Glonku. A jô przenomnji vjedzoł, że
1901 42|         Bożomęka przëboczała mje go. A beło, żem sę chdzeroz wodezvoł
1902 42|         serca przëszła! Tak wostała, a jak beło po targu, tej sę
1903 42|           przëlnęła do mje, kobjeto?~A wona zaczęła płakac:~— Pokąd
1904 42|        wodżegnosz sę krziżem svjętim a wod bjałkji czim? — Tak
1905 42|              i kąsk smutnimi woczoma a ku reszce rzekła:~— Dobrze,
1906 42|             vesoką cenę woddac może. A może go przë sobje trzimô,
1907 42|         zebranich na wodpusce ludzi. A jô rozumjoł ji słova, chterne
1908 42|             Komu zle z woczu patrzi?~A won rozumjoł i rzekł rągającim
1909 42|            wona nalazła sę kole mje. A jak jô cignął dalij, tej
1910 42|            ze mną sę nje beło letko, a krom tego cuż jô mjoł spolnigo
1911 42|             tede gosc njespodzevani, a tim beł nasz koscelni Kojtała.
1912 42|      Człovjek nje złomje sobje gnota a vzątk mô. Tobje gvesno,
1913 42|              not bjałkovskji pomocë. A tej kożdi czuje chdze roz
1914 42|              mô doma gorę nad bjałką a vłodzę vëkonuje rzemiszkjem.
1915 42|            njicht mje nje wodvjedzô, a chcołbem cebje czim poczestovac.
1916 42|           vëpjił jednigo i drugjigo, a tej zaczął mje chvalic.~—
1917 42|              jes stateczni człovjek. A choc wonji tam ve vsë godają,
1918 42|         navetk mogą rozum zastąpjic, a czim vjęcij jich chto mô,
1919 42|             mje z boku i sę pitoł:~— A na co të svoje talarë zbjerosz?~—
1920 42|           Vjes ję tero żevjic muszi, a të vjesz, jak gburom je
1921 42|             Kobjecesko mjałobe żëcé, a gmina be sę vëzbeła czężoru.
1922 42|              gburom srodze vjidzała, a jô som movję, że ten Czernjik
1923 42|             wożenjenjô noleżą dvoje, a jô nje chcę!~Ale koscelni
1924 42|         Rzemiszkjem zvoł, i rzekł:~— A cuż të za grof, że sę tak
1925 42|        gvesno na vezdrzenjé nje jes, a vszetcë mają cę za kąsk
1926 42|              mô taką wo njego starę.~A jô wodrzekł ze smjechem:~—
1927 42|          pchnęłë na mostové poręcze, a jô z moją karą zjachoł z
1928 42|            wobronjic timu trunkovji. A won loł i loł, jaż mje sę
1929 42|              głova mje srodze bolała a jô leżoł v łożku. Ale nje
1930 42|    zvjędnjeje.~Ale ju beło zapozdze. A to vjeczné dokurczanjé ludzi
1931 42|           ale Boga va nje wobełżeta. A kjej jô dlo ludzkjich woczu
1932 42|             żebes mjała z czego żëc, a jô jidę v svjat!~Wona z
1933 42|             tim beła barzo spokojnô, a jô szedł z karą. chdze mje
1934 42|    Gromnjiczni jô sę ruszeł v svjat, a Svjęti Jan sę zbliżoł i
1935 42|              szukac zapadłich zomkóv a bjałkę kochaną doma wostavjic!
1936 42|     czervjonô chmura woczë pobjegła, a jô vzął to straszedło v
1937 42|         vonji sana, vlecoł do jizbë. A jô czężko wusodł na zedlu
1938 42|             przë takjim vjidovjisku, a czim jich belo vjęcij, tim
1939 42|              i rechunk je vërovnani. A tero poj ze mną! Jô vaju
1940 42|            Njebój sę i poj do jizbë. A vez ze sobą tich ludzi ze
1941 42|         rozumjec, jesta va za głupi. A żesta z pjekjelnim podstępem
1942 42|            do dvjerzi i povjedzoł:~— A tero z drogji pracharstvo!
1943 42|          vëbavjenju zaklętigo zomku. A jego drogji nje są vaszimi
1944 43|          sobą czężkji postanovjenjé, a wutropjenjé, chternem przeszedł
1945 43|             i mjod vonjiłë nad zemją a vesoko skovronkji spjevałë,
1946 43|              lasem jô vëszedł v pole a z pola znovu v las. V lese
1947 43|              i vszeskjimi gvjozdami, a jô legł na tim samim molu
1948 43|       Zoborom, vjidë Lipë i Rebokóv, a czuc sę dovało szczekanjé
1949 43|              vjosłovała ku Glonkovji a ji postavnô wuroda i cudné
1950 43|      długjigo czasu vszestko gotové.~A kjej jem na nją vezdrzoł
1951 43|              i woddała go płominjom. A mje sę ji srogji żol zrobjiło
1952 43|            vłose wo svjece zaboczeł. A wona wo mje sę sparła i
1953 43|          przëkreła svoje cudné lica.~A jak sę vëpłakała wod serca,
1954 43|               co sę na svjece dzeje. A vjédz, że jô jedinô jezdem
1955 43|          szlachem zveczajnich ludzi, a prziczina tego, że ma jezdesma
1956 43|             i rozmjiłovoł sę v njim. A jak wono przëjachało roz
1957 43|        wostało samo ze svojim sinem, a ten beł prawojcem nas, Zoborskjich.
1958 43|              rodu Młotkóv ze Sorbska a zarazem znak rodovi Zoborskjich
1959 43|            drzevami na njebo i vodę, a chvjila nom nje beła njigde
1960 43|          kraju i patrzała na jezoro. A kjej chdze daleko kanął
1961 43|             Knjeji. Ledvjem wuzdrzoł a vszestka krev mje do serca
1962 43|             ludze provadzilë vjosla, a czołen bjeżoł tak chiże,
1963 43|           tak chiże, że ledvje kanął a ju zgjinął za wostrovami.~
1964 43|            ju zgjinął za wostrovami.~A dzevczę zdrzącë mje v woczë,
1965 43|         smutk srogji mje zaloł duszę a strach njeznani przed dzisem
1966 43|           głębji vërzucô na vjechrz. A jak minje, to brzegji i
1967 43|               Nje minęło poł godzenë a na svjece zapanovała noc,
1968 43|         trząsł sę i zemja sę sepała, a cemnjicę, v chterni ma sedzała
1969 43|              chdze człovjek wumjerô.~A burzô na dvorze, bjicé pjorunóv,
1970 43|         wognje nom v woczach stanęłë a woboje nas podrzuceło v
1971 43|     drzemjącé przode na dnje jezora, a tero zbudzoné burzą i grzemotem.
1972 43|             procem bjijąci mocë vód, a z pocerzem cechim na wustach
1973 43|               Ledvje te sę wodemkłë, a vjid straszni zaloł nas
1974 43|           trzimającë sę v remjonach, a valë jezora v nas bjiłë.
1975 43|            nas bjiłë. Zemja pod nami a posova nad nami dregałë
1976 43|            chvjilë chcałë pogrzebac. A ma nje vjedzała sobje radë.~
1977 43|             Przëtrzimej, mój drogji, a jô vëleję kjijonką vodę
1978 43|           naju, jak v gorku z varem, a czołen skokoł, jak koń,
1979 43|     procemnim kjerunku. Vëjim vjosło a jô czołen zavrocę.~Wod jednigo
1980 43|          voda nas nje znjosła bliżij a bliżij ku Zoborskjim brzegom.
1981 43|   smjertelnigo njebezpjeku.~Njedługo a przed nami kanęła vjelgô
1982 43|             sę krom voli zatrzimała, a jô pitoł:~— Dokąd mje provadzisz,
1983 43|             będze panem na Zoborach, a jak dorosnje. ringraf nasz
1984 44|       starszi z ludu svojich ksążąt. A kjej vibor stanął, postavjilë
1985 44|        dżivné wo njich plece godkji. A kjej naleze staré kamjanné
1986 44|           wobronje svobodë ti zemji, a ludek prosti, v njevolę
1987 44|              strzod szarigo ludztva. A ti, co z ni krevji pochodzą,
1988 44|           dnja przë tich pamjątkach. A tej kaminje przemovją. Stoją
1989 44|          godzenę. Dzis, to noc cudu. A ten cud sę stanje, abo jô
1990 44|              kroczeł z povogą vjelgą a za njimi całi rząd dzivnje
1991 44|             przed njim rozstąpovelë, a won podnjosł zev i vołoł:~
1992 44|            sę na krokóv trzëdzesce, ~A va matkji svoje dzotkji
1993 44|          przërzeszoł kanję do słupa, a chłopocë jęlë spjevac:~Kanjo!
1994 44|            svoje małé spravë vjeskji a za svoje grzechë zetną kanję.
1995 44|            lińcuchu v gorę. Chvjila, a wuzdrzisz, jak na vszeskjich
1996 44|             paproc, chterną cë daję, a jak załisną wognje vkoł,
1997 44|         podnjesesz tę paproc v gorę. A żeli Bog cë namjenjił i
1998 44|             stanie wostrô, jak stol, a czestô, jak zdrój a wogjiń
1999 44|            stol, a czestô, jak zdrój a wogjiń tvojich woczu będze
2000 44|           paproc z rąk stari Julkji, a zdovało mje sę, że svjat