Chapter

   1 1 |            krevją blizkji — bo bjałkji z Kaszub bjerzą — vjidivelë
   2 1 |           chędogji budinkji, czervjoni z ceglë, szaro-zelonavi v
   3 1 |               po wobu stronach koscoła z grobóv porë ludzi kochającich
   4 1 |           Vjelgjim Moluszem, i tim, co z Pomorskji ze za granjice
   5 1 |          Svjętich v wotchłanji", "Róża z Tandeburga", "Ali Baba i
   6 1 |            povjostkę wo bjednim "Jasku z knjeji", płaczlevé i poceszné
   7 1 |         kaszubskji lubjił vëspjevivac. Z jego mizernigo vozedła na
   8 1 |           Kroli i pokazują Matkę Boską z Dzecątkjem v stanji v tovarzestvje
   9 1 |        litoscevą jałmużnę, ale chodzeł z głovą vesok podnjesoną,
  10 1 |               Kożdi gospodorz doł jimu z kuchnji miskę bulev a won
  11 1 |            drzemoł na sanje, kara jego z ksążkoma żdała na klcpjisku,
  12 1 |              stoł. Ale nje beł to stoł z deli zbjiti jak jinszi stołë,
  13 1 |           stołu wodpatrzeł znadz Remus z kratë, jaką trzimô Svjęti
  14 1 |                v lese zmestrovoł novi.~Z kurami Remus vstojoł. A
  15 1 |            svoją skażoną godką: — Bjej z Bogjem! Pon Bog mje krzivdę
  16 1 |             postąpjił sobje choba chto z dalekjich parafiji, chdze
  17 1 |             njick nje movjącë le: Bjej z Bogjem! — A jednak mogł
  18 1 |             wuvożac muszoł za straszka z kapustë, abo lesovji, stvorom
  19 1 |               vjidzałosc. Kjej chturen z njich v podzartim na woczé
  20 1 |            ludzom jidze vampsu, tej ju z rzitelni bjedë. Ko jednak
  21 1 |                je pomjeszałë na jedno.~Z pod muce pchałë sę parminje
  22 1 |           Vdarzëc sobje go mogę dobrze z timi pogubovanimi licami.
  23 1 |             długji beł do poł jikjer i z modrigo foliszu zrobjoni,
  24 1 |               jego pon mogł sę mjenjac z jakjim takjim straszkjem
  25 1 |                spjita belno przë "Różë z Tandeburga", "Alim Babje", "
  26 1 |             ceskoł je na karę do "Różë z Tandeburga", "Ali Babë"
  27 1 |               przënoszają: katarzinkji z Torunja, worzechë, pjiszczołkji
  28 1 |                le jego nogji, mruczała z njedobrim pomeszlenjim,
  29 1 |       pomeszlenjim, ale pozvoleła jimu z woboré vińsc. Kjej ju Remusa
  30 1 |               jaż sę ku reszce cofnęła z dużą tutką v pesku. Tej
  31 1 |                v pazurë i ję rozervała z vjechrzu. Terom vjidzoł,
  32 1 |          przëstąpjił i ji tutkę vërvoł z peska. Ale jak sę doznoł,
  33 1 |         rozumjoł takji słova:~— Wognje z grobóv bjija! Sovë Arimana
  34 1 |              ju zaczął jimu sę vërivac z całi moce. Won czującë to,
  35 1 |               vodë Mutłavë, na wokrętë z cuzich krajóv, na nasze
  36 1 |               nobożnich ludzi, jak won z njimi pjelgrzimovoł po tich
  37 1 |              vjększé wumortvjenjé karę z całim tovarem pchająci.
  38 1 |                całim tovarem pchająci. Z daleka go poznac beło, bo
  39 1 |              Arimanje, bogach-anjołach z vjarë starodovnich Persóv?
  40 1 |              mje, żem wod woni rozmovë z dzecinnich lôt njigde ju
  41 1 |               moje pitanjé beło: — Cuż z Remusem?~— Remus nje żije! —
  42 1 |               svoji jomë. Beł won jesz z tego szlachu szkolnich,
  43 1 |            jego smjercë pjenjędze, ale z timi papjorami nje vjem
  44 1 |         njeboszczik, kjej ju vroceł sę z vandróv i kjej mu chorosc
  45 1 |                 Na scanje vjisoł zegar z bestro malovanim blatem.
  46 1 |           szkolni wostavjił mje samigo z papjorami i starim zegarem.
  47 1 |           ludze zveczajnje pjiszą, poł z polska, poł z kaszubska,
  48 1 |              pjiszą, poł z polska, poł z kaszubska, co je smjechovjiskjem,
  49 2 |            wuczeł. Choba duch tego, co z progu drugjigo svjata vësłoł
  50 2 |               co wodrzekł: — Chcę!~Bog z tobą!~Jaką cë Pon Bog mô
  51 2 |            pasac dobetk. A jô posoł go z pomocą psa Gnjotë, chturen
  52 2 |                 A jakuż të sę, knopje, z bjedą wuporajisz i z lechimi
  53 2 |           knopje, z bjedą wuporajisz i z lechimi ludzami, kjede cë
  54 2 |               sedzoł na vesokji vjeżë. Z vjeże vëzerała krolevjonka
  55 2 |             svój przëtchła do mojigo i z nozder na mje chuchac zacząła.
  56 2 |             svoję korunkę.~Tak jô jesz z vjększą wuvogą mu sę przëzeroł.
  57 2 |               nasza, v srąb vëbudovanô z camróv, jakjich ju dzisodnja
  58 3 |                czubk jak mjotła. Jedna z tich prostich vëzdrzała
  59 3 |        povjadelë, że gbur razu jednigo z Lipna jidąci zgubjił drogę
  60 3 |               Boga Wojca zdrój płenał. Z njego bodejże vodę nosilë
  61 3 |           rzekji i sę doznej, co to je z tim zomkovjiskjem!~Ale tej
  62 3 |             vjidzec beło abo możebe co z lasa vëstąpjiło i do mje
  63 3 |             kjile krokóv v las i vołoł z rękami przë gębje:~— Poj
  64 3 |            przë gębje:~— Poj tu! —~Tej z lasa wodezvało:~— Tu! —~
  65 3 |              na dregji dzeń vzął dłoto z szaruznji pod vamps, żebe
  66 3 |               podpłinęłë, jak zogodkji z cuzigo svjata, dva vjclgji
  67 3 |           czornigo lasu.~Woczë v woczë z njimi wuczuł jem z boku
  68 3 |               woczë z njimi wuczuł jem z boku zev, chturen płenął
  69 3 |              jednak, jakbem ję ju znoł z vjidzenjô. A kjej jô na
  70 3 |          pjersach, doł vjidzec koszulę z varpu, a ta koszula nje
  71 3 |              vłose vëlożalë, jak słoma z gnjozda varblovigo. I vjidzoł
  72 3 |               Ale tej jem vjidzoł, jak z vodë ku mje dvjigałë sę
  73 3 |               mô, jak dżenja, a woczë, z chternich bjiją zeloni parminje:
  74 3 |              Nje cigną go konje. Cigło z gałązkji leszczenë roczni
  75 3 |             małi na taką robotę!~V tim z trzoskjem vjelgjim zomk
  76 3 |                zomk zapodł sę v zemję. Z krzikjem zvątpjenjô krolevjonka
  77 3 |               krolevjonka zniknęła mje z woczu, a jô leżoł jak wurzasłi
  78 3 |              vadzeł:~— Marsz! Pochadej z dobetkjem do dom a nje żdej,
  79 4 |                jô strzimję! Ale chleba z masłem jô dziso pevno wod
  80 4 |             jesz roz rzec, bo wod razu z moji skażoni godkji nji
  81 4 |               parobcë dzevovalë i jęlë z nji podkorbjac:~— Marcijanna
  82 4 |               rebë! ~Ale jô bełbem rod z njimi szedł, Tak jô mrugnął
  83 4 |                zomkovjisko? ~Smjelë sę z moji movë, a Morcin na wodlev
  84 4 |         wunjese. ~Tak wonji szlë, a jô z njimi. A wob drogę jô czuł,
  85 4 |                 żem sę nji mogł ruszëc z domu. Roz wona mje v roboci
  86 4 |              żiczę. ~— Ale vëbij sobje z głovë zomkji i krolevjonkji,
  87 4 |             kjej jich so nje vëbjijesz z głovë, chadzac będzesz po
  88 4 |              Tej jô przërechleł kroku. Z dębovi gałązë zaczęło vrzeszczec
  89 4 |            njich szła sarnjenô stegna. Z vjetvji jął vołac na mje
  90 4 |            bokjem. Ale tero jô ju czuł z njedaleka granjé vodë. To
  91 4 |                kjilkanosce krokóv vjid z modrigo njeba svjeceł przez
  92 4 |          bidlęca, przëległa do rzekji. Z ji boku vërastała grebô
  93 4 |             ludze v procesji. Kjej jem z mojigo konja patrzeł rzeką
  94 4 |           chterne płinęlë vodą ku mje. Z njich vërastałë, czim bleżij,
  95 4 |                sę v gromadze njedalek. Z tego beł jem rod i rzekł
  96 4 |               zdrzoł na mje, dichającë z vëvarłim jęzekjem, bo so
  97 5 |           smjoł sę ze szczescô. Słuńce z vesokjigo njeba tak rozsvjeceło
  98 5 |               roz na levo roz na pravo z karna, sladkovała, co gvesno
  99 5 |                kleszcz nje jidze. Łąkę z paprocą jô wobszedł, be
 100 5 |               v czornim lese! ~Chturen z vas wo krolevjonce novjinę
 101 5 |             Tak jô tam veszedł v vodę.~Z początku szła mje voda do
 102 5 |                 A kjej ji sę przëzdrzę z wuvogą, vjidzę, że mô wokręgh
 103 5 |            jistnô sostra ni jarzębjinë z przed lasa, chdzem vjidzoł
 104 5 |          nalozł mjecz, Remusku. Cuż të z njim zrobjisz?~I przemiszloł
 105 5 |              Vez i zakop go v gromadze z gronkjem, a zakop pod korunovaną
 106 5 |            rzece.~Kjej jem ju zchodzeł z gorë, tej mje njico zemnigo
 107 5 |              mjijovkę.~Jak ma vëlecała z lasa, tej jô sę doznoł,
 108 5 |           doznoł, że beło zle. Som pon z palecą, vesok podnjesoną
 109 5 |              mała chvjilkę pon vëszedł z lasa. Trzimoł won v gorscë
 110 5 |                polc grebą i nją smigoł z gorë na doł, jakbe probovoł
 111 5 |           zrobjił sę takji małi, jakbe z njego le połova wostala,
 112 5 |          wobrocającë sę co zamanąvszë, z brzuchem przë zemji i blészczącë
 113 5 |                vëc żałoblivje. Jak won z njim skuńczeł, tej won przëstąpjił
 114 5 |           Martę, corkę malą Mjichałovą z dvojokami wod trzech cliojen
 115 5 |             wod trzech cliojen jidącą. Z nją jô na pustkovju mogł
 116 5 |            dobrze rozumjała. Szła wona z dvojokami v ręce i vołała
 117 5 |              dvojokami v ręce i vołała z daleka:~— Jemus! Jemus! ~
 118 5 |             njijak wuleżec. Tej jem so z bjedą pomogł na nogji i
 119 5 |          Głovnich".~Jak Marta wodeszła z prożnimi dvojokami, tej
 120 5 |              zchovało za lasem i cenjô z lasu vëchodzeła na pole,
 121 6 |              na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął chodzëc na
 122 6 |               kjile vjeczoróv vërzinoł z klocka grabovigo.~Jak wona
 123 6 |             klocka grabovigo.~Jak wona z varząchevkji le rączkę v
 124 6 |               njim przëszła Marcijanna z bochenkjem chleba i gronkjem
 125 6 |             młodi v gorę!~— Czas, żebe z tich dzeci ju katolikóv
 126 6 |               tego Remusa. Wutropjenjé z tim knopem! Zje za dvuch
 127 6 |            njick nje vjidzec. Dziżanga z njego, ale woschłi jak pesternjok.~
 128 6 |              mô, jak postronkji. Będze z njego parobk, jak sę noleżi.~
 129 6 |           Chtuż sę sadnje pod mjedzą i z porvoza mleka wudoji? A
 130 6 |              vënekô mu te głupi vergle z głovë.~— Spravjedlevą mosz
 131 6 |                  A moję Martę jô poslę z njim, choc wona mô rok jeden
 132 6 |               dzecë chodzą v gromadze.~Z tim wonji kavałk mojigo
 133 6 |              njebo vjeczné! A mjoł won z nami dzecoma bjedę, mjoł.
 134 6 |              jô sę chiże nawuczeł, ale z vëmavjanjim mjoł jem vjele
 135 6 |          smjelë sę, jaż koscoł dreżoł, z moji vimovë. Ku reszce navetk
 136 6 |            Beła to moja pjerszô ksążka z wobrozkami, chdze na pjerszi
 137 6 |            kjej nen całi stvor vëszedł z rękji Boskji, jak nové szklącé
 138 6 |              jak nové szklącé norzędzé z ręku mestra, jaż woczë sę
 139 6 |           podała? Przez to jich woboje z raju vënekelë. Anjeli ze
 140 6 |                że bjałka, bele chcała, z chłopem vszeskjigo dokoże.~
 141 6 |                domu njevole, i v pusti z kaminja klasnjęcim palece
 142 6 |               wobjecani. A som Pon Bog z njim godoł na gorze Sinaji!~
 143 6 |              jô so przeboczoł, kjej sę z moji godkji vëszczerzelë.~
 144 6 |          godkji vëszczerzelë.~Novjęcij z vszetkjich wojcóv Zokonu
 145 6 |              jak jô, lvu vërvoł jagnję z gordzelë a kaminjem z puszczovkji
 146 6 |           jagnję z gordzelë a kaminjem z puszczovkji zabjił wopocznigo
 147 6 |              so, Remus, zrobjisz też i z nji Golijata wubjijesz.~
 148 6 |                jak wopoka. Tak jô zjął z głove kłobuk i kjivoł njim
 149 6 |             rzekła:~— Na drugji roz jô z tobą brodem nje pudę, bo
 150 6 |             straszno.~Wodnąd jô muszoł z nją vjedno jisc vedle jezora.
 151 6 |             vedle jezora. Vrocivszë sę z nowukji na wobjod, do podvjeczorku
 152 6 |              mje volą, żebem są wuczeł z Martą katejzemu i Historiji
 153 6 |               Marto, jezdes Rebeką, bo z bęboruszkjem przë studnji
 154 6 |               vëmiszloł i kozoł mje sę z tego spovjadac. Ale na tim
 155 6 |              won ję beł gvesno vënekoł z pjeca na łeb.~Ale Marcijanna
 156 6 |              spori jak kłonjica, grubi z kuńca, jak pjęsc dorosłigo
 157 6 |            njeszczestlevô Marcijanna i z njim do mje skoczeła. Vjedzoł
 158 6 |              vjekovoł. Jak wona na mje z njim, tak strzonkjem trzasła
 159 6 |         cesnęła go na zemję i vëburkła z jizbë. Ale przez dvjerze
 160 7 |         vëpuscilë ~i jak Remus valczeł z Golijatem i na njim dobeł. ~
 161 7 |                knopa za lasem, jak won z rozczepjonigo kjija kamiszkji
 162 7 |               doł svoję strzelbę i mje z nji strzelac nawuczet. Tej
 163 7 |           svojigo Golijata.~Ale njimem z njim przëszedł do rozpravë,
 164 7 |                Bog cë go zesełô, żebes z njim sę bjił,~Kjej jem so
 165 7 |           Ledvom to v głovje mjoł, jak z gorë njico zaszumjało i
 166 7 |                 Tec to beł nen Straszk z gorë, com go przez wokno
 167 7 |              nje klepoł za stodołą, le z Absalonem stojoł przë stanji.
 168 7 |                vëtchnął svój żadni łeb z lukji spikrzovi i sę zaczął
 169 7 |               gładkjich. Tak jô vëbroł z njich pjęc, kożdi tak dużi
 170 7 |            małi Remusu, chcesz bjic sę z Golijatem? —~Njebo pobjeglo
 171 7 |            czas takji po bjitvë słuńca z chmurami dołem jezoro szło
 172 7 |                 jakbe vojska szłë gorą z chorągvjami i trąbjenjim.
 173 7 |             jego konja, tej jô zesunąl z mjedze, przeżegnoł sę i
 174 7 |        verzasła sc cebje, jak Lucepera z pjekła. Straszkas domocigo
 175 7 |             pjekła. Straszkas domocigo z jego krijovkji vëpusceł
 176 7 |              przemjerzałi wuczinkji jô z tobą bjic sę będę v Jimję
 177 7 |            Boskji, be cę wukarac. Zlez z konja i vëcignji tvój mjecz,
 178 7 |           Bosoku! Zińdzesz të mje zaru z drogji? A nekej chiże do
 179 7 |           zgnjiło fategovac sę i zlezc z konja dlo takji mizerni
 180 7 |                kruszkji vëtrząsł. Bjej z drogji,pestko,i nje żdej,
 181 7 |              choc të do mje na konju i z mjeczem, to jô cę rozcignę
 182 7 |            długji, jimu sę najezełë, a z pod njich zabjelełë kłë,
 183 7 |              czas!~Tak jem chize vëjął z torbë jeden kamiszk gładkji,
 184 7 |              konja. Srogji grzem nekoł z drogji v las, rëczącë:~—
 185 7 |            Zaczęła sę pobjitva Reniusa z Golijatein! Pobjitva! Pobjitva!~
 186 7 |              Tede wodezvałë sę leżjesz z vjększim i strasznjejszim
 187 7 |             zemję, jaż jęknęło. Szabla z żelaznim trzoskjem wuderzela
 188 7 |              vëdobeł jego długji mjecz z pochvë, sparł sę na njim,
 189 7 |              trzeji vrzeszczelë do mje z całi mocë.~Tak jô na njich
 190 7 |              Golijata, jął sobje vłose z głovë rvac i vrzeszczec.~—
 191 7 |              Ale jo go moją puszczovką z konja strąceł i wuskromjił.~
 192 7 |                Czeguż jô sę doczekałam z tim knopem! — Vjedno movjiłam,
 193 7 |             glovje. Za cuż mje Pon Bog z njiin skaroł? A za cuż kozoł
 194 7 |              sznurku spusceła dvojokji z cepłą stravą.~Pokjim jodł,
 195 7 |                tvój wożeł i v gromadze z jinszimi Golijatami szukô
 196 7 |               zchvecą, to żevigo cebje z rąk svojich nje vëpuszczą.~
 197 7 |             mje zazeralë, chtos vsunął z gorë cecevjé do mje v doł,
 198 7 |                ju nji ma! ~Tak jô, rod z całi dusze, vëlozł z njigo
 199 7 |               rod z całi dusze, vëlozł z njigo dołu na svjat Boskji.~
 200 7 |            Tero jô sę doznoł, że naszi z Martë zrobjilë małigo Remusa
 201 8 |               Martë. ~Jak no Marta mje z trzëdzenni prize vëbavjiła,
 202 8 |           chternim mje Golijatw ognjem z mali strzelbë ranjił, Scigało
 203 8 |                v łeb nigo vëstavjinogę z czorną brodą i bjołima zęboma.
 204 8 |             Ale vjedno boczë, żebes sę z tego spovjodoł, jak przestąpjisz
 205 8 |            stole, vëdobel grebą ksęgę, z chterni won vjerzorami spjevivol
 206 8 |              pjesnje i zaczął spjevac:~Z raju pjęknego mjasta, ~Vignana
 207 8 |                 Pokąd Mjichoł spjevoł, z głovë mje nje vechodzeł
 208 8 |                Won vje wo ti rozpravje z Golijatem. Ale to beło za
 209 8 |              svjece narobjił, jak juńc z lińcucha spuszczoni. Ale
 210 8 |                 co naju żevji, a ma go z lińcucha nje spuszczima.~
 211 8 |                na dzeń, drugji na noc. Z dnji i noci vjązałë sę tidzenje,
 212 8 |              noci vjązałë sę tidzenje, z tidzenji mjesądze, z mjesędzi
 213 8 |         tidzenje, z tidzenji mjesądze, z mjesędzi lata. Szło to vszetko
 214 8 |            słomjanni dach jego chałupë z małim woknem vëzeroł ze
 215 8 |             chodzoł na jezoro. Tam won z rogu trąbjił vjelgjim govorem.
 216 8 |               rog ?~Boczenjé, vandrze, z dalekjich dróg! ~Bo czupła
 217 8 |              strachu ~Serdecznô rôczba z pod ludzkjigo dachu ~Na
 218 8 |               cę nje wobudzi, — ~Njech z duszą spravji, kjej wuńdze
 219 8 |               v takjich razach chodzeł z njim, bo ten jego rog spjevoł
 220 8 |               vstoł i rzekł:~— Jô pudę z vami, Mjichale!~Jak ma vëszła
 221 8 |                 Tej sę przeżegnoł a jô z njim. Potim ma szła dalij,
 222 8 |              to człovjek, to won jidze z dalszich stron, bo nje szedłbe
 223 8 |            vjidzi?~— Vjidzi, bo jô tam z czołna je też vjedno vjidzoł.~—
 224 8 |               przed nami nje navroceło z drogji, le nekało na dravoka
 225 8 |                 Molami gołi lod szkleł z pod smjegu. Tam jô sę slizoł
 226 8 |               jô sę slizoł chiże dalij z woczoma vlepjonimi v to,
 227 8 |             doznoł, że to beł małi żid z długą brodą i tłomokjem
 228 8 |                beło, jakbe to szło tam z nortu lasa.~—Vjater to tam
 229 8 |               go wunjesc może) i vëjął z tłomoka gronuszk. Z jinszigo
 230 8 |              vëjął z tłomoka gronuszk. Z jinszigo won jesc nje chcoł,
 231 8 |               na pustkovju go ju znelë z jarmarkóv, chdze won przedovoł
 232 8 |              jeszcze żid beł, Sodł won z nami do wobjadu, ale jodł
 233 8 |             Dlo Remusa, mojigo vëbavce z mokri vodë, dom vszetko
 234 8 |            napoł zadarmo. Co chce mjec z tego mojigo całigo majątku
 235 8 |              zaczęła go vadzëc, że won z nji podkorbjô. Ale żid Gaba
 236 8 |        wobroceł sę do Martë i vëcignął z mjecha pjękną rożovą stążkę,
 237 8 |             Zdoł mje szestnosce detkóv z mojigo talara a jô vzął
 238 8 |         podzękji za to, żesta va dvoje z tatkjem mje nę brozdę na
 239 8 |           grzebjiszk. A pozdnji won sę z Marcijannë vëszczerzoł,
 240 8 |             njego kupjic svoję planetę z nim vdovcem, chturen mjoł
 241 8 |               przëchodni czas wobjavji z łaskji, tej gvesno nje na
 242 8 |            nażeni njedovjinnje vënekoł z palacu przez wobmovę ludzką.~
 243 8 |               mną, jakno jakji krosnję z bojkji, muskoł svoję długą
 244 8 |                lechi! Vszetko, com tam z Martą przë kominku czetoł,
 245 8 |          woczoma, jakbem na to patrzeł z blizka. A ceszeło mje, że
 246 8 |             wopovjescë. Żoden człovjek z naszich nje bełbe bjedni
 247 8 |         kominkii sę spolełë, a Mjichoł z głovą, spartą na ręce, przë
 248 8 |              Genovefë.~Podnjosł jem sę z łavë i rzekł do Martë:~—
 249 8 |             kole vjeczora czetac muszi z ti ksążkji. B ojô be mogł
 250 9 |                v mojim łożku v stanji, z jedni stronë Lizę i Gnjadigo,
 251 9 |                stronë Lizę i Gnjadigo, z dregji zeloné wokjenko,
 252 9 |           przez chterne svjeceł ksężec z njeba. Svjeczkęm so wuproseł
 253 9 |              konjom głosno, bo wone sę z moji godkji nje smjałë.~
 254 9 |           povjodała: Genovefę cerplivą z małim Bolesłavem i łanją.
 255 9 |              nigo vdovca, co ji go żid z planetë przepovjedzoł jesz
 256 9 |         wobjedze bełasma doma le dvoje z Marcijanną. Słuńce svjeceło
 257 9 |               jął przemiszlac, zdrzącë z gorë na rzekę. Kjileż to
 258 9 |                 wona, moja krolevjonka z pod korunovani jarzębjinë,
 259 9 |           njebje! Koż, abem cë scignął z chmur bjicze pjorunovi i
 260 9 |             zbavjenjô.~Jakjem skuńczeł z movjenjim, tej krolevjonka
 261 9 |               vëzdrzała na krolevjonkę z pod korunovani jarzębjinë,
 262 9 |          Genovefę, to na cudovną zjavę z cuzigo kraju. Krom tego
 263 9 |           cuzigo kraju. Krom tego szło z ji woczu njico na mje jak
 264 9 |                 Tam jô chiże vëgrzeboł z pod korzenji i vëdobeł,
 265 9 |                v zemji, bo to je truma z prochami starszich naszich.~
 266 9 |               jesz vjem, że vëszedłszë z boru na nasze znané pustkovskji
 267 9 |         patrzeł na jezoro i na dim, co z komina gburskji chatë szedł
 268 9 |               njim dobeł, zvalivszë go z konja puszczovką Davidovą, —
 269 9 |                 Marcijanna szła pravje z bęboruszkjem wod studnji.
 270 9 |         vszescë spełë, podnjosł jem sę z moji leże — bo i tak mje
 271 9 |              przëszła njedzela, tej jô z Martą szedł do Lipna do
 272 9 |            dobjegła i ludze vëchodzilë z koscoła. V tim mje v serce
 273 9 |                krolevjonka— vëchodzeła z koscoła. Pjęknô beła jak
 274 9 |                szedł peszni pon młodi. Z tim wona mjała rozmovę.
 275 9 |       przechodzeła tu moja krolevjonka z zaklętigo zomku. Jô ję vjidzoł.~—
 276 9 |                nje pomogła.~Jesz ksądz z kozalnjice nje rozpoczął
 277 9 |            zchodzeło svojim porządkjem z njeba, a jô so mesłoł:~—
 278 9 |              ma! Ju rzeka i bor do mje z dolu sejałë zemnjicą, jaż
 279 9 |               Cenjô sę skreła v las, a z dołu rzeka mje spjevała:~—
 280 9 |                żem vjidzoł ji woczë, a z njich takji szło do mje
 281 9 |                kjejbem legł, tobe jakô z tich womon lasovich pevno
 282 9 |             kochani! Co za wutropjenjé z tim knopem! Nje vëchovivałamże
 283 9 |        povjeszoni przë komjinje trampk z paple vërznjęti przez Mjichała,
 284 9 |            varząchevka, to i mjeteloka z grulką Marcijanna vzevô
 285 9 |            zastąpjił drogę, kjej jesma z Martą szła ku Lipnu. Ale
 286 9 |               zberk, zervoł mje kłobuk z głovë i njim jachoł veżij
 287 9 |                 że trzosk sę zrobjił i z vesokji chojkji vjetev wodłomjonô
 288 9 |                 tej wona znovu.~— Ach, z jakjim strachem jô bjegła
 289 9 |              jednak vzęła złoti mjecz, z moji rękji.~— Kjej vzęła
 290 9 |              mje męczisz, Marto!~— Bog z tobą, Remus! Krev bem serdeczną
 291 9 |           zdovanô v lipińskjim koscele z nim pesznim panem, co z
 292 9 |                z nim pesznim panem, co z nją stojoł przed koscołem
 293 9 |              żem wodbjegł wod dobetku.~Z początku kolana mje sę gjęłë,
 294 9 |               gjęłë, kjej jem zchodzeł z gorë do rzekji. Ale Marta
 295 9 |            dziso sę vëdovoł jak jizba, z chterni ludze wuszlë, strachem
 296 10|              dzevczę. A jô chcołbem sę z nją żenjic. Ale v njedzelę
 297 10|        njedzelę va przëszła v gromadze z lasa. Rzeczë mje! Jesta
 298 10|              nje przëszło. Ale won mje z taką wuvogą zdrzoł v woczë,
 299 10|              bjalkę po katolicku — Bog z vami! Jô nje vjidzę żodni
 300 10|              mje szekovnigo chłopa, të z tvojim koscatim, chudim
 301 10|              do glovë njick i żenji sę z Martą. Bo ze mną, to wona
 302 10|               ze mną, to wona pevno le z litoscë wobchodzi sę tak
 303 10|            słuńca. Bedło sę kleszczeło z chlevóv na pażęc, a kurë
 304 10|        zakłodoł je do voza.~Marta szła z bęboruszkjem do jezora i
 305 10|          puscëc dalij. Ale jô strzeleł z batoga i jął gnac. A kjej
 306 10|              gnac. A kjej jem vëtirzeł z lasa, tej nje folgovoł jem,
 307 10|            lasa, tej nje folgovoł jem, z czego sę pevno dzevovałë
 308 10|      novjineczkę, ale njesrogą. ~Bo ju z tvoją nomjilejszą do slubu
 309 10|          njiżoden pocerz nje szedł mje z dusze. Le vstec zdrzoł jem
 310 10|                Të sobje radë nje vjesz z tvojim głupim sercem, spravą,
 311 10|              nje dało, jaż kjile ludzi z zokresteji vëszedłszë, vzęlë
 312 10|                chmurë, zavoj płinął ji z głovë jaż do zemji. Woczë
 313 10|            przëboczeła mje sę na zjava z pod korunovam jarzębjinë
 314 10|              wudboł tak:~ — Njim vińdą z tego koscoła, njech będze
 315 10|                ten czas mjoł przemovę, z chternim njick nje rozumjoł,
 316 10|             moje mesle po głovje gnałë z granjim, jak dunë v kurzatvje
 317 10|          namiszlającë sę vëstapjił jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała,
 318 10|              wona sę zbliżała, jak cud z njeba na zemję zestąpjoni,
 319 10|             mjepodł ten błisk poznanjô z ji woczu i nagrodzeł mje
 320 10|             norce vjelgą beczkę pjiva, z chterni parobcë toczilë
 321 10|                v dużé szklonkji. Kjile z njich mje znało, bom z njimi
 322 10|           Kjile z njich mje znało, bom z njimi v gromadze chodzeł
 323 10|             krolevjonka, przëszła sama z jednim sługą do stodołë
 324 10|               to vjem: Kjej znovu szło z gorë, tej strzimivoł jem
 325 10|        jabłonkę, svjodka moji pobjitvë z Golijatem. Stojała cechô
 326 10|               to nje pomoże, tej będze z njim trzeba do doktora,
 327 11|               nje dostało v moje ręce!~Z tim jô sę na bok przevroceł,
 328 11|            słuchac będzesz, vëbavję cë z tego wutropjenjô.~—A chtuż
 329 11|                   Vez ten pas i zrobji z njego sidło. Kuńcem wurzeszë
 330 11|            njidoczego i ju njigde njic z cebje nje będze!~Tero mje
 331 11|          zrobjiło: — Tec to som szatan z pjekła mje kuseł!~Skrë gorącé
 332 11|           krziżem svjętim, vëskokł jem z łożka i krziknął:~— Karuj
 333 11|           zaczął jem valëc v nen gozdz z całi mocë.~Scanë bełë, jak
 334 11|            pustkovju, v srąb wukłodané z dużich camróv drżenjovatich.
 335 11|        przemiszloł kąsk i rzekł:~— Bog z tobą, Remus! Psë dziso v
 336 11|               Są chorosce takji, co le z vjechrzu psują, jak njeprzimjerzając
 337 11|               Tej jesz są chorosce, co z dopuszczenjô Bożigo vlezą
 338 11|                gromové zelé. Ale żodno z tich zel nje je lekjem na
 339 11|              pusceł do Lipna, żebem sę z grzechóv woczeszczeł.~Reno
 340 11|           wodemkłë ranë v sercu i krev z njego wubjegała, żem sę
 341 12|             wogrożka takô, żem vstojoł z łożka i nocą vanożeł po
 342 12|            lasu. Mjichała nje beło, bo z Morcenem seczkę rżnelë,
 343 12|                po woborze... (tu wonji z Martą na sę vezdrzelë, ale
 344 12|            povjodoł wo vjelgjim dżenje z łiszczącimi kłami, chturen
 345 12|                 Jô zdrzącë, jak wogjiń z kominka czervjenjił ji lica
 346 12|          wurzasu. Kjej jem vodę vëcarł z woczu, vjidzoł jem dva krokji
 347 12|                mje, Mjichale, strącilë z łav jak psa.~— Kjejles sę
 348 12|           złoti mjecz?~Tak jô krziknął z vjelgjigo wurzasu i podł
 349 12|       jarzębjiną!~Tej jô znovu bjił sę z nimi trzema wukozkami i
 350 12|          dovnji. Przëszedł pon i panji z dobrimi woczoma do mje,
 351 12|             rzekł:~— Długo tës sę bjił z mocnjeszim Golijatem, njiż
 352 12|      przëvjitelë, jakbem vroceł do dom z dalekjigo kraju. Ku reszce
 353 12|                wod Boga, żes vëbłądzeł z kraju womon i smjercë do
 354 12|                vëpoleła ve mje voltorz z pesznim wobrazem, pełen
 355 13|                dzejach ~a Straszk neko z pustkovjô precz. ~V Svjęti
 356 13|             vjiszon małim woknem. Vjid z wokna svjecei, a przë vjidze
 357 13|              vjezącô. A vjid czervjoni z kominka jakbe złotem ji
 358 13|               njic nje gadała, ale nje z jakji złoscë.~Kjej jem sę
 359 13|         żałoscë. Tej jednak spomnjenjé z popjołóv na chvjileczkę
 360 13|           jasné njebo.~A Mjichoł zażeł z rożka i rzekł:~— Stari rok
 361 13|             przëboczoł, bom v nen dzeń z woborë vjidzoł, jak za stodoła
 362 13|          Ruskach i Francuzach, chterni z Bog vje jakjich nortóv dalekjigo
 363 13|            krzivdë nje vërządzilë? A i z tego pustkovjô ludze sę
 364 13|                 A vdarzice vë sobje co z wonich czasóv, Mjichale?~—
 365 13|            dębovą wovinjętigo, a krovę z celęcem v chrostë zaprovadzeł
 366 13|            njeslë naszi, kjej vojovelë z poganami, co chcelë naju
 367 13|               chodzeł kulavi, bo jeden z vartarzóv pchnął go bagnetą
 368 13|               reminja. Tak muszi bëc i z bronją.~— Mosz pevnje i
 369 13|             pruskji szandarzë, a chtuż z naszich wodvożi sę, be jim
 370 13|            vłodzą? Jô vjedno movję, że z kożdim pokolenjim naszi
 371 13|             wopovjadac! Vojovelë naszi z Krziżokami i Szvedami, a
 372 13|              dziseszi, pokąd młodi, to z dzevczętami szprechë, a
 373 13|                do robotë, to jich jesz z bjedą przënekosz, a i przë
 374 13|                stegnę przeką jezora, a z tego pjosku dzis takô vispa,
 375 13|               to muszała bëc za wopoka z bjałkji! Tec vzęłabe jednigo
 376 13|           bjałkji! Tec vzęłabe jednigo z naju, jak kota, pod pochę
 377 13|          noprzod muszi jesz Jańcekrest z rozpolonim pjecem po svjece
 378 13|              gvesno nje mdze żdoł, jaż z dovnich stolimóv będą chłopë
 379 13|              będą chłopë jak truse, bo z taką małoscą be jednak vłodze
 380 13|               jô rod tam zachodzeł. Bo z jego spjevu ceszilë sę Svjęti
 381 13|           cepłi vjid v jego chace bjił z kominka, cze ze spjevë i
 382 13|                svoją spiżarnją, a gbur z Mjichałem vanożilë po spikrzu
 383 13|            latach a tero beł vjarë, że z njim pojadą. Mje z przëczinë
 384 13|           vjarë, że z njim pojadą. Mje z przëczinë moji skażoni godkji
 385 13|            Gromnjiczną komudni vëszedł z njeba dzeń. Czeszilë sę
 386 13|                njeba dzeń. Czeszilë sę z tego, bo wod wojcóv vjedzelë,
 387 13|             początk i zdrzodło. Morcin z knopem sę vëbjerelë do lasa,
 388 13|              Ale mje, kjej przëszłasma z koscoła, vzęła chęc vanożenjô
 389 13|         pustkovjé nocą i vëtrząsc zemę z drzevjąt zgurdżałich. Sucho
 390 13|          njevjidzalnô jęła szukac, jak z kłąbka, wobrozkji mojigo
 391 13|          kłąbka, wobrozkji mojigo żëcô z timi lasami, a vkoł tich
 392 13|            moje mesle, jak vëpuszczoni z klotkji ptochë i lecałë
 393 13|           stłukł, a nad nją na slivka, z chterni jô beł spodł. Wurosła
 394 13|                stojelë na woborze, ale z daleka wod ni wukozkji i
 395 13|            bleżij przëstąpjoni i godoł z Golijatem.~Nji mjoł jem
 396 13|              vjid latarnji zniknął mje z woczu, zaturkotałë koła,
 397 13|              zaturkotałë koła, trzasło z bata i wujachało, jak złô
 398 13|                 kjej jem veszedł. A jô z njich pozdrzoł na naju stari
 399 13|        gorzejevjid! A Straszk wujachoł z pustkovjô!— Mjichoł na to
 400 14|         njedzeli nje tile vjid svjeceł z wokna pod vjetrznjokami,
 401 14|             vjesołosc i wochota wüszłë z pustkovjô, bo ludze chodzilë,
 402 14|              vbjił kusecela v gromadze z gozdzem. Vstoł jem i zrobił
 403 14|       gromnjiczniku mô co do seczenjô?~Z czekavoscą jem vstoł i sę
 404 14|         czeladni, dała mje gleń chleba z masłem, jak za nich lôt,
 405 14|             Remus, bo won be rod chcoł z tobą pogodac.~Dzivno mje
 406 14|          rzekła, że chce ze mną gadac?~Z takjimi meslami v głovje
 407 14|              ve mje vlepjił, jakbe mje z njich spolëc chcoł i długo
 408 14|             gadej ze mną, bos mje brat z ducha i mój czężor v spodku
 409 14|               wodrzekł:~— Jakuż jô mom z vami gadac, panje, kjej
 410 14|             dobeł. Boczë, i jô sę bjił z takjim Golijatem, le ten
 411 14|                rzędë ksążk na policach z drzeva. Nad njimi vjisoł
 412 14|              to wubjił, ledvje vërosłi z knopjęcich botóv, mojigo
 413 14|           naszła, nje beło radë: Jeden z naju muszoł wostac trupem.
 414 14|                wucec przed jich pomstą z kochani wojczeznë i tacëc
 415 14|                povjodoł.~— V ni bjotce z pruskjim sługą nje wuszlo
 416 14|            morzach, vjidzoł jem dzivné z dna morskigo rosnącé njibe
 417 14|        przikłod sę dzeje. Nje wod razu z głębokjigo dna svjata budova
 418 14|              tvojim czole napjisané, a z tvojich luoczu duch movji.
 419 14|        krolevjonka. Nji mom selë, żebe z tobą gadac vjęcij, ale kożę
 420 14|              że dzivni to je człovjek. Z woczu patrzi jak pon, a
 421 14|                rzekł:~— Zesłoł Pon Bog z njeba rok takji, że v całim
 422 14|                i vjęzła. Rzozô luognja z komina malovala ji skarnje
 423 14|                won milczoł, tej zaczął z nova gadac.~— Komu namjenjoné,
 424 14|             vëdobeła strzelbë i mjecze z pod wustrzechë i szła z
 425 14|                z pod wustrzechë i szła z njim na łąkji v lese, chdze
 426 14|                legł na długji tidzenje z kulą ve vątpjach. A jak
 427 14|               ve vątpjach. A jak vstoł z łożka, tej ju szandarzë
 428 14|               zrobji tak! — i zrobjisz z chęcą. Takji człovjek je
 429 14|           chvali! —~Kjej jem vëchodzeł z chałupë, Marta vëszła za
 430 14|              go v dorunku nopjęknjeszi z dzevcząt na svjece, bom
 431 14|              cerznje, drogji i kaminje z rąk ludzkjich.~Potim sztot
 432 14|               jesz roz przë takji sele z tobą movjic będę. Wotvorzë
 433 14|         krąconé czorné drogji, co jidą z połnjô ku nocë to dvje vjelgji
 434 14|         kaszubskji. Na połnjé zemja sę z nją łączi polskô, z chterną
 435 14|           zemja sę z nją łączi polskô, z chterną volą ksążąt najich
 436 14|               wumjelë pobjic i vënekac z kraju. — Tak ma vëzdrzała
 437 14|              rzekł:~— Tile nom wostało z dovni chvałë.~Mje, chternimu
 438 14|             wupodku, kjej cë povjem co z naszich dzejóv. Wuvożej:
 439 14|                 Wuvożej: Kjej vińdzesz z tego pustkovjô na svjat,
 440 14|           sklepach koscoła stoją trumë z koscami ksążąt kaszubskjich.
 441 14|           vëtępjił do negji. Novjększi z njich to Svjętopołk. Na
 442 14|                podoł senom prętë kożdi z wosobna. A wonji je tero
 443 14|                   Vezta sobje przikłod z tich prętóv— rzekł ksąże
 444 14|       wodemknął przede mną dvjerze, co z casni jizbë provadzełë na
 445 14|           sobota, kjej przëszedł ksądz z Panem Jezusem. Pokąd sę
 446 14|                sę skuńczeło pojednanjé z Bogjem, woczë jego szukałë
 447 14|             vanożi sin dovnich Veletóv z vëstudzoną duszą, modląci
 448 14|                na skargji, co vëchodzą z mogjił. Nad wuscami Vjisłë
 449 14|              smjeci. Jô ale jim zbudzę z pod kamjannich mogjił ricerzi
 450 14|               Ale jô do njich spłavjił z kamjannigo nortu zbojnjikóv
 451 14|            naprocem sobje, bë zdobivca z nortu mogł żelaznim botem
 452 14|            posąg rznął jem na zemję, a z jego rzezbą pokretich członkóv
 453 14|           słova Ormuzd vëcignął rękę i z pod grobovigo kaminja vëdobeł
 454 14|               svjęti zemji i łączeł sę z wognjem v płom.~A Smętk
 455 14|               pjora ku zemji spodałë a z kożdigo lęgłë sę sovë i
 456 14|              czas zapolełë jak krev; a z woczu bjiłë skrë jak te
 457 14|           woczu bjiłë skrë jak te same z Ormuzdovi rękji.~— Rozumjoł
 458 14|                sovë i sępë. Tej vińdze z chvałą zapadłi zomk a v
 459 14|                to pravje wosmô godzena z vjeczora, a jô liczeł tak
 460 14|       vëprostovani przë łożku i zdrzoł z mokrimi woczoma na vëgaszoné
 461 14|             chlichała. Ale na mje szło z ti kamjanni tvarzë wumarłigo
 462 14|       Ormuzdovą! ~Cud Boskji! Kjej jem z ti jizbë vëszedł do czeladni,
 463 14|              do gromadë zebrelë, kożdi z njich woczoma przëchodnigo
 464 14|             zińdze, pojadzemë do Lipna z pogrzebem.~ ~
 465 15|               jak Remus sę woddzękovoł z pustkovjem. ~Cągnęłë tede
 466 15|               do smętorza v Lipnje. Jô z Mjichałem zrobjiłasma vczora
 467 15|            movję, że dziso jak pudzema z pogrzebem nje będze bez
 468 15|      wuszekoveł sę kondukt pógrzebovi. Z nad jezór i z pustkovji,
 469 15|              pógrzebovi. Z nad jezór i z pustkovji, zataconich v
 470 15|             jich wuczeł vojovanjô i ti z Mjichałem cecho rozmovjelë
 471 15|              wucechnął spjev, czuł jem z daleka granjé rzekji. A
 472 15|         traktem bëlë povstani vartarze z vojska zaklęti krolevjonkji.~
 473 15|               na pustkovju. Ajô do nji z povjilanjim vëcignął rękę
 474 15|              Tam te spoczivosz, gronku z prochami mojich przodkóv!
 475 15|            mojigo ju nji ma.~Ku reszce z vjelgjim toglem dostelësma
 476 15|               timu, chternigom vjidzoł z rzekji. Pokąd tam dalij
 477 15|           Vesokji postaceji beł to pon z długą brodą, worzłovim nosem
 478 15|             Tec tam stojała wosoba nje z tego svjata. Dobrze vjidzałam,
 479 15|            vjęcij.~Kjej jem sę złączeł z naszimi, tej Mjichoł sę
 480 15|          Mjichoł kartovoł svoję ksążkę z pjesnjami. Ju chcoł zacząc
 481 15|             Czimuż be Remus mjoł nekac z pustkovjô? Na gburskjim
 482 15|            rozumjejemë, a jakuż won sę z cuzimi ludzami dogodô?~I
 483 15|              No cuż, Remus, wostanjesz z nami? ~Jô wodrzekł:~— Jak
 484 15|              Mjichoł povjedzoł:~— Bjej z Bogjem, Remus! Co komu namjenjoné,
 485 15|              mje rękę i rzekła:~— Bjej z Bogjem!~Tak jô szedł.~Pod
 486 15|             pomału, a kjej jem ju czuł z blizka granjé rzekji, tej
 487 15|             strzimac nji mogł i płakoł z nją v gromadze. A zdovało
 488 15|               że las i jego mjeszkańce z nami płaczą i że vesokji
 489 15|                nje strzimoł i bem szła z tobą i za tobą v svjat,
 490 15|              Vszelkô moc, jakom nabroł z ducha pana Jozva v Straszkovi
 491 15|               më njedovno vjezlë trumę z całem pana Jozva i vjidzoł
 492 15|              granjé skrzideł kołpjich. Z gorë rzekji wone plinęłë,
 493 15|        zrobjiło jak vandrovji, chturen z cemnigo lasu vëbłądzi na
 494 15|             Jak przëmuszisz worzła, be z vesokjigo kaminja zeszedł
 495 15|              może i płakac, ale wostac z vami nji mogę. Moc mje cągnje
 496 15|              mocnimi krokami do brodu. Z gorë zdrzało na mje zomkovjisko
 497 16|              Wucekłë noprzod, kjej jem z daleka wuzdrzoł mołigo człovjeka
 498 16|              wuzdrzoł mołigo człovjeka z długą brodą, zgjętigo pod
 499 16|          poznoł po moji godce, zrzuceł z plecóv mjeszk na zemję,
 500 16|              To të jesnen Remus parobk z Lipińskjich Pustk, co mje