Chapter

   1 1 |               chtuż tej na Kaszubach nje znoł Remusa? —~Naksztołt
   2 1 |             spjevni Zemji Zaborskji. Nje wodbełë sę bez Remusa targji
   3 1 |              możno książkji, jakjich nje przedovelë v njiżodni kscgarnji,
   4 1 |              sę vzął?... Njicht tego nje vjedzoł. Njicht nje znoł
   5 1 |             tego nje vjedzoł. Njicht nje znoł jego matkji, anji wojca,
   6 1 |           tak bëc muszało. A njikomu nje przëszło do głovë, jak to
   7 1 |              Remus beł jinszi mjarë. Nje proseł won ręką vëcignjętą
   8 1 |           pod wustrzechą. Do karczmë nje zajeżdżoł njigde i njicht
   9 1 |            zajeżdżoł njigde i njicht nje vjidzoł go njigde gorzołkji
  10 1 |             vjechrzu leżoł stoł. Ale nje beł to stoł z deli zbjiti
  11 1 |      koscerskjim koscele. Stoł takji nje czężoł, nje zavodzoł, a
  12 1 |               Stoł takji nje czężoł, nje zavodzoł, a kjede szedł
  13 1 |            sę, chdze nalozł mjejscé. Nje kłoceł sę njigde i nje vadzeł,
  14 1 |               Nje kłoceł sę njigde i nje vadzeł, jak to robją hańdlarze,
  15 1 |         żedóv. Bez targovanjô njicht nje kupjił kavałka blevjązkji.
  16 1 |     blevjązkji. Wu Remusa targovanjô nje beło. Bo jakuż mjelë sę
  17 1 |          kjej Remusovi godkji njicht nje rozumjoł? Godoł won, co
  18 1 |              taką skazę v jęzeku, że nje tile chto przëchodni. ale
  19 1 |              jego rozumjała.~Czeż to nje beło dzivno, że pravje takji
  20 1 |              i pjesnje?...~Ale ludze nje tcą tego, co jim dzeń kole
  21 1 |            novjększim dzivem i cudem nje staną v meslach, kjej won
  22 1 |             A kjej vjidzoł, że Remus nje chce sę targovac, przëzdrzoł
  23 1 |             vjinjen.~Remus za takjim nje gonjił, le rzekł svoją skażoną
  24 1 |     dalekjich parafiji, chdze Remusa nje znelë. Bo ti, co go vjidivelë
  25 1 |         bojelë sę mu robjic krzivdę. Nje wuvożelë go za to, że jim
  26 1 |         woszukivac i wokradac, njick nje movjącë le: Bjej z Bogjem! —
  27 1 |            starosc rozumu przëbivô! ~Nje tile takji pitanjô wo krolevjonce
  28 1 |         zapadłim zomku kozałë ludzom nje dovjerzac Remusovimu rozumovji.
  29 1 |             pitelë, czimu lepji jich nje wużije i voli sę todrovac
  30 1 |            przërodzoné cało, to jimu nje sprovjało vjęcij kłopotu,
  31 1 |         wubrzątvjic, że jimu Pon Bog nje wużiczeł pevnigo rozumu,
  32 1 |           vjechrzu krosë jego bes sę nje doznoł. Bo słuńce przez
  33 1 |             vłosaté. Ale tich vłosóv nje stojało gęscij, njiż żetka
  34 1 |       wususzonim jabłku. Ale gubë te nje znaczełë wumortvjenjô anji
  35 1 |             polu i jesz dodac przid. Nje zapinął won go njigde, bo
  36 1 |              won go njigde, bo guzóv nje beło. Vjidovoł jem Remusa
  37 1 |           karovoł, wobuvoł botë. Ale nje ze vzglądu na ludzi. Mjoł
  38 1 |           przed tim novjększim Panem nje chcoł sę pokazac boso, bo
  39 1 |               Ale na długosc reminja nje bełbem sę do njego przëbliżeł.
  40 1 |            zomku. A kjej jimu dobrze nje wodrzecze, tej won sę może
  41 1 |               ale Remusa wona srodze nje lubjiła i rvała sę na lińcuchu
  42 1 |    Remusovich nóg. Ale Remus sę razu nje wobezdrzoł, tak jakbe mucha
  43 1 |           durovati vamps i nogavjice nje będą darvałë sę vstidzëc.~
  44 1 |              sę doznała, że Remus sę nje bronji, dała mu poku i nje
  45 1 |           nje bronji, dała mu poku i nje robjiła żodni przespravë.
  46 1 |         woboré vińsc. Kjej ju Remusa nje beło, tej Fresza zaczęła
  47 1 |            Remusovji; dlotegom njick nje rzekł, le sę przëzeroł,
  48 1 |              bëc takji złi, żeli psa nje wukaroł za svoję krzivdę.
  49 1 |              wusodł na svoji karze i nje rzekł słova, le dużimi woczoma
  50 1 |             razi tak, że tego njigde nje zaboczę:~— Ormuzd dobivô!...
  51 1 |             zvjeseł głovę. Tej jô ju nje czuł, co won vjęcij godoł,
  52 1 |         latach ludze i rzecze svjata nje tak chiże mjijają vedle
  53 1 |             kole Remusova i znovu go nje beło.~Roz jem go wuzdrzoł
  54 1 |               Ale won żodni na njich nje doł wuvogji — jak wonegde
  55 1 |              Tu won svoją viżavą tak nje podoł na woczë, bo norod
  56 1 |         dunje. Njicht na njego woczu nje vëtrzeszczoł, znadz Remus
  57 1 |         vëtrzeszczoł, znadz Remus tu nje pjerszi roz bivoł.~Kjej
  58 1 |        tajemnjica, wo chterni njicht nje vje?~Dokuczało mje, żem
  59 1 |           lôt njigde ju do Remusa sę nje przëblizeł. Bo to stojało
  60 1 |          stojało wu mje pevno: Remus nje beł takjim, jak go ludze
  61 1 |               Cuż z Remusem?~— Remus nje żije! — wodrzeklë mje.~Czężkjim
  62 1 |            mje na duszę, żem pjervji nje doł boczenjô na tę dzivną
  63 1 |           tego szlachu szkolnich, co nje tile abecadła wuczilë dzecë,
  64 1 |      jizdebkji pod dachem i rzekł:~— Nje beł Remus jak jinszi ludze.
  65 1 |              njcmovą, ten sę na njim nje poznoł. Vjidzoł, czego ludze
  66 1 |         poznoł. Vjidzoł, czego ludze nje vjidzelë, meslił, czego
  67 1 |        vjidzelë, meslił, czego ludze nje meslilë.~Kjej ju smjerc
  68 1 |             noleżi.~Vjęcij won njick nje rzekł. Rozdzeleł jem po
  69 1 |      pjenjędze, ale z timi papjorami nje vjem co robjic. Czetoł jem,
  70 1 |         vandróv i kjej mu chorosc ju nje pozvoleła vanożëc, lubjił
  71 1 |              serdeczną pamjątką. Ale nje zlcceł go na njikogo i tak
  72 1 |          beło czesto po kaszubsku, a nje, jak to naszi ludze zveczajnje
  73 2 |     nawuczeła sę ręka moja robjic im nje noleżoł do tich, co pjorem
  74 2 |          cignąc skjibę prostą a kosą nje wostac slode, ale przędzenjô
  75 2 |            pjisani godkji njigdem sę nje wuczeł. Choba duch tego,
  76 2 |             wukazac jakąs drogę, ale nje potrafję ji vësvjecëc. Vjidu
  77 2 |              vësvjecëc. Vjidu mje bo nje delë, a mjecz jem vëdoł
  78 2 |             sę vërzasł przed lati, a nje dzivno mje, bo wurodą mje
  79 2 |            dlo czego — a ruchna moje nje są pjękné na vezdrzenjé
  80 2 |            są pjękné na vezdrzenjé i nje przëchłoscają. Nje je mje
  81 2 |      vezdrzenjé i nje przëchłoscają. Nje je mje jich vstid, bo bjedné
  82 2 |              v złotich karetach, abe nje czapac nóg kurzem zemji
  83 2 |          słova mojigo dejadej bełbes nje rozumjoł a v zavjitrzni
  84 2 |             Le Marcijanna, checzovô, nje bojała sę njikogo na pustkovju,
  85 2 |        Mjichoł i Morcin. Morcin jesz nje beł vërosłim chłopem, ale
  86 2 |              ju stari chłop, ale mje nje pomogoł, kjej Morcin mje
  87 2 |             Remus, jim do voli njick nje rzeczesz! Tak Morcin vzął
  88 2 |           Pon Bog vom za tego serotę nje pokręceł nje tile jęzeka,
  89 2 |             tego serotę nje pokręceł nje tile jęzeka, ale i vaju
  90 2 |              skutk, bo ju vjęcij mje nje kozelë gadac: — Kukla pod
  91 2 |             mną, choc mje njijak zle nje beło, takjima słovami:~—
  92 2 |        ludzami, kjede cë navetk movë nje wużiczeł Pon Bog litoscevi!~
  93 2 |            załomivala. Ale njicht na nję nje patrzeł, choci vjele
  94 2 |        załomivala. Ale njicht na nję nje patrzeł, choci vjele ludztva
  95 2 |      przechodzeło. Bo wona sę słovem nje wodezvała, le cecho płakała,
  96 2 |              na javje, dzevjił sę im nje vëtrzimoł, ale rzekł:~—A
  97 2 |              czimuż të, krolevjonko, nje rzeczesz słova, be cę ratovelë?~—
  98 2 |           przëboczeł, żebe mje i tak nje rozumjelë, bo i jô mom jęzek
  99 2 |           jęzek skażoni, a ludze mje nje rozumjeją.~Tej mje sę tak
 100 2 |              movą ludzką. Cuż be won nje nawopovjedzoł! A Marcijanna
 101 2 |             A Marcijanna rzekła:~—To nje je zegar jak jinszi zegarë.
 102 2 |              jô sę boję, ti won jesz nje vëbjił.~Jô na to sedzoł
 103 2 |          cecho, bom so jesz njiczego nje boczeł. Ale stari zegar
 104 2 |              vszestko. Ale wona tego nje vjidzała, bo patrzeła na
 105 2 |              bet dorosłi człovjek, a nje małi Remus:~— Boczë — knopku,
 106 2 |         camróv, jakjich ju dzisodnja nje natrafjisz v czornim borze.
 107 2 |              zastavją wokno i sąsada nje zaprovadzą. Samo le woko
 108 2 |              v tę svjętą njedzelę, a nje wopovjadac bojkji. — Ale
 109 2 |         bojka beła provdą. Lem njick nje rzekł.~A przë pocerzu vjednom
 110 2 |          dzevka anji wonji mje njick nje rzeklë wo njim, jażem sę
 111 2 |               alem sę bojoł,żebe mje nje nabjiłë. Ko vjele rovnak
 112 3 |           Choc tam vej żodni studnji nje beło. Ale Mjichoł mje povjodoł,
 113 3 |            przidkô, na chterni njick nje rosło. Ale njicht tam rod
 114 3 |            rosło. Ale njicht tam rod nje szedł, bo v połnjé i v nocë
 115 3 |             dobetku. Alem tego sobje nje wuvożoł za grzech, żebe
 116 3 |             i dzivno mje beło, że ji nje scęlë, bo przë woranju muszelë
 117 3 |             sę ceszeł, żein ji skorë nje ranjił. Jednigo dnja zbjerało
 118 3 |             jakiich jô v żëcu njigde nje vjidzoł, Przed drzevami
 119 3 |              vjidzenjô. A kjej jô na nję podnjosł woczc, lej jem
 120 3 |              wo tobje vjem vszestko. Nje bój sę, pastuszku! Vez mje
 121 3 |        koszulę z varpu, a ta koszula nje beła całô. Mój kłobuk na
 122 3 |             głovje mjoł durë a przez nje vłose vëlożalë, jak słoma
 123 3 |             mje dodovała wodvogji:~— Nje wuvożej na svoję małosc
 124 3 |           mje za rękę i poceszała:~— Nje bój siępastuszku! Nen stolim
 125 3 |         klekotkji ve Vjelgji Pjątk.— Nje bój sę, pastuszku, straszedła
 126 3 |         smjechu dostac. Ale smjoc sę nje będzesz, bo svjętą spravę
 127 3 |        ładunk sana vesokji jak gora. Nje cigną go konje. Cigło z
 128 3 |        Pochadej z dobetkjem do dom a nje żdej, jaż sę rozgorzę! —~
 129 3 |              nekoł. Ale to bjicé mje nje bolaio, bom spravjedlivje
 130 4 |          Remusa ~i jak won ji nokazu nje słuchoł. ~Beło to tede v
 131 4 |                 Boczë, knopku, żebes nje narosł zgnjiłigo gnota!
 132 4 |             zrobjił. ~Jô na to njick nje rzekł, bo wona mjała znovu
 133 4 |          żodni jankorkji na Mjichała nje będzeszmjoł, bo bem jô cë
 134 4 |             jô dziso pevno wod cebje nje dostanę.~Tej wona zaczęła
 135 4 |         słuchoł. Vszetkjigo jô sobje nje vdarzę, ale ku reszce wona
 136 4 |         rzekła: ~— A të, czimu njick nje movjisz?~— Ko Marcijanna
 137 4 |            Ko Marcijanna moji godkji nje rozumjeje!~—Vejta go!...
 138 4 |             rozumjeje!~—Vejta go!... Nje rozumjeje!... Człovjek rozumje
 139 4 |           ruchô i wuszami strziże, a nje rozumjołbe człovjeka, co
 140 4 |           skorę? Czeż të społ? ~— Jô nje społ — rzekł jem — alem
 141 4 |            dobrac.~Tak jô nji woczim nje meslącë, rzekł do nji:~—
 142 4 |         njeskvarnô! ~Vjęcij jô njick nje czuł, bom so wuvożoł:~—
 143 4 |           pon.~Tak złi jô Marcijannë nje vjidzołjesz njigde, bo to
 144 4 |            bojoł, żebe wona mje jesc nje dała. A bełë kloskji i kavałk
 145 4 |         Mjichoł.  ~Ale wona na njich nje słucliała, jaż Morcin rzekł: ~—
 146 4 |         złoti vęgorz v kłomkę vlezc, nje dostołbes mje v nocë na
 147 4 |   zomkovjisko. ~Ta sprava mje wodtąd nje dała bezpjeku. Vjednom muszoł
 148 4 |             vamps i zaczęła gadac:~— Nje ponekosz tam, ale pod studnję.
 149 4 |            go wosamętałë, że wubetku nje nalozł doma i po svjece
 150 4 |           jak cebje. Bo kjej jich so nje vëbjijesz z głovë, chadzac
 151 4 |             nim zomkovjisku! ~Tak jô nje strzimoł,~Jednigo zavjitrza
 152 4 |            krom tego vjedno bodlivô, nje boczącë, że jak sobjć drugji
 153 4 |              wuvożej, żebe debetk sę nje rozbjegł anji nje szedł
 154 4 |          debetk sę nje rozbjegł anji nje szedł v szkodę. —~Tak Gnjota
 155 4 |             be va sedzała cecho i sę nje dzarla! — ~Tede jô szedł
 156 4 |        korzenja. Chto wudobędze, ten nje szukô szczescô, ale szczescé
 157 4 |        paproci, boczącë, be sobje wo nje bosich nóg nje zadrzec,
 158 4 |              sobje wo nje bosich nóg nje zadrzec, bom vjedzoł, że
 159 4 |      vrzeszczoł. Tej jô go ju vjęcij nje wuspokojoł. Vdzek tobje!
 160 4 |    wuspokojoł. Vdzek tobje! Czimużes nje woddoł, kjej jes vëręczeł
 161 4 |             zomkovjisku, Remusu, cze nje? —~Jażem wuzdrzoł nę dzivną
 162 4 |          jesz takjigo sztołtu chojnë nje vjidzoł.~Kuńc wuzimku ti
 163 4 |         stojoł cecho i żdoł.~Alem sę nje dożdoł. Raptem bo zeszłë
 164 4 |       skrzidła i szlë v gorę rzekji, nje wobrocivszë sę razu. Ku
 165 4 |            do mje. ~Ale jak mu sę to nje wudało, vbjegł v rzekę i
 166 4 |             jakbe wod tidzenja njick nje pjił,~Żebe nje Gnjota, krolevskji
 167 4 |        tidzenja njick nje pjił,~Żebe nje Gnjota, krolevskji kołpje
 168 5 |        Gnjoce vbjił v głovę, żebe sę nje vożeł jisc za mną slode,
 169 5 |              ju vjedzoł drogę. Anjim nje słuchoł na łupka, chturen
 170 5 |           dużim strachu, cze kleszcz nje jidze. Łąkę z paprocą jô
 171 5 |           paprocą jô wobszedł, be sę nje skaleczëc v lecenju, a na
 172 5 |                Ale dzivni kołpje jak nje chcałë, tak nje przëpłinęłë.
 173 5 |           kołpje jak nje chcałë, tak nje przëpłinęłë. Vjidzec też
 174 5 |               Tak jem so wuvożoł: To nje będze tam njick dobrigo.
 175 5 |             sigała pod pazechę. Alem nje wuvożoł sobje tego za njic,
 176 5 |            przidko vesokjim spichem. Nje vjidzoł jem na nji anji
 177 5 |           czebkóv drzevjęcicli. Alem nje vjidzoł le bor i njick vjęcij,
 178 5 |       jezdzilë. Ale dzisodnja njicht nje jezdzi, bo ludzom strach.~
 179 5 |              tu gronk wostavjił?~Ale nje beł to gronk, jak nasze
 180 5 |             kavałkji kosci i popjoł.~Nje vjedzoł jem, co to znaczi.
 181 5 |           list. Dzevującë sę, że won nje je zaredzevjałi, le czorni,
 182 5 |         gorze stoji. A njikomu njick nje povjedz. — I tak też jem
 183 5 |           tak, żebe njicht tego molu nje nanalozł, le jô som.~Przë
 184 5 |             le tak za njim dudnjało. Nje bełbem mesloł, żebe gbur,
 185 5 |             mje i szedł v las, njick nje rzekłszë. Tej Gnjota vcignął
 186 5 |            rzec:~— Co gbur knuje, to nje je njick dobrigo! ~Za mała
 187 5 |       Przikozanji koscelnich" won sę nje doprocovoł, bom tez i mjoł
 188 5 |            mjecz, wo chternim njicht nje vje.~Ale przed woczoma mje
 189 5 |          przë jinszi worędzë, lem so nje vdarzeł chdze. Kjej jô tak
 190 5 |            Navetk vslac ze zemji mje nje dało. Wob ten czas cenjô
 191 5 |                Może wonji cë za karę nje przëslą wobjadu na pole?~
 192 5 |          pole?~Ale tego wonji jednak nje zrobjile, bom vjidzoł Martę,
 193 5 |           jiglenë v łożko nasepję.~— Nje czenji tego — wodrzekł jem —
 194 5 |          zrobjił i cę wokrevavjił?~— Nje, Marto, to jô sę som wo
 195 5 |             ruchna!~— Na to jô njick nje rzekł, bo mje vstid beło
 196 5 |           daleko wod bedła. Ale wona nje popusceła, le godała:~—
 197 5 |               to bjicé!~AIe jô na to nje słuchoł, le vësepoł Gnjoce
 198 5 |           Vjerzę v Boga". Gvesno bes nje beł strzimoł do "Dzevjęc
 199 5 |           Błogosłavjeństv", a navetk nje do a "Setmë Grzechóv Głovnich".~
 200 6 |           rosł.~— Bez bjicô człovjek nje wurosnje! — Tak movjilë
 201 6 |        palecë leno sę mogł kurdusac. Nje bełbe zaszedł jaż do Lipna.
 202 6 |          czas, jak vjedno. Njigde mu nje mjerzało. A jô zaczął meslec
 203 6 |            jizba. Njiclit tam njigde nje chodzeł i njicht wo nji
 204 6 |              chodzeł i njicht wo nji nje movjił. Wokno jedno wona
 205 6 |              klepała v to wokno i na nję jem vlozł, jak kot. Naprocem
 206 6 |            zdrzoł. Noprzod jem njick nje vjidzoł. Ale pomału zaczęło
 207 6 |            policach. Ale Straszka jô nje vjidzoł.~— Ko won jednak
 208 6 |        dozdrzenjałô slivka.~Żebe tam nje belë leżałë kaminje, chternimi
 209 6 |       zatchlë, bełbem wucekł i njick nje povjedzoł. Ale na nich kaminjach
 210 6 |              to jô mjilczoł, bo wona nje vjedzała, że jô tam szukoł
 211 6 |            szamocesz?~Ale wona njick nje rzekłszë, jęła mje wobkładac
 212 6 |              szperetus tą razą njick nje pomogô.~— To są i lata! —
 213 6 |             to jak bedełko a wo Bogu nje vje... Vezdrzële, Mjichale,
 214 6 |             za dvuch a po njim njick nje vjidzec. Dziżanga z njego,
 215 6 |           zazdrzoł v zębë i rzekł:~— Nje grzeszë, Marcijanno, bo
 216 6 |            sztukji dobetku bez njego nje kupoł.~— Ale v głovje mô
 217 6 |        chałupje. A chocbe go zabjił, nje popusci. Tak robjił i nen.
 218 6 |              woczë, ale njick vjęcij nje rzekł, choc jô beł srodze
 219 6 |            zegar polikoł czas, jakbe nje beło njiżodni tajemnjice.~
 220 6 |         Boskô! Komu namjenjoné, tego nje mjinje! Na mój głupi rozum,
 221 6 |              chce. Gonjic won za tim nje będze, bo żot go zmuszi
 222 6 |         wovjeczkji, a jedno dregjigo nje zjodało i le svjętą trzimało
 223 6 |               Moc Boskô! Dziso jô sę nje dzevuję Jadomovji, bom sę
 224 6 |               Ale jegomosc sę ze mje nje smjoł, bo mje rozumioł.
 225 6 |            ludze dziseszi volelë nją nje jisc. Marta noprzod nje
 226 6 |              nje jisc. Marta noprzod nje chcała, ale potim żądała,
 227 6 |              że ji pod zomkovjiskjem nje wuceknę i ji sami nje wostavję.
 228 6 |  zomkovjiskjem nje wuceknę i ji sami nje wostavję. Na to jô ji doł
 229 6 |             trzęsła, ale moje kołpje nje przëpłivałë, choc jem zdrzoł
 230 6 |        pusceł na zemję, tej wona mje nje pusceła za rękov, bo na
 231 6 |         mjeczu złotim jô Marce njick nje vspomjoł. Njicht ze smjertelnich
 232 6 |          drugji roz jô z tobą brodem nje pudę, bo mje straszno.~Wodnąd
 233 6 |                Ale jô wodrzekł:~— To nje je njiżodno wukłodanjé,
 234 6 |            nasza panji to Zara.~— To nje je możno! — spjerała sę
 235 6 |             żebem ze svjętich rzeczi nje vëmiszloł i kozoł mje sę
 236 6 |           tego spovjadac. Ale na tim nje beło dosc.~Przasni chleb,
 237 6 |        krajała, tej Morcin mruczoł i nje jodł. Ale Mjichoł sę vësmjevoł
 238 6 |              żol, że ten chleb ji sę nje zdarzeł, tede krziknęła:~—
 239 6 |            mrugnął na Mjichała, żebe nje vëdoł. Ale wona to zmjerkovała...~
 240 6 |         dlotegom so wuvożoł:~—Trampk nje je varząchevką. Vez, Remus,
 241 6 |              zrobjił.~Bjedni trampk! Nje beło mu znadz namjenjoné,
 242 6 |          jakbe go jesz v żëcu njigde nje vjidzała. A jak go dosc
 243 6 |            ti sami vjarë, to też jem nje żdoł, jaż mjepopravji.~ ~
 244 7 |              na njim dobeł. ~Absalon nje chcoł mje pokozac, jak sę
 245 7 |              svjętigo! ~Ale jô njick nje vjidzoł i nji mogł sę doznac
 246 7 |             njico dużigo jak wopoka. Nje przeżegnało sę svjęconą
 247 7 |    przeżegnało sę svjęconą vodą anji nje pochvaleło Pana Boga, choc
 248 7 |            jakbe żodnigo njeszczescô nje beło. Vëszczerzoł bjołi
 249 7 |            Straszk mjeszkoł.~— Choba nje przëszedł njeprzijocel,
 250 7 |            woczë, tej jem sę bezmała nje verzasł.~Tec to beł nen
 251 7 |              chodzi!~— Co to sę dzis nje dzeje! — pomesloł jem sobje
 252 7 |            mu ze skarni zeszło i won nje godol vjęcij: Bjej ju czas! —
 253 7 |             njibe konająci człovjek, nje polikoł czasu vjęcij, a
 254 7 |         Jeremijosz svoji kose vjęcij nje klepoł za stodołą, le z
 255 7 |       wukozka jakô, Golijata v njiin nje beło. Ale verazno zaszklelë
 256 7 |           vesokji — zaczął porczec i nje chcoł postąpjic. A Golijat
 257 7 |             jes dom potcevich ludzi, nje pochvalivszë Pana Boga anji
 258 7 |          pochvalivszë Pana Boga anji nje przeżegnavszë sę svjęconą
 259 7 |             załomivała ręce, a Marta nje potemu verzasła sc cebje,
 260 7 |           rozsądzi! —~Ale won na mje nje słuchoł, le zębë vëszczerzeł,
 261 7 |              jaż jego koń sę spjąt i nje chcoł postąpjic.~Tak won
 262 7 |         srelo, të smarkolu! Żebe mje nje beło zgnjiło fategovac sę
 263 7 |               Bjej z drogji,pestko,i nje żdej, jaż sę rozgorzę!~Tej
 264 7 |              Ale ten sę spjął, bo jô nje woprzestoł vévjijac puszczovką
 265 7 |             Të stręku bobu! Żebes të nje beło takji głupé, to bes
 266 7 |           zemji, jak setigo vjeprza!~Nje vjem, cze won moję godkę
 267 7 |           godkę dobrze rozumjoł, cze nje. Alem to vjidzoł, ze won
 268 7 |              Ale won vjidzącë, że to nje przelevkji, nje żdoł, le
 269 7 |      vjidzącë, że to nje przelevkji, nje żdoł, le przëtrzimoł i vëpoleł
 270 7 |             wodrzekł:~—Njickem złego nje zrobjił. Golijat, co tu
 271 7 |           ludzi vëpusceł a Pana Boga nje pochvaleł. Za to jô mu drogę
 272 7 |        zdrzoł, jakbe mje jesz v żëcu nje vjidzoł. Tej wukląkł przë
 273 7 |       njivekę wopjekovac, choc jô mu nje jezdem anji matką anji ciotką?  — 
 274 7 |          anji matką anji ciotką?  —  Nje korałamże go vedług nolepszi
 275 7 |            bez kuńca, kjejbe Mjichoł nje beł rzekł:~— Vez knopa i
 276 7 |            pod gorą. A timu tu njick nje będze, bo won je wogłuszoni...~
 277 7 |         przińdę abo Martę przëslę. A nje vożë sę vińsc, bo będze
 278 7 |         vjilkovji. Ale njicht do mje nje przeszedł. Tak jô wusnął
 279 7 |              Wo tim, cos të zrobjił, nje będę tero movjiła. Ale to
 280 7 |               jak mesz v durze. Anji nje zevej, anji nje kaszlij,
 281 7 |          durze. Anji nje zevej, anji nje kaszlij, anji nje gvizdej!
 282 7 |               anji nje kaszlij, anji nje gvizdej! Navetk tvoje mesle
 283 7 |           żevigo cebje z rąk svojich nje vëpuszczą.~Tej mje poł bochenka
 284 7 |          Marië i rzekł:~—Żebe ze mje nje bëlë knopa zrobjilë, to
 285 7 |            naszi mje sę długo ruszëc nje delë, a na nowukę jô począł
 286 8 |            cë vëworoł, ale żevigo sę nje doworoł. Kjej sę nje przërzuci
 287 8 |              sę nje doworoł. Kjej sę nje przërzuci pjekjelni wogjiń
 288 8 |         Boskô! Komu namjenjoné, tego nje minje. Vjedzoł jô: Jak nen
 289 8 |               tej bez njeszczescô sę nje wobjińdze. Kjej jużes na
 290 8 |            łiszczi, jak pon vjelgji, nje je le sługą, chturen robjic
 291 8 |         Mjichoł spjevoł, z głovë mje nje vechodzeł nen, chternigo
 292 8 |              v nen czas jô tego jesz nje rozumjoł.~Naszi mje vjęcij
 293 8 |               Naszi mje vjęcij njick nje rzeklë. Ale Mjichoł mje
 294 8 |           też żodnim statkjem na mje nje porivała. Navetk Morcin,
 295 8 |            gorze Sinaji przikozanjé: Nje zabjijej! Nad njemim stvorzenjem
 296 8 |             człovjekovji vłodzę, ale nje nad drugjim człovjekjem.
 297 8 |            wuchvecëc bronję i bjic i nje mdzesz mjoł grzechu. A zokon
 298 8 |             żëcé tvoje. I v tim razu nje będzesz mjoł grzechu.—~Tak
 299 8 |             nasze je wojczezną i jem nje vjedzoł, że wojczezna mô
 300 8 |         namjenjoné — Jegomosc — tego nje  mjinje!Na mój glupi rozum
 301 8 |            żevji, a ma go z lińcucha nje spuszczima.~Na to ksądz
 302 8 |               a chto vje, czebes tak nje zrobjił, jak ten potcevi
 303 8 |             pustkovju wodtąd njic sę nje zdarzeło. Straszk sedzoł
 304 8 |        studzi ~I rogu zev v drogę cę nje wobudzi, — ~Njech z duszą
 305 8 |       povtorzoł, bo wona jego godkji nje rozumjała.~Roz beło to przed
 306 8 |         kurzatva, że woczu wodemknąc nje beło możno.~Przez woborę
 307 8 |          woborą, chdze budinkji naju nje zastovjałë, tak nom dech
 308 8 |            dech zapjerało, jakbe nas nje chcało puscëc. Ale ma sę
 309 8 |              i vołała. Ale nom njick nje wodpovjedzało. Mjichoł sę
 310 8 |         Boskô! Komu namjenjoné, tego nje mjinje! Vołanjé szło wod
 311 8 |          Stroż rękoma strzimje, żebe nje naszedł, bo tam je wotvartô
 312 8 |           gorą, że vłosnigo słova sę nje czuło. Szłasma całi szturk
 313 8 |           ale sę strzimoł i pitoł:~— Nje czuł të njick?~Ale jô czuł
 314 8 |           jidze z dalszich stron, bo nje szedłbe na wonę wolszkę,
 315 8 |              A może ji wod ni stronë nje vjidzi?~— Vjidzi, bo jô
 316 8 |            vjidzoł, że vołanjé njick nje pomogô, vzął rog do gębë
 317 8 |              takji, że to przed nami nje navroceło z drogji, le nekało
 318 8 |             nodze wokulavjił.~Tak jô nje żdoł, le vzął jem dravovac.
 319 8 |           Ale won le na mje zdrzoł i nje wodrzekł njick. Tak jô go
 320 8 |             Bo jô jego godkji njijak nje rozumjeję.~— To je nasz
 321 8 |              jęzek, że go przëchodni nje rozumjeją.~— Njech mu Pon
 322 8 |      vszetkjimi godkami svjata. Żebe nje won, mokrô voda bełabe mje
 323 8 |              belobe sę stało, kjejbe nje won. Sto lôt njech żije!
 324 8 |        kjejbesma tego zmarzłigo żeda nje zaprovadzeła do njego. Ko
 325 8 |             Jezusa żid vej pochvalëc nje chcoł, ale ma tego jimu
 326 8 |              chcoł, ale ma tego jimu nje rechovała. bo won provdzevi
 327 8 |               bo won provdzevi vjarë nje znoł.~Żedzesko beło malé,
 328 8 |        gronuszk. Z jinszigo won jesc nje chcoł, bo mujego vjara tego
 329 8 |            nobelnjeszi koń njizaczim nje vëzdrzi. Dlo Remusa, mojigo
 330 8 |         Tuzin łeżk ze srebra. A choc nje są ze srebra, to sę tak
 331 8 |            że na Trzë Krole vdovc po nję przińdze. Nje za stari,
 332 8 |         Krole vdovc po nję przińdze. Nje za stari, nje za mlodi,
 333 8 |              przińdze. Nje za stari, nje za mlodi, szekovni, stateczni,
 334 8 |        sposob mô też, cobe jim bjeda nje dokurczeła. Pękną ze zozdroscë
 335 8 |          snożi corce.~A kjej Mjichoł nje chcoł anji słuchac, tej
 336 8 |            żodni stążkji wod Morcena nje chcę! — Ale woczë ji sę
 337 8 |              nę ksążkę kupjic.~Gbur, nje rzekłszë słova, vëdobeł
 338 8 |      kosztuje?~— Ti ksążkji v mjesce nje przedadzą le na vogę złota.
 339 8 |             vëpjerają, że tego njibe nje vjedzą. Bo jak be sę vëdało,
 340 8 |              za rękov i rzekł:~— Tec nje mdzesz płaceł bez targu.
 341 8 |             vdovcem, chturen mjoł po nję przińsc. Ale ta planeta
 342 8 |             przednovk, a vdovc żoden nje przëszedł. Ale jô so wuvożoł,
 343 8 |        wobjavji z łaskji, tej gvesno nje na to, żebe to żid v mjechu
 344 8 |            zrobjima, ma dvaji. Tobje nje je pjisané, żebes na pustkovju
 345 8 |           rovnak takjich złich ludzi nje beło, jak v wopovjescë.
 346 8 |             Żoden człovjek z naszich nje bełbe bjedni Genovefje tile
 347 8 |              spac!~Ale mje sę njijak nje chcało woprzestacv słuchanju.
 348 8 |           choc njevjerni, pevno łgac nje łgoł. A jô nje dzevuję sę
 349 8 |            pevno łgac nje łgoł. A jô nje dzevuję sę krolovji, że
 350 8 |             vjeczorami takjich ksążk nje czetô, jak ma bjedni ludze.~
 351 9 |             bo wone sę z moji godkji nje smjałë.~Tak jem przeczetoł
 352 9 |             zelonim wokjenkjëm jô mu nje wustąpjił, bom nje chcoł.
 353 9 |             jô mu nje wustąpjił, bom nje chcoł. Tak mu delë spac
 354 9 |              bojała sę, żebe ji sami nje naszedł.~V pjerszą njedzelę
 355 9 |          człovjek przëboczô długo, a nje zaboczi czasami jaż do smjercë.~
 356 9 |           vjedno jesz połikoł czas i nje wustovoł anji dnja anji
 357 9 |           gorę, ale nji żodne kołpje nje przëplinęłë, be patrzëc
 358 9 |              jak na płacz. Ale jô sę nje poddoł i sobjem pomesloł:~—
 359 9 |              mje do serca nabjegô, i nje vjem, cze to mój Anjoł Stroż
 360 9 |       szczescô, jakjigo bem strzimac nje potrafjił.~Tak jô na nję
 361 9 |             nje potrafjił.~Tak jô na nję zdrzoł całą chvjilę, nje
 362 9 |             nję zdrzoł całą chvjilę, nje vjedzącë co wuczenjic. Jażem
 363 9 |             Czimuże tvoje kołpje mje nje povjedzałë, że tu mom bjec,
 364 9 |            tak czężko, żem małovjele nje vëzbeł żëcô i zbavjenjô.~
 365 9 |         Vstanji! —~Tak jô vstoł i na nję patrzeł, jak na cud jakji.
 366 9 |            sę i rzekła:~— Njic cebje nje rozumjem!~Na to mje v sercu
 367 9 |           chterni ji nożkji stąpałë.~Nje vdarzę sobje, jak długom
 368 9 |         sobje, jak długom tam leżoł, nje vdarzę sobje, jak jem przeszedł
 369 9 |              znané pustkovskji pola, nje vjedzoł jem razu, cze jem
 370 9 |              razu, cze jem doma, cze nje.~ Bo svjat mje sę wodmjenjil
 371 9 |             dechu, novą groł spjevą? Nje vjem, jak to sę stało, ale
 372 9 |            takjigo, czego jesz svjat nje vjidzoł.~Kjej jem v takjim
 373 9 |              i jakbem ji długji czas nje vjidzoł. A wona sę zatrzimała
 374 9 |            zdrzącë na mje:~— A të sę nje vstidzisz, Remus, v taką
 375 9 |            jem wo njich mjoł zabeté.~Nje wodrzekł jem njick, le nocą,
 376 9 |             leże — bo i tak mje spac nje dało — i szedł jem po moje
 377 9 |           dzevovała.~— Choba, Remus, nje zachorujesz, bo jesz tak
 378 9 |        rozmovę. Ale na mje wona anji nje vezdrzała. Jô jednak tak
 379 9 |        pitała:~— Remus, je cë zle?~— Nje, Marto, zle mje nje je.
 380 9 |           zle?~— Nje, Marto, zle mje nje je. Ale v tij chvjilë przechodzeła
 381 9 |           pokusa, Marto, to jô przez nję stracę duszę i zbavjenjé!~
 382 9 |            Ale na to i svjęconô voda nje pomogła.~Jesz ksądz z kozalnjice
 383 9 |              Jesz ksądz z kozalnjice nje rozpoczął zdrovask, ju jô
 384 9 |         wolszk, cze krolevjonka moja nje jidze. Nastavjiłjem wuszë,
 385 9 |            vjetev drzevjąt woko moje nje rozeznovało, tej mje zaczęła
 386 9 |         nabroł vjarë:~— Dzis wona ju nje przińdze!~I tej szedł jem
 387 9 |         Rzekł jem:~— Tec jô cë njick nje zrobję. Będzë cecho i spji! ~
 388 9 |               tej naszedł jem sarnę. Nje wucekała wona, le zdrzała
 389 9 |          chojnë. Ale na vjeczerzą jô nje szedł, le prosto legł v
 390 9 |       pjerzenę vetchnoł v gębę, żebe nje krzikac głosno, cobe sę
 391 9 |        krzikac głosno, cobe sę naszi nje zbjeglë. Ale trzęsk mje
 392 9 |          Remus, co cë je?~— Njic mje nje je, le jesc nji mogę! ~Na
 393 9 |          barzo zle! Żeli to do jutra nje popusci, to trzeba posłac
 394 9 |             njedzelę pudzesz żdac na nję! — Po tim postanovjenju
 395 9 |            wutropjenjé z tim knopem! Nje vëchovivałamże go podług
 396 9 |           Cze mje, Boże, korzesz, że nje vzęłam mjeteloka abo grulkji? —
 397 9 |       przëszłë mje na jęzek.~—Trampk nje pomogł anji varząchevka,
 398 9 |              chori, bobes tak czężko nje bluznjił. Choba som Pon
 399 9 |        pomoże, bo jô głupô dzevczina nje dom radë.~A jô anji nje
 400 9 |              nje dom radë.~A jô anji nje jodł anji nje pjił, le nji
 401 9 |              A jô anji nje jodł anji nje pjił, le nji mogł jem dożdac
 402 9 |          Martą szła ku Lipnu. Ale jô nje wuvożoł na njic, le gnoł
 403 9 |         jachoł veżij drzév.~Jô na to nje wuvożoł, le sodł na dzarnje
 404 9 |            mje zdrzącë, godołvstec:~—Nje jidze! Nje jidze! Nje jidze!~
 405 9 |              godołvstec:~—Nje jidze! Nje jidze! Nje jidze!~Ale vjater
 406 9 |                Nje jidze! Nje jidze! Nje jidze!~Ale vjater zavłl
 407 9 |         zavłl gorą vjelgjim głosem:~—Nje przińdze njigde!~Na to mje
 408 9 |          vjedzołjô v ti chvjiłë.~—To nje wona, to Marta!~Tak jem,
 409 9 |             wona na to pitanjé njick nje wodrzekła, le głoskała mje
 410 9 |             dej pomocë, bo jô som so nje dom radë.~V tim vjater tak
 411 9 |             Poj do dom!~A kjej jô sę nje ruszeł, tej wona znovu.~—
 412 9 |             Nadarmo żdajesz, bo wona nje przińdze njigde!~— Jak możesz
 413 9 |           razu przed koscołem. Le sę nje przëznałam. To njeje krolevjonka
 414 9 |       chterna na naju bjednich ludzi nje patrzi.~— A jednak vzęła
 415 9 |              za cę dala. Tero vjesz! Nje jô cę męczę, le wona cë
 416 9 |            wutonęło v cemni chmurze. Nje vjem, jak długom leżoł njesvjadomi
 417 9 |            Tak jô sę doznol, że wona nje dovjerzała, abem ję mogł
 418 9 |            przez vodę i jem rzekł:~— Nje zeblekej, Marto, botóv,
 419 9 |          choc v lese njiżodné cemice nje błądzełë i daleko vjidzec
 420 10|              ze sobą zakantrani, cze nje?~Ale jô sę mocko dzevovoł
 421 10|            bo to mje njigde do głovë nje przëszło. Ale won mje z
 422 10|           katolicku — Bog z vami! Jô nje vjidzę żodni przeszkodë.~
 423 10|            vjidzec, njiże jô. Njicht nje vjinjen, że go Pon Bog stvorzeł
 424 10|            Pon Bog stvorzeł takjim a nje jinszim. Ale procem mje
 425 10|          rusztovanjim vëzdrzisz, jak nje przimjerzając...~Nje dokuńczeł
 426 10|             jak nje przimjerzając...~Nje dokuńczeł Morcin, bo mje
 427 10|             dokuńczeł Morcin, bo mje nje chcoł wobrazëc. Ale jô beł
 428 10|             płoszedło v kapusce. Tej nje bjerzë so do glovë njick
 429 10|           las, jakbe svojim czężorem nje chcoł mje puscëc dalij.
 430 10|             jem vëtirzeł z lasa, tej nje folgovoł jem, z czego sę
 431 10|     dzevovałë i Liza i Gnjadi, bo to nje je gburskji sposob. Ale
 432 10|         złomanjé karku, bom sę bojoł nje zmudzëc zdovanjô. Ludze
 433 10|            mje njico wosamętało. Bom nje folgovoł, jaż pod gorą,
 434 10|              v żëcu krople gorzołkji nje pjił. Dravujta, konjikji,
 435 10|          mjarę.~Ale pod gorą, chcącë nje chcącë, jô muszoł konjom
 436 10|             som, ale njiżoden pocerz nje szedł mje z dusze. Le vstec
 437 10|             do Svjętich Sakramańtóv. Nje tak dovno temu. Chtuż be
 438 10|           woczë pana, czebe ztąd mje nje przëszła pocecha. Ale czëtoł
 439 10|        Remusu, cerpji! Të sobje radë nje vjesz z tvojim głupim sercem,
 440 10|           chterna njikogo krom cebje nje wobchodzi. Jô cerpjoł za
 441 10|            członkach. Ale wulgji mje nje dało, jaż kjile ludzi z
 442 10|        spuszczoné i anji razu na mje nje vezdrzała. Jakżeż też vjedzec
 443 10|              norciku sedzi i radë so nje vje i Bogu bluznji i jego
 444 10|           przemovę, z chternim njick nje rozumjoł, bo moje mesle
 445 10|           bramë.~— Tero të ji vjęcij nje woboczisz! — krziknęło serce
 446 10|            krziknęło serce ve mje. I nje namiszlającë sę vëstapjił
 447 10|           trzë dzevkji.~Ale jô njick nje jodł anji njick nje pjił,
 448 10|            njick nje jodł anji njick nje pjił, bom beł i bez tego
 449 10|            dejadej je po vszeskjimu.~Nje vdarzę sobje, jak jem spravjił
 450 10|           mój mjecz złoti. Ale dziso nje nosełë ruchen njedzelnich,
 451 10|              jinaczi, kjej won njick nje jé? MocBoskôko mu namjenjoné,
 452 10|       MocBoskôko mu namjenjoné, tego nje mjinje. Ale mje sę zdaje,
 453 10|           mje sę zdaje,że kjej to sę nje wodmjenji, to może bëc zle.~—
 454 10|            radę jô jesz vjem. Jak to nje pomoże, tej będze z njim
 455 10|          beło.~Marta mje sę na woczë nje pokazivała.~ ~
 456 11|           Remusa. ~Njicht krom Martë nje vjedzoł, jakô chorosc mje
 457 11|      strzodka. Ale wona njikomu njic nje povjedzała.~A mje beło wode
 458 11|               Ale dotechczos jesz sę nje dobroł.~Kjej jô legł na
 459 11|            njico wobłazeło vkoł mje. Nje vjedzoł jem, co to beło,
 460 11|              nocë wuvożoł:~— Mora to nje je, bo nje przędze i nje
 461 11|        wuvożoł:~— Mora to nje je, bo nje przędze i nje morzi. Cużbe
 462 11|             nje je, bo nje przędze i nje morzi. Cużbe to mogło bëc?
 463 11|          vjidzi, ale boczë, żebes sę nje dostało v moje ręce!~Z tim
 464 11|           dobrze. Słuchej coc rzekę: Nje będzesz ju mjoł wubetku
 465 11|              tęsknjic będze, a të ji nje dosz radë.~— Provdę movjisz! —
 466 11|           gvjôzd. Jô jezdem "Ale" i "Nje". Jô sedzę na sprężenje
 467 11|              i noc, żëcé i smjerc.~— Nje rozumjem cebje! — wodrzekł
 468 11|          cebje! — wodrzekł jem.~— To nje pitej i słuchej moji radë.~—
 469 11|             tego gozdza dotąd njigde nje vjidzoł, ale to mje nje
 470 11|              nje vjidzoł, ale to mje nje dało rozmiszlac, le dalij
 471 11|             i ju njigde njic z cebje nje będze!~Tero mje wod razu
 472 11|               jak jesz njigde v żëcu nje. Vłosë mje dębem stanęłë
 473 11|              może:~Mam obrońcę Boga,~Nje przińdze na mje żadna straszna
 474 11|              nad zelonim wokjenkjem. Nje beło radë, le znovu vstac
 475 11|             tej, v balce wugrądzoni, nje vëleze do kuńca svjata!~
 476 11|              kjejjem skuńczeł godkę, nje rzekł njic, le przemiszloł,
 477 11|         Boskô! Komu namjenjoné, tego nje mjinje. Të, Remusu bjedni,
 478 11|        wogjiń, rożô. Jak je wod razu nje vënekosz, mogą do zemji
 479 11|               Bo kjej mester chałupë nje vërichtovoł za vogą abo
 480 11|              zaczinô sę vąbjerzëc, a nje vjesz, chdze sedzi skaza.
 481 11|           zelé. Ale żodno z tich zel nje je lekjem na tvoję cliorosc.
 482 11|            mocnigo i zdrovi mjazdrë. Nje  będze jinaczi, le że cë
 483 11|        strzodku psuje. — Rzeczë mje: Nje vdarzisz të so wosobë, chterna
 484 11|         Kjileż razi, të grzesznjiku, nje bluznjił jes v nen dzeń
 485 11|           Ale njeszczescé jego, kjej nje svoję klamkę wuchvaci. Zazdrzi —
 486 11|              svojicli dvjerzi njigde nje naleze.~ ~
 487 12|      przismaczkji. Ale to sę na njic nje zdało, bom schnął, jaż ze
 488 12|            godzenę ?~Gbur mje robotë nje dovoł, le Morcin i Mjichoł
 489 12|              zelonigo lasu. Mjichała nje beło, bo z Morcenem seczkę
 490 12|             wona vjidzącë, że to jô, nje przervała sobje robotë,
 491 12|             bo nogji mje długo njesc nje chcałë i patrzełv wogjiń
 492 12|             kominku. Vjęcij ma do se nje movjiła. Njezadługo przëszedł
 493 12|           klepoł po reminju.~— Dziso nje będzema spjevała — movjił —
 494 12|              wumrzec muszę!~— Tak të nje gadej! Vszetko v mocë Boskji.
 495 12|        Boskji. Komu namjenjoné, tego nje mjinje. Na moję wudbę, të
 496 12|          Boże! Żijce jak nodłużij!~— Nje będzema sę spjerac! Rzeczë
 497 12|          vnętrznosci.~Jô so tego tak nje wuvożoł, alem wodezvoł:~—
 498 12|           Martą na sę vezdrzelë, ale nje rzeklë njick). A tej jesz
 499 12|        povjesëc. Ale strach to vjerę nje beł.~—Jô vjem, żes të wodvożnigo
 500 12|    pomedetovoł kąsk i tak povjodoł:~—Nje posłołbem cebje tam dziso,