Chapter

 501 12|              Kjej chcece, to pudę!~— Nje pudzesz, chocbem cę mjoł
 502 12|             postronkjem do płotu, bo nje chcę cebje mjec na sumjenju.
 503 12|           pamjęcë ju njicht sę na to nje doł. Moja njeboszczeca matka
 504 12|             Ale won njigde povjedzec nje chcoł, co won tam vjidzoł
 505 12|          postavjił Strach, to pevnje nje chce, żebe tam czekavosc
 506 12|            jô bem cę tam żodną mjarą nje postoi, bo mom nodzeję v
 507 12|          łąkach, a vëstudzoni kominë nje dichałë jesz dimem do njeba,
 508 12|        njevjem, cze wucignę jadra.~— Nje mdzesz cignął jader, Remus,
 509 12|             le svoję cenją na vodze.~Nje vdarzącë so njick vjęcij,
 510 12|          razu klasnjęcé v plece, żem nje strzimoł i jak kam vjachoł
 511 12|             przez całą chvjilę njick nje vjidzoł, le voda mje v wuszach
 512 12|          njicht jinszi, jak won, mje nje strąceł v rzekę.~Ale tak
 513 12|        vëpovjedzec.~Won njick vjęcij nje rzekł, le cignął mje do
 514 12|              dokę. Mjichoł mje vjodł nje do stanji le do dvoru, a
 515 12|         napjic i nakozelë, bem społ.~Nje vdarzę sobje, czem beł ve
 516 12|              wona plinęła, jakbe mje nje beło, postavnô, pjęknô jak
 517 12|        zavołoł:~— Krolevjonko zomku! Nje poznajesz lë svojigo służkę?~
 518 12|              tim straszedłem stanął, nje vjedzącë co robjic, rozesmjało
 519 12|         Boskô! Komu namjenjoné, tego nje minje. Szczescé wod Boga,
 520 12|              smjercë do naju, bo bem nje beł mjoł wubetku do godzenë
 521 13|       varkocze. Ze mną wona jak njic nje gadała, ale nje z jakji
 522 13|             jak njic nje gadała, ale nje z jakji złoscë.~Kjej jem
 523 13|        wodgornjała ręką i movjiła:~— Nje rzeczë njick, Remus, bo
 524 13|               Do naszich lasóv vojna nje duńdze! — rzekła Marta.~—
 525 13|       vjedzec. Komu namjenjoné, tego nje minje. Naszi starszi vjele
 526 13|          Małoże wonji naszim krzivdë nje vërządzilë? A i z tego pustkovjô
 527 13|              żebe ti, co go gonjilë, nje czulë rżenjô klacze, chterna
 528 13|             vojen, ale żodna do naju nje doszła. Jô so vjedno meszlę,
 529 13|              pjęscë! Kjileż to vojen nje bivało v kaszubskjim kraju,
 530 13|     dzirżkosc i cnota mjedze ludzami nje będze vjęcij popłocała,
 531 13|             fór v porę mocnich konji nje zvjozł. Cuż to muszała bëc
 532 13|         młodi może jesz kuńca svjata nje dożijeta, bo noprzod muszi
 533 13|          tich, co svoji svjęti vjarë nje popuszczą. Podług stari
 534 13|          vaju, kjej tego wutropjenjô nje doczekota, ale długo żdac
 535 13|           ale długo żdac na to svjat nje będze. Bo kjej Pon Bog stvorzeł
 536 13|           podobnosc svoją, to gvesno nje mdze żdoł, jaż z dovnich
 537 13|        vłodze nad njemim stvorzenjim nje wutrzimelë.—~Takji mądré
 538 13|          beła cnotlivô i krotofilnô. Nje vjedzołbem povjedzec, cze
 539 13|        dosigną do zimku i cze jochem nje navjedzi pustkovjô. Ale
 540 13|          Morcin też mjoł strach, ale nje gvjiżdżóv żodnich, le prorokovanjô
 541 13|     przëczinë moji skażoni godkji be nje vzęlë, rzekł Mjichoł  —
 542 13|            zaraza na dobetk spadnje. Nje zabędę tego dnja, bo v njim
 543 13|        woborę i dzivno mje beło, żem nje vjidzol vasązka, na chternim
 544 13|             cë co wostavjiła. A żeli nje, to pudę bez vjeczerzi spac! —
 545 13|                Bo i tak jedzenjé mje nje szło v mjęso, lem wostoł
 546 13|           won so czasem v nocë vjidu nje zrobji. Ale vjedno wokno
 547 13|       pustkovju pamjęcą signąc mogę, nje beło vjidu v tim woknje.
 548 13|            mje dziso ju żodna vjetva nje strzimała. V takjich meslach
 549 13|            dzekji vedavającë govor i nje rozumjałi, chvjądało sę
 550 13|           nji mogł.~Marcijanna, njic nje rzekłszë, podała mje kavałk
 551 13|             jesc. Njick wonji woboje nje movjilë, jażem do njich
 552 14|       kaszubskjich. ~Wod ti njedzeli nje tile vjid svjeceł z wokna
 553 14|              głosu. Ale jô tede jesz nje vjedzoł, że to Smjerc taceła
 554 14|     pustkovju. Czuj jem ję porę razi nje vjedzącë, że to wona. V
 555 14|              vjid, ale njick vjidzec nje beło, a gozdz sedzoł głębok
 556 14|             v chmurze smjegu i ju ji nje beło. Ale jô sę ju dobroł,
 557 14|                Komu namjenjoné, tego nje minje. Ta kosa nje tnje
 558 14|              tego nje minje. Ta kosa nje tnje dlo naszi zopolë, ale
 559 14|           njich spolëc chcoł i długo nje rzekł słova. Ku reszce zaczął
 560 14|           jęzek skażoni i njicht mje nje rozumje, le naszi ludze
 561 14|         wojcovestą godką kaszubską a nje cuzą.~Tej nje żdającë, jaż
 562 14|            kaszubską a nje cuzą.~Tej nje żdającë, jaż co rzekę, jął
 563 14|           vjesz të, chto jô takji? — Nje vjesz, chłopku, i prożno
 564 14|           vjidzącë wuspokojił mje.~— Nje bój sę! Krom tego nje są
 565 14|                Nje bój sę! Krom tego nje są te ręce mordarza. Bo
 566 14|              Turkóv i pogan, a jô ję nje dlo paradë noseł przez całé
 567 14|          ludzi. Ale ti, co panovelë, nje chcelë jim svobodë dac.
 568 14|            Jakżesma na sebje naszła, nje beło radë: Jeden z naju
 569 14|           mjeszkoł Straszk, pokąd jô nje vroceł i go nje vënekoł.
 570 14|             pokąd jô nje vroceł i go nje vënekoł. Boczë: Co porę
 571 14|     spravjedlevi, a jich sądë mje ju nje dosigną.~Znovu kaszel njim
 572 14|              bjotce z pruskjim sługą nje wuszlo mje suchim pękjem.
 573 14|              że sę vjęcij stanovjiła nje będze. Dlotegom vrocel do
 574 14|              movjił cechim glosem:~— Nje żol mje, że wumrzec muszę.
 575 14|            jô ję tam vjidzoł!~Ale jô nje rozumjoł, dokąd won cignął
 576 14|            na ten przikłod sę dzeje. Nje wod razu z głębokjigo dna
 577 14|            na zotorze, ale ręka moja nje przëvikła anji do szable
 578 14|         sobje przëboczol ji słova.~— Nje wuvożej na svoją małosc
 579 14|           nogji po pustkovju chadzac nje będą!~V Mjichałovi chace,
 580 14|           Ale Mjichoł sę zameszleł i nje wodrzekł njick. Tak jô po
 581 14|           czeladni i nom wopovjodoł. Nje vdarzę sobje vszetkjigo,
 582 14|                Komu namjenjoné, tego nje minje! Zburzeł pon Jozef
 583 14|             pon Jozef i szandara — i nje beło radë, le sę dobrelë
 584 14|              muszoł wucekac v svjat. Nje belo znadz namjenjoné, żębesma
 585 14|             kosę klepje.~Jesz njigde nje czuł jem takjich gódk jak
 586 14|             pana Jozva i Mjichala. I nje vjedzoł jem do tego dnja,
 587 14|             vezdrzenjé. Bo kjej tego nje zrobjisz, vanożëc po svjece
 588 14|          stan cę namjenjił.~Jô na to nje wodrzekł njick a Mjichoł
 589 14|             rękov i rzekła:~— Remus, nje chadej vjęcij do pana Jozva!
 590 14|            klepje?~Na to Marta njick nje rzekła i tak ma sę rozestala
 591 14|     kaszubskjigo. Alem takji ksążkji nje nalozł v żodni ksęgarnji.
 592 14|     wojczeznë, njewubetk i vanożenjé nje dałë mje leżnoscë k'temu,
 593 14|           povjem.~ Żol mje beło, ale nje wodrzekł jem njick, bom
 594 14|            mjecz, a chto vje, czebes nje zrobjił, jak ten potcevi
 595 14|              Nacuż cë mjecz, kjej cë nje delë vjidu! ~Tej znovu sę
 596 14|              pjękną panją bezmała cë nje vzął dusze. Kjej jes przez
 597 14|              jisc v zëcu svoją drogą nje boczącë na cerznje, drogji
 598 14|          chori i że ju na drugji rok nje woboczę kvitnącigo sadu.~
 599 14|          njicht jeszcze takji vjédze nje doł, żol sę zrobjiło, że
 600 14|           svigo.~— A czimuż sę naszi nje wobronjilë? A pon Jozef
 601 14|            Pitosz sę, czimu naszi sę nje wobronjilë. — Vjęcij njiże
 602 14|           strzod tich prziczin jedni nje beło i to ti, żebe jim zbivało
 603 14|             tego pustkovjô na svjat, nje zaboczisz zańsc do Wolivë,
 604 14|     przëchodni czase svojigo ludu go nje wopusceł. Kozoł won tede
 605 14|              Zrzeszonich vaju njicht nje złomje, ale v pojedinkę
 606 14|        chłopoku, prziczenë, żesmë sę nje wobronjilë.~Beło mje, jakbe
 607 14|          vszescë wuroslë v njevoli i nje vjedzą, jak beło dovnji
 608 14|              na pańskjim chlebje, co nje vjedzą, że jim słuchô panovanjé
 609 14|            że jim słuchô panovanjé a nje seroci chleb.~Mocni kaszel
 610 14|         pokozała sę na jego vargach. Nje rzekł njic, le ręką doł
 611 14|            zlecëc bojkę. Njech cę to nje dzevji!~Żëcé ludzi i narodóv
 612 14|              mola, dokąd jisc muszą, nje vjidzą.  — Povjem cë lę
 613 14|              to grob jich panóv.~Ale nje rzekłszë słova Ormuzd vëcignął
 614 14|             płomiń.~Ale Ormuzd bjołi nje luoprzestot soc svjętich
 615 14|            tego dzivnigo czlovjeka i nje vjedzała co ręce robją.
 616 14|             sę doł krzik Marcijannë: Nje żije! Zervoł jem sę a Mjichoł
 617 14|            moji pamjęcë njicht tądkę nje jeżdzoł — rzekt Mjichoł
 618 15|         njigde njikomu wo njim njick nje rzekł, bo to njedobrze gadac
 619 15|              jak pudzema z pogrzebem nje będze bez tego żebe nama
 620 15|             bez tego żebe nama sę co nje pokozało.~Tak rzekłszë,
 621 15|            może: Mam wobrońcę Roga, ~Nje przijdze na mje żadna straszna
 622 15|              na rzece jak zogodkji i nje naszłë bleżij. Na levą rękę
 623 15|             I ma szła dalij. Ale mje nje dało poku, lem sę muszoł
 624 15|            cofnąc v teł, żebe drudzë nje zmjerkovelë. Kjej kavałk
 625 15|        łiszczącimi woczoma. Długo ma nje rzekłszë słova na sę pozerała,
 626 15|              sinem ti zemji. Alem sę nje spodzevoł, żebe jesz jakji
 627 15|              nagonjił, tego jô so ju nje vdarzę. Vjem le, żem noprzod
 628 15|               Tec tam stojała wosoba nje z tego svjata. Dobrze vjidzałam,
 629 15|             straszno.~Jô na to njick nje wodrzekł. a wona mjała strach
 630 15|            przë vëcinanju drogji, że nje będze bez tego, żebe nama
 631 15|            bez tego, żebe nama sę co nje pokozało?~. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .~
 632 15|              do mje: Po moji smjercë nje wutrzimosz Remusa na pustkovju,
 633 15|          Boskô! Komu namjenjoné tego nje minje! Czimuż be Remus mjoł
 634 15|              potcevi Mjichoł, ale jô nje wodrzekł njick. Tak gbur
 635 15|          Vjedzoł jô, że tak povjesz. Nje namovjom cebje, bom doł
 636 15|             że jidzesz. Żebes njigde nje żałovoł! Jak będze tvoja
 637 15|           Boga i nekoł do moji leże. Nje vjem dloczego, ale nji mjoł
 638 15|            Co komu namjenjoné, to go nje minje!~Marta mocko wobskocala
 639 15|        rzekji, tej jem sę bezmała że nje vërzasł. Bo chtuż tam stojoł
 640 15|            ludze tvoji movë rozumjec nje będą i nje będą vjedzec,
 641 15|             movë rozumjec nje będą i nje będą vjedzec, jakji të jes
 642 15|            Poj do dom!~— Vejle! Żebe nje stari tatk, chturen beze
 643 15|          ponjevjerkę i żebem sę Boga nje bojała, ludzkji vstid be
 644 15|         bojała, ludzkji vstid be mje nje strzimoł i bem szła z tobą
 645 16|              cebje. A jô cę tile lôt nje vjidzoł na woczë! Poj! Sadnjema
 646 16|           dogadac, bo të moji godkji nje rozumjesz.~Won vjęcij zgodł
 647 16|          krąceł głovą im rzekł:~— Jô nje jidę na zopovjedze davac,
 648 16|            zrobjima, ma dvaji. Tobje nje je napjisané, żebes na pustkovju
 649 16|       sluchoł. Żid vjele mesloł, ale nje movjił le to, czego ludze
 650 16|         plecach na konja sodają. Nu, nje gorz sę, Remus, ale jô vjem
 651 16|            podnjosł na pańską corkę? Nje! Bo jakuż wona mô sę jimu
 652 16|      zavjeseł wo mje i proseł.~— Nu, nje movjił jô, żebes sę nje
 653 16|              nje movjił jô, żebes sę nje gorzeł? Vjidzisz, że mom
 654 16|              żiczni. Tec kjejbe tvój nje tile wojc ale dżadulk żeł,
 655 16|               mjołbem tvoje lata. Jô nje chcę, bes sę na mje gorzeł,
 656 16|            żałovoł pozdnji, żes dzis nje chcoł słuchac storigo żeda.~
 657 16|              lese. Njicht cë zadarmo nje dô anji jesc anji pjic.
 658 16|          służbę vstąpjic do gbura?~— Nje!~— Mosz të jakji sposob?~—
 659 16|            mje! Bo jô znaję svjat. A nje movji njick, le poj ze mną
 660 16|              kjej jem vezdrzol przez nje, ceplô krev mje do serca
 661 16|        wostanjesz dzis wob noc?~— Jô nje vjem!~— Ale jô vjem. V ti
 662 16|       będzesz robjił jutro?~—Jô jesz nje vjem.~— Ale jô vjem, jô
 663 16|            jednim kole, vladujesz na nję tovarë i pojadzesz v svjat,
 664 16|             A co të zrobjisz dzis?~— Nje vjem.~— Ale jô vjem! — Të
 665 16|              szkolnigo. Zapłacisz za nje tile, co pon szkolni povje,
 666 16|              na deputat, bo nogji go nje chcą njesc. Tile sę nachodzeł
 667 16|          momë vëpjic litkup, kjej të nje pjijesz, jô nje pjiję i
 668 16|              kjej të nje pjijesz, jô nje pjiję i pon szkolni nje
 669 16|              nje pjiję i pon szkolni nje pjije. Lepji będze, kjej
 670 16|       wuroczema mądrim slovem. Jô cę nje woszukoł, të mje rzitelno
 671 16|         jakjich moja żedovskô mje be nje narobjiła. Ale na to njima
 672 16|              mój tovor. A radzeł mje nje nosëc go na plecach, le
 673 16|            za lasem. A jô zdrzącë na nje, vjedzoł, że moje drogji
 674 17|            karovoł v svjat. Jesz jem nje dokarovoł do lasa, a ju
 675 17|            jem — kjej të moji godkji nje będzesz rozumjoł, bo jô
 676 17|           wurodzenjô?~—Tak të do mje nje gadej! wodrzekł Trąba. —
 677 17|             zdrovjé, bo jô gorzołkji nje pjiję!~Won sę nje rozgorzeł,
 678 17|          gorzołkji nje pjiję!~Won sę nje rozgorzeł, że mu wodmovjom,
 679 17|          krzivdë. Bog z tobą, Remus! Nje pjijesz gorzołkji. Ale to
 680 17|            pjijesz gorzołkji. Ale to nje je dlo muzikańta takji zveczoj.
 681 17|              państvo młodé, kjej bem nje vëpjił na jich zdrovjé.
 682 17|           moją bjałką! Ko të, Remus, nje jes żenjałi?~— Nje! Jô sę
 683 17|            Remus, nje jes żenjałi?~— Nje! Jô sę też żenjic nje będę!~—
 684 17|                Nje! Jô sę też żenjic nje będę!~— Ha, ha rozesmjoł
 685 17|              tej rzekł ze smjechem:~—Nje będzesz sę żenjił! Tak jô
 686 17|       smjecoch na vjeskjich drogach. Nje wusedzę na molu. A jednak
 687 17|         małżeńskji, bo dobrą volą to nje beło.~Tej całą chvjilę pozeroł
 688 17|             barzo vątpję, bo bjałkji nje mjerzą chlopa anji korcem,
 689 17|             provdę! — rzekł jem.~—Le nje mesl, żebem nje wuvożoł
 690 17|             jem.~—Le nje mesl, żebem nje wuvożoł najigo stanu! Tak
 691 17|            wuvożoł najigo stanu! Tak nje! Sedzą sobje tam gburzë
 692 17|             svojich woborach. Jô jim nje zodroszczę. Njech seją,
 693 17|           pitoł sę Trąba wob drogę.~—Nje vjem! — wodrzekł jem.— Pon
 694 17|               Tam naju njicht budzëc nje będze, przënomnji nje ludze
 695 17|         budzëc nje będze, przënomnji nje ludze żijąci, bo młin wod
 696 17|             bo młin wod vjele lôt ju nje chodzi, a ludze movją, że
 697 17|              të jes bojąci, Remus?~— Nje! Jô sę nje boję.~— Bo vjidzisz.
 698 17|          bojąci, Remus?~— Nje! Jô sę nje boję.~— Bo vjidzisz. Ze
 699 17|         dvaji! — Ve dvojkę jô sę też nje boję.~Zaszedłszë vjeczorem
 700 17|             co pevnje ju na szarvark nje chodzeł, przëstąpjił do
 701 17|            dlo naszigo pana.~— Jô so nje vdarzę — rzekł Trąba — żebem
 702 17|            koło młińskji żodną mjarą nje chcało sę wobracac.~—To
 703 17|             lata do lata za dużé, bo nje beło co v nje kłasc. Le
 704 17|            za dużé, bo nje beło co v nje kłasc. Le dvor, jak jem
 705 17|           zjeżdżelë sę gosce. Ale to nje bëlë naszi. Wonji gadelë
 706 17|           Ale som pon wudovoł, że ji nje rozumje. Jô v głovę zachodzeł,
 707 17|              dzecka, a njigde z nami nje godalë jinaczi jak po naszimu.
 708 17|               Ale przezviska jich jô nje vëmovję — njech ludze wo
 709 17|             Dopitejże sę jego, czimu nje jidą do pana z prozbą? ~
 710 17|         woczoma i z czorną brodą. Jô nje vjem ale won mje przëboczoł
 711 17|          rzekł do naju godką naszą:~—Nje mąceta, ludkovje, vaszimu
 712 17|           njicht be za njich fenjiga nje doł.~I smjoł sę nen pjekjelnjik
 713 17|              renku. Woboczisz, że cë nje dadzą tile na povroz, żebes
 714 17|          samo beło, tak żesma vëszła nje pochvalivszë razu Pana Boga.
 715 17|        dalibog, że na nen poczestunk nje pudzema, bo naju za barzo
 716 17|       takjigo brzedkjigo przezvjiska nje doł jak: mamutë! Szkolni
 717 17|            taką żadną wukozką njigde nje bełbe naju porovnjoł stari
 718 17|              wobrazëc nas tego njech nje robji.~Wumęczeł sę stari
 719 17|           stoją młin i pjiła. Kjejbe nje beło tak cemno, vjidzelëbesta
 720 18|             gvjozda mrugô nad rzeką, nje roznekô wona ti cemnoscë.
 721 18|             kjij pęknje abo strzelba nje spusci? Cuż zrobjisz jak
 722 18|             novą stronę, bo starô ju nje beła pevnô. Bo skrzepkji,
 723 18|           woczë jego jak gvjozdë. To nje beł Trąba, chturen sę bojoł
 724 18|           verach? Czimu të też njick nje godosz?~— Jô sę wodnęceł
 725 18|       wodnęceł godanjô bo mje njicht nje rozumje.~— Cuż të tam znovu
 726 18|           ale petlujle svoją godką a nje stój jak ta żoga tam v tele
 727 18|            jaż straszno patrzëc.~Ale nje żdoł Trąba, jaż co rzeknę,
 728 18|           rzekę i vędrovało v svjat! Nje zaduszema sę, bo svjeżi
 729 18|              że ten młin długji lata nje chodzi, to vjera łeż. Nasedzoł
 730 18|          robją? rzekł Trąba. ~Mje sę nje zdovało tak, bo nacuż be
 731 18|               że bëlë svojigo pevni. Nje rzekł jem tede njick, lem
 732 18|          pocerz wodmovjic.~Trąba mje nje przerivoł pocerza, le sę
 733 18|             vjidzoł zomk zapadłi. To nje je żodna womona.~— Co të
 734 18|             słomje tak przemovjił:~— Nje gorzkej sę na mje Remus.
 735 18|             grzeszk woczë zamikoł...~Nje vjem jak długom drzemoł,
 736 18|             na drugji bok.~Ale Trąba nje doł mje poku, jażem dobrze
 737 18|         jimję Boskji. Tec wona cebje nje nażoguje. ~Ale Trąba sę
 738 18|               Jak mje ju njijak poku nje doł, tak jem sę podnjosl
 739 18|              na to robjic?~Ale Trąba nje szedł za moją radą, le sę
 740 18|      wodvożnigo ducha — je straszno. Nje zamknę woka, chocbe mje
 741 18|              sę żoga sama ruchała?~— Nje! Tego jô jesz nje czuł.~—
 742 18|         ruchała?~— Nje! Tego jô jesz nje czuł.~— Przez to też. To
 743 18|             wupjekła. Razu be njicht nje rozeznoł, chturen je Remus
 744 18|             sę tam dzeje.~Ale mje sę nje chcało, żem beł srodze wumęczoni
 745 18|          karë, bom jesz do ti robotë nje przëvekł. Krom tego beł
 746 18|             sę zatrzęsła. Tero jô ju nje żdoł na to, co sę stanje,
 747 18|            pjekjelnjiku! Dziso jô ju nje jem nim mołim słabim knopem.
 748 18|          mjała bezpjek. Anji żoga sę nje ruchała, anji v vodze nje
 749 18|            nje ruchała, anji v vodze nje gospodarzeło. A ma wusnęla
 750 18|              tu v ti latarnji njijak nje je straszno. Ale beła to
 751 18|           straszno. Ale beła to noc! Nje vjem, czebem jesz jednę
 752 18|         potępjińca z nocë jô sę tero nje boję, bo kuronë ju dovno
 753 18|             jak go som krol lepszigo nje pjije. Kavałuszk słonjinë
 754 18|         kjejbem chcoł movjic, żem sę nje bojoł. Ale nen tam v vodze,
 755 18|              beł. Ale Trąba rzekł:~— Nje smjij sę, Remus, bo jak
 756 18|          mogł jes go zabjic.~— Takji nje gjiną smjercą!~Trąba znovu
 757 18|           taką sełę, tego bem njigde nje wuvjerzeł, njevjidzącë ti
 758 18|              woczë. A może to jednak nje beł człovjek żoden, le pjekjelnjik?
 759 18|             bronjiło sę dzirżko,~— A nje vąchoł të jakjigo brzedkjigo
 760 18|         jinszą pjekjelną vonją?~— To nje! Ale kjej jem go mocko scesnął
 761 18|          ludzkô notera.~— No, tej jô nje vjem co na to rzec — rzekł
 762 18|          njim bratku bez moji pomocë nje beł so doł radë. Boczë:
 763 19|             v woczë. A choc jem gębë nje wotvorzeł, czetoł won v
 764 19|        dozdrzoł skrę Onnuzdovą, tego nje vjem povjedzec, ale rozesmjol
 765 19|         domovnjik, v chternim njicht nje mjeszkô. Vejle, te stopjenje
 766 19|           nom polcem.~— Pochadejta i nje bójta sę! Njicht vaju nje
 767 19|            nje bójta sę! Njicht vaju nje zje. Ale jak won sę obroceł
 768 19|              popamjętota.~Dziso jesz nje vjem, czemum szedł na takji
 769 19|             korbac godką, chterni jô nje rozumjoł. Trąba mje pozdnji
 770 19|             kjeliszkji.~Trąba so też nje namiszlającë naloł, ale
 771 19|           namiszlającë naloł, ale jô nje pjił le patrzeł, co ti panovje
 772 19|       vëdobelë, panje Czernjik?~— To nje są njiżodni wodrzemjechë
 773 19|             zveczajnje ludzkji woczë nje vjidzą. Movję vom panje,
 774 19|        prostich chłopóv i rebokóv jô nje stoję.~— Gvesno! — wodrzekł
 775 19|            co żëc nji może a wumrzec nje chce, jistamańtnje jak dżod
 776 19|           szpetolu. Cuż wonji mje tu nje naprzikrzelë sę, żebem kaszubskji
 777 19|         kaszubskji zemji v cuzi ręce nje przedovoł. Ko wona, co sę
 778 19|            sin mô rozum że na litkup nje przëjachoł. Jakżeż won pjisoł? —
 779 19|              kaszubskji pon, chturen nje chcoł bëc Kaszubą, smjoł
 780 19|          czego tvoje skrzepjice jesz nje grałë. Boczë, żebe cë sę
 781 19|             grałë. Boczë, żebe cë sę nje rozlecałë:~Czornô noc! Złotô
 782 19|             Żodna klątva, żoden cud ~nje vëbavji żodna inoc, ~kjej
 783 19|            ha, ha! smjoł sę Czernjik Nje vjedzoł jô że Remus spjevol
 784 19|           ludzkji, ale takji jô jesz nje czuł.~— To je godka ricerzi
 785 19|         smjoł sę Czernjik. Vëji jesz nje rozumjece, ale za chvjilę
 786 19|            mje njico wosamętało, żem nje beł sobą. Porvoł jem i rżnął
 787 19|             zjedzą psë, zjedzą psë '~Nje vjem, zkąd mje sę ta smjałô
 788 19|                 czuł jô to dobrze  — nje bela vimovą Remusovcj, ale
 789 19|              czorno zalecałë. Ale jô nje boczeł na to, lem skoczeł
 790 19|             Ale Czernjik rzekł:~—Won nje żije! Ale kuńtrakt podpjisani. —
 791 19|           vëszedł na doł. Njicht mje nje zastąpjił drogji. Vëdobeł
 792 19|          gromadze jakąs polną drogą, nje rzekłszë słova do sebje.
 793 19|             konji mje tam dregji roz nje zacigną. Ale tu navprost
 794 19|           nen ze żołtą brodą? Remus, nje beł to ten Strach ze młina?
 795 19|         drągu łiszczala sę kosa. Ale nje szedł za nami, lev stron
 796 20|          dalij jaż dął tak mocko, że nje doł nama postąpjic. Szamotani
 797 20|         wucha:~— Nji ma radë, Remus. Nje duńdzema. To Złi jadze z
 798 20|               Vjidzę jak przez dokę. Nje stoji tam naprocem las?
 799 20|             do moji zdovani Trąbjinë nje cignje. Mje sę zdaje, że
 800 20|              kapuscani łeb tak mocko nje boloł!~— Vdzek tobje! —
 801 20|         gorzu paraluż trzasnąt. Żebe nje ten Czernjik, tobe ludze
 802 20|              won, że më jimu krzivdë nje zrobjimë. Chcołbem też bëc
 803 20|            moja jozcenô na mje peska nje vëvjerała, bobem v takjim
 804 20|           vesokji dziżanga, to znovu nje je tak zle. Będze tam chłopóv
 805 20|           gromadze, a żoden szandara nje poznaje, że të ten Remus,
 806 20|         svjatovigo rozumu. Bo jak go nje nabędzesz, to prędzij abo
 807 20|         kjejbe mje Pon Bog litoscevi nje beł za darmo vëgojił, bo
 808 20|            kjej jô dorosł, tej jô ju nje żdoł jaż mje durë porobją,
 809 20|              mje njechcelë, tamem sę nje morzeł. I z tim mje je dobrze.
 810 20|              tim mje je dobrze. Żebe nje ten svjęti stan małżeńskji,
 811 20|            szczestlevszigo człovjeka nje bełobe na Bożim svjece.
 812 20|        womijac będzema vse, bo kaduk nje spji. A może naju będą gonjic?~
 813 20|              tim czężorem na czołnje nje przekolębrovała, bo chocbesma
 814 20|             mogła i njicht be wo tim nje vjedzoł. Bivało, że naszich
 815 20|       dregjim sę zchovoł. Bo żebe to nje beło tak cemno, tobes vjidzoł,
 816 20|            na kraj, cobe go nom voda nje zabrała. Tvoje tovarë mogą
 817 20|           leżą. Jô tu wod tile czasu nje bivoł, że po wocemku nji
 818 20|              slode mje! —rzekł—cobes nje wupodł mjedze korzinje i
 819 20|          korzinje i so jakjigo gnota nje vëdjidł. Bo doktora tu bes
 820 20|        doktora tu bes na całi wokrąg nje dostoł. Tu ludze wod vłosnigo
 821 20|             nom tu be njicht krzivdë nje zrobjił, chocbe tu beł chdze
 822 20|         lubję dobrich ludzi, tak bem nje chcoł nońc na takjigo, co
 823 20|            takjigo, co z njim njigde nje vjesz, jak przińdzesz do
 824 20|              mjec dosc tile, kjej wo nje nje dbadzą. Będzema so tero
 825 20|          mjec dosc tile, kjej wo nje nje dbadzą. Będzema so tero
 826 20|        drugji dvje.~—Vjidzisz, że sę nje ruchô — rzekł jem. Ale ledvjem
 827 20|              woczë takjigo cudu jesz nje vjidzoł.~ Trąbje sę zrobjiło
 828 20|            jakbe tu vjęcij wostrovóv nje beło. Poj! Tvoje tovarë
 829 20|              mô?~— A może mje dobrze nje wochrzcilë! — vątpjił Trąba. —
 830 20|             tak dovno, że jô so tego nje vdarzę. A chdze moji kmotrovje
 831 20|             kmotrovje sedzą, tego jô nje vjem. Może też duch tego
 832 20|     uwodrzekł jem. Ale won sę do mje nje przëbliżeł. Mjoł mje gvesno
 833 20|       wukozkę z lasa, bo moji godkji nje rozumjoł. Tak ma całą chvjilę
 834 20|            do njego. Bjedni Trąba so nje doł tego dva raze povjedzec,
 835 20|              mje zagroł do tuńca? Bo nje kożdi dzeń, choc të jes
 836 20|                 Cuż të chcoł, Trąbo? Nje sedzoł jô jak mesz, pokąd
 837 20|              groł svoję pjesnją? Ale nje vjesz të, że zveczajem kaszubskjim
 838 20|       woboczëc do czoma, cze go voda nje zabrała.~— To cë vłosni
 839 20|             tak że ludze jego godkji nje rozumjeją. Przezvjisko jego
 840 20|                to të jes hańdlarzem! Nje vëzdrzołbes mje na takjigo,
 841 20|              vëczap sę v jezerze, bo nje przëstoji, żebes jak jakji
 842 20|            nji dva łokce na zemji, a nje bój sę, że tam mokro. Vkoł
 843 20|              Sedzë cecho i za mną sę nje wobzerej, kjej chcesz bëc
 844 20|        vaspon Mucha?~— Szedł v las i nje kozoł patrzec chdze jidze!~—
 845 20|         rożnigo bogactva. Ale njicht nje vje do njego trafjic, bo
 846 20|              won jesz njikomu drogji nje povjedzoł. Tero won pevno
 847 20|            szedł, ale jô bem njikomu nje radzeł jisc slode. Bo choc
 848 20|            jesz njigde żodni krzivdë nje zrobjił, to v ti spravje
 849 20|              że zle nom tu przë njim nje będze. Woboczisz, że won
 850 20|            smjoł.~— Njigde jô vjęcij nje vlezę v cuzi ruchna. Kjejbem
 851 20|          Trąbjinë.~—Wo to njechbe cę nje bolała głova — wodezvoł
 852 20|          pjes wo pjątą nogę. I sę ji nje dzevuję, bo vanożëc volisz
 853 20|             kjej mje Pon Bog żodnich nje wużiczeł?~— Bo Pon Bog vje,
 854 20|              vje, żebes jich dejadej nje vëchovoł. Krom tego, provdę
 855 20|             be po tobje też v spodku nje vzęłë, bo jak ze svoją bjałką
 856 20|               bo jak ze svoją bjałką nje żijesz, to wona z jinszimi
 857 20|             Lepszigo v samim Gduńsku nje vëpjijesz. Godka njese,
 858 20|           połc sorena. I to, żebesta nje godoła po svjece, że krol
 859 20|          zapadlim pustkovju, kjej të nje czuł jesz wo krolu jezora.
 860 20|         njicht v pojedinkę sę na mje nje wodvożi, bo srodze mje sę
 861 20|              i rzekł:~— Zvadzkji pon nje żije! Złé novjinë lecą pjorunovą
 862 20|     spusceznę po wojcach i z vrogami nje szła v konszachtë. A wod
 863 20|       konszachtë. A wod naszich prav nje wustąpjiłasma anji kroku.
 864 20|         stolimóv rodu, ten gvołtovji nje wustąpji,  choba wuspji
 865 20|          zdrzałë jak gvjozdë a smjeg nje je takji bjołi jak ji skarnje
 866 20|         Muchovje sę njigde krzivdzëc nje pozvolilë. Za dovnich czasóv
 867 20|        tovarzesz Trąba:~— To sę vje! Nje tak rechło zaspjevają nom
 868 20|          jich wobłava naju z Remusem nje złapji. Povjem vom, vaspanje,
 869 20|            Trąba pozdrzoł na njego i nje dovjerzoł.~— A jak vaspana
 870 20|                 wodrzekł krol jezora nje zvożającë na słova Trąbë.~—
 871 20|      Legnjita v tim tu molu! Deszczu nje będze. A latko kanęło rechlij,
 872 20|          naju na zemji. Ale jô długo nje zamknął woczu, lem patrzeł
 873 21|       chterną sę wutopjiła, jakbe ji nje beło, długô bjołô broda.
 874 21|           dzevovoł sę Trąba. — Żebem nje vjedzoł, że to vaspon, przesągłbem,
 875 21|              z chterną won sę njigde nje rozchodzeł.~Po drodze przez
 876 21|            sę rozińdzema, a v mjesce nje będzema sę znała. Të Remus,
 877 21|           anji krose anji muzekji be nje stało, kjejbem chcoł dac
 878 21|               co svojigo czężoru tam nje wostavjił, le go vlokł ze
 879 21|          mjescô przebivanjô. Dlotego nje lezë jim na woczë. A jak
 880 21|              svój worzłovi nos i tak nje łiszczoł slepjami, bo to
 881 21|             łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji. Za to zastrzelenjé
 882 21|         sodze — vëszczekoł. Ale kjej nje chce jich wodsedzec, tej
 883 21|          pudeł vjęcij, a Anjoł Stroż nje podnjese rękji, kjej cë
 884 21|          gorach kalvarijskjich karku nje strącisz, tej të dejadej
 885 21|             Trąba — to bem sę pjekła nje bojoł. Bo chocbe slodk mje
 886 21|            wodmovjoł korunkę. Gvesno nje chcoł sę dac poznac. Muzikańce
 887 21|           njimi perorovoł Trąba. Ale nje długo a do njich zazdrzoł
 888 21|         léżała v rovje?~— Njick nama nje będze, bo Franck Magnus
 889 21|              ze svoji kobjołkji. Ale nje rob tego, bo som Klarneta
 890 21|           jak le będze chcoł. Ale jô nje vjerzę, żebe won słova dotrzimoł,
 891 21|      Klerikjem, choc won njim njigde nje beł, a tero przedovô botë
 892 21|              wona sę zaszkleła.~— Le nje roczta Remusa! — rzekł Trąba,
 893 21|        kjeliszkji i butelka — bo won nje pjije.~— Tim vjęcij będze
 894 21|         rzekł Stach — to be won gębë nje wodemknął.~— Rudis indigestaque
 895 21|              chdze wo nji som Klerik nje vje!~— Odi profanum vulgus
 896 21|             jak bocon. Ale krom tego nje wopusceł żodni worądzë do
 897 21|             sedzoł. — Trąba na njego nje wuvożoł — i doł jem mu woczoma
 898 21|              svój worzłovi nos i tak nje łiszczoł slepjami, bo to
 899 21|             łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji.~Vaspon
 900 21|          voza, chterno mje małovjele nje zabjiło.~— Jô vjidzę — rzekł
 901 21|       vjinjen podzękę, bo jesz dziso nje rozumjem, jakjim sposobem
 902 21|             njebje i njiczego vjęcij nje bojoł, straszno sę robji,
 903 21|           vszeskjich takjigo czężoru nje vlecze jak jô Mucha Zoborskji,
 904 21|              wostrzegę. Czernjik som nje zdradzi, bo won som, cze
 905 22|           anji Francka, anji Klerika nje bełbem poznoł po vczoraszim
 906 22|        vjidzenju v karczmje, kjejbem nje beł vjedzoł, że to wonji.
 907 22|           połovë svoji dzenni drogji nje wodbeło a ma ju przeszła
 908 22|               bom vozeł svoję karę i nje chcoł jem nją ludzom na
 909 22|           figurą. Ji małé bosé nogji nje bełë gvesno zviczajné chodzec
 910 22|          klęczelë przed Matką Boską, nje zvożającë na mołą gąsorkę
 911 22|             sę samo podnjesło i szło nje patrzącë jedno na drugji.~
 912 22|          ludzi: chtopoka i pannę, co nje wumjała chodzec boso, tich
 913 22|             ludze v kompanjiji sobje nje vdarzilë takjich cepłich
 914 22|        kochelë. V takjich meslach jô nje czuł, jak stanęła przede
 915 22|             podpjerającô. Jak jem na nję vezdrzoł, mjała woczë dużé
 916 22|             wusodł dlo wodpoczinku i nje szedł v gromadze z kompanjiją
 917 22|            Tej jidz z njim a rechlij nje! I sadła kole mje.~— Żeli
 918 22|          Strzepcza jesz długô droga.~Nje chcało mję sę pravje jesc,
 919 22|           pozerała na jezoro i długo nje rzekła njic. Ku reszce zaczęła
 920 22|           wod njich anji spjevu czuc nje beło, anji grzemot jich
 921 22|            czężkjich kopet końskjich nje dudnjił po drodze, anji
 922 22|        wobrazu na svoje gładkji vodë nje przëjąło... Wuvożej: To
 923 22|           dalij. Boczë: Jô vjidzę, a nje vjem słova, be jich przewoblëc
 924 22|              cenji, chternich jezoro nje wodbjijô. — Jakji mosz przezvjisko
 925 22|              Ale smjertelni człovjek nje vje wodpovjedzëc... Zdrzë
 926 22|           vjidzę, czego ludze ze vsë nje vjidzą i czimu te zogodkji
 927 22|        dzivné woczë. Ale wodpovjedzë nje wodebrałam. Ale tero, kjej
 928 22|              v gorsc pełno worzechóv nje rzekłszë słova. A jô movję
 929 22|             Garecznjice mjedze njimi nje beło. Rzeczë mje, Vjitosłavje,
 930 22|    Vjitosłavje, co to znaczi?~Ale jô nje wumjoł zgadnąc ti zogodkji,
 931 22|            ti zogodkji, bo vjidu mje nje wużiczilë.~Vtim nade mną
 932 22|            mjedzą, ale łovce wo njim nje vjedzą...~— Pochadej Remus
 933 22|         vjedzą...~— Pochadej Remus i nje szpalkuj z kobjetami pod
 934 22|              i poszła ku vsë razu sę nje wobzerającë. A Trąba przëstąpjił
 935 22|      Szandarzë na cebje pjilują. Ale nje wurzasnji sę! Ma jich tą
 936 22|              jô, tvojigo ładunku bem nje wukarovoł?!~Mje v ti chvjilë
 937 22|     przepovjedzała!...~Ale Trąba mje nje doł czasu na długji meszlenjé.
 938 22|          maszerovała ve vjes. Jak cę nje wuzdrzelë, tej rozpitivelë
 939 22|             be tim kęsim psom provdë nje povjedzelë. Ko boją sę jednak
 940 22|              slode kole ni bjałkji — nje je to na proroczka Julka? —
 941 22|           figurą, a jô dreżoł, żebes nje naszedł, bobes beł vlozł
 942 22|       kompanjiji, chterni wonji ztąd nje vjidzą. Ale żeli wonji stoją
 943 22|       wopjekuna! Njechaj sę njiczego nje boji...~— Czuł të? — rzekł
 944 22|          trąbę v rękę. Tam cę szukac nje będą.~Ale jô jednak grac
 945 22|             będą.~Ale jô jednak grac nje wumjem — wodrzekł jem.~—
 946 22|                wodrzekł jem.~— Njick nje szkodzi! Ze vsë kompanjijô
 947 22|         wurosłë skrzidła i njick mje nje woblecało, ża tam dalij
 948 22|        pjesnji jô sę njijak wo cebje nje boję. Remus. Co to za marsz
 949 22|             szandaróv na naszi zemji nje beło, ricerze naszi maszerovelö
 950 22|              vjem, że v woni chvjilë nje bełbem dobrą volą jim sę
 951 22|        gvołtem brac. Ale Matka Boskô nje chcała, żebe na ti svjęti
 952 22|         woczë zesłała womonę, że mje nje poznelë. Ma przeszla bezpjeczno
 953 22|            pokrivają lase, ale żoden nje je takji vjelgi i pełen
 954 22|              po njim błądzec możesz, nje naszedlszë żevi dusze. Leno
 955 22|             Tede żoden tvój krzik cę nje retuje, bo tvojigo zevu
 956 22|              retuje, bo tvojigo zevu nje poslą drzeva dalij do ludzkjich
 957 22|            podnjese sę i jidze dalij nje vëstrzelivszë v psa, bo
 958 22|               że na njego kula żodna nje wulanô. V głębokjich dolinach
 959 22|             podnjosł rogati łeb, ale nje zlęklë sę, bo vjedzelë,
 960 22|           zlęklë sę, bo vjedzelë, że nje jidze na njich gonjitva.
 961 22|    przijocela. Ale njigde przenjigde nje zaboczę moji pjerszi pjelgrzimkji
 962 23|    Karczmarze sobje v ten dzeń gosci nje zodroscilë, bo i tak vszetkjich
 963 23|              mołimi nożkoma, chterna nje wumjała boso chodzec, v
 964 23|             choc wona na njich vcale nje wuvożała le dała sobje wusmżëc
 965 23|             kobjołkji. Ale won njich nje vzął zaru i nje zanjosł,
 966 23|            won njich nje vzął zaru i nje zanjosł, le wotvorzeł tę
 967 23|           drzevami, żebe cę z daleka nje vjidzelë. Wostanji tu ceszij
 968 23|          wuszekovelë leżą. Ale të sę nje vożë tam jisc. Bo choc to
 969 23|           womonę na slepje zësłoł. A nje vątpję, że cę litoscevje
 970 23|          wopjece. I anji chvjilęm sę nje bojoł, że mje złapją. Noc
 971 23|                 Na, Remus, cobes mje nje vëdoł, bo to z Klerikovi
 972 23|               Ale jô mu podzękovoł i nje vzął, rzekłszë:~— Zjédzle
 973 23|      rzekłszë:~— Zjédzle som. Mje sę nje chce jesc.~— Bog z tobą.
 974 23|              dobrze futrovac, a tero nje dbô i mje głodem morzi. —
 975 23|             muszoł najesc. Le të mje nje vëdej!~Jô krąceł głovą,
 976 23|             Jô krąceł głovą, że tego nje zrobję, bo też żol mje beło
 977 23|            pobjegło — rzekł. Ale noc nje będze takô cemnô jakbe not.
 978 23|           figurą z daleka nas njicht nje vjidzi. Ale z blizka, jak
 979 23|              szvernot! Kjej won zaru nje zavroci, to won jak Bog
 980 23|             vëlazłë.~Ale szandarovji nje beła namjenjonô takô kara,
 981 23|             do svojigo wojca, ale sę nje dowuczeł, kjej wojc jego
 982 23|              kompanjiji dopitac: cze nje znają Prdzonka z Lipusza
 983 23|              wod Mjechucena na woczë nje vjidzoł.~—Tu won leżi! —
 984 23|          vjilk — rzekł vaspon — żebe nje ten svjęti wodpust i moja
 985 23|                 Ale kjej to tak, tej nje będzece vaspon żdac na njich.~—
 986 23|           zgoda v kompanjiji, to też nje strzimoł i muszoł zrobjic
 987 23|              to młodé dzevczę, co to nje przëvekło boso chodzec,
 988 23|          Klerikjem, tak bem spokojno nje sedzoł tam vesoko na pakach
 989 23|          chiże za Leonem. Ale won ju nje trzimoł ręce v kjeszinji,
 990 23|           kjełbase. Jak mu ji Klerik nje vëcignje i mu z nją nje
 991 23|              nje vëcignje i mu z nją nje vëdzeli v głovę, tak sę
 992 23|          połovë. Vadzëc won na njego nje vadzeł, ale podnjost te
 993 23|             po głovje i poceszała:~— Nje płaczce Leonje. Ve Vejherovjejô
 994 23|           plecoma wodvroceła i njick nje rzekła. A Leon muszoł wod
 995 23|       stojała v njim voda. Ale wonji nje zatrzimivelë kompanjiji,
 996 24|   Vejherovskjich. ~Czimu krol jezora nje povjeseł szczudła na krziżu. ~  ~
 997 24|          Wurosłi zajezorami i lasami nje vjidzoł jô jesz tile naszich
 998 24|         jistni. Tero jô go poznoł. I nje dało mje poku, le muszoł
 999 24|      rozumjec. Alem cebjeju vjidzoł. Nje beło to v ni nocë, jak żesta
1000 24|              jeden z tich, co v żecu nje chcą Bogu wostac vjinni.