Chapter

1001 24|           jak wuvożosz? Vorto to cze nje vorto?~Tak jô vezdrzoł na
1002 24|       worzłovim vezdrzenjim rzekł:~— Nje wodzevosz sę na moje pitanjé.
1003 24|             sę na moje pitanjé. Może nje rozumjesz. Toc rzekę tak:
1004 24|         prava — rzeczë: Vorto to cze nje vorto?~Zkąd mje sę wod razu
1005 24|           robją wofjarę, choc wo tim nje vjesz som.~A jô povjedzoł
1006 24|            litoscivego Boga na zemji nje beło wuszło do vjecznoscë
1007 24|          czężkô vjodła droga, ale jô nje czuł ti czężkoscë. Kurz
1008 24|           krol jezora sę do mje jesz nje wodezvoł, dlotego jô vezdrzoł
1009 24|         takji czężkji, kjejbe v njim nje beło żelaza.~Zvożeł jem
1010 24|              po wojcu vząc na sę.~Jô nje rozumjoł dobrze, dokąd won
1011 24|            wuchvecëc bronją i bjic i nje będzesz mjoł grzechu. A
1012 24|             żëcé tvoje. I v tim razn nje będzesz mjoł grzechu.~I
1013 24|             Jô zabjił człovjeka. Ale nje beło to anji za vjarę, anji
1014 24|            do chtcrni żoden człovjek nje vje drogji. Navetk sin mój
1015 24|              sę dovje, jak dorosnje, nje prędzij. Bełbe mje lesni
1016 24|             mje lesni vëdoł i ju bem nje beł mjoł sposobu zatacëc
1017 24|               Naszedł mje, jesz dzis nje vjem jakjim sposobem, v
1018 24|             głovje sę doznelë, że to nje topjelc, le vëstrzałem zabjiti.
1019 24|              mje vjernje. Jesz dziso nje vjem, jak ten Czernjik mje
1020 24|             moja smjerc. Trzech dnji nje vëżiję. A tam doma mój sin
1021 24|              A tam doma mój sin jesz nje vërosł z knopjęcich lôt.
1022 24|              dva raze: Bogu i tobje. Nje vjem, zkąd mom tę vjarę
1023 24|            wupjilovelë i tede bem ju nje vroceł do mojigo podzemnigo
1024 24|       knjejami, chdze żevé woko naju nje woboczi.~Mje sę vjidzała
1025 24|            povjem, czimu jô som jisc nje chcę. Jô sę boję, żebe mje
1026 24|               żebe mje wob drogę Złé nje wosamętało i nje kozało
1027 24|           drogę Złé nje wosamętało i nje kozało sobje żëcô wodebrac!
1028 24|              nie boję. A moją spravą nje je sądzëc vas. AIe kjejbem
1029 24|           vimovkji.~— Remus! Të jesz nje znajesz wobeczajóv svjatovich.
1030 24|        nogrebszi gromadze ludzkji, a nje łazec po nocach som. Ale
1031 24|           won mjoł provdę. Won też i nje żdoł na moję wodpovjedz,
1032 24|          njosł wobroz nazod, tego jô nje vjem. Bo Leon ze stenką
1033 24|        pustkovju wo tich spravach sę nje wuczeł. Wob ten czas ma
1034 24|            chcoł jisc. Ale Trąba mje nje pusceł le zabroł ze sobą
1035 24|    wobraznjicë. Leno Leona ze stenką nje beło. Stach sedzoł smutni
1036 24|                 To vë sę na bjałkach nje znajece — wodrzekł Trąba. —
1037 24|              chternigo wona njibe to nje znała. A tero po wodpuscë
1038 24|      wużivała vjesołoscë, ale njigde nje zaboczeła wo nobożnoscë,
1039 24|              sę tam spjerelë. Ale jô nje żdoł jaż wonji przińdą do
1040 24|           drodze. Bo zańsc do nji cë nje radzę.~Jesz gotova cę pozdrovjic
1041 24|              sedzoł doma, kjejbe mje nje kusilë kamrocë. Tak ma sobje
1042 25|             żdoł na mje krol jezora. Nje żdavszë ma sę vzęła v drogę.
1043 25|            kalvanjskji przidkji gorë nje leno mje, ale i cebje, choces
1044 25|            jisc v ti vjilczi pogodze nje sposob. Trzeba tu wostac,
1045 25|             żodna gvjozda nom drogji nje pokoże. Bele znalezc sechi
1046 25|          sobje wogjiń wobskacëc, ale nje vjem, cze tu chdze nje mjeszko
1047 25|           ale nje vjem, cze tu chdze nje mjeszko lesni, chturen mogłbe
1048 25|               A tego ma besma gvesno nje chcała.~Tak ma szła pomału
1049 25|       rozgospodarzec. Wonji sę wo to nje wobrażą i z chęcą nom przitułku
1050 25|              sę rozezdrzë, cze be sę nje doł jakji dach sklecec nad
1051 25|             nad głovą, bo ten deszcz nje woprzestanje, a navetk zajk
1052 25|          woprzestanje, a navetk zajk nje lubji spac pod krzem, kjej
1053 25|            Jô podińdę cknjenjim, cze nje nalezę jezora. Vëtrafjic
1054 25|         mjozga v njich sę votovała i nje puscełë vszetkjich lestóv,
1055 25|             i vjęcij, a krola jezora nje beło. Tak mje strzeleło
1056 25|           serca, alem v roboce svoji nje woprzestoł, le gęsceł jem
1057 25|         podług moji wudbë njic be mu nje zrobjił. Po ti roboce vzął
1058 25|         nadstavjac wucha, cze vaspon nje jidze. Ale jô nje czuł anji
1059 25|             vaspon nje jidze. Ale jô nje czuł anji krokóv anji krziku
1060 25|         krzik sovë, le të go, Remus, nje czuł tu mjedze mogjiłami?~
1061 25|            całą chvjilę njic sę czuc nje dało, tak jô vëjął krzosedlo
1062 25|              sovë, żem sę bezmała że nje vërzasł. Za chvjilę stojoł
1063 25|        vjisałë spori snopë sicenë.~— Nje not żodnich signałóv! —
1064 25|           deszcz przez całi rok njic nje zrobji. Ale wodjim mje te
1065 25|          pogodze anji zvjerz dzekji, nje tile czlovjek, nje lubji
1066 25|           dzekji, nje tile czlovjek, nje lubji vanożec po lese. A
1067 25|       deszczovô rzoze naszigo wognja nje przepuszczi dalij v las.~
1068 25|            jaką zdobecz, kjej jinszi nje beło. Przë tim rżnjęcu jô
1069 25|              to be może i v rok naju nje nalezlë.~Z nich rib ma so
1070 25|             z dalekji woborë czuc sę nje doł, znadz wobrechunk krola
1071 25|              dobri, i dalek i szerok nje beło żevi dusze krom naju
1072 25|          postąpjiła, ale mje sę spac nje chcało a vaspanovji też
1073 25|              chcało a vaspanovji też nje. Zapoleł bo won svoję fefkę
1074 25|           smjercë jesz njigde drogji nje zastąpjił anji mje sę nje
1075 25|            nje zastąpjił anji mje sę nje przësnjił. Bo provdą a Bogjem:
1076 25|           provdą a Bogjem: Kjejbe jô nje jego, won be mje beł przestrzeloł.
1077 25|           krev ludzkô sę mjedze nami nje lała le krev zvjerza dzekjigo.
1078 25|              spac, Remus, tej spji i nje zvożej na mje. Wu storich
1079 25|        grobach tacec sę muszą, be sę nje dostac v ręce cuzi zgraji,
1080 25|      przeżegnoł i rzekł:~— Remus. To nje beł pjes ze żodni gburskji
1081 25|          vjidnjało, jak jô wodecknął nje vjedzącë v pjerszi chvjilë
1082 25|          vanoga jak jô — rzekł won — nje wobińdze sę bez mjeszkanjô
1083 25|            dęba, chturen të vjidzoł, nje będzema gorzij spała njiż
1084 25|         zabłądzisz v moje państvo. A nje dzevji sę, kjej mje reno
1085 25|             dzevji sę, kjej mje reno nje woboczisz. Povjem cë tero
1086 25|         svoję fefkę i godoł:~— Pokąd nje spjisz. Remus, to możesz
1087 25|            moji godkji, to też njick nje szkodzi, bo jô jem przëvekłi
1088 25|               Reno, jak jôwodecknął, nje beło ju krola jezora. Kąsk
1089 25|           rzeką v lese. Njick mje ju nje bolało v sercu, kjej jem
1090 25|             czestovoł gorzołką, a të nje przëjął. — Sto krokóv wod
1091 25|         povjem: Tego razu jô bezmała nje strzimoł.~— Jakuż to?~—
1092 25|          jegomosce ze skargą, żem ji nje przënjosł żodnigo detka
1093 25|           rzekł:~—Të sę brace na mje nje gorz, bo z połkvaterkjem
1094 25|             że jego bjałka mu stravë nje wugotovata. A jak sę najodł,
1095 25|               sobje samimu jô radzëc nje potrafję. Kjedes të sę ze
1096 25|           boli wo nę pannę. — Głupi, nje vje, cobe go czekało! —
1097 25|           chleba, cobe mje wob drogę nje zemgleło, a jô vzął tvoję
1098 25|           letkjigo rozumu. Alem tego nje povjedzoł, bo beł wukorani
1099 25|          chlevje i povjedzała, że ji nje vëdô, jaż ji nje dosz markji
1100 25|               że ji nje vëdô, jaż ji nje dosz markji jedni za to
1101 26|       człovjek vzął co z moji karë i nje zapłacivszë poszedł precz.
1102 26|             mje novi. Ale pokąd wone nje nadeszłë, jô mu pomogoł
1103 26|             mje żodno pjismo ze sądu nje przëszło.~Beł to pravje
1104 26|            Vjitom cę ricerzu słuńca! Nje bój sę mje, bo jô cë dobrze
1105 26|         sądovich, a jô jem wudbë, że nje pragnjesz ji wobudzëc. Ale
1106 26|             vëdobivac.~Jô na to njic nje wodrzekł, ale serce mje
1107 26|              mje zaczęło mocko bjic, nje vjem czimu, kjej won przëstąpjił
1108 26|       bocznoscë bo szandarom wone sę nje vjidzą. Tam je mova wo Krolovi
1109 26|               bo sę boją, żebe sę po nję nje zgłoseł jakji vłoscicel.
1110 26|              sę boją, żebe sę po nję nje zgłoseł jakji vłoscicel.
1111 26|        wobrazę.~Tej won szedł. Le jô nje dboł wo tę wostrzegę, bom
1112 26|            nji mô mocë ruszëc. Ko jô nje znoł jesz v nen czas jich
1113 26|       pełnigo jarmarku vanożełë, żem nje postrzegł szandarę, chturen
1114 26|         sobje. Alem so jesz njiczego nje vdarzeł wo jich njebożnim
1115 26|              vëłożę, bo nen szandara nje movji po polsku: Nasza rada
1116 26|         mjelë ksążkóv do koscoła, bo nje chodzilë do njego, tero
1117 26|        bormistrzové celę.~Ale won sę nje wobrazeł, le na mje vëszczerzoł
1118 26|           zębë, bo pevno moji godkji nje rozumjoł. Ale trzimoł kosz
1119 26|               Ale jô takjim jinsztom nje chcoł dorunku robjic, tak
1120 26|             spokojni, że ma tu cebje nje bjerzema do sodze v gromadze
1121 26|            mjeskjimi lontrusami, ale nje ze mną!~Tero przëstąpjił
1122 26|              z ksążkami, ale jak won nje woprzestovoł nacerac pjęscami,
1123 26|          zbjerac ludztva jak chmura. Nje minęło tile czasu, cobe
1124 26|         policejantóv.~—Tilom të rade nje dosz!— pomesloł jem sobje.—
1125 26|              przëboczoł, le wod razu nje vjedzoł jem zkąd? Tich dvuch,
1126 26|            tak poczestovoł, tich tam nje beło.~Tak wonji mje vëpitivelë,
1127 26|          tego doznają. Ale krom tego nje będzesz sę łżą zastovjoł
1128 26|      njeżevigo z konja za to, żes të nje pochvaleł Pana Boga, Straszkas
1129 26|             słóv mojich pevno dobrze nje rozumjoł, ale poznoł mje
1130 26|              a dregji za rabunk.~—To nje beł rabunk żoden! — rzekł
1131 26| konfiskovanjé Na to jô wodezvoł:~—Jô nje vjedzoł, że rabunk woprzestanjébëc
1132 26|           mjono!~—Njevjadomosc prava nje wobronji przed wukoranjim, —
1133 26|             i vjodł do ni sodze. Ale nje provadzeł mje przez renk,
1134 26|              jak të nom ju wod dovna nje vlozł v sidła. Tec të ju
1135 26|               a za njic v svjece bem nje zjął cë tich pjęknich pjersconkóv
1136 26|               że të żiv z najich rąk nje vińdzesz, bos też i za vjele
1137 26|             dvaji przeskurzelë, tego nje vjem bom z njimi nje godoł
1138 26|            tego nje vjem bom z njimi nje godoł i wob dzeń całi wodmovjoł
1139 26|          roznjemczoł sędzimu. Bo ten nje rozumjoł movë kaszubskji.
1140 26|               Przez wokna tile njeba nje beło vjidzec, cobe ręką
1141 26|        przëkreł. Żodna vjetev zelonô nje kjivała przed uwoknem. A
1142 27|           tak chutko stało, tegom sę nje spodzevoł. Tero jô cë przëszedł
1143 27|              potrzebni wobrońca.~—Jô nje chcę żodnigo wobrońcę, bo
1144 27|         njedovjinnje sedzę.~— Tak të nje gadej, Remus! — wodrzekł
1145 27|            sę le przekleszczisz, jak nje przëmjerzając vjelbłąd przez
1146 27|       szterokach wuńdzesz, przë czim nje wopuszczą worędzë, be cë
1147 27|       sposobem vëdobëc. Kjej sę tede nje wudô wosamętac sędzigo,
1148 27|              nich wuliczk! Gvesno to nje je przijemné woddzękovanjé
1149 27|              jak Pon Bog przëkozoł i nje dom sę v żodné krętevętë.~
1150 27|          pjerszi roz jidze na pażęc. Nje vjesz, po co trzimô wovczorz
1151 27|          ręce, jaż cę njim zdzeli. I nje vjesz, na co chodzi nen
1152 27|              spravë: Jô vjem, że mje nje lubjisz, bo ve mje cknjesz
1153 27|       cknjesz Smętka. Ale to cë njic nje pomoże. Som sobje wobrońcę
1154 27|            na to nji ma radë. Chcącë nje chcącë, jô cebje bronjic
1155 27|              navetk na szterokach cę nje vëpuszczą. Do durë dostanjesz
1156 27|              tvojich lôt.~—Jô njigde nje łżę.~—Ha, ha — smjoł sę
1157 27|            sę Czernjik — to të dalek nje zańdzesz na svjece. Ale
1158 27|         svoję wobronę?~—Tec jô njick nje zbrojił!— wodrzekł jem. —
1159 27|          smjoł.~— Takô godka cë njic nje pomoże. Nje czuł të, jak
1160 27|            godka cë njic nje pomoże. Nje czuł të, jak policejant
1161 27|   konfiskované?~— To jô czuł. Ale jô nje vjedzoł, że jak złodzejstvo
1162 27|              Ale to takji, chternigo nje korzą v domu spravjedlivoscë.
1163 27|         rabunk. Za jedno i za drugji nje minje cebje kara v domu
1164 27|              beł pjijani.~—Jô njigde nje pjiję!~— Krom tego mogłbes
1165 27|           wodemknął, to bes të przez nję nje vëlozł. Të bes gotov
1166 27|       wodemknął, to bes të przez nję nje vëlozł. Të bes gotov beł
1167 27|              bronjił. Na szczescé të nje rozumjesz po njemjecku,
1168 27|             som tłomocz tvoji godkji nje rozumje. Bivej zdrov, ricerzu
1169 27|      spravjedlivoscë svjata kara mje nje minje, ale jak mje sądovnjik
1170 27|              mu namjenjonim spokojni nje beł. Przë pjerszi leżnoscë
1171 27|             sę zatacec, że nalezc go nje beło możno.~ Po kjile latach
1172 27|              go smjerc, chterna jimu nje dozvoleła długo vjekovac.
1173 27|              nowukę. Tile przëznelë, nje tile won som, ale i ludze
1174 27|              ludzi do Vejherova, ale nje na wodpust, ale żebe wob
1175 27|              drodze wuchvacëc, ju go nje nalazła, bo jak vjerzec
1176 27|        naszich sądóv zakozané, Remus nje leno wopor stovjoł procem
1177 27|       bednorz Beczuszka żodni szkodë nje zgłoszô, to jednak moralnô
1178 27|       szczegolną przesloduje pomstą. Nje kontańtującë sę povalenjim
1179 27|            do ti godzenë, jak movji, nje nalozł. Krom tego wod klasnjęcô
1180 27|             gębë zamknąc żodną mjarą nje beł v sztandze, a zaprovadzoni
1181 27|           srodze vëstraszeł, chterna nje bivszë sama, dzis żije v
1182 27|          żije v strachu, żebe dzecko nje wurodzëc z krzevą gębą.
1183 27|            ząb złoti i do ti chvjile nje nalezoni, tej za możebnosc
1184 27|              złoti ząb, ale że z tim nje dobeł, bo kjej go połknął,
1185 27|             jô vjedzącë, że ju njick nje pomoże, zdoł jem sę na volą
1186 27|           karë. Ale vjęcij mje sę ju nje pitelë, cze jô z virokjem
1187 27|          podług nolepszi wudbë. Czeż nje zkjidłam na tobje korzkvji,
1188 27|              na tobje korzkvji, czeż nje zkjidłam trampka? Czeż mjałam
1189 27|            svjeceło na pola, a cebje nje będze. Dva raze smjeg przëkrije
1190 27|            boczë, Remus: Jô wo tobje nje zaboczę. Kożdą strzodę muzikańt
1191 27|          Boskô. Komu namjenjoné tego nje minje. Lechô jakô planeta
1192 27|           głupi rozum të njick złigo nje zrobjił i njespravjedlevje
1193 28|       ceremonjiją, chterni jô v żëcu nje zaboczę Ko za jakji dzeń
1194 28|         vłose zavodzają?~— Njick nom nje zavodzają! — wodrzekł ten
1195 28|            svoje roboci konje. Choba nje chcesz vłosnigo krola szkodovac?~—
1196 28|      vłosnigo krola szkodovac?~— Mje nje not vjiktu krolevskjigo.
1197 28|          Wonji tam pevnje vszetkjigo nje rozumjelë, com godoł, ale
1198 28|            ale doznelë sę rovnak, że nje chcę sę poddac jich nożicom.
1199 28|            że cë v nen czas szandara nje przëtrzimoł kąsk njiżij.
1200 28|            rąganju strziglë dalij, a nje wobeło sę to strziżenjé
1201 28|          beło jich trzech, to mje sę nje bojelë i smarovelë mje medło
1202 28|           smjercą. Ale wonji mje rąk nje puscilë, le vzęlë i vrzucilë
1203 28|        nurzac v vodze, jaż mje dechu nje stalo. Jak jem beł ju napoł
1204 28|      strzimol, żebe mojim męczicelom nje dac worędzë do podkorbjanjô.
1205 28|              moja krolevjonka wo mje nje dbô.~Mjijałë mje tero tidzenje
1206 28|           chtuż vje, cze naszi bjedë nje będze dłużij njiże jich
1207 28|        Neumana. Bo chtuż vje, cze to nje belë pjenjądze za czornigo
1208 28|          bjednim knapskjem. Czemużem nje vzęła dzerztle abo skrzenovka,
1209 28|            chłopa. Znadz moja bjałka nje je gorszô njiż Marcijanna,
1210 28|             szczescé żoden męczenjik nje trafjił. Dlotego mje sę
1211 28|            Bo won Mjichoł ju z łożka nje vstojô i je vjarë, że mu
1212 28|          namjenjonô, a v tim razu go nje minje. Tej Mjichoł krom
1213 28|             i napjilë, kjejbe vjesół nje beło. Tak to jeden z njeszczescô
1214 28|           dozerocz sodze, cze bem mu nje chcoł na woborze drevka
1215 28|  kaszubskjich drogach vjęcij svjecec nje będzesz!~ ~
1216 29|            chcoł.~Jô sę anji chvjile nje namiszloł, bo jakużbe wodmovjic
1217 29|        czegom celesnimi woczoma jesz nje vjidzoł.~Szedł jem tede
1218 29|              kładzemë tich, chternim nje not krolevskjigo vjiktu,
1219 29|             ma wobaji na sę patrzeła nje movjącë jednigo słova, jaż
1220 29|            żoden smjertelni człovjek nje potrüfjił. Somem sę vëdoł
1221 29|              kjej cë povjem: Sin mój nje żije!~Jak te słova vërzekł,
1222 29|        zaczęłë robjic i całą chvjilę nje rzekł njic. A jô sę dobroł,
1223 29|          sebje, zacząt tak movjic.~— Nje chcoł jô słuchac na Kalvariji
1224 29|            jô słuchac na Kalvariji i nje povjeseł jô szczudła z moją
1225 29|              po wojcach v spodku!~Jô nje vjedzoł, co na to rzec.
1226 29|               tej rzekł:~— A może le nje wumjemë sobje mjecza wukuc,
1227 29|           Ale vjem jednigo, co karku nje zegnje. — I vezdrzoł na
1228 29|              mje prostimu parobkovji nje patrzec do pańskji corkji
1229 29|         chternich vëzerała Smjerc.~— Nje skonom! rzekł kjej mje sę
1230 29|      brzedkjich ruchnach sodzennich, nje jezdes pjęknich lic, a rovnak
1231 29|       ricerskji v tobje bjije serce. Nje znaję tvojigo wojca anji
1232 29|              tede wumrzec spokojno i nje rzeczë njick.~Tej vëjął
1233 29|       vszetkjim do voli. Ale tu jich nje woboczisz. Volę, żebe sę
1234 29|             karno żoravji jinszim sę nje rzadzi pravem jak dzekô
1235 29|            duch ricerskji, cvjardi i nje bojąci — ma sę buntujema
1236 29|             będzema, pokji abo wonji nje vińdą wod nas, abo ma nje
1237 29|            nje vińdą wod nas, abo ma nje vëgjinema do wostatnigo.~
1238 29|         sedzi, ale żoden z njich tak nje je przëdatni na tacevjisko,
1239 29|       wopoczni, że żoden człovjek be nje przëszedł na to, be go probovac
1240 29|       vjechrzu zemji stoji i njikomu nje zdradzeł tajemnjice svoji
1241 29|           jich godkę mogł rozumjec a nje nalezlë mje, kurzącigo spokojno
1242 29|           woczoma i moim wuchem. Ale nje minął dzcń, żebem po kjile
1243 29|            dzcń, żebem po kjile razi nje beł vëstrzeleł wokjem na
1244 29|       chterna po jezerze przemikała. Nje vjedzol jem, bjedni smjertelni
1245 29|       njesmjertelnô vjęcij vjidzala. Nje vjem, jak długo jô tam sedzoł.
1246 29|       dzotkom dané, anji chvjilem sę nje namiszloł, le vzął jem sę
1247 29|         płakala, choc mje jesz njick nje beło vjadomo.~Povjedzala
1248 29|             ksędza, kjej vjidzoł, że nje będze rade. Wumarł jak provdzevi
1249 29|         Vjedzoł jô, że to mje czekô. Nje bëlëbe to pruskji słudze,
1250 29|            pruskji słudze, kjejbe so nje wobrachovelë, że jô, wojc,
1251 29|            Jô na jich krzik: "Stój!" nje sfolgovoł kroku ale wobroceł
1252 29|            doł na znak że sę bronjic nje będę. Na to wonji sę ku
1253 29|        wojcze, bo wonji vas do Jonka nje puszczą!~A jak jô mi to
1254 29|           zavrocëc ju beło zapozdze. Nje bełobe mje też przeszło
1255 29|            przeszło do głovë, że mje nje puszczą do konającego dzecka,
1256 29|           sodze, a vjęcij naju njick nje wobchodzi.~Vjidzisz , Remus,
1257 29|       vjidzisz co sę ze mną stało...~Nje vdarzę sobje, jak jem sę
1258 29|          szeją przëboczeł mje, że to nje beł sen żoden le provda
1259 29|            Vjęcij jô ju krola jczora nje wuzdrzoł, ale do kuńca dnji
1260 29|             ale do kuńca dnji mojich nje zaboczę wostatnich chvjil
1261 29|              Żiv të Remus z ti sodze nje vińdzesz, le pudzesz tam,
1262 29|          woborze. Ale to sę na njick nje zdało. A kjcj jem roz tak
1263 30|              do sebje:~— Ju të Remus nje będzesz vjęcij chodzeł po
1264 30|         chodzeł po bjołich drogach i nje pozdrovjisz żodni Bożi Mękji.~—
1265 30|           żodni Bożi Mękji.~— Czimuż nje? Wodezvało sę slode mje.
1266 30|             jego v tim molu. Ale won nje żdoł, le chveceł mje za
1267 30|             łba jego szkopk szkląci? Nje, takjigo gvołtovnigo ducha
1268 30|              do pjceka. Not mje tego nje beło, alem sobje wuvożoł:
1269 30|               Jinaczi të sę do sodze nje dostanjesz. A za olcmark
1270 30|      dostanjesz. A za olcmark sedzec nje je vstid, bo kjej so krol
1271 30|            Długo cę tu v ti prizë ju nje będze!~— Vjem! — Wodrzekł
1272 30|        Wodrzekł jem. Bo jô ju dłużij nje strzimję!~— Tak lë nje gadej!
1273 30|        dłużij nje strzimję!~— Tak lë nje gadej! Boczë: Dobrą volą
1274 30|            cë dadzą flintę do rękji, nje strzeleł v jakjigo człovjeka.
1275 30|         czego ten jim dobrą vola dac nje chce. Bo jô, dzękji Bogu,
1276 30|              mój lest jô wodpovjedzë nje żdoł, bom cë ju zapovjedzoł,
1277 30|        wulotô za ną Martą i cuduje a nje vje, że dzevczę le dotąd
1278 30|        anjołem, pokąd ję ksądz stuła nje zvjąże przed svjętim voltorzem.
1279 30|             wuvożej, Remus, żebes sę nje doł zvędzëc Marce. Lepji
1280 30|              takjim, le va wobaji ju nje pasujeta v te nasze pruskji
1281 30|           wodrzekł:~— Tego jô njigde nje podpjiszę, bo mje njespravjedlevje
1282 30|           lica, ale papjor sę njigde nje zaczervjenji, bo nji mô
1283 30|              na volą!~— Jô łże żodni nje podpjiszę!~— Z głupim na
1284 30|              żem tobje żeczni. Njick nje pomoże le procem tvojimu
1285 30|              pjekjelnimu duchovji jô nje chcę bëc vjinjen moji svobodë!~
1286 30|               Njeszczestlevô novjina nje minęla mje dnja tego. Dozerocz
1287 30|               Remus, cebje ju vjęcij nje uwoboczę, bo Morcen mje
1288 30|          kjivoł głovą i povjedzoł:~— Nje movjił jô, że tak będze?
1289 30|             beło namjenjoné, to go i nje minęło. To beła jego vłosnô
1290 30|         chocem żodnigo przeproszenjô nje podpjisoł, jednigo dnja
1291 31|            wustąpjilë le ze strachu, nje vjedzącë, cze ve vojnje
1292 31|              z Francuzem dobędą, cze nje. Bo skorno dobelë, tej zatvardzilë
1293 31|            jak won wuzdrzoł mje, tej nje tile gębę ale i woczë wodemknął
1294 31|              wonji be nom ti pojigji nje delë, kjejbe nad njimi nje
1295 31|           nje delë, kjejbe nad njimi nje visała vojna. Szabelka som
1296 31|            som mjoł strach, żebes mu nje vëkjidł resztë zębóv, a
1297 31|          Francuzóv. Naszim wonji też nje darovelë: Stach, Klerik,
1298 31|              że może i tobje, Remus, nje przepuszczą. Cuż të tam
1299 31|          zrobjisz, kjej cebje njicht nje rozumje?~Po tim poczestunku
1300 31|            Wodpocznjike so, Remus, i nje poddej sę! Jesz cë mjazdra
1301 31|              vroci! Na sodzkô strava nje plużi takjim svobodnim ptochom,
1302 31|     zaboczisz co beło, a za poł roku nje będzesz so ju vdarzeł, jak
1303 31|             to njibe z mojim rozumem nje je, jak wu jinszich chłopóv
1304 31|             mjoł wubetku anjim sobje nje vjedzoł radë. Kjej jem na
1305 31|              chodzisz posvjece, kjej nje clicesz robotë robjic, jakô
1306 31|        nadanô? Ale jô njeszczestlevi nje vjedzoł, wod jakjigo kuńca
1307 31|          robotę zacząc, bo vjidu mje nje delë i nji mjoł jem njikogo,
1308 31|         vëspjevivoł, vjęcij jemu not nje beło. Ale choc won mój nolepszi
1309 31|              jô wod njich sę doznoł, nje beło mje dzivno, że wonji
1310 31|            ale v woczë njicht sę jim nje stovjoł, bo zmocnjiła sę
1311 31|              Njick mje spravë svjata nje woblecałë i żebe nje Trąba,
1312 31|          svjata nje woblecałë i żebe nje Trąba, nje bełbem wo njich
1313 31|          woblecałë i żebe nje Trąba, nje bełbem wo njich vjęcij vjedzoł,
1314 31|             jozc, chturen przede mna nje wucekoł, kjej jô v rovje
1315 31|           pod drzevami na pravą rękę nje vjidzoł co czornigo?~Zdrzę
1316 31|       czornich ruchnach, a kjejbe to nje beło v tim głębokjim lese,
1317 31|         takji? Vëzdrzice na ksędza a nje chcelëbesmë vaju wobrazëc,
1318 31|           chcelëbesmë vaju wobrazëc, nje dającëvom poczestnoscë,
1319 31|         svjece. Mjono moje lepji vom nje vjedzec, cobesta sę czasem
1320 31|           vjedzec, cobesta sę czasem nje chcącë nje vëgadała. Ale
1321 31|         cobesta sę czasem nje chcącë nje vëgadała. Ale kjej będzeta
1322 31|             beło, że Pon Bog v njich nje klasnął pjorunem z vesokjigo
1323 31|           vesokjigo njeba. A kjej ju nje chcoł vłosną ręką klasnąc
1324 31|              v to brzedalstvo, czimu nje vënekol na zemję jakjigo
1325 31|        gvesno, dloczego tak mô bëc a nje jinaczi.~Trąba le kjivoł
1326 31|            pruskjich i dobrą volą be nje pozvoleł arasztovac jegomoscë,
1327 31|         ksędza Pavła, żeli sę dobrze nje zataci. I przëboczeł mje
1328 31|            Złim Duchem, jegomoscë be nje vëpenetrovoł. Ale i tak,
1329 31|           ksądz. Bo jô tu tich stron nje znaję. Moja wojczezna leżi
1330 31|          jomë krola jezora, lem jesz nje vjedzoł, jak sę do nji dostac.~—
1331 31|           rzekł ksądz. Tero ma sę ju nje zavroceła na dużą drogę
1332 31|       człovjeka ale na to cë z woczu nje patrzi, — njech cë Bog zapłaci
1333 31|            jidzemë drogji.~Ale Trąba nje doł wodpovjedzec pannje,
1334 31|               że na naszim pustkovju nje będzece mjelë komu grac,
1335 31|              wuvogji na ksędza Trąba nje groł svoji zveczajni frantovkji
1336 31|        Njemce nad timi dużimi vodami nje zrobjilë pruskjigo porządku.
1337 31|             z parobkjem i dzevcziną. Nje wodvjedzô naju njicht, choc
1338 31|              przińdze. A jô jinszigo nje będę, jak tego, co ten znak
1339 31|               przez chternąm bezmała nje straceł żëcô i zbavjenjô
1340 31|             bjedni vanoga mjołbem na nję woczë podnjesc! Dlotegom
1341 31|            Dlotegom so wudboł tak:~— Nje dosz żodną mjarą poznac,
1342 31|            mój njeboszczik Zoborskji nje povjedzoł nom anji jego
1343 31|           anji przezvjiska, i njicht nje vje, chdze go Pon Bog chronji.~
1344 31|           zrzeszonigo na karze, żeli nje volisz jisc dobrą volą na
1345 31|            do Zobór. A tam ju gvesno nje mjodnô gąbka pannë, ale
1346 31|            smjechu, ale mje smjeszno nje beło, bom sedzoł jak na
1347 31|              tak robjiła jakbe njick nje czuła.~Po vjeczerzi wusadła
1348 31|              żoden sługa pruskji vas nje nalozł, bo som kjile lôt
1349 31|      wukrivoł na jezerze. Ale won ju nje żije a jego krijovkji jô
1350 31|             żije a jego krijovkji jô nje vjem.~Na to Trąba podskoczeł
1351 31|           skażoną godkę, że go ludze nje rozumjeją, nje przëvikłszë
1352 31|              go ludze nje rozumjeją, nje przëvikłszë do nji, ale
1353 31|         rzekł jem.~Vjęcij sę dzevczę nje pitało, le patrzelo dzivnimi
1354 31|        krijovkę, cze cë też do rękji nje doł naszigo znaku rodovigo?~
1355 31|           Ale na takji njemé pitanjé nje beło z moji strönë wodpovjedzë.
1356 31|              te pitającé woczë pannë nje dalë spac. Tak jem vstoł
1357 31|       zveczoj vesokô, żem takji jesz nje vjidzoł v żëcu. A muszała
1358 31|              zdovało, ji drzevo jesz nje beło zczernjałé wod deszczu
1359 32|         kolon vstało, patrzełasma na nje, jakbe nom mjało co wobjavjic,
1360 32|              vjidzi!~A kjej jesma na nję patrzeła pitającimi woczoma,
1361 32|           nałożilë żelazni kajdanë i nje puscilë do wumjerającigo
1362 32|            corka!~Czężkji spomnjenjô nje wopuscełë mje, jaż stanęłasma
1363 32|            na vjidni svjat Boskji? — Nje vjedzołbem tego povjedzec,
1364 32|       wopoczni, że żoden człovjek be nje przëszedł na to, be go probovac
1365 32|             gromadë kaminji wuzdrzec nje beło możno. Tak jô so pomesloł:
1366 32|     leszczenë. Dalij jisc suchą nogą nje beło możno. Tak jô sę wobroceł
1367 32|         przmjele, szandaróv.~Ale mje nje beło do żarlóv, bom sobje
1368 32|              tak długji czas!~Ale jô nje namiszlającë przeżegnoł
1369 32|             i vlozł v nę cemną lukę. Nje szło to jinaczi jak na szterokach,
1370 32|            statkóv żodnich do vigodë nje beło vjidzec. Le pod furą
1371 32|              ludzkji a navetk łożkam nje vjidzoł. Ale dzevczę wusadło
1372 32|     przebjijalë vesokji brzeg. Przez nje vjidzec beło całą wotnogę
1373 32|           jich mjedze krzami vjidzec nje beło, choba kjejbe przë
1374 32|             żebe njikomu wo ti jomje nje povjedzoł. A vas proszę,
1375 32|           besce njikomu vjęcij wonji nje povjedzelë, bobe mje serce
1376 32|     przërzecze tajemnjicę, to ji też nje vëdô.~— Kjej won vasz vjerni
1377 32|         vjerni przijacel, tej mje to nje boli. Bo wuvożce sobje:
1378 32|            dziso na Glonk zajechała, nje będze vjedzoł krijovkji
1379 32|         zemją zapadła, żeli mu Trąba nje rozpędzi czasu svojimi krotofilami.~ 
1380 32|              brevijorz. Trąbë z razu nje beło, bo gvesno sedzoł nad
1381 32|              strachoł, żebesta chdze nje beła zbłądzeła ve vątpjach
1382 32|         krosnjęta ju vjęcij na svjat nje vëpuscilë.~—Tak też vnetk
1383 32|      zaprovadzimë. Ale krosnjęta nom nje robjiłë przepravë, bo to
1384 32|            Bele jakji wobrzedłi smok nje pjilovoł i nji mjoł nad
1385 32|              szkoda beło, kjejbes go nje posmakovoł.~Takô wobjetnjica
1386 33|            dosc. Żona i dzecë za mną nje płakalë. Krom tego mje beło
1387 33|          Remusu druchu! Co provda to nje grzech! Pon Bog mje nje
1388 33|              nje grzech! Pon Bog mje nje stvorzeł kretem, żebem bez
1389 33|         lestu zanjesę całigo, tegojô nje vjem. Bo za cuż so kupję
1390 33|             tak noterë vodnigo szura nje nabeł. Njic le ta vojna,
1391 33|          strachac bjałkji. Ale Trąba nje zvożoł, le broł na sę plecok
1392 33|          prozbę. Długo të tam gvesno nje vëbędzesz doma, le pudzesz
1393 33|              frejkartë! I njikomu go nje pokozoł anji njikomu wo
1394 33|         pokozoł anji njikomu wo njim nje movjił. Boczë, Trąbo, że
1395 33|       dostelë v ręce. A tobje be też nje wuszło suchim pękjem. Tede,
1396 33|               Tede, kjejbes sę na to nje czuł, nje chcołbem cebje
1397 33|           kjejbes sę na to nje czuł, nje chcołbem cebje namavjac.~
1398 33|              smjesznigo Trąbë njicht nje będze szukoł vożnich lestóv,
1399 33|        chocbe i jich szukoł, to jich nje dostanje. Dejce list, a
1400 33|           wubjijczimi norzędzami tak nje woszkaradzeła, cobes njechac
1401 33|             żëcé.~— Na żëcé mje njic nje not! — wodrzekł Trąba. —
1402 33|       wodrzekł Trąba. — Pokąd ludzom nje zaroscą za karę wuszë, to
1403 33|          dzecom daje. A kjejbe Trąba nje chcoł vząc tich dvuch talaróv,
1404 33|              ale provdzevi krijovkji nje vjedzoł. Achocbe ta jimu
1405 33|             roz jisceł, że vjidu mje nje delë a mjeczem vëdoł som
1406 33|          vłosną ręką. Njicht cë jich nje dô. A jak będzesz mjoł mjecz
1407 33|            wotroku. A navetk movë cë nje wużiczeł Pon Bog, żebes
1408 33|          przejacelską tobje duszę. A nje dej vëgasnąc wognju svoji
1409 33|             bo nadarmo won sę gvesno nje poli. I bronji go wod zemnigo
1410 33|          jednich Kalvarijskjich gór? Nje leczba spravji cud, ale
1411 33|       wodpoczivała na Zoborach, a jô nje mesloł wo vędrovce v svjat,
1412 33|              skrzevjonim zvjercadle.~Nje pragnoł jem jinszioo żëcô,
1413 33|        dłużij, to krocij, ale njigde nje wopusceła worędzë, żebe
1414 33|            diszle Furmana na njebje. Nje rzekl jem ksędzu njick,
1415 33|            co sę boją, be Jancekrest nje dobeł nad Koscołem. Wod
1416 33|            burzom, jak długo pon Bog nje dopusci, be v sercach ludzkjich
1417 33|           svjata szłë lepszé. Zaraza nje vëbjijała vsi całich a nad
1418 33|             a nad nasze jezora vcale nje postavjila straszlevi nogji.
1419 33|             boczenjé, żebe v kuchnji nje beło dimnigo wognja, zasepoł
1420 33|             zchovani pod zemją, mogł nje tile ku Zoborom, ale i v
1421 33|            tego, żebe go czasem vjid nje zdradzeł. Tak won na wobje
1422 33|          raze dvuch strzałóv nadarmo nje vëstrzeleła. Tak ksądz sodł
1423 33|    zvjercadłem. Ale njick sę vjidzec nje dało, le jesz roz słabo
1424 33|      wostrzegę, bo nadarmo be prochu nje psuło.~Mjelësma dvjerze
1425 33|     Vjidzołjem, że na vodze njick sę nje reszało. Ale na brzegu łiszczalë
1426 33|            Plęs pjilują, żebesma jim nje wucekła. Tero sę pokoże,
1427 33|         Rzekł ksądz:~—Tero nom njick nje pomoże, le zdac sę na volą
1428 33|             z rebokóv jich przevjezc nje chcoł.~ — Tero wonji sę
1429 33|           Anji zvjercadło anji lukji nje  zdradzałë nom, cze vszescë
1430 33|             i zemni stravë, bosma sę nje vożeła navetk na vęglach
1431 33|           Minęło połnjé i jesz znaku nje beło. Ale jak ju nachodzeł
1432 33|             Ale v naszą stronę wonji nje zavrocilë. Gorzij! Bo wod
1433 33|            pjilują! Szkoda, żesma sę nje wopatrzeła lepji v żevnotę,
1434 33|          pitoł i słuchoł.~Ale na tim nje kuńc. Vjidzącë moję pragnjączkę
1435 33|             dzisodnjeszi nowuczicel, nje beło nich pesznich kros
1436 33|           sedzałasma naprocem sebje, nje rzekłszë slova. Ku reszce
1437 33|         vdarzę sobje, że navetk zajk nje wubędze v taką pogodę pod
1438 33|         krzem, kjej mu na nos kapje. Nje tile szandarovje i lesni,
1439 33|        woporządzëc, njim legnę, alem nje vjedzoł co? Łomoł jem so
1440 33|            sę dobroł, czimu mje duch nje dovoł bezpjeku: Tec Trąba,
1441 33|             jesz żdac na Trąbę, a jô nje czekającë szedł i wodłożeł
1442 33|             jezerze, choc vjidzec go nje beło, bo noc nad przërodzenjé
1443 33|              jem:~— Trąba, chocem go nje jeden roz vjidzoł bojącim,
1444 33|         wudbë, że kjej go jakji duch nje vëstraszi, to won dziso
1445 33|            nańdze, bo lepszi worędzë nje będze mjoł. A że won chce
1446 33|      pożdejma jesz na njego. Żebe le nje zabłądzeł v ti cemni nocë!~—
1447 33|            cemni nocë!~— Wo to jô sę nje strachom. Znaje won te vszeskji
1448 33|             v taką pogodę do naju sę nje przekradnje, v jinszą mu
1449 33|         barzo zimko.~— Żevich won sę nje strachô. Ale vszelkjich
1450 33|              pjisanô pamjątka na nas nje przeszła, żeł na kaszubskji
1451 33|             Żeli wonji może z wurodë nje bëlë tak vjelgjigo cała,
1452 33|            tim mokriin kretovjisku ! Nje wurzasnjijta sę! To le jô,
1453 33|               żem wod tile vodë movë nje vëzbeł, jak te njemové ribkji
1454 33|               A jak sę czego mocnigo nje napjiję i ruchen nje zeblekę,
1455 33|         mocnigo nje napjiję i ruchen nje zeblekę, to v vajich woczach
1456 33|             Dreżę całi wod zibu. Jak nje wodtajom kąsk przë wognju,
1457 33|             brzegóv pjilują.~—To też nje trzeba takjigo wognja, be
1458 33|            je dmuchoczem rozżolę. To nje dô njiżodni łunë, a cepło
1459 33|             njech dlo wutcenjô woczu nje zdrzi, jak jô zeblekę te
1460 33|         dotechczos navetk vszetkjich nje przepenetrovała. Trąba vjedno
1461 33|           Ale nom żodne jesz do ręku nje vpadlë. Za to nalazłasma
1462 33|             krev moja sę wodgrzeje i nje będę rebą. Ej Remus, żebes
1463 33|            dzevczę barzo, że vama tu nje dostanje jodła. Ale jak
1464 33|            pamjętało, że z ji wojcem nje beło żartóv, tak tede sę
1465 33|          kjej przëmovji, że strzelac nje będze, pokąd wonji będą
1466 33|              bo naszi be żodną mjarą nje vëdelë.~Kjedem kanął na
1467 33|            wuradzeła z panną Klemą — nje chce mje do głovë, żebe
1468 33|              przigodë dobrigo ducha, nje lechom sę vërzasł, jak mje
1469 33|         smjoł.~— Wo to le so kłopotu nje robji, Trąbo! Na wodvodze
1470 33|             Na wodvodze do złego jim nje zbivô. Ale na to krol pruskji
1471 33|          kraju. Na to sami Njemcë be nje pozvolilë. To le beło rzekłé
1472 33|            wodczepjilë:~— Żebesta sę nje vożeła podjachac pod Cloiik
1473 33|          Gorzołka njikomu na zdrovjé nje vińdze.~— Boże będze mjiłoscevi
1474 33|            wustaplevi, cobe mje nogu nje skjidła. Co mje sę też przë
1475 33|             Ale won sę wo to na naju nje wobrazeł, le kjivoł głovą:~—
1476 33|              chturen jô do dzisodnja nje vdarzę sobje, jakjim sposobem
1477 33|              rągac ze mje: pjękno to nje je, kjej jem tile vodë z
1478 33|             duch njikomu njick złego nje zrobji! — rzekł jem.~—Vjem
1479 33|             je żijąci lubjił? Njigde nje zaboczę nigo żartu z kopjicą
1480 33|              to jesz povjem: Żebe tu nje beło Jegomoscë i cebje,
1481 33|             svjata bem tu v ti jomje nje vësedzoł anji pocerza.~I
1482 34|            że służkovje pruskji njic nje mogącë skurac, vëporajilë
1483 34|            bem tu wu naszich rebokóv nje dostoł.~Calą chvjilę zapanovało
1484 34|              mu sę co mekceło, njick nje povje. Jedini njevorti człovjek
1485 34|             kart i szklonkji, to won nje będze za chvjilę vjedzoł
1486 34|           ruchna wobleczę, tej jô ju nje będę ksędzem Pavłem, le
1487 34|           mnogji, żebem sobje njigde nje beł wuvożoł, że jezoro jich
1488 34|         bjołé i vodë i lase grałë, a nje le som won bjedni i żorotni
1489 34|           ale żodna mje sę tak mocko nje vbjiła v duszę, jak na tajemnô
1490 34|      czołnach, cze ksądz jim kozanjô nje povje. Ale won wobrocivszë
1491 34|              vołtorza precz.~Jesz sę nje rozjeżdżelë, jak mojich
1492 34|     vepłoszonich dzekjich kaczk, ale nje rozbjeżałë sę, pokąd mjeskji
1493 34|             sę, pokąd mjeskji czołen nje przejachoł. Tej v wokamergnjenju
1494 34|          rzekła:~— Lud nasz rebackji nje pozvolełbe gvołtem brac
1495 34|            svojimi starkami, jaż jim nje beło rumu pod jednim dachem.
1496 34|              kanje, tam njic dobrigo nje vińdze. Przed vszetkjim
1497 34|         svoji suknji jegomosc daleko nje zańdze, chocbe pokozoł dzesęc
1498 34|            strzedni vjelgoscë, njick nje pasovało. Ku reszce przëboczeła
1499 34|               njim sobje co lepszigo nje kupji.~— Rada! — zavołołTrąba. —
1500 34|          svoje ruchna vlezesz, żebes nje beł buszni i nje dovoł sę