Chapter

   1 1 |               Freszą vołelë. Fresza i jô: ma żeła v dobri zgodze,
   2 1 |            svoje botë na nogach — tak jô mesloł sobje. — Ale tero
   3 1 |          revidovac jego karę. Vjidzoł jô, jak wona łeb vetchła pod
   4 1 |               na wokroszenjé wobjadu. Jô żiczeł Freszë lepji njiże
   5 1 |               na gładze jezora.~Na to jô so wuvożoł, że Remus nji
   6 1 |               i nen zaklęti zomk. Tak jô przëstąpjił i sę pitoł:~—
   7 1 |               woczoma na mje patrzeł. Jô ju chcoł wucekac, ale won
   8 1 |          remję i jął chiże gadac. Ale jô njevjele rozumjoł jego skażoni
   9 1 |              mje trzimoł dzirżko. Tak jô le jesz rozumjoł takji słova:~—
  10 1 |             Sovë Smętka sę polą!~Tero jô ju zaczął jimu sę vërivac
  11 1 |              mje i zvjeseł głovę. Tej jô ju nje czuł, co won vjęcij
  12 2 |              vstid, bo bjedné są, jak jô som a bjedam sobje vëbroł
  13 2 |             bëlë panami svjata. Chtuż jô procem njich, bjedni jich
  14 2 |               na pjismje je jinszô, a jô i godka moja pudzemë na
  15 2 |            mje kozelë pasac dobetk. A jô posoł go z pomocą psa Gnjotë,
  16 2 |             mjol vjęcij rozumu, njiże jô. Nasz pon beł srodze wostri
  17 2 |                njevjełe młodszą njiże jô... Beł to ju stari chłop,
  18 2 |             nabjił.~A do ti smarovkji jô przëszedł vjedno tak:~Kozoł
  19 2 |           Kukla pod potklepjem! A jak jô to povjedzoł, tej Morcin
  20 2 |             doł jęzek skażoni, tak że jô godkji moji do szeku zveczajnje
  21 2 |              ze mje vëszczerzelë, tej jô sobje povjedzoł:~— Vjęcij
  22 2 |            parmmju mjesądzovigo vjidu jô vjidivoł dzivni sztołtë
  23 2 |           płakała, ręce skłodającë. A jô to vszetko vjidząci na javje,
  24 2 |          smutno głovą krąceła. A tero jô vjidzoł, jak v ji vłosach,
  25 2 |             jak wod jakji wukozkji.~A jô na to wuvożoł sobje:~— A
  26 2 |               tak nje rozumjelë, bo i jô mom jęzek skażoni, a ludze
  27 2 |               Poj do chałupe, knopje, jô cë co dom! I dała mje v
  28 2 |             przë pjecku na lavje. Ale jô jodł, a kjej jem ju polce
  29 2 |               co cvjardigo połknął. A jô sę pitoł:~—Marcijanno! Cuż
  30 2 |              dalij svoję korunkę.~Tak jô jesz z vjększą wuvogą mu
  31 2 |            brodze krosevi kvjotkji. A jô so tak wuvożoł:~— Kjejbe
  32 2 |             njedobri godzenë, chterni jô sę boję, ti won jesz nje
  33 2 |               ti won jesz nje vëbjił.~Jô na to sedzoł cecho, bom
  34 2 |              nort i takjigo Straszka.~Jô rod beł vjedzec njico vjęcij
  35 2 |             Jimję Wojca i Sena... Cuż jô cë za bojkji wopovjodaję,
  36 2 |              wopovjadac bojkji. — Ale jô vjedzoł, że ta bojka beła
  37 3 |              v szkodę vlazlë! —~Na to jô słuchoł i stoł przë dobetku.
  38 3 |             dnje i tidzenje wob latko jô tam posoł pod lasem. — Jednigo
  39 3 |           scąl, tobe krev lecała. Tak jô so na dregji dzeń vzął dłoto
  40 3 |         jarzębjiną przebivoł. Vjedzoł jô, że leno krolovje noszą
  41 3 |              Legł przë mje i zevoł. A jô czuł taką słabosc v gnotach,
  42 3 |        jigleną zelono-czorną, jakiich jô v żëcu njigde nje vjidzoł,
  43 3 |              znoł z vjidzenjô. A kjej jô na nję podnjosł woczc, lej
  44 3 |                co ją smok strzeże! Ko jô ję vjidzoł v zelonim vjidze
  45 3 |              rzekła:~— Znajesz mje! A jô wo tobje vjem vszestko.
  46 3 |           przenjes przez tę vodę!~Tak jô zmjerzeł wokjem rzekę, płenącą
  47 3 |              wuzdrzoł jem sebje. Małi jô vëzdrzoł procem ti postavni
  48 3 |            przemovjic będę mogła.~Ale jô vjedno vjidzoł moję żorotną
  49 3 |               vjerzë v svoję moc.~Tej jô woczë podnjosł na lica krolevjonkji
  50 3 |             jimję jego: — Njevorto!~A jô to vszetko vjidzącë nabroł
  51 3 |               zniknęła mje z woczu, a jô leżoł jak wurzasłi pod korunovaną
  52 3 |            jaż sę rozgorzę! —~Tak tej jô gvizdnął na Gnjotę i nekoł.
  53 4 |               spravjedlivô provda. ~— Jô vjem, że cë Mjichoł vsepoł.
  54 4 |              roz won dobrze zrobjił. ~Jô na to njick nje rzekł, bo
  55 4 |               nje będzeszmjoł, bo bem jô cë jesz lepji vsepała.~Tero
  56 4 |              jesz lepji vsepała.~Tero jô vjidzoł, że wona mje chcała
  57 4 |              sobje:~— Vadzkejle vadz, jô strzimję! Ale chleba z masłem
  58 4 |         strzimję! Ale chleba z masłem jô dziso pevno wod cebje nje
  59 4 |              wona zaczęła mje vadzëc. Jô sedzoł ceszij kota i słuchoł.
  60 4 |            kota i słuchoł. Vszetkjigo jô sobje nje vdarzę, ale ku
  61 4 |              Gadejle na svój sposób a jô będę vjedzała.~Cuż jô mjoł
  62 4 |               a jô będę vjedzała.~Cuż jô mjoł godac? ~Tak wona pitala:~—
  63 4 |               skorę? Czeż të społ? ~— Jô nje społ — rzekł jem — alem
  64 4 |                  A cuż të vjidzoł? ~— Jô vjidzoł krolevjonkę i zapadłi
  65 4 |       krolevjonkę i zapadłi zomk. Ale jô nji mogł ji przenjesc przez
  66 4 |               za małi i za słabi.~Jak jô to rzekł, tak wona sę do
  67 4 |              nji mogła sę dobrac.~Tak jô nji woczim nje meslącë,
  68 4 |              meslącë, rzekł do nji:~— Jô vjidzoł krolevjonkę i zapadłi
  69 4 |       krolevjonkę i zapadłi zomk. Ale jô nji mogł ji przenjesc przez
  70 4 |            pokuso njeskvarnô! ~Vjęcij jô njick nje czuł, bom so wuvożoł:~—
  71 4 |             na głovje skjidnje!~I tak jô nożka pon.~Tak złi jô Marcijannë
  72 4 |             tak jô nożka pon.~Tak złi jô Marcijannë nje vjidzołjesz
  73 4 |               sedlë do vjeczerzi, tej jô v svojim norciku sę bojoł,
  74 4 |            pudzema nocą na rebë! ~Ale jô bełbem rod z njimi szedł,
  75 4 |         bełbem rod z njimi szedł, Tak jô mrugnął na Mjichała, choc
  76 4 |              łovjic pod zomkovjisko. ~Jô wuszoma strzigł czującë,
  77 4 |           wunjese. ~Tak wonji szlë, a jô z njimi. A wob drogę jô
  78 4 |               jô z njimi. A wob drogę jô czuł, jak Mjichoł movjił
  79 4 |             roboci dzeń zvędzeła, jak jô pravje chcoł gnac pod jarzębjinę! ~—
  80 4 |             Pon Bog cë pobłogosłavji. Jô cë tego żiczę. ~— Ale vëbij
  81 4 |             wostavivszë i dom? Hej, i jô vanożëc będę! Njechle wurosnę!
  82 4 |            jaką movją godką? Do njich jô pudę, njechle wurosnę! A
  83 4 |        mizernô bjałka i sę boji. ~Tak jô sobje tam mesloł i też pozdnji
  84 4 |              wo nim zomkovjisku! ~Tak jô nje strzimoł,~Jednigo zavjitrza
  85 4 |               stronę jarzębjinë. ~Tam jô Gnjotę wostavjił przë bedle
  86 4 |              przëkozoł tak:~— Gnjoto! Jô jidę! Të wostanji, jaż sę
  87 4 |               podrastalë brzidem. Ale jô vnetk vëbłądzeł na stegnę,
  88 4 |           sobje sarnë vëdeptałë. ~Tej jô przërechleł kroku. Z dębovi
  89 4 |              dvoje bestrich sójk. Ale jô se wuvożoł:~— Vrzeszcztałe,
  90 4 |            szukoł vajigo gnjozda. Ale jô vjem, że wono daleko v jinszim
  91 4 |              i sę nje dzarla! — ~Tede jô szedł dalij. Krze sę skuńczełë,
  92 4 |              jidze? Chtuż jidze? ~Ale jô so wuvożoi: Pocuż won mô
  93 4 |               bojoł i vrzeszczoł. Tej jô go ju vjęcij nje wuspokojoł.
  94 4 |              Judosz sę povjeseł! ~Tam jô zgubjił stegnę i muszoł
  95 4 |              wobińsc bokjem. Ale tero jô ju czuł z njedaleka granjé
  96 4 |        stronje wunoszała sę gora. Tak jô sę pitoł sebje:~— Jes të
  97 4 |         dvuletnigo zgrzebjęca, tak że jô na njcn skoczeł, jak na
  98 4 |               cos povjedzec chcalë. A jô stojoł cecho i żdoł.~Alem
  99 4 |              vkoł drzeva, na chternim jô sedzoł jak na konju, chcącë
 100 4 |             lasu. Ku moji spokojnoscë jô tero vjidzoł, że krovë sę
 101 4 |            jęzekjem, bo so mesloł, że jô, Remus, jem procem njego
 102 5 |               i szczekanjô redosnigo. Jô wod njich zarvoł ti vjesoloscë,
 103 5 |            korunovaną jarzębjinę. Tam jô vzął i Gnjoce vbjił v głovę,
 104 5 |              sę slizałë na mechu, ale jô bjegoł dravo, bom ju vjedzoł
 105 5 |             nje jidze. Łąkę z paprocą jô wobszedł, be sę nje skaleczëc
 106 5 |               rzekji pjosk bjeli. Tak jô tam veszedł v vodę.~Z początku
 107 5 |             vołtorzu v Svjęto Jaster. Jô bjegł v gorę na szterokach
 108 5 |          vjidzoł jem, że to krev. Ale jô przëcesnął to bolącé i v
 109 5 |            skokach beł na gorze.~Ztąd jô vjidzoł daleko v svjat poveżij
 110 5 |              mjirno beło i cepło. Tak jô vzął ję wobchodzëc navkoł.
 111 5 |            Przëkreti beł vjekjem. Tak jô vjeko wodkreł i zazdrzoł:
 112 5 |            won noleżi krolevjonce, bo jô tu stoję na ji zaklętim
 113 5 |               go zakop, jak beło.~Tak jô vzął rękoma grzebac, żebe
 114 5 |               barżij sę czernjił. Tak jô go vzął kamiszkjem drapac.
 115 5 |              też jem zrobjił.~Mjeczem jô vëkopoł kulę pod jarzębjiną
 116 5 |            tego molu nje nanalozł, le jô som.~Przë ti roboce jô sę
 117 5 |             le jô som.~Przë ti roboce jô sę zmokł, bo beło mje spjeszno.
 118 5 |           głupi, mje znovu navrocosz? Jô be beł i tak przëszedł.
 119 5 |               ma vëlecała z lasa, tej jô sę doznoł, że beło zle.
 120 5 |              wogon i na mje zdrzoł, a jô vjedzoł, że won chcoł rzec:~—
 121 5 |              i blészczącë na mje. Ale jô mu njick pomoc nji mogł.~
 122 5 |            vëzdrzisz, ponarvo?~Jakżeż jô mjoł vëzdrzec jinaczij,
 123 5 |               vëzdrzec jinaczij, kjej jô sę zaboczeł womëc v rzece?
 124 5 |         skarnji, jaż scigäło. Napevno jô vëzdrzoł jak larva, co ją
 125 5 |       Narodzenjô. Tak jem rzekł:~— To jô głovę sobje skazeł wo drzevo!
 126 5 |          karac ną szligą leszczenovą. Jô scesnoł zębë, bivszë vjarë,
 127 5 |               Jak won mje pusceł, tej jô podł na zemję i vjidzoł
 128 5 |               szligę i szedł precz. A jô sę poceszoł tak:~— A jednak
 129 5 |              poceszoł tak:~— A jednak jô mom złoti mjecz, wo chternim
 130 5 |               nje vdarzeł chdze. Kjej jô tak medetovoł, wuczułjem
 131 5 |               Strzęsc sę, knopje, jak jô, a będze cë lepji. Alejô
 132 5 |          trzech cliojen jidącą. Z nją jô na pustkovju mogł sę nolepji
 133 5 |                  Jemus! Jemus! ~Na to jô:~— Pojle tu, Marta!~Tej
 134 5 |           połeżeła kol mje łëżkę. Ale jô przë jedzenju njimogł njijak
 135 5 |              të jész na stojączce? ~A jô wodrzekł:~— Jô nji mogę
 136 5 |          stojączce? ~A jô wodrzekł:~— Jô nji mogę anji wustojec anji
 137 5 |                Gnjota sę strząsł, ale jô tego nji mogę i dlotego
 138 5 |            dlotego mje tak boli.~— To jô naszimu panu jiglenë v łożko
 139 5 |         wokrevavjił?~— Nje, Marto, to jô sę som wo drzevję wuderzeł
 140 5 |            mosz mokré ruchna!~— Na to jô njick nje rzekł, bo mje
 141 5 |            przecignęło, to bjicé!~AIe jô na to nje słuchoł, le vësepoł
 142 5 |            wona przënjesła nen pręt a jô, popjerającë sę, probovoł
 143 5 |          zimko, żem voloł legnąc. Tak jô pomesloł sobje:~— Połovę
 144 5 |               prożnimi dvojokami, tej jô sę zaczął kulac. To mje
 145 5 |               vëchodzeła na pole, tej jô ju gnął, choc kąsk chromo,
 146 5 |               dvjerzami. V ti chvjilë jô sę dobroł, chdzem te lica
 147 6 |              korunovaną jarzębjiną, a jô wob ten czas posoł dobetk
 148 6 |               najim puskovju. Dlotego jô rosł chiże vzviż, bo mje
 149 6 |              le Marcijanna, Mjichoł i jô. Bełbe i Mjichoł szedł,
 150 6 |             njico do povjedzenjô.~Tej jô szedł. V czeladni jizbje
 151 6 |             Njigde mu nje mjerzało. A jô zaczął meslec wo nim Straszku,
 152 6 |     jarzębjiną. Njech przëkrije! Będę jô szukoł Straszka v Zabłockjigo
 153 6 |             chterno zdrzało na sod. A jô sobje mesloł:~— Tam to będze,
 154 6 |             na policach. Ale Straszka jô nje vjidzoł.~— Ko won jednak
 155 6 |            zatrzęszczała i pusceła, a jô trzasnął na doł jak dozdrzenjałô
 156 6 |      povjedzoł. Ale na nich kaminjach jô sę stłukł mocko, że mje
 157 6 |              drzevje po Godach?~Na to jô mjilczoł, bo wona nje vjedzała,
 158 6 |              bo wona nje vjedzała, że jô tam szukoł Straszka.~To
 159 6 |             trzimała varząchevkę. Ale jô sobje njick złego njevdarzącë
 160 6 |             na njego. A won godoł:~ — Jô vjem! — Jô vjem!—~Kjedem
 161 6 |              won godoł:~ — Jô vjem! — Jô vjem!—~Kjedem charnę dovoł
 162 6 |             to bjicé Marcijannë? ~Tak jô sę smjoc muszoł:~— Takô
 163 6 |             Takô metłô babskô robota! Jô jem, Marto, przëvekłi do
 164 6 |        porceji.~— Bo vejle, Remus, to jô panu jiglen v łożko vsëpała!~
 165 6 |           varząchevkji...~Takji mesle jô posoł po głovje, pokąd jô
 166 6 |             jô posoł po głovje, pokąd jô tam sedzoł v czeladni v
 167 6 |         noleżi.~Taką godkę Mjichałovą jô czuł rod, bom vjedzoł. żewon
 168 6 |          njick vjęcij nje rzekł, choc jô beł srodze czekavi wuczuc
 169 6 |           mjinje! Na mój głupi rozum, jô jem wudbë takji: — Jednimu
 170 6 |               Mjichoł. — A moję Martę jô poslę z njim, choc wona
 171 6 |          tablicë. Pjisanjô i czetanjô jô sę chiże nawuczeł, ale z
 172 6 |              v gromadze. Na pojedinkę jô chiże pojimoł a ksądz beł
 173 6 |             ze mje spokojni.~Nobarżij jô lgnął do historeji Starigo
 174 6 |       wutropjenjé... Moc Boskô! Dziso jô sę nje dzevuję Jadomovji,
 175 6 |         Sinaji!~To povjedzenjé ksędza jô so przeboczoł, kjej sę z
 176 6 |             bo won, mali pastuszk jak jô, lvu vërvoł jagnję z gordzelë
 177 6 |            veżij pod prąd rzekji.~Tak jô namovjił Martę, żebe ze
 178 6 |              sami nje wostavję. Na to jô ji doł rękę i Dalibog. Tej
 179 6 |             doł i rzeką v gorę.~Marce jô vszetko povjedzoł: Jak jô
 180 6 |             jô vszetko povjedzoł: Jak jô vjidzoł zomk i krolevjonkę
 181 6 |              I wo trzech straszedłach jô ji rzekł, chternim mjona
 182 6 |              bo sę bojała. Przez brod jô ję muszoł przenjesc. Ale
 183 6 |             muszoł przenjesc. Ale jak jô ję na brzegu pusceł na zemję,
 184 6 |           zomkovjisko jak wopoka. Tak jô zjął z głove kłobuk i kjivoł
 185 6 |             gronku i wo mjeczu złotim jô Marce njick nje vspomjoł.
 186 6 |          naszłasma na dużą drogę. Tej jô vjidzoł, że pokuńc ti drogji
 187 6 |               rzekła:~— Na drugji roz jô z tobą brodem nje pudę,
 188 6 |               bo mje straszno.~Wodnąd jô muszoł z nją vjedno jisc
 189 6 |               i Historiji Svjęti. Tej jô razu jednigo rzekł do Martë:~—
 190 6 |           Jakuż be to mogło bëc? ~Tej jô ji vëłożeł:~—  Boczë: Naju
 191 6 |               to vjesz wukładac! ~Ale jô wodrzekł:~— To nje je njiżodno
 192 6 |         vjeczorami pjesnje spjevô!~—A jô?~— Të, Marto, jezdes Rebeką,
 193 6 |            kucharzem.~— A të, Jemus?~—Jô. Marto.Jezdem pasturkDavid!
 194 6 |          Marto.Jezdem pasturkDavid! A jô sobje zrobję puszczovkę,
 195 6 |      njekatolickji przezvjisko?~V tim jô mrugnął na Mjichała, żebe
 196 6 |              na chmjelovim sznurku, a jô vjedno vdzącznim sercem
 197 6 |          maslonkji przez tjile lôt. A jô to jodło łubjił bardzo.
 198 6 |              do mje skoczeła. Vjedzoł jô, że v svojim gorzu wona
 199 6 |        Mjichoł sę dzevovoł i rzekł:~— Jô vjedno movjił, że to będze
 200 6 |         gotova sę zabrac do dzerżtli.~Jô beł ti sami vjarë, to też
 201 7 |             komu woczë vëbjijesz!~Tak jô po drodze do Jerozolimë
 202 7 |              kamiszkji strzeloł. Timu jô doł dva guze wod mojigo
 203 7 |            nji strzelac nawuczet. Tej jô sobje doma zrobjił poszczovkę
 204 7 |              podług moji wudbë.~Potim jô sę wuczeł trafjac.~Noprzod
 205 7 |         kamiszkji szlë kuka lolu. Tej jô so vzął za cel pjec Nabuchodonozorovi,
 206 7 |              Jozvovi studnji. Ale jak jô ju zvekł trafjic mój kapelusz,
 207 7 |                na kjiju vsadzoni, tej jô sę czuł i vjedzoł, że dobędę.
 208 7 |             klepoł, jaż sę rozlegało. Jô pravje v czeladni so tchoł
 209 7 |            czas! — Bjej, ju czas! —~— Jô zaru jidę! — wodrzekł jem.
 210 7 |           Sina i Ducha svjętigo! ~Ale jô njick nje vjidzoł i nji
 211 7 |            dużi mjecz przë pasu.~Tero jô sę dobroł i rzekł jem do
 212 7 |             jisc stopnjami do gorë. A jô czuł jich krokji v stronę
 213 7 |        zjavjenjé sę tego płoszedła, a jô vjidzoł, jak won burknął
 214 7 |                bo mu dech wustoł.~Tak jô go chiże popchnął polcem
 215 7 |            gorë v svoję krijovkę.~Tak jô so wuvożoł.~— Chtuż lo vszetko
 216 7 |                Pożdejże, njekaro, jak jô cę wuskromję!~Vzął jem sę
 217 7 |             zchovanô moja puszczovka. Jô ję vëdobeł i szedł do jezora.
 218 7 |           wokręgłich i gładkjich. Tak jô vëbroł z njich pjęc, kożdi
 219 7 |            bezmała jak kurzé jajo. Te jô vzął do torbë i szedł kavałk
 220 7 |         chorągvjami i trąbjenjim. Tej jô taką moc czuł v sobje, jakbem
 221 7 |         jakbem mjoł vërivac dębë.~Jaż jô vej wod pustkovjô wuczuł
 222 7 |             na wuzdze jego konja, tej jô zesunąl z mjedze, przeżegnoł
 223 7 |              na mje vëtrzeszczoł.~Ale jô, trzimającë moję puszczovkę
 224 7 |          takji przemjerzałi wuczinkji jô z tobą bjic sę będę v Jimję
 225 7 |            przeze mje przejachac. Ale jô vzął moją puszczovką vëvjijac
 226 7 |             takji mizerni żabë, tobem jô cë tu zaru kruszkji vëtrząsł.
 227 7 |           konja. Ale ten sę spjął, bo jô nje woprzestoł vévjijac
 228 7 |               co go na szłomje noszę! Jô jezdem pravą ręką Krola
 229 7 |             ręką Krola Jegomoscë!~Ale jô wodrzekł:~— Jô jezdem, jak
 230 7 |         Jegomoscë!~Ale jô wodrzekł:~— Jô jezdem, jak David, ricerzem
 231 7 |              na konju i z mjeczem, to jô cę rozcignę na zemji, jak
 232 7 |               wobdzartim i bosim, jak jô cę vjidzę, to vej wustąp
 233 7 |               chturen kąsac chce. Ale jô sobje wuvożoł— tero je czas!~
 234 7 |            głovę i pchnęło v teł. Ale jô i dobrą volą chcoł sę cofnąc,
 235 7 |               be dostac rumu. Vjedzoł jô, chdze go klasnę: Na szołmje
 236 7 |         szkleł sę sztołtt worzła. Tak jô doł moji puszczovce novjększigo
 237 7 |            mje nekoł drogą v las.~Tak jô podnjosł mój kapelusz. Ale
 238 7 |        podnjosł mój kapelusz. Ale jak jô fiovsodzoł, tej jô mjerkoł,
 239 7 |            Ale jak jô fiovsodzoł, tej jô mjerkoł, że mje scągô na
 240 7 |               leci. Njeboczącë na to, jô sę przeżegnoł i dzękovoł
 241 7 |       leżącigo na zemji Golijata.~Tak jô vëdobeł jego długji mjecz
 242 7 |               do mje z całi mocë.~Tak jô na njich żdoł.~Pjerszi dobjegł
 243 7 |            zrobjił, głupi knopje!~Tak jô wodrzekł:~—Njickem złego
 244 7 |             Boga nje pochvaleł. Za to jô mu drogę zastąpjił i gp
 245 7 |          jiscëcv njebogłose.~— Czeguż jô sę doczekałam z tim knopem! —
 246 7 |              njivekę wopjekovac, choc jô mu nje jezdem anji matką
 247 7 |               tu posedzisz cecho, jaż jô przińdę abo Martę przëslę.
 248 7 |               będze tvoja smjerc!~Tak jô tam sedzoł v ti słomje,
 249 7 |             do mje nje przeszedł. Tak jô wusnął ku reszce, zagrzebani,
 250 7 |               cecevjé do mje v doł, a jô wuczuł zev Martë, chterna
 251 7 |               bo jich ju nji ma! ~Tak jô, rod z całi dusze, vëlozł
 252 7 |       wuzdrzoł knopa, mjejszigo njiże jô, chturen mjoł moje staré
 253 7 |            staré ruchna woblekłé.~Tak jô rzekł:~— Zev jô czuł Martë,
 254 7 |         woblekłé.~Tak jô rzekł:~— Zev jô czuł Martë, ale wurodę jô
 255 7 |             jô czuł Martë, ale wurodę jô vjidzę knopa. Zkądes të
 256 7 |         szczepcach Golijatovich.~Tero jô sę doznoł, że naszi z Martë
 257 7 |          ruszëc nje delë, a na nowukę jô począł chodzëc po svjętim
 258 8 |               tego nje minje. Vjedzoł jô: Jak nen Czernjik sę zjavji,
 259 8 |          movjił provdę. Bo v nen czas jô tego jesz nje rozumjoł.~
 260 8 |           tero poku.~Moji puszczovkji jô njijak nalezc nji mogł.
 261 8 |            będzesz mjoł grzechu.—~Tak jô so wuvożoł:~— Won vje wo
 262 8 |             mjinje!Na mój glupi rozum jô so wuvożom tak:~Nacuż parobkovji
 263 8 |              won mô svój szek. Na tim jô sę znaję. Njechże tede tim
 264 8 |           Mjichoł movji!~V ti chvijlë jô so przëboczeł, że mom jednak
 265 8 |               sę też nad zbłądzonimi.~Jô v takjich razach chodzeł
 266 8 |         spjevoł mje długji pjesnje, a jô słovo v słovo go rozumjoł.
 267 8 |             sę vjedno dzevovała, kjej jô ji pjesnją rogu povtorzoł,
 268 8 |          wotrąbję na zbłądzonigo. Tej jô vstoł i rzekł:~— Jô pudę
 269 8 |               Tej jô vstoł i rzekł:~— Jô pudę z vami, Mjichale!~Jak
 270 8 |           wobaji nasłuchivała. A tero jô czuł ju verazno dalekji
 271 8 |         Svjętigo!~Tej sę przeżegnoł a jô z njim. Potim ma szła dalij,
 272 8 |                Nje czuł të njick?~Ale jô czuł dobrze vołanjé dalekji.~—
 273 8 |           rękę nad woczë i zavołoł:~— Jô vjidzę!~Tej jô vezdrzoł
 274 8 |             zavołoł:~— Jô vjidzę!~Tej jô vezdrzoł też i vjidzoł:
 275 8 |              nje vjidzi?~— Vjidzi, bo jô tam z czołna je też vjedno
 276 8 |             jak Bog żiv, v przerębel. Jô bjegac nji mogę, bo mje
 277 8 |           pravi nodze wokulavjił.~Tak jô nje żdoł, le vzął jem dravovac.
 278 8 |              szkleł z pod smjegu. Tam jô sę slizoł chiże dalij z
 279 8 |             Czim bliżij, tim veraznji jô sę doznovoł, że to nji żodna
 280 8 |               ma ju naszła na sę, tej jô sę doznoł, że to beł małi
 281 8 |             tłomokjem na plecach. Tak jô rzekł:~— Njeszczesllevi
 282 8 |               nje wodrzekł njick. Tak jô go vzął za remję i provadzeł
 283 8 |         woboma zapłaci długjim żëcim. Jô czuł vaju trąbjenjé, ale
 284 8 |               tak zdovało.~—Ale chdze jô sę tu nalozł — pitoł żid.~—
 285 8 |              Bogu njech będze chvała! Jô mesloł, że jem na polu pod
 286 8 |             cliłopok, chtuż to je? Bo jô jego godkji njijak nje rozumjeję.~—
 287 8 |               movją — jak stręk bobu. Jô, chturen mjoł jem lôt wosmënosce,
 288 8 |              va sę, potcevi ludze, co jô to vszetko mom v moji torbje.
 289 8 |            voł a serce jak kam. A cuż jô mom dlo pannë Marcijannë?
 290 8 |              Marcijanna wożenji... Bo jô czetoł v ji planece, że
 291 8 |           mjesce kosztuje talara, ale jô ję dom za pjęc wosmokóv.
 292 8 |         kosztuje wona poł talara, ale jô ję dom wosmok tanji. Bo
 293 8 |        Morcenovji, Marta krziknęła:~— Jô żodni stążkji wod Morcena
 294 8 |              rozpłakoł czetającë. Tak jô wuvożoł sobje:~— Tę ksążkę
 295 8 |             doł cvjardigo talara. Tak jô do żeda:~—A cuż ta ksążka
 296 8 |            dostelë za dużé prava. Tej jô, żid Gaba, przëszedłbem
 297 8 |          nogji czapem zemskjim... Ale jô tich ksążk mom jesz całi
 298 8 |              a ksążka je tvoja! — Jak jô chcoł żedovji płacëc, Mjichoł
 299 8 |              detkóv z mojigo talara a jô vzął ksążkę. Tej jem vjidzoł,
 300 8 |              ję vdzęczno wodebrała, a jô rzekł:~— Vez, Marto, wode
 301 8 |              żoden nje przëszedł. Ale jô so wuvożoł, że le som Pon
 302 8 |             przez wobmovę ludzką.~Tej jô so wudboł, że ję będę czetivoł
 303 8 |      woddzękovac sę — jak won movjił. Jô sedzoł pravje v chlevje
 304 8 |            ludze vjid pozapolilë, tej jô zachodzeł do Mjichałóv.
 305 8 |             vjelgji pjesnjik. Marta i jô, ma mu pomagala spjevac.
 306 8 |           drzozgę smolną v kominku, a jô sodł blisko vjidu i ji czetoł
 307 8 |            wurivała — vzęła czetac, a jô ji, vodzivszë woczoma po
 308 8 |                pevno łgac nje łgoł. A jô nje dzevuję sę krolovji,
 309 8 |             Vjera żid jednak łgoł. Bo jô jem wudbë, że takô krolovô
 310 8 |              jak ma bjedni ludze.~Ale jô wobstoł przë svojim. Bom
 311 8 |            jedno modło... Takji vjarë jô beł v nen czas.~ ~
 312 9 |              wona sę skuńczeła. Potim jô ję czetoł som, a to vjeczorami
 313 9 |         wumjoł bezmała na pamjęc. Tej jô wuzdrzołv ksężecovim vjidze,
 314 9 |          boczë, przińdze czas, że jak jô v lestach lasu nocovoł będzesz,
 315 9 |            vëszła dopjeroz wobrazu. A jô ji wodrzekł:~— Njech sę
 316 9 |             chvecełë kąsk sevi mroze.~Jô ju tero woroł pługjem v
 317 9 |         mojigo pod zelonim wokjenkjëm jô mu nje wustąpjił, bom nje
 318 9 |        Marcijanna wostała doma, tej i jô wostac muszoł, bo wona sę
 319 9 |              Bjej na zomkovjisko!~Ale jô sę strzimoł, bom vjedzoł,
 320 9 |                  Bjej, ju czas! —~Tak jô na njego zdzevjoni zdrzoł,
 321 9 |             Jak mô bëc, tak pudę!~Tak jô po wobjedze wudovoł, jakbe
 322 9 |             do stanji njibe spac. Ale jô tam le zazdrzoł do konji
 323 9 |            jak norechlij do jezora. A jô po tim lese szedł nobożno
 324 9 |          stanął na brzegu rzekji. Tam jô scignął botë i przeszedł
 325 9 |            przë rzece.~Pod jarzębjiną jô sodł i jął przemiszlac,
 326 9 |          bjeżało tą vodą v svjat, jak jô tu wuzdrzoł kołpje krolevjonkji
 327 9 |              grała przez las rzeka. A jô zdrzoł vodą v doł i vodą
 328 9 |           zrobjiło, jak na płacz. Ale jô sę nje poddoł i sobjem pomesloł:~—
 329 9 |              boją.~Tak przemiszlającë jô czuł, jak mje njico zemnigo
 330 9 |              pasturku nijoł pana. Tak jô sę wobrocę i vjidzę vjelgjigo
 331 9 |           strzimac nje potrafjił.~Tak jô na nję zdrzoł całą chvjilę,
 332 9 |            dom i zbavjenjé dusze.~Tak jô bluznjił v wosamętanju serca.
 333 9 |              rzekła:~— Vstanji! —~Tak jô vstoł i na nję patrzeł,
 334 9 |              gronk i złoti mjecz!~Tak jô ji doł znak ręką, żebe żdała
 335 9 |            korunovaną jarzębjinę. Tam jô chiże vëgrzeboł z pod korzenji
 336 9 |       prochami starszich naszich.~Tak jô ji woddoł złoti mjecz.~Peszni
 337 9 |              drogji do dom szukô. Tam jô sodł i patrzeł na jezoro
 338 9 |            pod trzema chojnami, chdze jô vjidzoł braci przedającich
 339 9 |            njedzelę boso chodzec?~Tak jô vjidzoł, że mom bosé nogji.
 340 9 |              tego mjinje.~Całi tidzen jô sobje wobjecivoł:~— V njedzelę
 341 9 |            Jak przëszła njedzela, tej jô z Martą szedł do Lipna do
 342 9 |              wona anji nje vezdrzała. Jô jednak tak zblodł na tvarzë,
 343 9 |        krolevjonka z zaklętigo zomku. Jô ję vjidzoł.~— V Jimję Wojca
 344 9 |             Żeli to pokusa, Marto, to jô przez nję stracę duszę i
 345 9 |            nje rozpoczął zdrovask, ju jô drogą v las, wostavjivszë
 346 9 |           bjegoł do brodu v lese.~Tam jô sodł na naveższim molu i
 347 9 |          svojim porządkjem z njeba, a jô so mesłoł:~— Tero ju naszi
 348 9 |             krolevjonkji, nji ma!~Ale jô żdoł, jaż szarô noc kanęła
 349 9 |           zaczęła trząsc wogroszka, a jô nabroł vjarë:~— Dzis wona
 350 9 |           wukozkji, chternich sztołtë jô vjidzoł barzo verazno. Ale
 351 9 |              vadzëc. Rzekł jem:~— Tec jô cë njick nje zrobję. Będzë
 352 9 |               żem mesloł wumrzec. Ale jô vszeskji sełë vzął do gromadë
 353 9 |              chojnë. Ale na vjeczerzą jô nje szedł, le prosto legł
 354 9 |              prosto legł v łożku. Tam jô so pjerzenę vetchnoł v gębę,
 355 9 |          krevavnjika.~Ale po wobjedze jô znovu szedł do robotë, bo
 356 9 |         popuscivało. Ale na vjeczerzą jô znovu jodł tile, co vrobel.~
 357 9 |          rzeczëże, co bes rod jodł, a jô cë to przënjesę i wugotuję,
 358 9 |             som Pon Bog cë pomoże, bo jô głupô dzevczina nje dom
 359 9 |             dzevczina nje dom radë.~A jô anji nje jodł anji nje pjił,
 360 9 |              Martą szła ku Lipnu. Ale jô nje wuvożoł na njic, le
 361 9 |          Ledvje ksądz "amen" vërzekł, jô ju vëmknął sę jak chart
 362 9 |              njim jachoł veżij drzév.~Jô na to nje wuvożoł, le sodł
 363 9 |        przińdze moja krolevjonka.~Jak jô tam sedzoł, przëszedł mje
 364 9 |               mje głovę i povjodala:~—Jô vjem, Remus, co cę boli!~
 365 9 |           zmjiłuj sę i dej pomocë, bo jô som so nje dom radë.~V tim
 366 9 |          straszno! Poj do dom!~A kjej jô sę nje ruszeł, tej wona
 367 9 |                Ach, z jakjim strachem jô bjegła przez ten las! Vjedno
 368 9 |              cę dala. Tero vjesz! Nje jô cę męczę, le wona cë zadała
 369 9 |              nogji! — rzekł jem. — Bo jô som vjidzę, że tu co njedobrigo
 370 9 |           Njechle stanę na nogach, to jô so dom radę.~I pomogła mje
 371 9 |             mocko podparła. Nad rzeką jô ju przëszedł do sebje. Tej
 372 9 |               przëszedł do sebje. Tej jô sodł, be zeblec botë i vjidzoł,
 373 9 |            Marta to samo robjiła. Tak jô sę doznol, że wona nje dovjerzała,
 374 9 |            zeblekej, Marto, botóv, bo jô cę przez rzekę przenjesę!~
 375 9 |            wunjikac trzeba!~Na brzegu jô ję postavjił na nogji. Ale
 376 10|             młin stojoł v Lipnje. Tak jô vzął Morcena za stodołę
 377 10|              Vëmovji sę i poslij mje. Jô cë sę wodsłużę, czim będę
 378 10|               namiszloł, tej rzekł:~— Jô cë wuczinję do voli, ale
 379 10|             Marta to snożé dzevczę. A jô chcołbem sę z nją żenjic.
 380 10|              zakantrani, cze nje?~Ale jô sę mocko dzevovoł na takji
 381 10|               gvesno dobré dzevczę, a jô ję kochom jak brat, bo beła
 382 10|               katolicku — Bog z vami! Jô nje vjidzę żodni przeszkodë.~
 383 10|              Tak won mje doł rękę, że jô pojadę i ma szła nazod.
 384 10|               të, Remus — vëbocz, ale jô movję jak meszlę — mjoł
 385 10|              ji vjęcij vjidzec, njiże jô. Njicht nje vjinjen, że
 386 10|               nje chcoł wobrazëc. Ale jô beł ti jistni wudbë, co
 387 10|       Morcenje. Të chłop, jak pupa, a jô, jak płoszedło v kapusce.
 388 10|              i przëstanęła kol mje. A jô nji mjoł wodvogji patrzëc
 389 10|             na Lipno.~Do łav na rzece jô jachoł stępją. Potim zagarnął
 390 10|           chcoł mje puscëc dalij. Ale jô strzeleł z batoga i jął
 391 10|               je gburskji sposob. Ale jô nekoł na złomanjé karku,
 392 10|           chdzeroz parobcë robją?~Ale jô rzekł:~— Wukąseło mje njico
 393 10|              gorą, chcącë nje chcącë, jô muszoł konjom dac folgę,
 394 10|               spjevająci godzinkji. A jô so przëboczeł spjevę, chterną
 395 10|            skovronk wodezvoł:~—Povjem jô cë novjineczkę, ale njesrogą. ~
 396 10|         znojma parajilë sę do dom. Le jô som wostoł v koscele. Tak
 397 10|             som wostoł v koscele. Tak jô vlozł v norcik wostatni
 398 10|             sę vzął żdac. Całi szturk jô wostoł som, ale njiżoden
 399 10|              drzonovą koruną. I znovu jô wuczuł słova:~— Cerpji,
 400 10|             krom cebje nje wobchodzi. Jô cerpjoł za milijonë ludztva,
 401 10|    zakrziknęła :~— Jezus, Marija! Jak jô bjedni czlovjek mom to bolenjé
 402 10|         vëbjité aksamjętem krzasła.~A jô dzevjił sę srodze, że tak
 403 10|               panje i peszni panovje. Jô zdrzoł ku njim, jak zvjerz
 404 10|           jakbe skrzidła ję njeslë. A jô sę dobroł v ti chvjilë,
 405 10|           chvjilë, jak małi i żorotni jô beł procem nji i jak to
 406 10|           zomku.~Zagrałë worganë, ale jô czuł jich granjé jak za
 407 10|          ksądz jich dvoje zdovoł. Ale jô so wudboł tak:~ — Njim vińdą
 408 10|            njeba na zemję zestąpjoni, jô sę rżnął do ji nóg, jak
 409 10|              moję głovę i wunjosła, a jô wotvorzeł woczë i vezdrzoł
 410 10|          Chvjilkę małą to trvało, ale jô czuł v sercu, że sobje przëboczeła
 411 10|             mje vzęła do stodołë. Tam jô wuzdrzoł, jak przez dokę,
 412 10|               sę za trzë dzevkji.~Ale jô njick nje jodł anji njick
 413 10|            całą drogę stępją.~— Nacuż jô sę mom spjeszec? — rzekł
 414 10|           rovnak panovało cepłé lato. Jô patrzącë na drzevjęta dzevovoł
 415 10|          brzedkjigo zataconé sedzi. A jô njevjedzoł: Smjerc, cze
 416 10|               vortoscë!~Wod tego dnja jô vszetko robjił jak v spjiku.
 417 10|         robjił jak v spjiku. Jedzenjô jô sę żadzeł, alem jodł, bo
 418 10|             won żołti jak gromnjica.~—Jô to vjidzę ju całi szturk! —
 419 10|              Marcijanna.~— Jednę radę jô jesz vjem. Jak to nje pomoże,
 420 11|              jesz sę nje dobroł.~Kjej jô legł na mojim łożku pod
 421 11|          znovu sę wudało i żdało. Tak jô so jedni nocë wuvożoł:~—
 422 11|            chvjilkę wustatkovało. Ale jô jednak nji mogł wusnąc.
 423 11|           vërabjac svoje kuczkji. Tak jô povjedzoł:~— Kjej jes takji
 424 11|            dostało v moje ręce!~Z tim jô sę na bok przevroceł, żebe
 425 11|               gadac:~—Remus, czuł të! Jô cë żiczę dobrze. Słuchej
 426 11|              jem sobje.~— A vjidzisz! Jô cë druchem i żicznim, a
 427 11|               A chtuż të jes takji?~— Jô jem wodvroconą stroną ksężeca
 428 11|               vogą na zegarze svjata. Jô jezdem tamą przë vjelgjim
 429 11|              nocą vëchodzi na njebje. Jô jezdem vognjem żolącich
 430 11|              vognjem żolącich gvjôzd. Jô jezdem "Ale" i "Nje". Jô
 431 11|              Jô jezdem "Ale" i "Nje". Jô sedzę na sprężenje porządku
 432 11|                co tam wuchvecisz.~Tak jô podnjosł rękę i wod razu
 433 11|              podnjosł rękę i wod razu jô trafjił na łobskji gozdz,
 434 11|            leżoł mój rzemjanni pas. A jô wuchvacivszë, trzimoł go
 435 11|           zaszemarzeło vkoł mje, choc jô v cem noscë njic vjidzec
 436 11|              strzigłë wuszami, a kjej jô sę jim przëzdrzoł dobrze,
 437 11|               i zmokłë wod wurzasu.~A jô tero sodł przeką łożka i
 438 11|       vëcignąc, ale sedzoł mocko. Tak jô so rzekł:~— Pożdejże, njeprzijocelu!~
 439 11|          vjerzesku leżała sekjera. Tę jô zabroł do chleva, zavjesoł
 440 11|          camróv drżenjovatich. A kjej jô zaczął bjic, tej robjił
 441 11|               a psë jęłë wujadac, jaż jô mesloł, że sę naszi vszescë
 442 11|             drżenjovatim drevnje.~Tej jô zanjosł sekjerę na vjerzesko,
 443 11|            grzmot. Cuż to beło?~Na to jô woprzestoł rąbjenjô, sparł
 444 11|               na pomoc i lekovanjé. A jô zebroł i doł posvjęcëc v
 445 11|           Boską Zelną jich vjele. Mom jô tam v chałupje nokce, vjikę,
 446 11|               jesz przed słuńcem, jak jô przëszedł do koscoła v Lipnje.
 447 11|               ve vołtorzu. Ji skarnji jô rozeznac nji mogł. Ale czim
 448 11|              jak lica dobri matkji. A jô, njimem sę namesleł, sedzoł
 449 11|          Sedzała smutnô, ale cechô. A jô szedł do dom znaną Lipińską
 450 12|               wobroceła plecoma. Tede jô vjedzoł, że ji sę czężko
 451 12|               le so vdarzëc mogł. Tej jô so chdzeroz pomesloł:~—
 452 12|           Mjichoł za mje vstąpjilë, a jô le jim pomogoł,bo kosce
 453 12|           Boga a wona vjidzącë, że to jô, nje przervała sobje robotë,
 454 12|               Tatk vnet przińdze.~Tak jô sodł, bo nogji mje długo
 455 12|              Pocuż mje szczescé, kjej jô i tak wumrzec muszę!~— Tak
 456 12|           chdze v żëcu strach?~A kjej jô szukoł v pamjęcë za strachem,
 457 12|          strachem, won dopovjedzoł:~— Jô meszlę takji strach, że
 458 12|              zib, jaż do vnętrznosci.~Jô so tego tak nje wuvożoł,
 459 12|        wuvożoł, alem wodezvoł:~— Kąsk jô sę poprovdze wurzasł, kjej
 460 12|             strach to vjerę nje beł.~—Jô vjem, żes të wodvożnigo
 461 12|             mogł smjerc dostac.~Na to jô rzekł:~— Kjej chcece, to
 462 12|              Noc. Na mój głupi rozum, jô so tak meszlę: Żeli Pon
 463 12|             som nen Strach wodnekô. A jô bem cę tam żodną mjarą nje
 464 12|        sedzała przë kominku i vjęzła. Jô zdrzącë, jak wogjiń z kominka
 465 12|              czetivała Genovefę i jak jô ję wonge przenoszoł przez
 466 12|              mje moc i zdrovjé. A tak jô wumrzec muszę.~Jesz rosa
 467 12|       rebackji, tak że woblekającë sę jô beł wudbë, że won mje chce
 468 12|            mje chce vząc na rebë.~Tak jô rzekł:~Njevjele będzece
 469 12|          Vëdovało sę snodko, a jednak jô vjedzoł, że v tim molu stojącimu
 470 12|        stojącimu voda sigô do pasa. A jô patrzeł, żebe rozeznac żołtą
 471 12|           żołtą krosę mojich lic, ale jô vjidzoł le svoję cenją na
 472 12|                A zląkł të sę?~— Jakuż jô sę nji mjoł zlęknąc, kjej
 473 12|              zaszła na pustkovjé, tej jô ju vszetko vjidzoł jak przez
 474 12|              zavołało moje mjono.~Tej jô przëszedł do sebje i vezdrzoł:
 475 12|         woczoma modrimi jak kąkole. A jô sę czuł tak słabi, żem legł
 476 12|              jak njeżevi.~Jinszą razą jô vjidzoł bjołi zomk, ten
 477 12|              dac ji svobodną drogę. A jô stojoł na kraju, jak bosi
 478 12|          pjęknô jak cud i vjelgô. Tak jô zavołoł:~— Krolevjonko zomku!
 479 12|           podzoł mój złoti mjecz?~Tak jô krziknął z vjelgjigo wurzasu
 480 12|            mjecza pod jarzębjiną!~Tej jô znovu bjił sę z nimi trzema
 481 12|             zavołało: Njevorto! A jak jô przed tim straszedłem stanął,
 482 12|      vrzeszczało:~— Cuż të chcoł? Tec jô tvoja bjałka! — Na tom sę
 483 12|              A chcołbe të co zjesc?~A jô mrugnął woczoma, bom beł
 484 12|           wovjoł i słuńce wogrzało. A jô poznoł, że vszetko beło,
 485 12|                a na Matkę Boską Sevną jô znovu chodzeł za pługjem.
 486 13|           patrona, słuńce vschodzeło?~Jô so to dobrze przëboczoł,
 487 13|                 vestchnęła Marta. Ale jô beł srodze czekavi nich
 488 13|             czasóv, Mjichale?~— Jakże jô so mom co vdarzëc, kjej
 489 13|             żodna do naju nje doszła. Jô so vjedno meszlę, że dovnji
 490 13|             czężkô i njeręcznô.~Na to jô rzekł:~— A może naszi le
 491 13|               be jim wodebrac vłodzą? Jô vjedno movję, że z kożdim
 492 13|               tim są coroz zgnjilszi. Jô vjedno meszlę, że kuńc svjata
 493 13|               svjata? — pitom sę.~—To jô cë zaru vëłożę: Sibela napjisała,
 494 13|              rzeknje do wojca: tatku, jô mom bąble na ręku wod woranjô —
 495 13|               i cużbes zrobjił? — Ale jô jem ti wudbë, że va młodi
 496 13|              v jego chace i wubetno i jô rod tam zachodzeł. Bo z
 497 13|           chęc vanożenjô po polu. Tak jô szedł przez woborę i dzivno
 498 13|             chojnom, molovji, chturen jô za knopjęcich lôt przezvoł
 499 13|               i zemja wobsichała. Tak jô sodł i zdrzoł na ten naju
 500 13|               v szerokji svjat.~Długo jô tam sedzoł, cecho jak kam