Chapter

 501 13|               dobëcu na Golijace. Tam jô veszedł na spich gorkji,
 502 13|           gromada kaminji, na chterni jô sę przed lati tak mocko
 503 13|              nją na slivka, z chterni jô beł spodł. Wurosła wona
 504 13|               domoci Straszk.~Vdarzeł jô sobje, żem za knopa ze za
 505 13|              wumarłigo człovjeka.~Tak jô wodstąpjił porę krokóv i
 506 13|               pomesloł jem sobje. Cze jô może jem v spjiku, cze mje
 507 13|              mje sę snjije? Jak długo jô na tim pustkovju pamjęcą
 508 13|          vanożącigo po pustkovju.~Tak jô stojoł i patrzeł całi szturk,
 509 13|              jak złô jakô womona.~Tak jô sę vzął i szedł do czeladni.
 510 13|            gadac, kjej jem veszedł. A jô z njich pozdrzoł na naju
 511 13|           chleba i talerz zocerkji, a jô zaczął jesc. Njick wonji
 512 14|               gadac na poł głosu. Ale jô tede jesz nje vjedzoł, że
 513 14|             go krziżem svjętim. Potim jô legł do spjiku i mjoł bezpjek
 514 14|            kjej jem sę woblekoł, czuł jô, że za stodołą chtos kosę
 515 14|          smjegu i ju ji nje beło. Ale jô sę ju dobroł, chto to kosę
 516 14|       puslkovju Smjerc kosę klepje!~— Jô vjem! — rzekę.~— Moc Boskô! —
 517 14|             mje, bo mje straszno!~Tak jô wostoł, a wona, kjej jem
 518 14|              wostavjiła mje samigo, a jô czuł, że wona jidze stopjenjami
 519 14|           beło vszetko tak dzivno, że jô zaczął vzerac na nasz stari
 520 14|              pokozoł na scanę ręką, a jô wuzdrzoł tam povjeszoną
 521 14|              korunovaną jarzębjiną?~— Jô ję vjidzoł!~— Të żes vjidzoł
 522 14|         czężor v spodku veznjesz! Ale jô wodrzekł:~— Jakuż jô mom
 523 14|              Ale jô wodrzekł:~— Jakuż jô mom z vami gadac, panje,
 524 14|               vami gadac, panje, kjej jô wod kolebkji mom jęzek skażoni
 525 14|        ludzkji godce. Movji pomału, a jô cę rozumjec będę. Tec movjisz
 526 14|            movjic:~— A vjesz të, chto jô takji? — Nje vjesz, chłopku,
 527 14|               na njim dobeł. Boczë, i jô sę bjił z takjim Golijatem,
 528 14|            klepanjé kose za stodołą i jô sę dobroł, komu to znaczi.~
 529 14|            sebje! — Cuż të vjidzisz? ~Jô sę wobroceł i vjidzoł: Nad
 530 14|             karkach Turkóv i pogan, a jô ję nje dlo paradë noseł
 531 14|               szlachce. A tą strzelbą jô to wubjił, ledvje vërosłi
 532 14|           ludze chvitelë za bronją, a jô chveceł też. Zebroł jem
 533 14|            naju muszoł wostac trupem. Jô dobeł. Ale ku reszce jednak
 534 14|            jego ludze dostelë gorę, a jô burzonem wobvołani, muszoł
 535 14|               mjeszkoł Straszk, pokąd jô nje vroceł i go nje vënekoł.
 536 14|      jarzębjiną, jak mje. Vjedz, że i jô ję tam vjidzoł!~Ale jô nje
 537 14|              i jô ję tam vjidzoł!~Ale jô nje rozumjoł, dokąd won
 538 14|             go vëdvjignąc na vjerzch. Jô pudę do grobu, a të pudzesz
 539 14|               i jem wodrzekl:~— Chtuż jô jem, bjedni pasturk i parobk,
 540 14|               sę! Vë wuczałi i pon, a jô bjedni serota bez nowukji
 541 14|                  Przëboczë sobje! — A jô sobje przëboczol ji słova.~—
 542 14|                kjej będze trzeba.~Tak jô szedł, a dzivné mesle mje
 543 14|            Vjidno tam beło i cepło. A jô sedzoł naprocem Mjichała
 544 14|               nje wodrzekł njick. Tak jô po dłuigji chvjilë znovu
 545 14|           szedł dalij jego drogą Vjem jô, że won wumrzec muszi, bo
 546 14|               wobrozkach na scanje.~A jô vjedzoł, że Mjichoł v pamjęcë
 547 14|           Bogvje, cze co skurała. Ale jô cë dom radę, bom stari i
 548 14|               tvój stan cę namjenjił.~Jô na to nje wodrzekł njick
 549 14|             vjęcij do pana Jozva! Ale jô wodrzekł:~— Jakuż jô mu
 550 14|              Ale jô wodrzekł:~— Jakuż jô mu nji mom do voli wuczenjic,
 551 14|       chdzeżesz podzoł złoti mjecz? A jô wodrzekł smutno:~—Vezbeł
 552 14|            vjesz të, co to jesta?~Ale jô so przëboczeł, żem wu ksędza
 553 14|           tvorzełasma Rzeczpospolitą.~Jô ze zdzevjenjim patrzeł i
 554 14|     provadzełë na szerokji kraj. Tero jô mjoł na pitanjô, co mje
 555 14|           żebem wostoł przë njim. Tak jô wostoł i żdoł, co mje povje,
 556 14|               le Bogu vjadomich. Të i jô i vszescë na tim pustkovju
 557 14|            svoje rzucivszë do smjeci. Jô ale jim zbudzę z pod kamjannich
 558 14|            dzevcząt i njevjast. — Ale jô do njich spłavjił z kamjannigo
 559 14|          szkutach. I v granjice kraju jô vbjił jich jak klinem i
 560 14|             poszłë i Zodrosc i Zvada. Jô mocni rzędë jich rodóv i
 561 14|            Duńskjigo żołnjerza rękoma jô spoleł Rujańską Stannjicę,
 562 14|           pitoł po długji cbvjilë. ~A jô wodrzekł:~— Będę skrą Ormuzdovą!~—
 563 14|           ręką znac, żebem szedł.~Tak jô szedł do svoji robotë, ale
 564 14|           wosmô godzena z vjeczora, a jô liczeł tak njechcąco do
 565 14|              do Straszkovi jizbë. Ale jô vjidzoł zdrzącë na zegar,
 566 14|            pocerz za duszę wumarłigo, jô sę vroceł, wuchveceł rękę
 567 15|        spoczink do smętorza v Lipnje. Jô z Mjichałem zrobjiłasma
 568 15|           szlachem njiż tim, chternim jô za knopa wucekoł do zomkovjiska
 569 15|         Strachu albo i njeszczescô. I jô cë to movję, że dziso jak
 570 15|          szętolącé sę cenje v lese, a jô zdrzącë v gorę rzekji wuzdrzoł
 571 15|             nocë i dróg lasovich. Jak jô tak szukoł woczoma vkoł,
 572 15|             zdrzocą v doł na nas. Tak jô trąceł Mjichała v bok i
 573 15|           lese grała pjesnjô nobożnô, jô sę vzeroł v skarnje wosobë
 574 15|         chvjilę przemiszloł. — Boczë: Jô chcę vëbavjic zapadłi zomk!
 575 15|           chcę vëbavjic zapadłi zomk! Jô chcę posadzëc na złotim
 576 15|           tronë i zomkji vskrzeszô. A jô go znaję!~— Jidę! wodrzekł
 577 15|               kjej będzesz chcoł.~Jak jô naszich nagonjił, tego jô
 578 15|             jô naszich nagonjił, tego jô so ju nje vdarzę. Vjem le,
 579 15|               choc mje beło straszno.~Jô na to njick nje wodrzekł.
 580 15|            mje do wucha:~— A njerzekł jô cë przë vëcinanju drogji,
 581 15|            godkę potcevi Mjichoł, ale jô nje wodrzekł njick. Tak
 582 15|            Remus, wostanjesz z nami? ~Jô wodrzekł:~— Jak zimkové
 583 15|               pudę v svjat!~— Vjedzoł jô, że tak povjesz. Nje namovjom
 584 15|             mito.~Vstoł pon i szedł a jô vstot za njim, pochvoleł
 585 15|            bulvë mjelë zasadzoné, tej jô poszedł v svjat. Novi vamps,
 586 15|          rzekła:~— Bjej z Bogjem!~Tak jô szedł.~Pod trzema chojnami
 587 15|              trzema chojnami jesz roz jô wusodł i zdrzoł na to krolestvo
 588 15|              v woczë i rzekła:~— Jakô jô zabędlevô, Remus! Zabełam
 589 15|               Spominającë to vszetko, jô ję przëcesnął do sebje i
 590 15|             ji złotą głovkę. Przë tim jô wuzdrzoł, że v długjim ji
 591 15|            dlo nji wod żeda Gabë. Tak jô sę ju vjęcij strzimac nji
 592 15|               deszczu przez chmurë. A jô vjidzoł v ti chvjilë jakô
 593 15|              jizbje, wopuszczała mje. Jô to czuł dobrze. Starô chata
 594 15|             cuzimi ludzami, chternich jô tam napotkom za naszimi
 595 15|         chvjilë zaszorzeło na rzece a jô wuczul za sobą granjé skrzideł
 596 16|               stanął i na mje zdrzoł. Jô przestanął też i rzekł:~—
 597 16|               mokri vodë! Aj vaj, jak jô sę ceszę, że cebje na woczë
 598 16|          delëbe sę zabjic za cebje. A jô cę tile lôt nje vjidzoł
 599 16|           jinaczi sobje naceszëc?~Tak jô sodł z njim v gromadze,
 600 16|             rozumjoł i wodrzekł:~— To jô cë będę povjodoł. Kjileż
 601 16|              Wurosł jes dużi i mocni. Jô zgodnę: Të jidzesz do Lipna
 602 16|              nę stążkę czervjoną!~Ale jô na to krąceł głovą im rzekł:~—
 603 16|              krąceł głovą im rzekł:~— Jô nje jidę na zopovjedze davac,
 604 16|          ludzami na njim żijącimi, bo jô jidę v svjat.~Won na to
 605 16|             sę gorzilë na jego godkę? Jô zaru vjidzoł, że cë z woczu
 606 16|          robocim ludzom na pustkovju. Jô cë povjem: Ruchna të mosz
 607 16|               nje gorz sę, Remus, ale jô vjem vszetko. Wovcę cignje
 608 16|         czervjoną gębą. Ale të Remus —jô vjem — bełbes bezmała żëcé
 609 16|          spoloni svjątinji serca. Tak jô vstoł bez słova be jisc.
 610 16|              proseł.~— Nu, nje movjił jô, żebes sę nje gorzeł? Vjidzisz,
 611 16|               Sadnji i vjerzë mje, że jô cë żiczni. Tec kjejbe tvój
 612 16|              żeł, mjołbem tvoje lata. Jô nje chcę, bes sę na mje
 613 16|               mje jankorka wominęła i jô sodł. Tej won vjidzącë,
 614 16|            sodł. Tej won vjidzącë, że jô sę wuspokojił, stanął nade
 615 16|           będzesz robjił na svjece?~— Jô jidę v svjat!~— Nu, co znaczi "
 616 16|                  Słuchej tero mje! Bo jô znaję svjat. A nje movji
 617 16|              mną prosto do Lipna. Cuż jô cë rzekł na pustkovju przë
 618 16|              krev vjinem. Jak ve snje jô szedł ze żedem stopjenje
 619 16|            wostanjesz dzis wob noc?~— Jô nje vjem!~— Ale jô vjem.
 620 16|             noc?~— Jô nje vjem!~— Ale jô vjem. V ti jizdebce. V nji
 621 16|             të będzesz robjił jutro?~—Jô jesz nje vjem.~— Ale jô
 622 16|               Jô jesz nje vjem.~— Ale jô vjem, jô cë povjem. Të veznjesz
 623 16|              nje vjem.~— Ale jô vjem, jô cë povjem. Të veznjesz karę
 624 16|               dzis?~— Nje vjem.~— Ale jô vjem! — Të kupjisz wod żeda
 625 16|         mojich pjenjędzi z kjeszinji. Jô sę poddoł vszetkjimu, bom
 626 16|          litkup, kjej të nje pjijesz, jô nje pjiję i pon szkolni
 627 16|              wuroczema mądrim slovem. Jô cę nje woszukoł, të mje
 628 16|             geszeft pudze dobrze, ale jô sę boję, że tvoja vjilczô
 629 16|      jarmarkji i wodpustë, na chterne jô mjoł vjezc mój tovor. A
 630 16|              słuchô.~Ve vjeczor, kjej jô pjerszi roz v żëcu kłodł
 631 16|              na pustkovju za lasem. A jô zdrzącë na nje, vjedzoł,
 632 17|              nje będzesz rozumjoł, bo jô mom jęzek skażoni wod wurodzenjô?~—
 633 17|               co moja trąba graje, to jô rozumjem vszetko. A nji
 634 17|               Kjej tak, to gadejma!~— Jô rozumjem — rzecze Trąba —
 635 17|   muzikańtTrąba, bo imjoł provdę, jak jô sę tego doznoł wob dlugji
 636 17|                Remus, i sę napji! Ale jô wodezvoł:~— Napjile sę som
 637 17|               cë będze na zdrovjé, bo jô gorzołkji nje pjiję!~Won
 638 17|         lecirzem v ręku trzecigo. Tej jô ju nabroł cerplivoscë tile,
 639 17|               nje jes żenjałi?~— Nje! Jô sę też żenjic nje będę!~—
 640 17|               sę Trąba. — Na ten żort jô muszę jesz jednigo vëpjic!~
 641 17|            Nje będzesz sę żenjił! Tak jô też mesloł. Bo vej! Cuż
 642 17|              wod razu, żeli vjem, jak jô sę dostoł v svjęti stan
 643 17|           Lipnje na svojich woborach. Jô jim nje zodroszczę. Njech
 644 17|            Njech seją, njech worzą! A jô trzimom z Panem Jezusem,
 645 17|        noprzod szukô dachu nad głovą. Jô cë co povjem: Do vjeczora
 646 17|     vëzbędzesz co z tvojich tovaróv a jô zagraję dzevczętom i parobkom
 647 17|             jes bojąci, Remus?~— Nje! Jô sę nje boję.~— Bo vjidzisz.
 648 17|           Dvaji są dvaji! — Ve dvojkę jô sę też nje boję.~Zaszedłszë
 649 17|             vjeczorem na nen folvark, jô tam mjoł mój pjerszi zorobk.
 650 17|             sę zabrała do tego młina; jô z dvuma pękami słomë na
 651 17|        przëstąpjił do naju i rzekł:~— Jô vaju kąsk wodprovadzę, bo
 652 17|             to vama vszetko wopovjem. Jô stari anji do robotë, anji
 653 17|           zaczął gadac stari chłop. — Jô stari strupjałi grzib duńdę
 654 17|         klekot czuc beło ve dvorze. A jô sę ceszoł, że won tak procuje
 655 17|            vjerno dlo naszigo pana.~— Jô so nje vdarzę — rzekł Trąba —
 656 17|          vjidzoł młin v roboce.~— Ale jô pamjętom dobrze. Vë tu le
 657 17|           wudovoł, że ji nje rozumje. Jô v głovę zachodzeł, jak to
 658 17|            naszą. Ale przezviska jich jô nje vëmovję — njech ludze
 659 17|             woczoma i z czorną brodą. Jô nje vjem ale won mje przëboczoł
 660 17|               cë dobrze zapłaceł.~Tak jô sę wosmjeleł i rzekł:~—
 661 17|             rzekł:~— Vëboczce, panje! Jô jem prosti czlovjek i movję
 662 18|              mogłbe bëc zatraconi, że jô bem sę bojoł.~Tak ma veszła
 663 18|           Jericho vëvroceł na rębë. A jô cë rzekę jesz jedno: Jak
 664 18|              cë rzekę jesz jedno: Jak jô tak graję ze serca, to mje
 665 18|             mje jakbe co wosamętało i jô takji smjecoch żorotni czuję
 666 18|               też njick nje godosz?~— Jô sę wodnęceł godanjô bo mje
 667 18|           moja trąba grającą blachą a jô jich rozumjeję, a cebje
 668 18|             sę zakopoł v słomę. A jak jô skuńczeł i legł, zaczął
 669 18|            ludzom jidze na woczë.~Ale jô wodrzekł mu pomału i verazno,
 670 18|            godka nji mô szekô. Boczë: Jô vjidzoł krolevjonkę zaklętą
 671 18|                  dzevovoł sę Trąba. — Jô vjedno beł wudbë, że to
 672 18|          bojka! — wodrzekł jem. — Ale jô le v nen czas beł za małi
 673 18|             Strach i Njevorto. A tero jô do kuńca żëcô po svjece
 674 18|           choba njespełna rozumu!~Cuż jô mjoł rzec? Markotno mje
 675 18|                Tak plestoł Trąba. Ale jô le sluchoł poł wuchem, bo
 676 18|               Trąbë:~— Zrobji tak jak jô. Legnji na słomje i wodmovji
 677 18|             sama ruchała?~— Nje! Tego jô jesz nje czuł.~— Przez to
 678 18|             plusk i szum vjelgji. Tak jô rzekł do Trąbë:~— Tec të
 679 18|             vjedzoł, że tu straszi!~— Jô mesloł, że to le takô babskô
 680 18|      vëspjevané wostatną notę. A të i jô jak dva bochenkji chleba
 681 18|              pjiła sę zatrzęsła. Tero jô ju nje żdoł na to, co sę
 682 18|         Pozdejże, pjekjelnjiku! Dziso jô ju nje jem nim mołim słabim
 683 18|              mołim słabim knopem. Dom jô cë tu straszëc!~Ale żebe
 684 18|           pjekjelni jakjis movje. Tak jô zervoł vamps ze sebje i
 685 18|               mje sigała do pasa, ale jô bem beł v ti chvjilë skoczeł
 686 18|               slepje i tu na mje. Tak jô go vzął v pasu, zebroł vszetkji
 687 18|             sę i vëszedł z vodë. Tero jô dopjeru czuł, że całô pjiła
 688 18|               z tvoji karë trigjelk a jô nabjerzę vodë ze rzekji.
 689 18|                Tego potępjińca z nocë jô sę tero nje boję, bo kuronë
 690 18|         kuronë ju dovno pjałë. Vczora jô jak dobrô gospodenji wod
 691 18|             pjije. Kavałuszk słonjinë jô też jeszcze mom pod duszą.
 692 18|          jeszcze mom pod duszą. Pokąd jô przed szopą będę wogjiń
 693 18|            czuł mjęso i gnotë?~— Czuł jô! A beło to mocné i bronjiło
 694 18|              ludzkô notera.~— No, tej jô nje vjem co na to rzec —
 695 19|      vëpravjic z muziką. Njerod barzo jô wostoł z njimi, bo sobje
 696 19|           naszi wurvje. Ale krom tego jô szedł, bo tak ju pevno ve
 697 19|           brodką i szklącimi woczoma.~Jô stojoł pravje z moją karą
 698 19|           prava, pomsta i łzë. — Tero jô go poznoł. AIe dusza moja
 699 19|             ten bjedni Trąba vjedzoł! Jô czuł calą duszą, że to przëjachoł
 700 19|        vezdrzoł pon Czernjik na mje a jô na njego. Długą chvjilę
 701 19|              Të jes Smętk kaszubskji! Jô cę znaję! Të jezdes nasz
 702 19|            słupë złoconi. Vjerzë mje, jô, jakbe mje chto mjechem
 703 19|         zaczęlë korbac godką, chterni jô nje rozumjoł. Trąba mje
 704 19|               namiszlającë naloł, ale jô nje pjił le patrzeł, co
 705 19|            szvargotanjé. Wob ten czas jô też i zaczął pozerac po
 706 19|             złota. — Vstid jimu!~Tero jô sę znovu z wuvogą przëzdrzoł
 707 19|               do mje głovą przëtim, a jô sę dobroł v ti chvjilë:~—
 708 19|          zrobjił krzevą gębę.~— Jakji jô tam Kaszuba? V moji herbovi
 709 19|            prostich chłopóv i rebokóv jô nje stoję.~— Gvesno! — wodrzekł
 710 19|                 Wojcze kochani! Pocuż jô mom jachac na to nasze pustkovjé
 711 19|            dziso są roczoné na bal. A jô pudę z njimi. Przëznajece
 712 19|             Trąba sę rozesmjoł:~— Tec jô ju vom povjedzoł, panje,
 713 19|                 To njech dô poku. Ale jô cë movję, że won jesz dzis
 714 19|            vzął skrzepkji i groł. Ale jô sę sparł wo stoł i zdrzoł
 715 19|              dobrac kogo.~Trąba groł. Jô zaczął jem sę przësłuchivac
 716 19|            mester nad mestrami. To co jô mesloł, to povjodała jego
 717 19|            Vez sę tero do gromadë, bo jô cë tero co zaspjevom, czego
 718 19|       majestat!~Tak spjevoł Czernjik. Jô tero vjedzoł, że to poprovdze
 719 19|               sę Czernjik Nje vjedzoł jô że Remus spjevol będze?~—
 720 19|             smjoł sę dzedzec. — Znaję jô rożné godkji ludzkji, ale
 721 19|             godkji ludzkji, ale takji jô jesz nje czuł.~— To je godka
 722 19|             moja v ti chvjilë  — czuł jô to dobrze  — nje bela vimovą
 723 19|            cvjardô, jak stol. Vjidzoł jô że i ten zaprzańc pon ję
 724 19|             jego czorno zalecałë. Ale jô nje boczeł na to, lem skoczeł
 725 19|            jęklevim vestchnjenjim. Tę jô vzął złomoł na kolanje a
 726 19|             vjidzała.~Jak pjijani tak jô vëszedł na doł. Njicht mje
 727 19|               v cemną noc. Po chvjilë jô wuczuł krokji kol sebje.
 728 19|               do ludzkjicli chat. Ale jô jem vjarë, żebe le żevo
 729 19|          zdrząci na dalekji dvor. Ale jô vjidzoł, jak bjoli sztołt
 730 20|           zlozł, be wogjiń wobskocac, jô vzął trigjelk, be szukac
 731 20|             knepli v lese wuzbranich. Jô sodł z drugji stronë i beło
 732 20|              cignje. Mje sę zdaje, że jô mom noterę nich skorcóv,
 733 20|               tak povjedzoł:~— Remus! Jô vjem, co cë v głovje. Jakuż
 734 20|           vjem, co cë v głovje. Jakuż jô nji mjoł pjic, kjej mje
 735 20|               rzekł jem do Trąbë. Tec jô so le spravjedlevje postąpjił,
 736 20|            kark i będze po tobje.~Tak jô sę pitoł:~— A jakjim sposobem
 737 20|           darmo vëgojił, bo na krovca jô nji mjoł sposobu. Ale kjej
 738 20|            nji mjoł sposobu. Ale kjej jô dorosł, tej jô ju nje żdoł
 739 20|               Ale kjej jô dorosł, tej jô ju nje żdoł jaż mje durë
 740 20|           muszema sę chdze zatacëc. A jô vjem chdze. Do vjeczora,
 741 20|               ma sę zatacema. Żevnotë jô ze vsë przënjesę: bulev,
 742 20|             sebje! Żeli rechłij njiże jô v ti cemnoscë wuzdrzisz
 743 20|             jaż vëszukoma sobje leżą. Jô tu wod tile czasu nje bivoł,
 744 20|          mjedze jezorem i Juszkami. A jô cë sę przëznaję, Remus,
 745 20|               molach szarą dokę. Tero jô ju rozeznoł na dole przed
 746 20|         vëchiloł sę na podnjebju, tej jô ju rozeznoł dobrze przed
 747 20|           ledvjem to povjedzoł, tak i jô vjidzoł, że ta kopjica sę
 748 20|          Vdzidzkji, bleżij ludzi.~Ale jô beł czekavi doznac sę, co
 749 20|                Bo to ju tak dovno, że jô so tego nje vdarzę. A chdze
 750 20|            moji kmotrovje sedzą, tego jô nje vjem. Może też duch
 751 20|            nocë zachodzi nom v drogę. Jô cë lejedno povjem: wucekejma
 752 20|             njim tak zaszorzeło.~Tero jô vstoł i żdoł, co sę stanje.~
 753 20|               strachem, że nen cuzi i jô bez nameszlenjô jęłasma
 754 20|               Pocuż të wucekosz, kjej jô cę proseł, żebes mje zagroł
 755 20|            bëlë ną kopjicą sana. Tero jô vjem, czimu moja kanona,
 756 20|              chcoł, Trąbo? Nje sedzoł jô jak mesz, pokąd të groł
 757 20|            tuńca grac kopjicë sana?~— Jô le szedł woboczëc do czoma,
 758 20|                Zdoł na mje jak mur, a jô sę przëznac muszę, żem go
 759 20|             bes też rod vjedzoł, chto jô takji? Njech cë Trąba povje!~—
 760 20|         chcesz bëc mojim przejacelem. Jô za chvjilę sę vrocę!~Po
 761 20|       długjimi krokoma szedł v las, a jô vzął sę i zapoleł nę kopjicę
 762 20|           leszczenovich.~Vjidzącë to, jô scignął ze sebje vamps i
 763 20|              jednak be beło njebelno. Jô le chiże moje ruchna na
 764 20|              won pevno tam szedł, ale jô bem njikomu nje radzeł jisc
 765 20|            Vstoł i sę smjoł.~— Njigde jô vjęcij nje vlezę v cuzi
 766 20|               Trąba i rzekł:~ —Vjedno jô movjił: jakji biczk takji
 767 20|             Jak przepjilë do mje, tej jô podzękovoł i wodmovjił.
 768 20|            njiże mestrovje v Gduńsku. Jô sę czuję v tim pałacu provdzevim
 769 20|             Ale vjerztamje: Tą sztuką jô so njeroz retovoł svobodę
 770 20|             mje lepji znaje. Wuvożej: Jô jezdem krolem jezora i mom
 771 20|           ludzi i vojska dosc tile, a jô le jezdem som jeden z moją
 772 20|              rodzi woslë i wosocz, bo jô, ji pon, tacę sę na vojnje
 773 20|           jidą długji tidzenje, chdze jô so go wobskacëc nji mogę,
 774 20|              na njebje porachują. Ale jô jem ti wudbë, że ta maszina
 775 20|            przerachują. Do ti chvjile jô z njimi vojovac będę, a
 776 20|              vojovoł będze mój sin. A jô mom vjarę, że më przetrzimomë,
 777 20|               jak vaspana wuchvecą?~— Jô pudę z vami v gromadze do
 778 20|               przë naju na zemji. Ale jô długo nje zamknął woczu,
 779 20|            zaklętigo zomku. Ale jakuż jô do njego przemovję z moją
 780 21|            Sadłasma v czołno. Trąba i jô ma vjosłovała, a vaspon
 781 21|             won położeł kole sebje, a jô vjidzoł, że wono wod kuńca
 782 21|               not na kompanjiją.  Ale jô vjem, chdzejô wostanę...~ ~...
 783 21|        chdzejô wostanę...~ ~... Jakuż jô cę wopjiszę moją wubogą
 784 21|              njedzelę po nabożeństvje jô sę zataceł za mjastem. Ale
 785 21|            Ale jak vjeczor kanął, tej jô szedł smjało na mjasto,
 786 21|           rzekł won.— Ricerzu słuńca! Jô cę lubję, bo z cebje dzirżkji
 787 21|             szkolni przësle do mje, a jô cę wochronję... A tej rzeczë
 788 21|               to zastrzelenjé lesnigo jô mu virok letkji — pjęc lôt
 789 21|    wonznjiknął v cemni wuliczce, njim jô zdołoł gębę zamknąc z podzevjenjô.
 790 21|            vëjął klarnetę z gębë. Tej jô vjidzoł, że jimu z kożdigo
 791 21|          rągosz ze svjętich rzeczi. A jô cë movję, że na nim vozu
 792 21|               rovje przëdrogovim. Ale jô vëcignę notę ponad noveższi
 793 21|             klarnecarze, flecarze! Ju jô vjidzę co będze! Vasze pjęc
 794 21|               jak le będze chcoł. Ale jô nje vjerzę, żebe won słova
 795 21|          fercovkji beła dostovała, co jô v Pelplinje wod ksędza Ziga,
 796 21|           karczmarza i sę porajilë. A jô, com dejadej nji mjoł v
 797 21|               Tak won szedł ze mną, a jô mu povjodoł:~— Czernjik
 798 21|              małovjele nje zabjiło.~— Jô vjidzę — rzekł vaspon —
 799 21|             sedzi. Po spravjedlivoscë jô mu vjinjen podzękę, bo jesz
 800 21|        testamańt. Czernjik go pjisoł. Jô beł svjodkjem. V nazodni
 801 21|        takjigo czężoru nje vlecze jak jô Mucha Zoborskji, zvani krolem
 802 22|       Boruceno i zaszłasma do Vigodë.~Jô sę trzimoł kąsk slode kompanjiji,
 803 22|             słabé na nogach. Njedalek jô wusodł na moji karze i słuchoł
 804 22|               i mje porvoł płacz. Tak jô to njeroz vjidivoł Martę
 805 22|            wumjała chodzec boso, tich jô jesz wuzdrzoł po wodpuscë
 806 22|             maja.~Sedzącë nad jezorem jô przemiszloł. Wod chvjile,
 807 22|            kochelë. V takjich meslach jô nje czuł, jak stanęła przede
 808 22|         vezdrzenjô potkałë, rzekła:~— Jô vjem, chto të takji.~— A
 809 22|            kobjeto? — pitoł jem sę.~— Jô jem starô Julka. Ludze mje
 810 22|            Czimuż sę cebje boją?~— Bo jô jezdem vjidzącô. Jô vjidzę
 811 22|                Bo jô jezdem vjidzącô. Jô vjidzę co beło, jô vjidzę
 812 22|          vjidzącô. Jô vjidzę co beło, jô vjidzę co będze. — Dobrze
 813 22|            żebe ji wuczinjic do voli, jô dobeł z karë chleba i jodł.
 814 22|              kompanjijô do Vejherova, jô tu stoję i patrzę na tich
 815 22|            zebjerze — na kalvarije. A jô, chcącë jim dac sełę żevą,
 816 22|           cenji pędzeło dalij. Boczë: Jô vjidzę, a nje vjem słova,
 817 22|           skreła głovę na kolanach. A jô sedzoł cecho, bo mje dzivni
 818 22|      dziseszich ludzi?~— Remus!~— Ale jô vjem, że të jezdes Vjitosłavem.
 819 22|             zvją go Garecznjicą. Tęde jô chodzeła wod młodich lôt
 820 22|            lôt i pitałam dusze, czimu jô vjidzę, czego ludze ze vsë
 821 22|       worzechóv nje rzekłszë słova. A jô movję do njego:~— Jakużjô
 822 22|               mje z woczu. Ale ve vsë jô vszeskjim dzeckom zazerała
 823 22|        Vjitosłavje, co to znaczi?~Ale jô nje wumjoł zgadnąc ti zogodkji,
 824 22|          tovarë v mjech i na plece, a jô będę karovoł tvoję prożną
 825 22|           kare. Bo takji lebjoda, jak jô, tvojigo ładunku bem nje
 826 22|          czasu na długji meszlenjé. a jô nji mogł njic lepszigo robjic,
 827 22|             młinje.~Ateros łuchej, co jô zrobjił, be cę retovac:
 828 22|            Beła egzorta pod figurą, a jô dreżoł, żebes nje naszedł,
 829 22|              pjesnją po egzorce, vzął jô kamrota Vebera v stron i
 830 22|            won jim przińsc muszi. Ale jô mu tero pudę naprocem. Të
 831 22|              Remus, na vjechrz i poj! Jô cę vëtchnę mjedze muzikańtóv
 832 22|               cę szukac nje będą.~Ale jô jednak grac nje wumjem —
 833 22|            berłami. Zaru jidzema.~Tak jô dostoł v rękę dużą trąbę
 834 22|             Za njimi szlë muzikańcë — jô mjedze njimi — przë chternich
 835 22|              rzekł:~— Przë ti pjesnji jô sę njijak wo cebje nje boję.
 836 22|           knopem mołim i słabim. Tero jô czuł v sobje moc, żebe jim
 837 22|         karczmę i sługóv pruskjich, a jô czuł jakbe trijumf v dusze
 838 23|            stenkę z nosa:~— Jidztale, jô vaju kobjolkji przenjesę! ~
 839 23|            won na cebje czotuje. Poj! Jô cę zaprovadzę ludzom z woczu.
 840 23|                Pogodoma co robjic. Bo jô tu vszetkji knjeje znaję.~
 841 23|            mjoł dobrą vjeczerzą.~— To jô zrobję! — rzekł Trąba. Le
 842 23|            tak Trąba vstoł i szedł. A jô wostoł som i za jego dobrą
 843 23|              Klerikovi kobjołkji!~Ale jô mu podzękovoł i nje vzął,
 844 23|                  rzekł na to Leon. Bo jô mom taką noterę, że mogę
 845 23|              mje głodem morzi. — Zkąd jô mom vząc selę, żebe ten
 846 23|             wobroz dvjigac? No, za to jô KIerikovę kobjołkę splądrovoł
 847 23|         stenkę, vstoł i rzekł:~— Tero jô pudę, njech mje Stach dô
 848 23|          najesc. Le të mje nje vëdej!~Jô krąceł głovą, że tego nje
 849 23|        wustrzechę nad chlevami, chdze jô cę zaprovadzę. Będzemë spelë
 850 23|          spelë za trzë dzevkji.~Pokąd jô jodł moję vjeczerzą, Trąba
 851 23|               Remus! Mje sę zdaje, że jô vëvołoł vjilka z lasa. Vjidzisz
 852 23|               A chtuż të jes takji?~— Jô — wodezvoł Trąba — jidę
 853 23|              na drugji je slepi. Tero jô jidę z kompanjiją najintaceją,
 854 23|               szandaro. Toblecę svoję jô wostavjił doma na chrzebce
 855 23|           Trąba łokcem.~— Remus! Tego jô vësztelovoł. Won muszoł
 856 23|           chternąm Bogu przëwobjecoł. Jô go vjidzol też, jak won
 857 23|             Boskji na dalszą drogę. I jô szedł podzękovac Matce Boskji,
 858 23|                bo Klerik go wobrazeł. Jô bivszë Klerikjem, tak bem
 859 23|             vszelkjigo złego. Vjidzoł jô v Strzepczu, jak wonji sę
 860 23|         sercami pełnimi zodroscë. Tak jô wuzdrzot, że Klerik dostoł
 861 23|          grozeł Klerikovji: Pożdejle, jô cë to spravję! A tero won
 862 24|       zajezorami i lasami nje vjidzoł jô jesz tile naszich v gromadze.
 863 24|             to morzé ludztva.~ Chdzeż jô go ju roz vjidzoł?~Ku reszce
 864 24|               To beł ten jistni. Tero jô go poznoł. I nje dało mje
 865 24|           przecesnąc i rzec:~— Panje! Jô ju roz vas vjidzoł na Zomkovi
 866 24|            drogą?~—Tam to beło.~—Tero jô so cebje przëboczom. Wodvożni
 867 24|           Vorto to cze nje vorto?~Tak jô vezdrzoł na ten las chorągvji
 868 24|            kompanjiją i ti, chternich jô vjidzoł v Mjirachovskjim
 869 24|            zaklętigo zomku!~— Vjedzoł jô, że tak wodpovjesz. Bo i
 870 24|               wo tim nje vjesz som.~A jô povjedzoł po chvjilë:~—
 871 24|           Gorze? Przëboczë sobje.~Ale jô dobrze pamjętoł te słova:
 872 24|        kalvarijskji gorë! Kjileż razi jô tam wobnoszoł po vajich
 873 24|              czężkô vjodła droga, ale jô nje czuł ti czężkoscë. Kurz
 874 24|              won ku reszce vstoł. Ale jô żdoł na njego, bo mje njico
 875 24|            jesz nje wodezvoł, dlotego jô vezdrzoł na njego z wuvogą
 876 24|            gnjozda wojcóv mojich, ale jô tu vjidzę te modré vodë
 877 24|            spôdk po wojcu vząc na sę.~Jô nje rozumjoł dobrze, dokąd
 878 24|            volą zabjic człovjeka?~Tak jô sobje przëboczeł, co mje
 879 24|            będzesz mjoł grzechu.~I to jô povjedzot krolovji jezora.
 880 24|          długji chvjilë:~— Povjem cë: Jô zabjił człovjeka. Ale nje
 881 24|                be mje zastraszëc. Ale jô go wurechleł. — Trup jego
 882 24|               zrobjilë mje pravo. Ale jô sę skreł, a bjałka doma
 883 24|          wosamętoł sąd i sędzich.~Ale jô ti karë przëjąc nji mogę
 884 24|            jesz takjim Zoborskjim jak jô i moji przodkovje i doznac
 885 24|            nogji i vstoł:~— I dlotego jô nji mogę povjesëc tego szczudła
 886 24|         przëvjezc tvoję karę Trąba. A jô tu naju wobu poprovadzę
 887 24|              rada vaspana. Ale jednak jô sę muszoł vrocec do mjasta,
 888 24|               cebje pevno spodzevają. Jô tu wostanę pod kaplicą i
 889 24|            mogę żdac, jaż przińdzesz. Jô cë też zaru povjem, czimu
 890 24|             cë też zaru povjem, czimu jô som jisc nje chcę. Jô sę
 891 24|           czimu jô som jisc nje chcę. Jô sę boję, żebe mje wob drogę
 892 24|              sobje żëcô wodebrac! Jak jô będę na naszich jezorach,
 893 24|               co człovjeka wubjił ?~— Jô sę le Boga na njebje boję  —
 894 24|                 wodrzekł jem. — Ludzi jô sę nie boję. A moją spravą
 895 24|              łazec po nocach som. Ale jô vjedno movję: Dovno be cę
 896 24|             kjejbes nji mjoł mje.~Cuż jô mjoł rzec? Pevnje won mjoł
 897 24|              njosł wobroz nazod, tego jô nje vjem. Bo Leon ze stenką
 898 24|               jego pjękné granjé.~Tak jô szedł z njim im mu wob drogę
 899 24|               to pochvaleł i rzekł:~— Jô jem ti jistni wudbë. Muszisz
 900 24|          zavjeze do Koscerznë, a ztąd jô cë ję prożną przëvjezę.
 901 24|         pjismo do Czernjika zrobji.~— Jô bem njerod mjoł spravę z
 902 24|          podvorzu stojałë nasze voze. Jô zjął mój mjech i chcoł jisc.
 903 24|             ten smjecoch przëgłupavi! Jô mesloł, Trąbo, że vë mjelë
 904 24|             tim svjętim wodpuscë? Jak jô beł młodi, tej ma też wużivała
 905 24|            wonji sę tam spjerelë. Ale jô nje żdoł jaż wonji przińdą
 906 24|              Ko wona vjedno movji, że jô be sedzoł doma, kjejbe mje
 907 25|            przitułku wudzelą, ko të i jô ma przenomnji gvesno z jich  —
 908 25|          vjelgji vodë jezora Kłączna. Jô cë povjem: Wostanji tu i
 909 25|          krzem, kjej mu na nos kapje. Jô podińdę cknjenjim, cze nje
 910 25|              nalezę jezora. Vëtrafjic jô vëtrafję i wocemką, ale
 911 25|               krzik sovë to boczë, że jô vołom. V tim razu zapolisz
 912 25|            wukretą v njim strzelbą. A jô vzął i sę rozezdrzoł mjedze
 913 25|               vądoł je rozdzeloł. Tak jô po rozum do głovë, vzął 
 914 25|            nad zopolą. Censzé vjetvje jô wukłodoł na vjechrz. Ale
 915 25|         wuchronjenjé wod deszczu. Tak jô zaczął wuschłi leste i całi
 916 25|             cze vaspon nje jidze. Ale jô nje czuł anji krokóv anji
 917 25|              tu mjedze mogjiłami?~Tak jô sę vzął i vëszedł z mjedze
 918 25|            njic sę czuc nje dało, tak jô vëjął krzosedlo i żogjev,
 919 25|           nadvigoł, a të jes młodszi.~Jô vzął szczudło z jego czężorem
 920 25|              zopjeckjem. Wob ten czas jô rozłożę sicenę na dachu
 921 25|          cknąl nosem vonją vodë. Tero jô vjedzoł, że to muszi bëc
 922 25|            muszi bëc Potęgovo. I tero jô sę dobroł, chdze ma zaszła.
 923 25|              jem całi las sicenë. Tak jô zebuł botë i vzął noż v
 924 25|            nje beło. Przë tim rżnjęcu jô zavadzeł bosą nogą wo porvoz,
 925 25|               provdą a Bogjem: Kjejbe jô nje jego, won be mje beł
 926 25|              sobje psotë robjiła, ale jô jim vjedno podvojną mjarą
 927 25|            krev zvjerza dzekjigo. Tak jô meszlę, że kjedem v njego
 928 25|            wobrona vłosnigo żëcô.~— I jô jem ti vjarë! — wodrzekł
 929 25|            dobré słovo! Wod dvuch lôt jô sę ju tacę i łaknę ludzkji
 930 25|         vłodzô vszelko je wod Boga. A jô nji mom — vjidzisz — tile
 931 25|         njeszczescé na mje jidze.~Cuż jô mu mjoł na to rzec? Żiczbą
 932 25|          Vszetko to rządë Boskji.~Tak jô sę przeżegnoł i poleceł
 933 25|              Dobrze ju vjidnjało, jak jô wodecknął nje vjedzącë v
 934 25|              krepë do trigjelka. Tero jô sobje przëboczeł vczoraszé
 935 25|              Pokąd të społ, Remus, to jô sę rozezdrzoł po lese. Tu
 936 25|          wobnocujemë jesz roz, a ztąd jô cë pokożę drogę do Lipna.~
 937 25|               paką na plecach wodczuł jô ten marsz stegnami, kęde
 938 25|          cemnô joma. V tę won vlozł a jô za njim.~— Takji vanoga
 939 25|              njim.~— Takji vanoga jak jô — rzekł won — nje wobińdze
 940 25|             też njick nje szkodzi, bo jô jem przëvekłi gadac som
 941 25|          szedł v drogę.~Tego vjeczora jô ju społ v Lipnje v mojim
 942 25|          Lipnem pjerszi roz poznała a jô cę czestovoł gorzołką, a
 943 25|            lecirzu, tej strzimom. Ale jô cë povjem: Tego razu jô
 944 25|               jô cë povjem: Tego razu jô bezmała nje strzimoł.~—
 945 25|             znakom pod ruchnami.~Tero jô sę dobroł, że go jego bjałka
 946 25|      przënjosł jakji pjenjądze?~— Jak jô mjoł co przënjesc, kjej
 947 25|            przëvjozł do Lipna. A tero jô przëszedł do cebje, jak
 948 25|            Ale vjidzisz: sobje samimu jô radzëc nje potrafję. Kjedes
 949 25|          chłopa nając do wobrazu. Tak jô mujedinego talara pożiczeł.
 950 25|              po koscele rozeszła, tej jô z kamrotem Vebrem zaszedł
 951 25|       wodpuscë, dobrze jednigo vzęła. Jô bet gvesno barzo letkjigo
 952 25|             granjé. Le na dregji dzeń jô sę dovjedzoł wod kamrota
 953 25|             wob drogę nje zemgleło, a jô vzął tvoję karę i ję zakarovol
 954 25|              i grulka bełë v roboce. ~Jô sobje mesloł:~— Vdzek tobje
 955 25|          jizbje i na mje pozeroł. Tak jô vjidzoł, że won mô jesz
 956 25|             njim.~— Remus! Tvoję karę jô cë przëvjozł. Ale Trąbjinô
 957 25|             njibe przëkarovanjé. Vjem jô, że to procem szeku i mje
 958 25|               żeli mosz jednę markę a jô cë tvoję karę przëkaruję.
 959 25|             tvoję karę przëkaruję. Bo jô nji mom fenjiga pod duszą,
 960 25|        bjałkji vëkupjic.~V ten sposob jô dostoł svoję karę, a Trąba
 961 26|            wodpustach i na jarmarkach jô sę postavjił, chdze drudze,
 962 26|              i boji sę Boga.~Do żnjiv jô vëzbeł takjim sposobem moje
 963 26|              pokąd wone nje nadeszłë, jô mu pomogoł v żnjivach. Jak
 964 26|         chterną Czernjik vzął v ręce, jô ju bezmała zaboczeł, bo
 965 26|            słuńca! Nje bój sę mje, bo jô cë dobrze żiczę, choces
 966 26|             spji v aktach sądovich, a jô jem wudbë, że nje pragnjesz
 967 26|               roz ze zemji vëdobivac.~Jô na to njic nje wodrzekł,
 968 26|            wobrazę.~Tej won szedł. Le jô nje dboł wo tę wostrzegę,
 969 26|       szandara nji mô mocë ruszëc. Ko jô nje znoł jesz v nen czas
 970 26|            czopku smjoł sę i rzekł:~— Jô jezdem vesokji policejant
 971 26|               wod cebje vszetkji.~Ale jô vjidzoł, że won ragoł. I
 972 26|             zabjerelë, żebe jisc.~Ale jô takjim jinsztom nje chcoł
 973 26|          chłop bezmeła takji dużi jak jô, wodkormjoni, seti a dzirżkji.
 974 26|           karë. Krzik sę rozległ, ale jô nji mjoł czasu wuvożac co
 975 26|    woprzestovoł nacerac pjęscami, tej jô za jego bluznjerstvo z przed
 976 26|              sę bojelë naszich ludzi. Jô czuł jak naszi vołelë:~—
 977 26|          przëszło do jakji spravë, ju jô sedzoł na rotuszu v mołi
 978 26|              volą Boską. Kjile godzin jô tam sedzoł, jaż zazgrzitałë
 979 26|             Tich dvuch, ale chternich jô tak poczestovoł, tich tam
 980 26|          wonji mje vëpitivelë, zkądka jô i chdzem wurosł. A jak jô
 981 26|             jô i chdzem wurosł. A jak jô povjedzoł, żem rosł na Lipińskjich
 982 26|              uwon ze mną mjoł spravę, jô jiesz beł mołim knopem.
 983 26|               nen Golijat, z chternim jô v pojedinkę valczeł pod
 984 26|          drodze z Pustk do Lipna. Tak jô povjedzoł do moji dusze:~—
 985 26|             sę: Znajesz të mje? — tak jô wodrzekł:~— Jô cę znaję
 986 26|             mje? — tak jô wodrzekł:~— Jô cę znaję Golijace! Mołim
 987 26|        Golijace! Mołim bivszë knopem, jô cë zastąpjił drogę pod dzeką
 988 26|               Ku reszce pitoł sę, cze jô jezdem tim jistnim, co ve
 989 26|               panu szablę złomoł? Jak jô sę przëznoł, tej mje pitelë,
 990 26|         przëznoł, tej mje pitelë, cze jô vjem, żem dziso na renku
 991 26|                Le konfiskovanjé Na to jô wodezvoł:~—Jô nje vjedzoł,
 992 26|     konfiskovanjé Na to jô wodezvoł:~—Jô nje vjedzoł, że rabunk woprzestanjébëc
 993 27|         przede mną i rzekł:~— Vjedzoł jô, że wonji cę roz przëskrzenją,
 994 27|          tegom sę nje spodzevoł. Tero jô cë przëszedł povjedzec,
 995 27|            będze potrzebni wobrońca.~—Jô nje chcę żodnigo wobrońcę,
 996 27|       wobrońcę, bo Pon Bog vjidzi, że jô njedovjinnje sedzę.~— Tak
 997 27|             dac sę zamknąc v sodzë.~— Jô słuchoł z wuvogą ti nowukji
 998 27|          nameslivszë sę, rzekł jem:~— Jô chcę jisc prostą drogą,
 999 27|             Ale przëstąpmë do spravë: Jô vjem, że mje nje lubjisz,
1000 27|              radë. Chcącë nje chcącë, jô cebje bronjic muszę.~— Kjej