Chapter

1001 29|                    beło vjadomo.~Povjedzala jak to sę stało: Kole Kozłovca
1002 29|                    Vdzidz, żebe kulac rebë, jak to zveczoj i vpadło v dużi
1003 29|                  wob drogę, leżącë przemokł jak won beł na sanjach, zezibł
1004 29|                   że nje będze rade. Wumarł jak provdzevi Zoborskji v wobronje
1005 29|                   zgjinął ze szablą v ręce, jak provdzevi ricerz i pon.
1006 29|                     do Jonka nje puszczą!~A jak jô mi to njick, le szedłjem
1007 29|            wuderzeło v pjersiich zdrzącimu, jak to moje dzevczę wodgarnęło
1008 29|                   jim sę dobrą volą woddom.~Jak moje dzecko do njich przëtrzimało,
1009 29|                    pruskjich slug jô stojoł jak dąb cvjurdi i ze suchimi
1010 29|                  stało...~Nje vdarzę sobje, jak jem sę nalozł znovu v moji
1011 29|                zmorzeła, żem zaczął schnąc, jak no przed lati na pustkovju.
1012 30|                jakbe wodszedł wod rozumu. A jak mje dosc natrząsł, tej zaczął
1013 30|                   Znovu va dvaji v gromadze jak no ve Zvadze na litkupje.
1014 30|                   łesz a won wostanje bjołi jak ruchna njedovjinnoscë. Przez
1015 30|                  Przez to też wod początku, jak ludze sę na wuczilë mesle
1016 30|                    z ti sodze. Bivej zdrov!~Jak sę za njim dvjerze zamkłë,
1017 30|                   Głova mje mocko zaboloła, jak no po nim pjekjelnim trunku
1018 31|                                        XXXI~Jak Remus vëmaszerovoł ze sodze
1019 31|                    to koło svjętigo Jakuba, jak mje ze sodze pruskji vëpuscilë.
1020 31|                   przed bramą v trąbë dęlë, jak na jakji svjęto. Jak jô
1021 31|                  dęlë, jak na jakji svjęto. Jak jô sę nalozł na wulicë,
1022 31|              wodemkłą do vadzenju gęba. Ale jak won wuzdrzoł mje, tej nje
1023 31|            wodemknął szeroko i stojoł cecho jak trus, jaż ma przemaszerovoła.~—
1024 31|                 żeta, rzędami svjodczącich, jak ludze zapobjeglivje procovelë,
1025 31|                   takjim svobodnim ptochom, jak ma dvaji. Pożdej le! Nasz
1026 31|                  nje będzesz so ju vdarzeł, jak cę strziglë woprovce pruskji.~
1027 31|                reszce legł v moji jizbedce, jak dovnji wu szkolnigo, tej
1028 31|               komiseją wonji mje wobzerelë, jak sztukę bedła, be doznac
1029 31|                     z mojim rozumem nje je, jak wu jinszich chłopóv puscilë
1030 31|          szandarovje zabjerelë i provadzilë jak baranóv na zabjicé. Mjedze
1031 31|                    kaszubskjim kraju. Trąba jak vjerni druch trzimoł mje
1032 31|                lasem, krevavim i strasznim, jak gorz Boskji: Tam sę lała
1033 31|                   dusze svoji.~Wod chvjile, jak mje ze sodze vëpuscilë,
1034 31|                   na słomę, navjedzała mje, jak noskvarnô Mora, vstec a
1035 31|             njeznajomi, z duszą, v chterni, jak kam na dnje, leżała moja
1036 31|                  drugjigo mesle svoje pasc, jak mu sę vjidzi i pozerac po
1037 31|                     przmjel, chturen chiże, jak kula ze strzelbë vedle wucha
1038 31|              Jegomosc! rzekł na to Trąba. — Jak długo jesz ti njeprzijocele
1039 31|                 Vjidzoł jô na vłosné woczë, jak naszigo ksędza v Lipnje
1040 31|                    Trąba le kjivoł głovą, a jak skuńczeł movjic ksądz, klasnął
1041 31|                  vëdoł.~— Będzemë patrzilë, jak dalij — rzekł jem. — Bom
1042 31|               jezora, lem jesz nje vjedzoł, jak sę do nji dostac.~— Zgoda!
1043 31|              słonuszko zeszło, a pod njebo, jak czorné wopokji stojalë budinkji
1044 31|               vrzosem ku nama szło dzevczę, jak sarna letko stovjającë krokji.
1045 31|                    a długji botë na nogach. Jak naszło bliżij, tej jô vjidzoł,
1046 31|                  bliżij, tej jô vjidzoł, że jak snop grubi varkocz złocanich
1047 31|                plece. Przëstąpjiło ku nama, jak jakô vesokô krolovô, pjęknô
1048 31|                     pochvaleło Pana Boga. A jak ma wodchvaleła, rzekło:~—
1049 31|                   jô sedzimë na Zoborach.~— Jak nji ma worędzë, to worądz
1050 31|                     to worądz zrobji Trąba! Jak zagraję, to ze vszetkjich
1051 31|          krölevjonkę, krom takjigo bohatera jak Remusa i mestra wod muzekji,
1052 31|                Remusa i mestra wod muzekji, jak jô som, nji możno jinaczi,
1053 31|                    kompanjiji do Vejherova, jak na mje szandarovje pjilovelë.~ 
1054 31|                   zazeralë gorą jego dachu, jak wopjekunë rodu, chturen
1055 31|                    z przëmrużonimi woczoma, jak ludze, co mają vjid słabi.
1056 31|                długjich lôt takjigo granjô, jak dzis na naszim pustkovju,
1057 31|                     A jô jinszigo nje będę, jak tego, co ten znak pokoże,
1058 31|               paneszko, Pon Bog go przësle, jak norechlij, tego, co znak
1059 31|               zaczął kąsk podkarbjac:~— Ale jak chcesz, żebe tcn tvój namjenjoni
1060 31|                   tvój namjenjoni przëszedl jak noprędzij, tej le sę zdej
1061 31|                 granju mom, kjej le chcę. A jak won zvabjoni mje kanje na
1062 31|               smjeszno nje beło, bom sedzoł jak na vęglach. A panna tak
1063 31|                     pruskjimi szandarami. A jak jeden tak a drugji jinaczi
1064 31|                    rękę na pjersë i woczoma jak gvjozdami na mje zdrzała,
1065 31|                     strzimoł ji vezdrzenjé, jak stari kam v polu, na chternim
1066 31|                    dzivnimi woczoma na mje, jak długo ma tam v gromadze
1067 31|              Vejherova, a ku reszce wo tim, jak przed smjercą v sodzë pruskji
1068 31|                    wuvogą zdrzało na mje, a jak ma sę woddzękovivała na
1069 31|                   na dalekji Glonk, chturen jak wopoka czornô pod nocné
1070 31|                    rzędë krzóv jalovcovich, jak zgraja czornich duchóv,
1071 31|                     njedovno postavjonô, bo jak mje sę zdovało, ji drzevo
1072 32|                   wurzm svoję vjeczną notę, jak wod początku svjata. Budzełë
1073 32|                  gładzoné drevno bjeleło sę jak svjeżé. Panna Klema stanovjiła
1074 32|                    ma drudzë stojelë cecho, jak przed vołtorzem v koscele,
1075 32|                    Vesokjich Zobór. To też, jak dzevczę z kolon vstało,
1076 32|                  wurechlëc, bo dusze nasze, jak chmura, napełnjała zgroza
1077 32|                   na vjęzenni poscelë bladô jak trup postacejô krola jezora,
1078 32|            Zoborskjich na Zoborach trzimoł, jak ta pesznô corka!~Czężkji
1079 32|                dusze chmurę czornich mesli, jak vjidni porenk nekô zemnjice
1080 32|                     duzim czołnje postavnô, jak krolovô tich vód, stojała
1081 32|                    po ji vesokji postaceji, jak wona tam stojała kjerującô
1082 32|                    jô vpodł — rzekł Trąba — jak naju na kopjica sana vëstraszeła.
1083 32|                 provda, Remus! Jô tu stoję, jak krova przed novimi vrotami.
1084 32|                 vrotami. Żebes lë tak mogł, jak v ni bojce rzec: Zezamje
1085 32|                     vënekac jego szklącich, jak przmjele, szandaróv.~Ale
1086 32|                  wonji mje moglë pomoc? Ale jak jem veszedł v vodę, czuł
1087 32|                    Boże ! Pod tim kaminjem, jak v grobje, njeszczestlevi
1088 32|                   lukę. Nje szło to jinaczi jak na szterokach, a cemno tam
1089 32|               szterokach, a cemno tam beło, jak v noglębszim sklepje. Wod
1090 32|                  jako plachc vjidu a czasem jak wosoba bjołô v cemnim norce
1091 32|                    wuzimk v gorę szła długô jak komin rura. Tą drogą przëpłivało
1092 32|                      topork i vjele gozdzi. Jak jô tero beł pevni, że to
1093 32|                muszelë v tim zocemku tacëc, jak płoszoni les, a navetk łożka
1094 32|                    anji zogłovka pod głovę, jak zvjerz dzekji!~Ale mje jednak
1095 32|                  takji przemeslni człovjek, jak krol jezora, nji mjoł svojigo
1096 32|                   tak samo delovani, leżalë jak divanë pleconkji ze słomë
1097 32|                     wobok nich pjerszich, a jak jem je wodemknął, tej sę
1098 32|             wodemknął, tej sę stało vjidno, jak v kożdi gburskji chace.
1099 32|             vsadzoné bełë molami dvjerkji a jak je wodemknął, tej za njimi
1100 32|                     mjeszkoł nasz człovjek.~Jak jem sę rozezdrzoł dobrze,
1101 32|                   KIema na drodze do jezora jak vjidomi znak krzivdë pruskji
1102 32|         vëprobovanigo drucha Trąbę. Bo won, jak przërzecze tajemnjicę, to
1103 32|                   jô povjedzoł tak virazno, jak mje beło możno:~— Njicht
1104 32|              tańcującą kopjicą sana. Ksądz, jak dostoł nas na woczë, zavołoł
1105 32|             przepravë, bo to zomk stolimóv, jak wo njim v naszi rozdze na
1106 32|                    z vimovką:~— Vëzdrzi to, jak dura do pjekła! Lepji będze,
1107 33|                                      XXXIII~Jak Remus v gromadze z ksędzem
1108 33|                     na Vdzidzkjich vodach i jak jich szandarzë woblegelë.
1109 33|                takjigo wuczałigo człovjeka, jak ksądz, mogł jem sę noprędzij
1110 33|                    do moji dusze wolvorzeł, jak jesz njikomu, pokąd jem
1111 33|                   njim narosnę szczeżolami, jak ribkji tego jezora, muszę
1112 33|                    gtovę a jął przemiszlac, jak to vjedno robjił, kjej mu
1113 33|                   po takjich kretovjiskach, jak to tu. Głupi Francuze! Czemu
1114 33|                  vejherovskjigo koscelnigo, jak Remusa, bo co rok z kompanjiją
1115 33|                 smjoł:~— Żebes tego strzegł jak takji frejkartë! I njikomu
1116 33|        przeprovadzëc. Pitejce sę le Remusa, jak jô no v Strzepczu szandarze
1117 33|                   muzikę i detk na zochętę, jak to i czasem wojc dzecom
1118 33|                    Njicht cë jich nje dô. A jak będzesz mjoł mjecz i vjid,
1119 33|                   zemskji wobleczenjé takji jak ruchna svinjorka na krolevskjim
1120 33|                    wu betk i szczestlevosc, jak pjęknô pogoda v tvoji duszë
1121 33|                   volą zaklęti krolevjonce! Jak dobędzesz, povjedzą ludze,
1122 33|                   kaszubskô nji mjała vstac jak krolevjonka i sadnąc na
1123 33|                  mjoł sę podnjesc ze zemji, jak zapadłi zomk? Tec beł czas
1124 33|                 vimovje smjesznigo sztołtu, jak pjękni wobrozk v skrzevjonim
1125 33|                  pragnoł jem jinszioo żëcô, jak sedzec do kuńca na tim wostrovje
1126 33|                   za svjatem. Dnje płinęłë, jak szkląci pocorkji rożańca,
1127 33|              pocorkji rożańca, jeden pjękni jak drugji. Kożdé reno wobudzeł
1128 33|                   vodę, a złoti vłos dlugji jak snop spłivoł ji na zavjeszoną
1129 33|                     słuńcu, to ji wudovało, jak młodi krolevjonce tich vód,
1130 33|                    sę na ceché vodë jezora, jak krev. Ksądz sedzoł pod nim
1131 33|                czetoł won svój brevijorz, a jak noc sadła pod drzevami,
1132 33|                     svoję vłodzą tak cecho, jak matka drzemjącé dzecko.
1133 33|                     mje procem voli trząsc, jak wogroszka, kjej wod zochodu
1134 33|                 Znoł jô ję, bom ję vjidzoł. jak na pustkovju za stodołą
1135 33|                 zdradlevigo pana ve Zvadze, jak sedzała na stopjenjach pałacu.
1136 33|               njebem przeszła. Panna Klema, jak vjedno, przëbjeżała czołnem
1137 33|                     wopoka svjętigo Pjotra, jak stojała tak stoji i stojec
1138 33|                      krom vszetkjim burzom, jak długo pon Bog nje dopusci,
1139 33|                   Kjile tidzenji juininęło, jak Trąba naju wodszedł, a ksądz
1140 33|                sobje po svjece, żeli bjałka jak mom nodzeję zdrovo go vëpuscela
1141 33|                    woczoma. V tim jesz roz, jak na potvjerdzenjé, pękłë
1142 33|            wostrzegę! Zchovma sę pod zemję, jak bobrë.~Jô beł ti sami wudbë.
1143 33|                    naju vëdostac nji moglë, jak v sposob, jak sę vëkopuje
1144 33|                    nji moglë, jak v sposob, jak sę vëkopuje lesa z jomë.
1145 33|                   ksądz  — a woboczisz cos.~Jak jô przënjosł zvjercadło,
1146 33|                   chterne je tero zakrivają jak gęsté brevje ludzkji woczë.
1147 33|                   dva strzałë.~—To ju pevno jak amen v pocerzu — rzekł ksądz,
1148 33|                    zdrzoł ze svojigo placu, jak żołnjerz na varce. Raptem
1149 33|                   brzegjem i wostrovem, ale jak dojachalë naprocem jałovcóv,
1150 33|                jizbje verazno vjidzec beło, jak wonji najeżdżają. Vnetk
1151 33|               zeszlë z woczu, ale czuc beło jak lądovelë i vëszedłszë z
1152 33|                 jednak beło czucé, słuchac, jak nad głovą przesladovce tupją
1153 33|                    jesz znaku nje beło. Ale jak ju nachodzeł czas podvjeczorku,
1154 33|                  jich gonjic. Vjidzec beło, jak rebocë sę vłożilë ve vjosła,
1155 33|                 zdaje! — rzekł ksądz. — Ale jak wonji naju pjilują! Szkoda,
1156 33|               przëvekłigo do vigodë. Bo jô, jak jô, mogłbem beł żëc choc
1157 33|                vodach tak rovno i wochotno, jak won to robji, kjej sę na
1158 33|                   gęstą doką. Voda stanęła, jak v baliji, a po nji bąblami
1159 33|                     chternimi chmurë sepałë jak gradem. Ta vjilczô pogoda
1160 33|                    początku mje woslepjałë, jak wognje mołnji v cemną noc.
1161 33|                    kjej legnjema do spjiku, jak naszi przesladovce, chterni
1162 33|                żelazni hok, chturen trzimoł jak zosuva nasze dvjerze na
1163 33|                     won te vszeskji knjeje, jak rebok jakji. Przed lati,
1164 33|                    bëlë tak vjelgjigo cała, jak lud nasz povjodô, to rovnak
1165 33|                     chdzeroz kamiń vjelgji, jak checza vjeskô v pustim polu
1166 33|            pojavjenjim. Ale won sę s rząsł, jak wopadani pjes, i rzekł:~—
1167 33|                  tile vodë movë nje vëzbeł, jak te njemové ribkji v jezerze.
1168 33|                 njemové ribkji v jezerze. A jak sę czego mocnigo nje napjiję
1169 33|               vodnigo. Dreżę całi wod zibu. Jak nje wodtajom kąsk przë wognju,
1170 33|                  tile fategji. Bjeda będze, jak tu wogjiń robjic, kjej z
1171 33|                    sę stanje kol wognjiska, jak v pjekarnjiku. Jô sę na
1172 33|                   wutcenjô woczu nje zdrzi, jak jô zeblekę te mokré ruchna
1173 33|                    moje ruchna do suszenjô, jak to pevnje i njeboszczik
1174 33|            Vëdobivającë te rzeczë, vëzdrzoł jak Gvjozda v svojim kożuchu,
1175 33|                     nje dostanje jodła. Ale jak go dotegovac, kjej wod Zobór
1176 33|                    pozdnji takô bjałka złô, jak moja Trąbjinô — żebem zaszedł
1177 33|                mjarą nji moglë. Jô zrobjił, jak ma so z panną Klemą wudbała,
1178 33|                   jesmë jim wuńsc chcelë. A jak sę do nas dostelë, tej jeden
1179 33|                zatacilë, ma jich vëkurzema, jak kretóv.~Bivszë na początku
1180 33|                      nje lechom sę vërzasł, jak mje nen mjech łoju wo nich
1181 33|                     nich kanonach spomnjoł. Jak vë meslice, jegomosc? Cze
1182 33|                     chtuż jich tam vje? No, jak won mje tede wo nich kanonach
1183 33|                  wone nadińdą i vas vëkurzą jak lesóv z jomë. Krom tego
1184 33|                 kożdą pochę jedną, na vodę, jak będzema jachała do dom v
1185 33|            vëpatrzeł, nji mogł nas vjidzec, jak ma ceszij kota podbjeżała
1186 33|                     Dobrze jegomosc mesloł, jak mje doł dlo nji nigo talara.
1187 33|                    dobrim wokjem. Ale wona, jak ji daję v pokorze dusze
1188 33|                zbjegłë!~No, i sprava poszła jak zveczajno: słova, pjęsce,
1189 33|                    Ale të, Remus, pożdejle, jak të płakac będzesz, kjej
1190 33|                 będzesz, kjej cebje wuvędzą jak mje, chturen jô do dzisodnja
1191 33|           njeboszczik krol jezora jesz dzis jak za żëcô chodzi po polach
1192 33|                       Vëmoczeł jem sę dziso jak sledz na sobotę. Dlotego
1193 34|                                       XXXIV~Jak ksędza Krauzego puscilë
1194 34|               pastora Krauzego arasztovelë. Jak Remus szedł ~ze Zobór bez
1195 34|              vjidzałasma przez nasze wokna, jak wod vesokjigo brzegu Zoborskjigo
1196 34|                   ku brzegom Glonka. V njim jak zvjastunka svobodë stojała
1197 34|                    ręku panna Klema, vesokô jak krolovô a pjęknô jak anjoł.
1198 34|                 vesokô jak krolovô a pjęknô jak anjoł. Z daleka bivszë wudbë,
1199 34|                     z naszigo kretovjiska — jak go Trąba nazevoł — na svjat
1200 34|                svjat Bożi. Pogoda smjała sę jak dzevczę młodé a na brzegu
1201 34|                  bezpjeczno wu naju wostac, jak vom sę długo vjidzało będze.~ 
1202 34|                   wu vaju, mjirno i dobrze, jak wu Boga za zopjeckjem. Ale
1203 34|                    nokoz moji vłodze, żebem jak norechlij szedł do krajóv
1204 34|                    i serca nam sę scesnęłë, jak vjedno, kjej chto mjiłi
1205 34|                 radë wudzeli i pocechë? Ale jak mô bëc, tej jô jegomoscë
1206 34|                   gburskji vamps i botë. Bo jak te svjeckji ruchna wobleczę,
1207 34|                     brzegu jezora vëchodzi, jak wostrim rogjem, jęzek vązkji
1208 34|                Povjostka rebackô rzecze, że jak "wod Koscerznë jaż do Chojnjic
1209 34|                     za njim Glonk, a dalij, jak wokjem dozdrzisz, vodë i
1210 34|                   brzegji modrigo njeba, co jak przezdrzesti zvon vjelgji
1211 34|                    Pod tim vjelgjim zvonem, jak v svjątinji njebivałi vjelgoscë,
1212 34|                  czołnami, pełnimi ludztva, jak bestrim ptactvem vodnim,
1213 34|            nabożeństvo nobożnich ludzi. Ale jak won przësadzeł svoje łiszczącé
1214 34|                   mocko nje vbjiła v duszę, jak na tajemnô rebackô wofjara
1215 34|                nabożeństvo słonuszko złoté, jak woko Pana Boga z pocechą:~—
1216 34|                    Jesz sę nje rozjeżdżelë, jak mojich wuszu doszło wuderzanjé
1217 34|                  strzod czołnóv rebackjich, jak v karnje vepłoszonich dzekjich
1218 34|                     njeboszczik mjoł wurodę jak stolim, a ksądz beł strzedni
1219 34|                      choc skrzevjoni chodzi jak łęczk, jednak, kjejbe go
1220 34|                     cë pjisani. Le pozdnji, jak nazod v svoje ruchna vlezesz,
1221 34|                    ręce całovac po koscele, jak to robjił pon worganjista
1222 34|                   to lepszô veszka na voli, jak jedvabje v sodzë. Nje je
1223 34|                Jachoł nom prosto v woczë. a jak nanekoł krotko, scignął
1224 34|                nosilë na chrzebtach toblice jak konje, to moglëbesce nos
1225 34|                    ma, nji mogę sę vëkozac, jak le vjeprzinem na granjé
1226 34|                     do ksędza. — Vëzdrzice, jak besce nji mjelë detka, żebe
1227 34|                dotechczos chodzilë vëgoloni jak ksężô, dzisodnja zapuscilë
1228 34|                     zapuscilë brodë i vąse, jak Njemcë, bo tego veklë na
1229 34|                     A to szkoda, bo po vaju jak po długji drabjinje moglëbe
1230 34|                     to, że takjigo szandarę jak vë rękoma z konja scignął
1231 34|              jigłami i njitkami i krotkjim, jak to movją, tovarem.~— A chdze
1232 34|                     żebe kraj nasz vëzdrzoł jak njemjeckji.~Kjej jesma z
1233 34|                     Zoboracli mje przëjęlë, jak mjiłigo domovnjka. Robotë
1234 34|                    żnjivach, a tej znjiknę, jak żid po cemnich nocach.~Takji
1235 34|                      chturen mô dac vjédzą, jak ksędzu poszło. Kjej panna
1236 34|             zatchnąc, mesloł jem le wo tim, jak mjętkji i zgrabni są ruchë
1237 34|                   po vodach i lasacli wumje jak mężczezna robjic vjosłem
1238 34|                vjelgjim trąbjenjim, vjesołi jak sikorka, kanął Trąba na
1239 34|               movjił:~— Vszetko v porządku, jak sę noleżi! Dejta mje co
1240 34|                     samim vozu skrępovanigo jak barana vjezlë njemjeckjigo
1241 34|                     go wodstavjic do sodze. Jak sę tego doznelë v Chojnjicach
1242 34|                   do Chojnjic. Vszetko szło jak po medle. Jô sę ju woddzękovoł
1243 34|                 movję głosno:~— Panje Reza! Jak długo jesz mjeszkac będze
1244 34|                   Ledvjem te słova vërzekł, jak mje czapnął jeden ze szandaróv
1245 34|                szandara. — Takji won pastor jak jô biskup. — Tej zaklepoł
1246 34|                vanogóv na svjece?~Czuła va, jak mje ten duszełovca wobrazeł,
1247 34|                      bo wod słova do słova, jak nje chcoł jisc dobrą volą,
1248 34|                     głovje:~— To będze zle! Jak sę dovjedzą naszi ludze,
1249 34|                    na voz do ksędza. A ten, jak Formela. ksądz, na njich
1250 34|                    pjekle gvesno vëmesloné, jak wonji cë to na jormarku
1251 34|                  Korsina jednak bëlë głupi, jak tobaka v rożku. Choba bëlë
1252 34|                   Choba bëlë vëortovani! Bo jak jô jednim wokjem vezdrzoł
1253 34|                  pokazac, brzuch jął trzasc jak petel ve młinje, żem go
1254 34|           przënekalë, tej vińsc wonji mjelë jak vjilcë z podtrisztcku. Ledvje
1255 34|              zrobjił, że wonji sę zgurdzilë jak zbjili psë i przeproszelë
1256 34|              pastora, bjijącë jimu poklonë, jak Turcë svojimu svjętimu.
1257 34|                     Turcë svojimu svjętimu. Jak jich sędza vëvadzeł, tej
1258 34|                     i rozpogodzelë skarnje, jak wod łunë, co v zemni dnje
1259 34|                    mje beło mjiło na duszë, jak njigde v żëcu, czującimu
1260 34|                   zdrzalasma sobje v woczë, jak dvoje ludzi, co sobje przipodkjem
1261 35|                                        XXXV~Jak Remus sę modlił v koscele
1262 35|                 dusze ksążąt kaszubskjich i jak szedł na zochod przez Żarnovjickji
1263 35|                    wona je, ta panna Klema, jak jutrzenka. Jô so ju dzivno
1264 35|                dobré, gburzë mają pjenjędzi jak lodu. Zrobjisz dobri hańdel
1265 35|                  żebe sę vjidzec ti jistni. Jak jô v mankolijach mjiłosnich
1266 35|            mojeskrzepkji mje tak nje grałë, jak v nen czas! Cuż z tego,
1267 35|                    mjasta. Vjidzoł jem som, jak dzevczę so wod nji lubjiczka
1268 35|                     żebem jô v nen czas, jô jak sobje na łeb vëloł nen połkvaterk
1269 35|                     Prożno won też po Godi, jak vjesoła sę zaczinają, namovjoł
1270 35|             jizbedce wu szkolnigo i zdrzoł, jak naprocem ve dvorze cenjô
1271 35|                   karë i karovał v svjat.~— Jak nodalij, jak nodalij będzesz
1272 35|                     v svjat.~— Jak nodalij, jak nodalij będzesz nekoł, Remus!—
1273 35|                   cę womona nje wosamętała, jak no za młodich lôt na zomkovjisku
1274 35|                    mje sę nje dzevjilë tak, jak Trąba mje straszeł. Bo povjodoł
1275 35|             vjidzołjô njikogo wobleczonigo, jak jô: v modri vamps foliszovi
1276 35|                     bodej przez Gduńszczon, jak Svjęti. Ale jô rozumjoł,
1277 35|             wobeczoj i movę wojcóv naszich.~Jak sę ludze po Mszë Svjęti
1278 35|                 lese Mjirachovskjim, dzivnô jak zogodka starô Julka z pod
1279 35|                     jintaceją. A të bjedni, jak vjidzę, chcesz na taką wofjarę
1280 35|                   żodną mjarą wuspokojic. A jak sę do voli vëpłakoł, tej
1281 35|                  ksądz:~— Va Kaszubji jesta jak reszta dzivnich starodovnich
1282 35|                   szeku. Dzivnoc jim będze, jak jô z tobą zańdę z taką wofjarą.~
1283 35|            kvjitnąci jerk dużimi plachcami, jak vjidem złolim, vësvjecoł
1284 35|              drzevami i chrostem tak v lese jak i v polu. Tovarë jôju vjele
1285 35|         kaszubskjich. Mjało sę pod vjeczor, jak jô pod Wodargovem naszedł
1286 35|                     vjelgji kamiń, chturen, jak jem sę pozdnji dovjedzoł,
1287 35|                    vjelgji jezoro. Za njim, jak mje ksądz, Paveł povjodoł,
1288 35|                    chturen cę szukac muszi, jak złi pjenjądz? Wod krziżovich
1289 35|                   przechodzeł takji długji, jak litanjijô, chłop ve foliszovim
1290 35|                 pudę dalij, żebe sę doznac, jak daleko sigają dzisodnja
1291 35|                   Vjerzchucenje czułasma sę jak doma, ale dalij na zochod
1292 36|                sposobnich gburóv i takjich, jak ma, vanogóv. Jidę wod krziżovich
1293 36|                    wokamergnjenju stało sę, jak pon chcoł, chturen pokozoł
1294 36|                pesznich sztuk kaszubskjich, jak va dvaji, nje vjidzoł na
1295 36|                czasu. Vszetko to dzejało sę jak v bojce, chterną wopovjodają
1296 36|                   przënjesę co do jedzenjô.~Jak won vëszedł, Trąba sę zaczął
1297 36|                     trzeba takjigo sposobu, jak wonji no ze mną v sodzë
1298 36|                    ale wobmijma sę, choc le jak gęse i vëszczotkujma jeden
1299 36|                jutro nas pusci v drogę.~— A jak nje pusci? — rzekłTrąba.
1300 36|                    Remus, żebem le vjedzoł, jak i chdze ?~V tim naszedł
1301 36|             chternimu pon no movjił: Derda. Jak służka szedł, tak Trąba
1302 36|                     sę kąsk cepło zrobjiło, jak Derda to z taką pevnoscą
1303 36|                    ma tu też zaszła, Remus! Jak sę tu vëdostac? Żebesma
1304 36|              przeżegnoł.~— Tec vë vëzdrzice jak zveczajni człovjek!~— Bo
1305 36|                 wokno vjidzec belo czornigo jak smoła v czervjoni kabot
1306 36|                   cudoka sztołtu ludzkjigo. Jak Derda klepnął na wokno,
1307 36|                    nom wobroceł pesk czorni jak noc i vëszczerzoł bjołi
1308 36|                     takjigo, wo czim svjat, jak stoji, jesz nje czuł. Może
1309 36|               djoblimu, bo sobje przëboczô, jak wonji v nocë na verach skakac
1310 36|                    jinszi, co szvotolë dużi jak żogle rebackjigo szkuta
1311 36|                 przodkjem jidą knegji, dużé jak poł dvjerzi, i to zaru kopami.
1312 36|                  nje wiimjeją vjele vjęcij, jak jimję i przezvisko napjisac.
1313 36|                    cuzô skora je tak cenkô, jak pajęczena. V tim razu mu
1314 36|               narosłô, że trzeba ję scigac, jak ze skopa, a czasem jak wu
1315 36|                      jak ze skopa, a czasem jak wu zajka, dzevjęc skór scignąc
1316 36|                     vëpjerają.~— Vë godoce, jak rągorz jakji! — rzekł Trąba. —
1317 36|                     vë, chturen vëmiszloce, jak żijąci człovjek, moce v
1318 36|                    jakji trele. Ale czorni, jak sę doznoł, że Trąba sę jego
1319 36|                   le svoje: vëcigoł czorné, jak smoła ręce, vëvoloł slepje
1320 36|                 vëvoloł slepje i chrapjącë, jak mjedzvjedz, szedł na Trąbę,
1321 36|              djobłóv! Tak jô trzimoł mocno.~Jak wonji sę doznelë, żc gvołtem
1322 36|                     chcoł sobje dac pojigę, jak nen seti chłop klasnął mocno
1323 36|                     i łzë z woczu kulałë. A jak sę vërzechotoł do negji,
1324 36|                     chdzes wobroł na drodze jak vaju i go trzimô przë se,
1325 36|                 njiż człovjekjem. Pjęknô je jak anjoł a ludzom njick złego
1326 36|                 woczë. Tej podnjosł czorną, jak kavałk vęgla, pjęsc i zaczął
1327 36|                 podskoczeł na to vjidzenjé, jak woparzoni i vrzeszczoł:~—
1328 36|                      na co ten jął wucekac, jak kulavô kaczka do dvoru.
1329 36|                     To je człovjek z duszą, jak ma bjołi ludze.  Przëvjozł
1330 36|            poczestunk będze takji serdeczni jak nen poczestunk v żebra,
1331 36|                    go jesz nje vënekoł. Ale jak won tu dłużij wostanje,
1332 36|                    beł barzo czekavi i rod, jak won nas wu dvornjika dostoł
1333 37|                   vstąpjił za nami, stanął, jak żołnjerz na varce i rzekł.~—
1334 37|                  jimu pjerse przëkrivała, a jak jem sę jimu przëzdrzoł tero
1335 37|                   won barzo vjekovi. Vstoł, jak nas wuzdrzoł, doł ręką znak
1336 37|                 chternigo va tak polubjita, jak jô, żeli sę z njim bliżij
1337 37|             njedzelę kozanjé kaszubskji abo jak më tu rzeczemë: słovjińskji.
1338 37|              rebackji. Lud ten sę rozsepje, jak wostatni pon wumrze, a tim
1339 37|                wobleczenjô mężkji, gburskji jak i rebackji, vjosła, sece.
1340 37|                 tego, co vasze. Ve vas też, jak v dozdrzenjałim jabku, roboczk
1341 37|              sukjanné zasłonë na vjelgjich, jak v koscele, woknach le komudni
1342 37|                   ti, co po zemji chodzą le jak mrovkji z jediną starą wo
1343 37|                     wubjegło do vjecznoscë, jak go pochovelë v Wolivje,
1344 37|                  wona be jinaczi nji mogła, jak retovac nas, svojich nobliższich
1345 37|                    jich żijącé pokolenjé je jak fala ti jistni rzekji, chterna
1346 37|               vëschła, a te tu pamjątkji są jak kaminje v żłobje vëschłi
1347 37|                     v Wolivje v ti chvjilë, jak jô dovoł na wofjarę za dusze
1348 37|                    dużich łożach plotnje  — jak mje sę zdało malovoł.~Sorbskji
1349 37|                   połvjidu ku nama zdrzałë, jak z komudë minjonich set lôt,
1350 37|                   Jô z njich będę wostatni.~Jak ma podeszła do nigo malarza,
1351 37|                    pjorun trzasl, bo wurodą jak żevo won przëboczoł mje
1352 37|                     długjimi rzędami drzév, jak vojskjem, szłë pjoskji,
1353 37|              Stojelësma długą chvjilę cecho jak v koscele, a jak wognjistô
1354 37|              chvjilę cecho jak v koscele, a jak wognjistô kula zaszla na
1355 37|                  bjedni muzikańt. Jô jezdem jak smjecoch na polnich drogach,
1356 37|                smjecoch na polnich drogach, jak drozd na vjetvji v lese,
1357 37|                     Vrocę sę na noc vjedno, jak jozc do svoji jomë, jaż
1358 37|                     a jinszt som je czorni, jak smoła. A kjej ten njibe
1359 37|               przësigł, że to pon Czernjik, jak won to wonge v Zvadze kuntrakt
1360 37|                   zgubę!~— Pevno tak będze, jak movjisz! — vestchnął Trąba. —
1361 38|                      Ale wodtąd jô vjidzoł, jak vëmjerała mova nasza, chterna
1362 38|                   zapodała nasza kaszubskô, jak v povjostce ludovi zaklęti
1363 38|                 beznodzejnich słovach pana, jak won vërzekł: "Nje vorto",
1364 38|               povjadelë wo starich dzejach, jak lud je sobje wopovjodô,
1365 38|                  razu przëlnął mje na głovę jak wulani. V ti chvjilë wod
1366 38|                    svjata. Strzęsło to mną, jak v wogroszce, a samimu mje
1367 38|               wuvogą i povjedzoł:~— Dzivno, jak të za njim szlachujesz,
1368 38|                   vëkrzevjiłë na jeden bok, jak na ten przikłod starnjevkom.
1369 38|                levigo wucha! Cuż të mesloł, jak be jô vëzdrzoł, dącë v moję
1370 38|                  jav, jaż te na nas zdrzałë jak zevi.~V woknach sedzała
1371 38|                     malorz, vjid jego woczu jak lisk sprochnjaligo drevna
1372 38|                 kominku zbjegoł sę v sobje, jak vjid dopoloni svjece. Sedzelësma
1373 38|                     v ti vjelgji dvornjicë, jak zapanuje ceszô na szerokjim
1374 38|              vjisałë vjelgji rozkoscerzoni, jak pajągji stolemnich sztołtóv,
1375 38|             spanjałi, le bladô tvarz pannë, jak z bjołigo kaminja vëcętô,
1376 38|                     złota, ale vnet zgasła, jak zemnjica, chterna sę rozpłivô
1377 38|                     scanje wuderzałë woczë, jak wotvarté dvjerze do drugjigo
1378 38|                   ji skarnji wodrzinała sę, jak z marmuru vëcętô. A jak
1379 38|                     jak z marmuru vëcętô. A jak ju stanęła tvarzą prosto
1380 38|                movjiła tak, że kożdé słovo, jak kamiń czężkji padło na dno
1381 38|                 chterne z grobóv żglą,~A te jak duna rozdmną sę~V płom wod
1382 38|                    głovë, kjej jem vjidzoł, jak vëskoczeł na przodk malorz,
1383 38|                 takji podobni Czernjikovji, jak v ti chvjilë.~— Zdrzë! —
1384 38|                    wone sę stałë zjavą. Nje jak na wobroz, ale jak przez
1385 38|                      Nje jak na wobroz, ale jak przez dużé wokno na jakji
1386 38|                     szklelë kaminjem bjołim jak smjeg. Dach sę vspjeroł
1387 38|                  zelono-modrigo przezernigo jak voda kaminja dużim łękjem
1388 38|             divanami vëscelone. Przed bromą jak vartarze mocni, cechi a
1389 38|                drugji zomk i drugji drzeva, jak v zvjercadle.~Na brzegu
1390 38|                   bjałka z nogoma pod sebje jak krovc. Na głovje mjała muckę
1391 38|                     ricerze i czężkji konje jak grzemot valąci ku wonim
1392 38|                     drugji mjecz łiszcząci, jak rozga pjoruna. V stolannim
1393 38|                    głovje a z wurodë zdrzoł jak Vjitosłav, ricerską smjercą
1394 38|                zbrojnich ricerzi, valeł jem jak burzô ku rzece. Priskałë
1395 38|                   żem wuczuł v głovje szum, jak wod morskjich dun. Vjelgô
1396 38|                 scęłë mje nogji i czuł jem, jak mje żëcé wopuszczô. Ale
1397 38|                     moji głovje wuczuł jem, jak z baro daleka rąganjé njeprzijocela:~—
1398 38|                  bjednô panna Slavjina leżi jak bez ducha.~Stari pon Sorbskji
1399 38|                Malorz tero chdzes przepodł, jak żid po cemnich nocach i
1400 38|                wostanę! — krziknął Trąba. — Jak nje pudzesz ze mną, Remus,
1401 38|                 pjisané wo naszich dzejach. Jak stari i jego pjeknô corka
1402 38|                 Wobezdrzoł jem sę za sebje. Jak cemnô wopoka pod njebo sztoperczeł
1403 39|                 vodë, przëboczeł jem sobje, jak jô no z njeboszczikjem krolem
1404 39|                     po wuscé rzekji Lupavë. Jak sę dovjedzelë, że vjezę
1405 39|                   jezoro bjeżi, głębjô takô jak noc.~Na małi czołen vnjesłasma
1406 39|                    nabrało vjatru i nadęté, jak brzuch vjelgji beczkji,
1407 39|                   rvało nas v przodk chiżim jak meva bjegjem.~Minąvszë vjelgjim
1408 39|                    voze sę vëminąc mogłë. A jak ma z nji zeszła i zbłądzeła,
1409 39|                 Gorą trovë chopało gorącim, jak v pjekarnjiku. Chdzes daleko
1410 39|                 przode naju małi, vëzdrząci jak chrząszcz, szedł człovjek
1411 39|                 vjidzi. Ten tam przode nas, jak mje sę zdaje, zaprovadzi
1412 39|               vëczapję, że będzesz vëzdrzoł jak jistamantni czort, z chternim
1413 39|                   stojoł i na mje żdoł. Ale jak jem nadbjegł krotko na kjilkanosce
1414 39|                   kraczajóv, zasmjoł sę le, jak sę smjeje nocą puszczik
1415 39|                   pokrivalë vjększigo molu, jak dużô gburskô wobora, zgjinął
1416 39|                rzekł Trąba. — Przeszło mje, jak krzik sovë v nocë. Won tu
1417 39|                    V njim ma sę zapadnjima, jak kaminje, żeli Pon Bog nom
1418 39|              Nogorżij, że słuńce, czervjoné jak rozpolonô kula, tonęło ju
1419 39|                     Pjotrem całi wumorusani jak wotrok pjekła. Mogłbe v
1420 39|                   wobjimałë le tile gruńtu, jak njevjelgô gburskô wobora,
1421 39|                    pas vjidiu vjidzec beło, jak długji łodegji trovë trzęsłë
1422 39|              letkjich nogach wod morzô. Ale jak i tam chmurë zeszłë już
1423 39|                      choc sedzałasma cecho, jak mesze.~Procem svojimu przërodzenju
1424 39|                    ję i przeplesc galęzami. Jak sę pod nją scesnjema dobrze
1425 39|                 tvoja kara beła czołnem. Bo jak morzé tu vodë nanekô a chmurë
1426 39|                   sedzała v vodze.~— Będze, jak Bog dô! — rzekł jem. I tak
1427 39|                       Czo! — rzekł Trąba. — Jak to dudnji po naszim dachu!
1428 39|                     przëszła voda. Czuł të, jak to przez szunijenjé deszczu
1429 39|              zdradné.~Nje vdarzę so dobrze, jak długo nen deszcz loł. Ku
1430 39|               deszcz loł. Ku reszce jednak, jak ma ju krom dachu przemokła
1431 39|                    vëznobjił vszetko cepło, jak z wodemkłi jizbë, aż mokré
1432 39|                 mają svoję pojigę. Czuł të, jak tam te psë wujodają?~Jô
1433 39|                   ku Łebje. Długji kolnjerz jak skrzidła szętoperza z plecóv
1434 39|                    rzechotanjé sę rozległo, jak mijoł nas. Za njim też gonjiło
1435 39|                  nozdrza ku gvjozdom, nekoł jak szoloni gorą straszni zibji.
1436 39|                     mô nad nami zlitovanjé. Jak ta fala vodë będze vjęcij
1437 39|                     spłocze v torfë i mulë. Jak meslisz? Czebe nje vząc
1438 39|                  nasz Mjichoł na pustkovju, jak won tam za mojich młodich
1439 39|                     wopjece Boskji. Groł ję jak potężną modlitvę v tim jinnovjerczim
1440 39|                    połknje. Nje vjidzoł të, jak ta czornô voda zalała ju
1441 39|                     Wona jidze coroz veżij, jak v tonącim wokręce.~Trąba
1442 39|                    retunk jidze.~Jô zrobjił jak Trąba radzeł. Ale przeżegnanjé
1443 39|                     nad głovą i vëvijol nją jak pochodnją.~Na to chiże zbliżała
1444 39|                  skoczącë wod kępë do kępë. Jak naszlë krotko, tej poznałasma
1445 39|                     zablądzeła v błotach?~— Jak va vjidzita! rzekł Trąba.~—
1446 39|                smołą i cvjardo sę chvitałë, jak dele, ale v naszim stanje
1447 40|                     Revekole i je svjodkjem jak pjorun Boskji poli wostatni
1448 40|                  szedł ten komin przez dach jak wu nas, ale beł wucęti v
1449 40|                   wodprovjelë kaszubskji, a jak më tu rzeczemë, słovjińskji
1450 40|                     po Gardzkji jezoro, ale jak wona nji mô wumrzec, kjej
1451 40|                  dzevovanjé dosc długo. Ale jak sę vëpłakoł, wocarł woczë
1452 40|           povszechnigo.~Nad koscołem vesokô jak gora pamjętnô, wusepanô
1453 40|               stolimóv, stoji gora Revekoł. Jak sreberni pas wobjimô ji
1454 40|                  morzé, wodgrodzoné dinami, jak srebernim murem wod njewubetnich
1455 40|                  ludze moglë podzevovac sę, jak pjękną tę zemję stvorzeł
1456 40|                  malorz przepodł i zgjinął, jak żid po cemnich nocach.~—
1457 40|                pjersë vjidzoł tu pon Derda, jak cebje cucilë wu dvornjika
1458 40|                    v głovje zaczęło szumjec jak v boru, kjej v njim jidze
1459 40|                  Prąd skri mje przechodzeł, jak v nen czas, kjedem v zomku
1460 40|               człovjeka wuscesnął za szeję, jak brata, a na woddzękovanjé
1461 40|            ricerskji. Dlotego też zgjinjesz jak nasze rodë kaszubskji v
1462 40|                 pokąd jich mogł dozdrzec. A jak jich ju połknęła chmura
1463 40|               njedobrimi mocami. Ach Remus! Jak jô będę szczestlevi przë
1464 40|                mojim! A chocbe to dało guz, jak głova novonarodzonigo dzecka!~
1465 40|                     trząsł vjodrem dudnjąci jak z pod zemji grzemot. Na
1466 40|             njemjeckjimi nadpjisami v regji jak vojsko wustavjoni: to ju
1467 40|                 njemjeckji porządk patrzeł, jak kokosza, chterna cuzé ptastvo
1468 40|                   zervałë. Njevdarzę sobje, jak długo ma tam sedzała, jaż
1469 40|                    razu całi smętorz stanął jak v wognju i strzaszlevi grzemot
1470 40|                 stojoł v wognju i poleł sę, jak vjelgô smolnjica.~To pjorun
1471 40|                    Jego chvałę.~Zdrzoł jem, jak wuroczoni na ten poląci
1472 40|                  mje to ruszeło, żem stanął jak zdrevnjałi. A pjesnjô płinęła
1473 40|                    Jô sę doł cignąc Trąbje, jak won chcoł, bo mje vjedno
1474 41|                    Wumęczenjé legło na mje, jak kamiń czężkji, tak że długjimi
1475 41|                    przemiszlanjim vstovoło, jak stolemnô cenjô, noremné
1476 41|                    vjelgji mesle kładłë sę, jak Mora, mój żivot żorotni
1477 41|                     mje vëbuchła v chvjilë, jak jem vłożeł ricerskji szołm
1478 41|                    movjic:~— Pjęknô jezdes, jak dzevanna v polu, redosc
1479 41|                    polu, redosc żëcô nosisz jak jutrznjô rożovô a vłodzę
1480 41|                    mje przëgnjotł do zemji, jak na za dzecinnich lôt, kjej
1481 41|                    sodł na zedlu i rzekł:~— Jak vjidzisz, Remus, noszę kvjit
1482 41|                     połączeł z moją bjałką, jak to sę noleżi na żenjałich
1483 41|                     tam veznę nogji za pas, jak przed nostarszim Luceprem
1484 41|                 vjecznosc, a jô wobchodzeł, jak dotąd, z daleka vodë Vdzidzkji.
1485 41|                     na Pomorsce. Cerplivje, jak stari woseł, dozvoloł won
1486 41|                    mjetelokovji na plecach. Jak ze mną vëchodzeł v svjat,
1487 41|                   Trąba, ale jakjis vjekové jak svjat i brodaté krosnję
1488 41|              wobręczą lodu i płachtą bjoła, jak zgło smjercë. Le v ludzkjich
1489 41|                  przë pjecach dzevovelë sę, jak ma ten mroz strzimac możema.
1490 41|                  szła i szła a jednak Juszk jak vjidzec nje beło, tak nje
1491 41|                    Remus, tero mje ju pcvno jak amen v pocerzu, że ma zabłądzeła.
1492 41|                droga v gorę a za nją prosté jak stoł pole v stronę Juszk.
1493 41|                     njick vjęcij nje vjidzę jak samę checz, bez stodołë,
1494 41|                   posodłovjé v ti pusti. To jak v bojce wo mordarzach i
1495 41|                  Trąba sę trząsł wokoma mje jak v wogroszce, cze to wod
1496 41|                   drzozgji woszkleł ją całą jak złotem i małovjele a bełbem
1497 41|               skarnje Julkji z Garecznjice, jak jô ję poznoł na moji pjerszi
1498 41|                dotąd stojoł przë dvjerzach, jak chłop ze smjegu z wodemkłimi
1499 41|                   bjołi sztołtë mjimo szib, jak duchë, rade zazdrzec, co
1500 41|                   tak, że cenje nasze dużi, jak cenje stolimóv, po scanach