Chapter

 501 18|            to moja strzelba, a trąba to moja kanona.~Smjeszno mje
 502 18|            kjej jem so wuvożoł, cobe to beło za vojsko z takjimi
 503 18|              i kanonami. Trąba, choc to beło jesz cemno, wuzdrzoł
 504 18|              że krol David żedóv, że to narod bojąci, wuzbrojił
 505 18|           Jak jô tak graję ze serca, to mje jakbe co wosamętało
 506 18|        mojigo granjô tesące ludztva, to mogłbem jich wosamętac i
 507 18|              woczë jego jak gvjozdë. To nje beł Trąba, chturen sę
 508 18|            som petlovoł dalij.~— Jak to dobrze, że ta broma mô tile
 509 18|              ta broma mô tile skał a to wokjenko zjachało v rzekę
 510 18|              długji lata nje chodzi, to vjera łeż. Nasedzoł jem
 511 18|                A może ti cuzi pravje to robją? rzekł Trąba. ~Mje
 512 18|          może z tim napravjenjim mje to sę le tak zdovało. Może
 513 18|            womonę na woczë kładą. Bo to sobje povjodają stari ludze,
 514 18|            ludzi wo vëbavjenjé. A ko to je le womona i sztołt bez
 515 18|              i vjidzoł zomk zapadłi. To nje je żodna womona.~— Co
 516 18|              Jô vjedno beł wudbë, że to bojka, chterną sobje stari
 517 18|          przë kominku wopovjodają.~— To nji żodna bojka! — wodrzekł
 518 18|         gorzkej sę na mje Remus. Ale to cë rzekę: Cuż mje po zomkach?
 519 18|            zańdę do dom z vędrovkji, to bjałka moja, Trąbjinô, przeszvankuje
 520 18|           mjetelokjem. A chtuż be ji to zganjił, kjejbe mje njim
 521 18|             v pravą, v doł i v gorę. To mje beło dzivno. V nim cemnim
 522 18|         njico kuczkovało. Ale cuż na to robjic? Tedem legł nazod
 523 18|            wobronę! Bo cuż chcesz na to robjic?~Ale Trąba nje szedł
 524 18|            jô jesz nje czuł.~— Przez to też. To njico muszi przë
 525 18|            nje czuł.~— Przez to też. To njico muszi przë nji mestrovac.~—
 526 18|                 Gvesno!~— Ale cuż be to mogło bëc?~Medetovoł i medetovoł
 527 18|             nad tą spravą, ale vnetk to zaczęło z jinszigo kuńca.
 528 18|            sę gvołtem mocnjejszi. Na to zervoł sę Trąba.~— Czo?
 529 18|             straszi!~— Jô mesloł, że to le takô babskô godka. Ale
 530 18|             voda jęła wobracac koła, to be sę ta całô starô latarnjô
 531 18|              przez nę lukę vëzdrzec, to bes vjidzoł, co sę tam dzeje.~
 532 18|          Krom tego beł jem wudbë, że to złé, co tam za scaną sę
 533 18|               Tero jô ju nje żdoł na to, co sę stanje, lem porvoł
 534 18|              też na pevno doznac, co to za stvor, podnjosł jem głos
 535 18|          żodną wukozką, anji womoną, to mje sę tu zaru przeżegnej
 536 18|      przeżegnej krziżem svjętim!~Ale to le na mje woczë vëtrzeszczeło
 537 18|            nje je straszno. Ale beła to noc! Nje vjem, czebem jesz
 538 18|           Kjej jesma vëszła z pjiłë, to jesz vjęcij słuńca z njeba
 539 18|                Rzeczë mje, Remus, co to beło dzis v nocë?~— To beł
 540 18|            co to beło dzis v nocë?~— To beł Strach! — rzekł jem. —
 541 18|               Na mój głupi rozum beł to jakji cuzi mester wod napravjenjô
 542 18|          mesloł, że vjem lepji, chto to beł. Ale Trąba rzekł:~—
 543 18|             bjotkji na woczë. A może to jednak nje beł człovjek
 544 18|             gnotë?~— Czuł jô! A beło to mocné i bronjiło sę dzirżko,~—
 545 18|            jinszą pjekjelną vonją?~— To nje! Ale kjej jem go mocko
 546 18|        vërvoł mu sę pjord valni, ale to beło jak zveczajnô ludzkô
 547 18|            No, tej jô nje vjem co na to rzec — rzekł Trąba. — Bo
 548 18|             Bo mje be sę zdovało, że to beł chłop.~— Czemużes tej
 549 18|        bjitvje, jażes dobeł. Bo żeli to beł poprovdze jakji potępjeńc,
 550 18|           poprovdze jakji potępjeńc, to bes z njim bratku bez moji
 551 18|              beł so doł radë. Boczë: To vje1gô a svjętô pjesnjô,
 552 18|            vszelką sełę pjekjelną. I to cë rzec mogę, że vjększim
 553 19|           Trąbą znovu na folvarku. A to sę stało tak: Stari chłop,
 554 19|               Tej nen stari rzekł:~— To je nen pon z bjołimi zęboma
 555 19|          chcoł pomscëc krzivdę jaką, to bełbes lepji zrobjił, rżnąvszë
 556 19|         vëszłë:~— Toje duch Arimana, to je Smętk!~— Co të tam pleszczesz? —
 557 19|     pleszczesz? — wodezvoł sę Trąba. To njeje żoden Ariman anji
 558 19|               Jô czuł calą duszą, że to przëjachoł Smętk, be njiszczëc
 559 19|              njiszczëc Kaszubóv, jak to robjił wod długjich set
 560 19|              z trąbą i skrzepjicami, to będze dziso vjesoło! Słuńce
 561 19|            jak drabjina pjekjelnô?~— To je Remus! — rzekł Trąba —
 562 19|            wobjeżdżô vse i mjasta.~— To njech przińdze też, bo të
 563 19|         vëzdrzało vszetko po pańsku. To ju beł vjększi pon njiże
 564 19|     drabjinovi porą konji wobroceł a to le je domovnjik, v chternim
 565 19|                 Cuż cë je Remus?~Tej to vszetko zbladło i vjidzoł
 566 19|            mje pozdnji povjedzoł, że to beło po njemjecku. Służka
 567 19|              zos pjisoł. Na wotmjanë to szło dłużij njiż godzenę
 568 19|             szło dłużij njiż godzenę to jich pjisanjé i szvargotanjé.
 569 19|     kamiszkami.~Pomesloł jem sobje:~—To je gvesno szabla, chterną
 570 19|          vëdobelë, panje Czernjik?~— To nje są njiżodni wodrzemjechë
 571 19|            ludze. Ten tam njevjelgji to Trąba, muzikańt znani na
 572 19|        dregji dżiżanga jakjich mało, to Remus, jego kamrot. Won
 573 19|         jesce rovnak rodem Kaszuba i to jesz ze storigo rodu.~Pon
 574 19|              Grifa z rebjim wogonem, to jedinô pamjątka kaszubskô.
 575 19|           ztąd do Berlina pojadzece, to pon Miller — i pokozoł na
 576 19|         dzedzec. — Bo wnvożce sobje! To norod co żëc nji może a
 577 19|               Pocuż jô mom jachac na to nasze pustkovjé pełne much
 578 19|              jaką pamjątkę zabrac!~— To njech vezną tę dekoraceją! —
 579 19|               bo mô skażoną godkę.~— To njech dô poku. Ale jô cë
 580 19|          jednak mester nad mestrami. To co jô mesloł, to povjodała
 581 19|           mestrami. To co jô mesloł, to povjodała jego nota v takji
 582 19|           zdradno dzeląc vjid i ceń,~to v głębokjim tvojim dnje~
 583 19|        Czernjik. Jô tero vjedzoł, że to poprovdze spjevô Smętk.
 584 19|            takji jô jesz nje czuł.~— To je godka ricerzi Słuńca!
 585 19|             wona vom vjadomô.~Pon na to zavołoł:~— Dac mu szklonkę
 586 19|           może be cë belo żol.~Mjast to gnjozda wojcóv strzec, ~
 587 19|              v ti chvjilë  — czuł jô to dobrze  — nje bela vimovą
 588 19|       zalecałë. Ale jô nje boczeł na to, lem skoczeł i zervoł ze
 589 19|            dzedzecovji pod nogji. Na to skarnjô mu zbladła. Tej
 590 19|         wuczuł krokji kol sebje. Beł to Trąba. Całi szturk szłasma
 591 19|               Tam ma dzisu beła. Cuż to beła za pjijateka, pjisanjé
 592 19|            Ten pon Czernjik, beł won to jistnje cze też v jego postaceji
 593 19|          żołtą brodą? Remus, nje beł to ten Strach ze młina? Mocko
 594 20|           radë, Remus. Nje duńdzema. To Złi jadze z potępjoną duszą
 595 20|          głovę i stękoł:~— Pjekjelni to tam vczora bel trunk. Młińskji
 596 20|        strząsô, rzekł:~— Remus, żebe to ludze v casnich jizbach
 597 20|            mjeszkająci vjedzelë, jak to przijemno grzoc sę pod lasem
 598 20|           Zjédzma noprzod — rzekł na to Trąba. Może Pon Bog mje
 599 20|         njima v tim grzechu, bo choc to njemové stvorzenjé, to jednak
 600 20|          choc to njemové stvorzenjé, to jednak trzimô przëkazanjô
 601 20|              takji vesokji dziżanga, to znovu nje je tak zle. Będze
 602 20|             Bo jak go nje nabędzesz, to prędzij abo pozdnji stracisz
 603 20|              z moją bjałką Trąbjiną, to rzeczę cë, Remus, że szczestlevszigo
 604 20|              movji, że co mje teczi, to mje nalezeta roz njeżevigo
 605 20|     chocbesma sę retovała płivanjim, to tvój sposob całi zjadłobe
 606 20|         wuzdrzisz jakji brzeg kraju, to rzeknji. Bo podług mojigo
 607 20|        wostrov a ma chcema na Glonk. To też jak nom przińdze jakji
 608 20|          dregjim sę zchovoł. Bo żebe to nje beło tak cemno, tobes
 609 20|            Mje beło tero naborżij wo to, żebe położëc tovarë na
 610 20|             Remus — rzekł Trąba. jak to z ti vodë czasem na brzegu
 611 20|           czasem na brzegu zapłacze? To są dusze wutopjonich rebokóv
 612 20|         wopokę, vëdvigłą z jezora.~— To je Vdzidzkji wostrov! —
 613 20|               smjoł sę i rzekł:~— Co to za gospodarze v tich vsach,
 614 20|      zrobjiło, alem pitoł:~— A jakoż to kopjica sę ruchała?~— Ta,
 615 20|               rzekł jem. Ale ledvjem to povjedzoł, tak i jô vjidzoł,
 616 20|            beł czekavi doznac sę, co to za wukozka v ti kopjicë
 617 20|    wochrzcilë! — vątpjił Trąba. — Bo to ju tak dovno, że jô so tego
 618 20|          Chto sę v wopjekę" , a żeli to je Złé, to wono sę zaru
 619 20|         wopjekę" , a żeli to je Złé, to wono sę zaru wuspokoji.~
 620 20|             retujta, bo wutonę!~Beło to vołané z takjim strachem,
 621 20|          tvoją notą tańcovała.~— Ha! To vë jesce, vaspanje!— rzekł
 622 20|              vaspanje!— rzekł Trąba. To vë bëlë ną kopjicą sana.
 623 20|           cze go voda nje zabrała.~— To cë vłosni strach lechą drogę
 624 20|              jak jem pochvaleł Boga, to won mje jakąs cuzą godką
 625 20|             tam na czołnje leżą jego to varë, chterne won ludzom
 626 20|       njitkji.~— Ha — rzekł vaspon — to të jes hańdlarzem! Nje vëzdrzołbes
 627 20|              Njech cë Trąba povje!~— To je vaspon Mucha, pon Zoborskji,
 628 20|              leszczenovich.~Vjidzącë to, jô scignął ze sebje vamps
 629 20|           żodni krzivdë nje zrobjił, to v ti spravje z njim nji
 630 20|         Panem Bogjem wodpovjodô! Ale to cë rzekę, że zle nom tu
 631 20|                 Aha! — rzekł Trąba — to won tę kopjicę mô wod strzodka
 632 20|               Woboczisz vnetk, jakji to dô wogjiń. Rebocë z nad
 633 20|           moji bjałkji Trąbjinë.~—Wo to njechbe cę nje bolała głova —
 634 20|             svoją bjałką nje żijesz, to wona z jinszimi psë posô.~
 635 20|    podzękovoł i wodmovjił. Vaspon na to povjedzoł:~— Kjej tak, to
 636 20|            to povjedzoł:~— Kjej tak, to sę napji przënomnji pjiva
 637 20|           vëdobędzema połc sorena. I to, żebesta nje godoła po svjece,
 638 20|        komediją z kopjicą sana. Dzis to beł żort. Ale vjerztamje:
 639 20|       dobetku sę dochovelë, tobe jim to zajął krol pruskji za te
 640 20|         Trąba jął mu wopovjadac, jak to beło poprovdze. A jak skuńczeł,
 641 20|           wobeczajóv wojcóv svojich.~To ma Zoborskji na Zoborach
 642 20|              delë przezvjisko Mucha. To przezvjisko przeszło v nasze
 643 20|             czasóv nom folgovelë, że to më ricerzami i szlachtą.
 644 20|         scesnęlë jak wobręczą. Mądri to norod. Porachovelë chojki
 645 20|              że më przetrzimomë, jak to naju mądrô godka movji,
 646 20|            sę mój tovarzesz Trąba:~— To sę vje! Nje tak rechło zaspjevają
 647 21|             przed nami stanął, njibe to krol jezora ale v jakji
 648 21|                Żebem nje vjedzoł, że to vaspon, przesągłbem, że
 649 21|              vaspon, przesągłbem, że to dżod Klinkosz ze Zamjartigo,
 650 21|          przez te dżadovskji ruchna, to będą mądrzejszi, njiże Mack
 651 21|        povjesz, że cę Much przëselô, to i na noc cebje wotrzimają.
 652 21|             malorzem, żebe vëmalovac to modré njebo i cepłi vjid
 653 21|            tam zchodzą do Vejherova, to bëlë ti provdzevi Kaszubji,
 654 21|        Dlotego cë dom dobrą radę: Za to, cos të nabrojil ve młinje
 655 21|            worądz, że nji mosz — jak to movji pravo — stałigo mjescô
 656 21|            nje łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji. Za
 657 21|              nje słuchô dżadovji. Za to zastrzelenjé lesnigo jô
 658 21|     wodsedzec, tej njech sę chronji!~To rzekłszë, wonznjiknął v
 659 21|             trupem, Remus, kjejbe cë to pudło beło na głovę spadło.~
 660 21|              do vszetkjich Svjętich, to je naju kapelmester.~Kapelmester
 661 21|         jedni brozdze na doł, tak że to vëzdrzało, jakbe won vjedno
 662 21|           Neumana a doznajeta sę, że to nochvalnjejszô karczma na
 663 21|     kapelmestru nasz — rzekł Trąba — to bem sę pjekła nje bojoł.
 664 21|           njebjeskji.~Klarneta sę na to przeżegnoł z miną płaczlevą
 665 21|             Ten ze stenką pod nosem, to Leon, brat Stacha. Wuvożej:
 666 21|              muszą sami wopłocac. Na to wonji dostaną wosmë talaróv.
 667 21|        wocerającë svoję stenkę, choc to beło nadarmo, bo vjedno
 668 21|        łacenje znaje — rzekł Stach — to be won gębë nje wodemknął.~—
 669 21|           Pelplinje wod ksędza Ziga, to besta przënomnji vjedzała
 670 21|            som: ztądka jaż do głovë, to je długô droga.~— A wob
 671 21|              z kozalnjice vevołoł!~— To znaczi —rzekł Trąba że zdrój
 672 21|          grzechu! — wodrzekl Trąba — to bes szedł jak svjeca do
 673 21|             mosz do mje jakji słovo, to pudę kavałk z tobą.~— Mom! —
 674 21|            nje łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji.~Vaspon
 675 21|              napotkało. Vjidzisz, co to za dzivni człovjek nen Czernjik.
 676 21|       vëszczekoł. Ale jak go vjidzę, to jakbe Zł Duch mje na woczë
 677 21|              Glonku... Ale povjem cë to może pozdnji... Dziso rzekę
 678 22|          kjejbem nje beł vjedzoł, że to wonji. Tak wonji vëzdrzelë
 679 22|            przed nobożnim ludem, tak to wudovało. Ale strzode samigo
 680 22|              go podnjosł, zaspjevało to zrzeszenjé ludzi. Noprzod
 681 22|             mje porvoł płacz. Tak jô to njeroz vjidivoł Martę mołą
 682 22|           przë sobje co do jedzenjô, to jédz! — rzekła — bo do Strzepcza
 683 22|             nje przëjąło... Wuvożej: To bëlë ti dovni Kaszubovje,
 684 22|            Vjitosłavem. A zapamjętej to sobje: Roz jeden i roz drugji
 685 22|           dziso vjedzec nji ma. Zëcé to jak norcik v czornim lasu,
 686 22|             zjadła vszeskji zębë?~Na to dzevczątko zakreło lica
 687 22|          Rzeczë mje, Vjitosłavje, co to znaczi?~Ale jô nje wumjoł
 688 22|           wuderzeła meslô: Julka mje to przed chvjilą przepovjedzała!...~
 689 22|             kole ni bjałkji — nje je to na proroczka Julka? — bo
 690 22|          jinaczi bëlëbe cę złapjilë. To gvesno za nego pana ze Zvadë,
 691 22|          kamroce! Naszigo Remusa, co to na Strachu ve młinje dobeł
 692 22|           pjesnją wo svjętim Jozvje. To będze znak, że ma możema
 693 22|             stoją. Gvesno wonji, jak to kamrot Veber doł vjédzą,
 694 22|            Pani, racz być kontenta. ~To njc bcła pjesnjô, to beł
 695 22|      kontenta. ~To njc bcła pjesnjô, to beł marsz. Jakbe łiskavjica
 696 22|            cebje nje boję. Remus. Co to za marsz vojskovi! Mje be
 697 22|            pod ną karczmą dac radę i to vjem, że v woni chvjilë
 698 22|        wobjeże, a pon Bog cę zaru za to vënagrodzeł...~Wob ten czas
 699 22|         rovami płeną ku połnji nocë: to są zdroje Łebë, chterna
 700 22|         Ludze wo njich povjodają, że to zaklęti vjeselnjicë. Tam
 701 22|        Vebera i njich drugjich. Bełë to popołnjové godzenë, a słonuszko
 702 22|              jem do svoji dusze, tec to całi lud kaszubskji, ten
 703 23|              co chvjilę na wotmjanę: to levim to pravim rękovem.
 704 23|        chvjilę na wotmjanę: to levim to pravim rękovem. Choc beła
 705 23|            pravim rękovem. Choc beła to prożno robota. Tej vzął
 706 23|             zanjosł do karczmë!~— Na to jesz czasu dosc. wodrzekł
 707 23|              kjej të ji tak służisz, to przenjesesz naju kobjołkji,
 708 23|             na poł reminja i zchovoł to v svoje kjeszinje. Tej z
 709 23|    foliszovim vampsu, vjezącim karę. To won na cebje czotuje. Poj!
 710 23|           nje vożë tam jisc. Bo choc to naszi ludze ti karczmarze,
 711 23|           naszi ludze ti karczmarze, to procem szandaróv wonji vjedno
 712 23|             sledza i przënjosł vodë, to bem mjoł dobrą vjeczerzą.~—
 713 23|              mjoł dobrą vjeczerzą.~— To jô zrobję! — rzekł Trąba.
 714 23|              cobes mje nje vëdoł, bo to z Klerikovi kobjołkji!~Ale
 715 23|              tobą. Remus! — rzekł na to Leon. Bo jô mom taką noterę,
 716 23|        przënomji dva talarë i mje za to wobjecoł dobrze futrovac,
 717 23|       czężkji wobroz dvjigac? No, za to jô KIerikovę kobjołkę splądrovoł
 718 23|             v głovę zachodzilë, chto to zrobjił.~Tak godoł sobje
 719 23|           Kjej won zaru nje zavroci, to won jak Bog żevi naju nańdze.
 720 23|             polcem na mje i rzekł:~— To je młodi KIińkosz z Jomna,
 721 23|         dowuczenjé do dżada Hińce.~— To je też takji rzemjęsło dlo
 722 23|            Trąba i kjivoł głovą — na to nji ma radë. Kjej won sę
 723 23|    njeszczescé, bo mje padła szkapa. To i jinszim sę trafji. Ale
 724 23|       jinszim sę trafji. Ale wu mje, to jesz vjęcij njiże njeszczescé,
 725 23|         wostrą minę i sę pitoł:~— Je to też vszetko provda, co vë
 726 23|         toblecę na płecach mjoł, jak to je na furmankji vjeszac
 727 23|          vjeszac muszą...  Brace, co to za czase naszlë! Ma Kaszubji,
 728 23|            movjił dobrze po naszimu! To gvesno takji brat, chternigo
 729 23|         szukac v kompanjiji.~—Jesz i to — vestchnął Trąba. — Ale
 730 23|          vestchnął Trąba. — Ale kjej to tak, tej nje będzece vaspon
 731 23|       będzece vaspon żdac na njich.~—To sę vje! — wodrzekł vaspon. —
 732 23|         podpjerała njebo scana lasu: to ju bełë wostatni lase przed
 733 23|   chrzescijańskô zgoda v kompanjiji, to też nje strzimoł i muszoł
 734 23|           stanje. Głupi chłopocë! Wo to młodé dzevczę, co to nje
 735 23|              Wo to młodé dzevczę, co to nje przëvekło boso chodzec,
 736 23|             dzevczęca zrobji bjałka, to be delë poku. Leon ze stenką
 737 23|          gorlivje v nji czetoł.~—Won to jednak beł — rzekł Trąba.
 738 23|           pannë do voza a wona mu za to pjękno dzękovała. Ze stronë
 739 23|          Klerikovji: Pożdejle, jô cë to spravję! A tero won svoję
 740 23|        vpadła do rovu przë drodze. A to na pozimku stojała v njim
 741 24|             tile naszich v gromadze. To też nji mogł jem sę napatrzëc
 742 24|               zdrzącigo tak jakjô na to morzé ludztva.~ Chdzeż jô
 743 24|              i zdrzała v doł na nas.~To beł ten jistni. Tero jô
 744 24|            cebjeju vjidzoł. Nje beło to v ni nocë, jak żesta Jozva
 745 24|          grobu zaboczoną drogą?~—Tam to beło.~—Tero jô so cebje
 746 24|           serca: jak wuvożosz? Vorto to cze nje vorto?~Tak jô vezdrzoł
 747 24|            na ten las chorągvji i na to morzé ludu kaszubskjigo,
 748 24|            kalvarijskji kaplice. Beł to lud prosti: Tęgji gburzë,
 749 24|              dimje drogji, tej bełbe to norod chvalni!~A pon z worzłovim
 750 24|           Lud zgromadzoni vkrąg naju to wurodzoni dzedzece ti zemji.
 751 24|          svoje prava — rzeczë: Vorto to cze nje vorto?~Zkąd mje
 752 24|              A won wodrzekł:~— Robji to, co dusza tvoja cë koże.
 753 24|       wopovjodoł dzecku dobri ksądz, to mje tu na woczach stanęło
 754 24|            szczudło i movjił:~— Zvoż to szczudło v ręce a doznajesz
 755 24|      strzelbë.~— Vjidzisz! — rzekł — to dżadovskji norzędze mô duszę
 756 24|              będzesz mjoł grzechu.~I to jô povjedzot krolovji jezora.
 757 24|              człovjeka. Ale nje beło to anji za vjarę, anji za wojczeznę,
 758 24|          naszedł mje — lesni pruskji to beł— moji krijovce na Glonku,
 759 24|              v głovje sę doznelë, że to nje topjelc, le vëstrzałem
 760 24|              dac zamknąc v sodzë, bo to moja smjerc. Trzech dnji
 761 24|              kjej jem rozmiszloł jak to zrobjic, povjedzoł tak:~—
 762 24|         kjejbem z wurzędu beł sędzą, to bem wuvożoł, żesce strzelilë
 763 24|            Żeli tak — rzekł vaspon — to zańdzesz po mje tu pod kaplicę.~
 764 24|            Żeli të chcesz sę wukrëc, to muszisz sę vjedno krącëc
 765 24|        sprelë go v jakjim norciku za to, że won to njibe jim kobjołkę
 766 24|         jakjim norciku za to, że won to njibe jim kobjołkę zplądrovoł
 767 24|       zgnjité jajo v woczë cesnąL Za to won jim znjikł jak żid po
 768 24|             z krolem jezora. Won mje to pochvaleł i rzekł:~— Jô
 769 24|             wumovę dotąd i nazod. Na to nji ma radë. Domav Lipnje
 770 24|          povjedzle szkolnimu: won cë to pjismo do Czernjika zrobji.~—
 771 24|             z przekrącanjô prava. Za to dlo njich kożdigo djobel
 772 24|          wucekł?~— Vjem! rzekł Trąba to go gvesno namovjiła na panna,
 773 24|        gvesno namovjiła na panna, co to boso pjelgrzimovała jaż
 774 24|            vë mjelë vjęcij rozumu.~— To vë sę na bjałkach nje znajece —
 775 24|              pjęknjeszi njiż djobeł, to dzevczę przënęcëc może.~—
 776 24|            dzevczę przënęcëc może.~— To je vszetko prożno godka!
 777 24|   vëstavjinoga, chternigo wona njibe to nje znała. A tero po wodpuscë
 778 24|              jidą vjedno v gromadze. To je ten jistni, Kleriku.
 779 24|             smjoł sę Franck.~— Jakuż to? — rzekł Klerik.~— Bo kjij
 780 24|            berłem.~— Młodi ludze! Je to szek provadzëc taką godkę
 781 25|   połkvaterką jozcovigo tłustigo, bo to bodej mô dac sełę. Krol
 782 25|              i vjęcij v gromadze. Są to grobë stolimóv. Wonji lubjilë
 783 25|          rozgospodarzec. Wonji sę wo to nje wobrażą i z chęcą nom
 784 25|           ale jakbes czuł krzik sovë to boczë, że jô vołom. V tim
 785 25|              vszetkjich lestóv, belo to kąsk njepevné wuchronjenjé
 786 25|              gromadę svjeżich rib.~— To będze nasza vjeczerzô!.
 787 25|            vodë. Tero jô vjedzoł, że to muszi bëc Kłączińskji jezoro,
 788 25|    Kłączińskji jezoro, wod chternigo to nasze legovjisko leżi ku
 789 25|        vodami żolelë sę słabi vjidë. To muszi bëc Potęgovo. I tero
 790 25|              na głęboką vodę. Pevnje to ludze z Potęgovaprzejachelë
 791 25|          Żieli mój wobrechunk dobri, to będze wod tich mogjił kole
 792 25|              po drugji stronje vodë. To też sedzema tu jak za svjatem,
 793 25|             gromadze ze svjata vzął, to be może i v rok naju nje
 794 25|         zavzęti. Muszisz vjedzec, że to wod dvadzesce lôt ma sobje
 795 25|            przëtrzimoł v prędkoscë — to le beła wobrona vłosnigo
 796 25|         vjidzisz — tile sełë i przez to jem z Bogjem v njezgodze.
 797 25|             jidze.~Cuż jô mu mjoł na to rzec? Żiczbą moją beło,
 798 25|          gvjozdë pobladną. Jakoż też to be mogła bëc godzena?~Tak
 799 25|   wodpoczivającë po vjeczerzë.~— Tej to ju tak przë połnocë będze! —
 800 25|             szło przez głovę:~— Żebe to tak zbudzëc tich spjącich
 801 25|          cemni las sę rozlegało. Tak to kjile razi, to słabji, to
 802 25|        rozlegało. Tak to kjile razi, to słabji, to mocnji wujodało
 803 25|            to kjile razi, to słabji, to mocnji wujodało lasem, jaż
 804 25|         przeżegnoł i rzekł:~— Remus. To nje beł pjes ze żodni gburskji
 805 25|          svoją nocną strożą. Vszetko to rządë Boskji.~Tak jô sę
 806 25|                Pokąd të społ, Remus, to jô sę rozezdrzoł po lese.
 807 25|            kęde sarna chodzi. Ale za to v połnjé ma ju sedzała strzod
 808 25|        porządkovji na naszi zemji je to nasz człovjek, Kaszuba.
 809 25|            przez tę czężką drogę. Za to vjedno nalezesz wu mje goscenę,
 810 25|          pitej wo drogę do Lipna. Bo to są ju stronë zapadłé i tam
 811 25|             Pokąd nje spjisz. Remus, to możesz na mje słuchac. A
 812 25|       wusnjesz wob czas moji godkji, to też njick nje szkodzi, bo
 813 25|            trelóv co njemjara. A mje to vjedno je dzivno. Bo te
 814 25|        bezmała nje strzimoł.~— Jakuż to?~— Przëzdrzë sę mje dobrze,
 815 25|            të vjesz, tcgo z berłem — to wona to zrobjiła z przërodzoni
 816 25|              tcgo z berłem — to wona to zrobjiła z przërodzoni złoscë
 817 25|          postąpjił. Trąba zmjerkovoł to zaru i rzekł:~—Të sę brace
 818 25|          zdovanô tak przëvjitała?~Na to mje sę jego znovu żol zrobjiło.
 819 25|            Na dregji dzeń won mje za to czestovoł wu Szredra v Strzepczu,
 820 25|              won nji mjoł pjenjędzi, to won mje to njibe v Koscerznje
 821 25|           mjoł pjenjędzi, to won mje to njibe v Koscerznje vroci.
 822 25|          czekało! — Tam ma sobje, że to ju po svjętim wodpuscë,
 823 25|          wobeło na drapanju nokcami, to të jesna lechi drodze. Ro
 824 25|             nje dosz markji jedni za to njibe przëkarovanjé. Vjem
 825 25|           przëkarovanjé. Vjem jô, że to procem szeku i mje je barzo
 826 26|       zapłacivszë poszedł precz. Ale to sę zdarzeło le kęde vęde,
 827 26|            ze sądu nje przëszło.~Beł to pravje pjątk a vdarzę sobje
 828 26|            kjerzonkji bednarze. Beło to jesz vczas, a ludze ze vsë
 829 26|               Nigo pana ze Zvadë, co to go przez tvoję klątvę paraluż
 830 26|            ze zemji vëdobivac.~Jô na to njic nje wodrzekł, ale serce
 831 26|            mojich ksążk v rękę. Beła to ksążka do koscoła nazvanô
 832 26|          zaczoł v njim kartovac. Mje to barzo beło dzivno, bom so
 833 26|         krolovą do ti korunë vzevac, to wonji wuvożają za wobrazę.~
 834 26|             do koscoła nabivota?~ Na to nen z czervjoną blevjązką
 835 26|              policejant mjeskji i cë to zaru vëłożę, bo nen szandara
 836 26|              i majestrat v gromadze, to takji njebożné zgromadzenjé,
 837 26|            będzesz v woczë bluznjił, to iô cë jednigo vëdzelę v
 838 26|      gromadze z tvojimi ksążkami. Bo to są ksążkji zakozané, co
 839 26|          skonfiskované. Vjesz të, co to znaczi?~Tego rąganjô beło
 840 26|              mocko vrzeszczec. A beł to chłop bezmeła takji dużi
 841 26|            chturen przëpsnął do mje, to lecoł v bęborkji abo na
 842 26|        lińcuszkji i tej pchelë przez to vszetkji ludztvo na jarmarku
 843 26|       dzecinnich lôt — rzekł jem.~Na to uwon sę z jesz vjększą wuvogą
 844 26|            knopem. Ale jö go poznoł. To beł poprovdze nen Golijat,
 845 26|             jak njeżevigo z konja za to, żes të nje pochvaleł Pana
 846 26|                 Vjem! — rzekł jem na to. — Ale jeden dostol za bluznjerstvo
 847 26|    bluznjerstvo a dregji za rabunk.~—To nje beł rabunk żoden! —
 848 26|             rabunk żoden! — rzekł na to bormistrz. Le konfiskovanjé
 849 26|       bormistrz. Le konfiskovanjé Na to jô wodezvoł:~—Jô nje vjedzoł,
 850 26|              mje zjęlë z rąk, ale za to mje zamklë v jedni jizbje
 851 26|        rozumjoł movë kaszubskji. Ale to moje przesłuchanjé szło
 852 27|        przëskrzenją, Remus, ale żebe to sę tak chutko stało, tegom
 853 27|             cebje wuznô njedovjmnim, to cę koże vëprovadzëc przez
 854 27|         jednę z nich wuliczk! Gvesno to nje je przijemné woddzękovanjé
 855 27|              mje cknjesz Smętka. Ale to cë njic nje pomoże. Som
 856 27|           wobrońcę wustanovjił. I na to nji ma radë. Chcącë nje
 857 27|         muszę.~— Kjej tak bëc muszi, to njech sę stanje volô Boskô!~—
 858 27|             povjem lepji: pruskô. Bo to cë rzekę: Żebe cę mjelë
 859 27|             ha — smjoł sę Czernjik — to të dalek nje zańdzesz na
 860 27|            njic zrobjic nji mogą, bo to ju je, jak pravo rzecze,
 861 27|            Ale jankorkji i mscevoscë to rovnak sędzimu dodô. A mosz
 862 27|    policejant movjił konfiskované?~— To jô czuł. Ale jô nje vjedzoł,
 863 27|            nji ma radë.~— Pevnje, że to je złodzejstvo abo, lepji
 864 27|         rabunk! — rzekł Czernjik Ale to takji, chternigo nje korzą
 865 27|          domu spravjedlivoscë. Jô cë to vëłożę, cobes do pozdnjeszigo
 866 27|           komu co krijamko veznjesz, to to je złodzejstvo. Kjej
 867 27|             co krijamko veznjesz, to to je złodzejstvo. Kjej të
 868 27|              komu co vëdrzesz javno, to to je rabunk. Za jedno i
 869 27|           komu co vëdrzesz javno, to to je rabunk. Za jedno i za
 870 27|        nazevają sę konfiskovanjim. A to, cużes konfiskovoł, to je
 871 27|             A to, cużes konfiskovoł, to je tvojim nabetkjem, jakbes
 872 27|             tvojim nabetkjem, jakbes to kupjił abo v dorunku dostoł.~
 873 27|             abo v dorunku dostoł.~Na to jô wodrzekł:~— Pon Bog gvesno
 874 27|             na wobronę podac— jak më to pravnjicë nazevomë jakji
 875 27|           spravjedlivoscë wodemknął, to bes të przez nję nje vëlozł.
 876 27|            żodni szkodë nje zgłoszô, to jednak moralnô szkoda vërządzonô
 877 27|             na szołmje szandarë, jak to wuczenjił ju za knopa na
 878 27|            të beł człovjek sposobni, to be cë ten Szabelka drogo
 879 27|             sobje a kjej go zgubjił, to jego vjina.~Wobronë moji
 880 27|                  a tej notę skoczną: to jô będę.~Przëszlë i Stach
 881 27|              rzekł:~— Co cë vrzucilë to vrzucilë, ale przënomnji
 882 27|              na pustkovju potrafjił, to choba i v sodzë pruskji
 883 27|              ducha dodovelë. Ale jak to vszetko sę skuńczeło, tej
 884 27|              przemiszlającë, jakjimi to drogami Pon Bog człovjeka
 885 28|            jô beł wobsądzoni i przez to stoł jem sę wobivatelem
 886 28|            jego pravami. Ale njim jô to provdzevje mjoł pojęté,
 887 28|           glovje i povjedzoł:~— Aha! To je gvesno pamjątka po ni
 888 28|      strziglë dalij, a nje wobeło sę to strziżenjé bez vërivanjô
 889 28|         tvarzë. Ko beło jich trzech, to mje sę nje bojelë i smarovelë
 890 28|            cę grzecznje przëroczomë.~To grzeczné przëroczenjé znaczeło,
 891 28|             Zaru jem vjedzoł, że won to beł. Ale po ti pjerszi pjesnji
 892 28|              murach sodze i njech na to pozdrovjenjé zadreżą jak
 893 28|         talarze, rzekłszë: Jidzta za to Remusovji v sodzë grac.
 894 28|           Neumana. Bo chtuż vje, cze to nje belë pjenjądze za czornigo
 895 28|           Jistnimu. Ko z woczu mu na to patrzi. Jô jem ti vjarë,
 896 28|        zagrac tobje. Delëbe nama! Za to jô cë groł wod pola, a kjejbem
 897 28|            Pana Jezusa wukrziżovelë, to be wod mojigo granjô murë
 898 28|             ten stari zegar vezdrzę, to łzë mje sę leją nad nim
 899 28|          kjejbe vjesół nje beło. Tak to jeden z njeszczescô dregjigo
 900 28|            dregjigo żije! Gvesno też to vjeselé będze, bo Mjichoł
 901 28|              njebje rzekł jem:~—Żeli to dva lata poderuje, to të,
 902 28|           Żeli to dva lata poderuje, to të, słonuszko, na moje szlachë
 903 29|            mjech czornich vęgli. Mje to beło dzivno i żem sę pitoł:~—
 904 29|           tobą pogadac. Chcesz jisc? To poj! Jô cę z njim zamknę
 905 29|             Ale kjej jem sę wobuvoł, to mje njico jakbe pałąkjem
 906 29|             serce. Jô so wuvożoł, że to wod słaboscë. Bom czuł,
 907 29|             vaspana złapjilë?~Won na to zaprzeczeł głovą i rzekł:~—
 908 29|        spodku!~Jô nje vjedzoł, co na to rzec. Potim mje przëszło
 909 29|             nom le vjidu zbivô, żebe to machtanjé Smętka rozplątac!~
 910 29|       wumjemë sobje mjecza wukuc, be to machtanjé Smętkové wod razu
 911 29|             Vaspanje! — rzekł jem na to. — Bjedni jezdem a cali
 912 29|             smętorz ve Vjelu. Daleko to za lasami i vodą, ale jô
 913 29|         Remus, i naju pomscisz. Jak? To ju volô Boskô i tvoja sprava. —
 914 29|              pruskjigo norodu. Wonji to njibe porządkji wu naju
 915 29|           vprovodzają. Chtuż jich wo to proseł? Czeż karno żoravji
 916 29|            Vszetkjim naszim Kaszubom to jich vjilczé pravo gardło
 917 29|              będę wobznajmję. Jedna, to wodpovjedz na tvoje pitanjé,
 918 29|            chdze roz do vsë przińdę, to le jak złodzej po nocë.
 919 29|             novjększi tajemnice: Jak to beło możno, że jô dłużij
 920 29|             trupem wuchvacëc. A bëlë to chłopji dzirżkji, rovarskji
 921 29|         człovjek be nje przëszedł na to, be go probovac ruszëc z
 922 29|         sztołtu jak dużi zvon. Scanë to korzinje storigo jak svjat
 923 29|        patrzec na całé jezoro. Jileż to razi szandarzë i lesni chodzilë
 924 29|        płakac jak bober. Całi szturk to mje tak męczeło, że mesloł
 925 29|             sę z vami woddzękovac...~To to beło, czimu dusza ve
 926 29|             z vami woddzękovac...~To to beło, czimu dusza ve mje
 927 29|              vjadomo.~Povjedzala jak to sę stało: Kole Kozłovca
 928 29|         Vdzidz, żebe kulac rebë, jak to zveczoj i vpadło v dużi
 929 29|                 Stój!~Vjedzoł jô, że to mje czekô. Nje bëlëbe to
 930 29|             to mje czekô. Nje bëlëbe to pruskji słudze, kjejbe so
 931 29|              sę bronjic nje będę. Na to wonji sę ku mje puscilë.
 932 29|             nje puszczą!~A jak jô mi to njick, le szedłjem dalij,
 933 29|             pjersiich zdrzącimu, jak to moje dzevczę wodgarnęło
 934 29|              jednak dvoje dzeci i że to dzirżkji dzevczątko sena
 935 29|             njimi bronją rozpravjic, to bem sobje jinaczi postąpjił.~
 936 29|     pjilovelë, krolu jezora!~A jô na to povjedzoł: ~— Dobrą volą
 937 29|            vjidzi. Tec jesta ludze.~—To je prożnô godka! wodrzekł
 938 29|           chvjilë przeszedł v duszë, to le som Pon Bog na njebje
 939 29|             szeją przëboczeł mje, że to nje beł sen żoden le provda
 940 29|              chadzac po woborze. Ale to sę na njick nje zdało. A
 941 30|          vzął nasze lase kaszubskji, to jesz z tego nji ma dokazu,
 942 30|              v jakjigo człovjeka. Ko to jednak je pevno, że kjej
 943 30|       pokuszenjé vjedzoni njebędę. A to procem nogji, co mje ą krova
 944 30|        tronje zaklętą krolevjonkę! — To znaczi, żeli żiv ztąd vińdę.~
 945 30|            nich zomkóv i krolevjonk, to stari Mjichoł pevnje rzekł
 946 30|         provdę. Bo povjem cë, że mje to Marta zabrała lasem przez
 947 30|            mają jinszi robotë. Chtuż to tam vje? I krol jezora beł
 948 30|            łaskji resztę sztrofë.~Na to jô wodrzekł:~— Tego jô njigde
 949 30|      njespravjedlevje wobsądziłë.~ — To je co jinszigo! — rzekł
 950 30|         ruchna njedovjinnoscë. Przez to też wod początku, jak ludze
 951 30|     zamedlenjô woczu głupich. Cuż cë to szkodzi Remus, kjej podpjiszesz
 952 30|       wodecknął v stogu na polu. Ale to cë povjem: Zmovję na jitenceją
 953 30|         Mjichałovji beło namjenjoné, to go i nje minęło. To beła
 954 30|      namjenjoné, to go i nje minęło. To beła jego vłosnô przëpovjesc.
 955 31|            Vesokjich Zoborach. ~Beło to koło svjętigo Jakuba, jak
 956 31|              drugjich viborkach beło to vezvanjé do Matkji Boskji
 957 31|            jem njespodzevaną muzikę. To Trąba i kamrot Veber przed
 958 31|              Panu Bogu podzękovac za to, że tim pruskjim sędzom
 959 31|            njiże przed vojną.~Dzivno to jednak vëzdrzało: Dvuch
 960 31|      procesejô sę vkoło nas zebrała. To też Szabelka, dovająci boczenjé
 961 31|             jaż ma przemaszerovoła.~—To beł trijomf njedovjinnoscë! —
 962 31|        resztë zębóv, a szandaróv, że to chłopë seti i dzirżkji,
 963 31|         vojoka. Co do mojich gnotóv, to wonji wuvożelë, żebe jô
 964 31|            Kjedrovskji napomknął, że to njibe z mojim rozumem nje
 965 31|           procą rąk Smętkovicli.~Beł to dzeń pjękni, kjede jô roz
 966 31|            Przerębelskji Huce. Ładno to sę tak jidze, kjej człovjek
 967 31|             basem: Jô pon, jô pon! — To beł naju svjat wod rena
 968 31|          czornich ruchnach, a kjejbe to nje beło v tim głębokjim
 969 31|         głębokjim lese, rzekłbem, że to ksądz.~—To jidzma dalij!
 970 31|              rzekłbem, że to ksądz.~—To jidzma dalij! rzekł Trąba
 971 31|              i przeżegnoł sę. — Może to i poprovdze będze jakô duchovnô
 972 31|           duchovnô wosoba? Choc jô i to czuł wod starich ludzi,
 973 31|      wobroceła sę do naju licami. Na to jesz z daleka zavołoł Trąba :~—
 974 31|             Na vjekji vjekóv. Amen!~—To je poprovdze katolickji
 975 31|              wod nji wużiczita będze to wuczink mjiłoserdzô, za
 976 31|              Ach, Jegomosc! rzekł na to Trąba. — Jak długo jesz
 977 31|          chcoł vłosną ręką klasnąc v to brzedalstvo, czimu nje vënekol
 978 31|      muzikańt, a ten tvój tovarzesz, to znani vszeskjim Kaszubom
 979 31|       pozvoleł arasztovac jegomoscë, to lepji będze, kjej zińdzema
 980 31|            Vjelu. Żebe ten jesz żeł, to dołbem so głovę wucąc, że
 981 31|         jezora — rzekł Trąba. — Może to be beło nolepji. Żevnotę
 982 31|       njevjidzącë człovjeka na woko, to v tim vipodku moglë pjilovac
 983 31|          nasz bjedni dach. ~Ksądz na to wodrzekł:~— Cze të jezdes
 984 31|       njesposobnigo człovjeka ale na to cë z woczu nje patrzi, —
 985 31|      Zoborach.~— Jak nji ma worędzë, to worądz zrobji Trąba! Jak
 986 31|           zrobji Trąba! Jak zagraję, to ze vszetkjich vsi rebackjich
 987 31|              chlopocë ji sę boją.~Na to wodezvało sę dzevczę wod
 988 31|      vëwobrażenjim Matkji Boskji. Ko to beł jakbe zopjis na to peszné
 989 31|            Ko to beł jakbe zopjis na to peszné dzevczę. Przëzdrzoł
 990 31|              postavnô i snożô. Jakuż to smjeszno mje sę zdovało,
 991 31|         vëszukają i przëprovadzą.~Na to Trąba wodrzekł:~— Gvesno,
 992 31|              nogji.~Rozesmjała sę na to matka:~— Kjej kłopot v tim,
 993 31|           njeboszczik wojc jesz żeł, to be won vas, jegomosc, tak
 994 31|            krijovkji jô nje vjem.~Na to Trąba podskoczeł wod stołu
 995 31|             ksędza v nji wukrije.~Na to panna Klema vstała, położeła
 996 31|          moji strönë wodpovjedzë. Za to Trąba jął wopovjadac wo
 997 32|         mjészkańcóv Vesokjich Zobór. To też, jak dzevczę z kolon
 998 32|         Bożąmękę. A kjej ję wuzdrzą, to sobje przëboczają, co tu
 999 32|     rebackjich posodłovjach krziż. I to mje przëszło do głovë:~—
1000 32|           kjerunk, ceskającô vjosłem to z levi to z pravi stronë.