Chapter

  1 1 |              dręgjich lekóv. Vjidzoł jem go roz v takjim smjechu,
  2 1 |               Za młodigo knopa bojoł jem sę Remusa, bo kjej jem co
  3 1 |         bojoł jem sę Remusa, bo kjej jem co przeskurzeł, tej jizdebnô
  4 1 |             guzóv nje beło. Vjidovoł jem Remusa zemą v pękanim mrozu,
  5 1 |             i znovu go nje beło.~Roz jem go wuzdrzoł jak wukozkę
  6 1 |            vzął i karovoł dalij.~Tej jem go vjidzoł na kalvarijach
  7 1 |         vesoko nad ludem bjeżoł.~Roz jem go wuzdrzoł v Svorzevje
  8 1 |              pjerszi roz bivoł.~Kjej jem szedł na vesokji szkołë
  9 1 |              Smętka sę polą!~Vjedzoł jem, że Remus nji mogł vëmovjic
 10 1 |           jak go ludze sądzelë!~Kjej jem ku reszce ze szkół na vjedno
 11 1 |           tak ju bëc mjałc — zaszedł jem do starigo szkolnigo v Lipnje,
 12 1 |           njick nje rzekł. Rozdzeleł jem po jego smjercë pjenjędze,
 13 1 |           nje vjem co robjic. Czetoł jem, co Remus v njich napjisoł.
 14 1 |       doznelë.~Dreżącimi rękama vzął jem papjorë, svjodkóv ducha.
 15 1 |              sę mje przëboczëc. Sodł jem do stołu a szkolni movjił:~—
 16 1 |           wostatną godzenę.~Vezdrzoł jem. Na scanje vjisoł zegar
 17 1 |             starim zegarem. Rozvinął jem pjismo, a beło go sporo.
 18 2 |              i pjoskjem seją. Wuczeł jem sę cignąc skjibę prostą
 19 2 |             mje bo nje delë, a mjecz jem vëdoł som v ręce njevjastë.
 20 2 |            mesli:~*     *     *~Kjej jem beł wodrosłi wod zemji tak,
 21 2 |           konjovji do wogona, nalozł jem sę na służbje wu gbura Zabłockjigo
 22 2 |           przepuszczało vjid. A kjej jem legł, tom vjedno muszoł
 23 2 |         pustkovju po roboce: Vjidzoł jem smoka straszlevigo, chturen
 24 2 |          vłosach, koruna złotô.~Kjej jem sę tak dzevovoł ji pjęknoscë
 25 2 |           lavje. Ale jô jodł, a kjej jem ju polce wobliznął, tej
 26 2 |              ju polce wobliznął, tej jem muszoł vzerac na dużi zegar,
 27 2 |             tim norce jesta? — pitoł jem sę.~—Straszk!—wodrzekła
 28 2 |              mjeszkoł Straszk.~Chcoł jem tego Straszka szukac po
 29 2 |               Ko vjele rovnak muszoł jem przemiszlac wo njim, kjej
 30 2 |            przemiszlac wo njim, kjej jem posoł dobetk pod lasem.
 31 3 |         woczë, czego sę bojelë.~Kjej jem tam pod trzema chojnami
 32 3 |           muszelë ję vëmjijac. Pitoł jem sę doma Mjichała, a ten
 33 3 |            mje rękę zatrzimało, kjej jem wostrzé na korę vsadził
 34 3 |        wostrzé na korę vsadził i doł jem poku. Alem za to vjele pod
 35 3 |              noszą korunë, i wuvożoł jem sobje, że wona może bëc
 36 3 |        naprocem sobje postavjił.~Tej jem sę ceszeł, żein ji skorë
 37 3 |        drzeva jak v zvjercadle.~Kjej jem sę dzevovoł timu zjavjisku,
 38 3 |         Woczë v woczë z njimi wuczuł jem z boku zev, chturen płenął
 39 3 |             mojigo zomku!~I wuzdrzoł jem kol sebje panją vesokji
 40 3 |              nję podnjosł woczc, lej jem zavołoł:~— Moc Boskô! Krolevjonka,
 41 3 |             vjidze mjesądzovim, kjej jem v stanji na mojim bjednim
 42 3 |           jak v zvjercadle, wuzdrzoł jem sebje. Małi jô vëzdrzoł
 43 3 |        gnjozda varblovigo. I vjidzoł jem sebje takjim małim, bjednim
 44 3 |         będze, że znovu żije.~A kjej jem cecho słuchoł, krolevjonka
 45 3 |          krolevjonkji i zaboczeł, że jem małim Remusem. A duch takji
 46 3 |           drogę przez rzekę. Ale tej jem vjidzoł, jak z vodë ku mje
 47 3 |        vjidzącë nabroł ducha i rzekł jem do svoji dusze: Tero veznę
 48 3 |            stanje co chce!~I wukląkł jem i vzął wobjema rękoma krolovą
 49 3 |             że ve mje tile mocë. Tej jem nogę pjerszą postavjil v
 50 3 |             v vodę. 1 znovu wuzdrzoł jem v nji sebje, jak v zvjercadle,
 51 3 |           nekac bedło do dom!~A kjej jem sę chiże zervoł, pjęscą
 52 4 |          wona mje chcała vadzëc. Tak jem wuvożoł sobje:~— Vadzkejle
 53 4 |                  Jô nje społ — rzekł jem — alem vjidzoł.~— A cuż
 54 4 |        kobjecesko. Za lôt vjele mjoł jem sę doznac prziczinë ji gorzu. ~
 55 4 |            won mje dzis vëszamotoł i jem rzekł:~— Vezta mje ze sobą!  ~
 56 4 |        gorszigo, jak nimu...~Słuchoł jem, jak na kozanju i nekoł,
 57 4 |               Jednigo zavjitrza vzął jem sę i nekoł ku studnji, pokąd
 58 4 |             dostrzec mogła. ~Ale jak jem so zmjerkovoł, że mje ju
 59 4 |              brac na woczë, navroceł jem dobetk v stronę jarzębjinë. ~
 60 4 |              vjernimi woczami. ~Kjej jem tero przesunął rov i szedł
 61 4 |            na plece vëkrąceło.~Szedł jem przeką nich paproci, boczącë,
 62 4 |              mô sę drzec nadarmo?Tak jem vołoł:~— Będzë cecho, łupku!
 63 4 |         stegna kąsk pod gorę. A kjej jem po drugji stronje zchodzeł
 64 4 |           jak ludze v procesji. Kjej jem z mojigo konja patrzeł rzeką
 65 4 |      njevjidzalnigo vołtorza, wudboł jem sobje, że muszi co do mje
 66 4 |        zjavjiło sę. ~Noprzod vjidzoł jem pod vodę dalek dva bjołi
 67 4 |              przëpłinąłë krotko, tej jem vjidzoł, że to kołpje bjołi,
 68 4 |            dobetk mój za lasem. Vzął jem tede nogji za pas i zrivoł
 69 4 |        gromadze njedalek. Z tego beł jem rod i rzekł jem do Gnjotë: ~—
 70 4 |             tego beł jem rod i rzekł jem do Gnjotë: ~— Gnjoto! Ten
 71 4 |             so mesloł, że jô, Remus, jem procem njego jak krovka:
 72 4 |      navroceł wod zomkovjiska. ~Kjej jem pod vjeczor nekol do dom,
 73 4 |          vjeczor nekol do dom, rzekł jem do svoji dusze: ~— Jutro
 74 5 |         wostoł i dovoł boczenjé. Tej jem sunął do lasa.~Rosa jesz
 75 5 |              stron. Przë rzece vlozł jem wobuma nogama na woną krzevą
 76 5 |           bełë ji bracoma, i spjevoł jem takji słova:~— Przëpłińtaż
 77 5 |             przëpłinęłë. Vjidzec też jem nji mogł po rzece jak vczora,
 78 5 |        wukozkji jęłë korovodzëc. Tak jem so wuvożoł: To nje będze
 79 5 |        vesokjim spichem. Nje vjidzoł jem na nji anji drzév anji brzidu.
 80 5 |         korunę.~— Moc Boskô! — rzekł jem sobje. — Tec to jistnô sostra
 81 5 |          zaczęło v woczë cec, a kjej jem przecarł ręką, vjidzoł jem,
 82 5 |           jem przecarł ręką, vjidzoł jem, że to krev. Ale jô przëcesnął
 83 5 |             svjeceł złoti krziż. Tej jem wuvożoł, że to będze krziż
 84 5 |          zchodzeł v pole. Ale bleżij jem sę jednak doznoł, że tam
 85 5 |           nade drogą v las. Pomesloł jem sobje:~— A może to jistnje,
 86 5 |              gładkji kaminje, a kjej jem zdrzoł dłużij, tej tam stojoł
 87 5 |                Cużna svjece! — rzekł jem do se — Chtuż tu gronk wostavjił?~
 88 5 |         wodkreł i zazdrzoł: Wuzdrzoł jem tero bjołi pjosk, a kjej
 89 5 |             tero bjołi pjosk, a kjej jem go vëdobeł, tej na spodku
 90 5 |          kosci i popjoł.~Nje vjedzoł jem, co to znaczi. Długom tede
 91 5 |      zaredzevjałi, le czorni, zaczął jem go trzec rękovem. Ko wod
 92 5 |              zrobjisz?~I przemiszloł jem mocko, jaż mje tak przëszlo
 93 5 |             nje povjedz. — I tak też jem zrobjił.~Mjeczem jô vëkopoł
 94 5 |             sę wobmiję v rzece.~Kjej jem ju zchodzeł z gorë, tej
 95 5 |            njedobrigo mekceło. Rzekł jem tede do Gnjotë:~— Czimu
 96 5 |       Vjiliją Bożigo Narodzenjô. Tak jem rzekł:~— To jô głovę sobje
 97 5 |          njimogł njijak wuleżec. Tej jem so z bjedą pomogł na nogji
 98 5 |           Nje czenji tego — wodrzekł jem — bom sobje spravjedlevje
 99 6 |       spędzała do stanji i chat, tej jem so rzekł:~ — Tero vnetk
100 6 |       Zabłockjigo chace.~Vcmjerkovoł jem, że pod wustrzechą beła
101 6 |            nen Straszk mjeszkô! ~Tej jem jedni njedzele vëpatrzeł
102 6 |          klepała v to wokno i na nję jem vlozł, jak kot. Naprocem
103 6 |          Naprocem wokna vëtrzeszczeł jem woczë i zdrzoł. Noprzod
104 6 |              woczë i zdrzoł. Noprzod jem njick nje vjidzoł. Ale pomału
105 6 |      chternim Straszk sedzi! — rzekł jem sobje. Ażebe sę tego doznac
106 6 |             doznac poprovdze, zaczął jem sę zibotac na moji vjetvji,
107 6 |            głovje zakręceło i wostoł jem leżąci jak bez ducha.~Kjej
108 6 |           leżąci jak bez ducha.~Kjej jem przëszedł do sebje, tej
109 6 |            mje fliżankę mleka, a jak jem vëpjił, tej krąceła głovą
110 6 |              mjało skutk takji: Kjej jem przëszedł na wobjod, Marcijanna
111 6 |              metłô babskô robota! Jô jem, Marto, przëvekłi do solonich
112 6 |               Na mój głupi rozum, jô jem wudbë takji: — Jednimu doł
113 6 |               ale z vëmavjanjim mjoł jem vjele wutropjenjô.~Vszeskji
114 6 |            vszeskjigo dokoże.~Muszoł jem sę nich svjętich historiji
115 6 |             co rągoł Bogu. Povjedzoł jem sobje:~— Taką puszczovkę
116 6 |         kołpje nje przëpłivałë, choc jem zdrzoł za njimi rzeką v
117 6 |               do podvjeczorku muszoł jem przë dobetku pomagac, potim
118 6 |            vje, cze strzimosz.~I tak jem zrobjił.~Bjedni trampk!
119 6 |            beł ti sami vjarë, to też jem nje żdoł, jaż mjepopravji.~ ~
120 7 |             vjedzoł, że dobędę. Żdoł jem tede na svojigo Golijata.~
121 7 |             Jô zaru jidę! — wodrzekł jem. V tim sę komudno zrobjiło
122 7 |           wurzasu. Vnetk jednak mjoł jem sę dobrac. — Wodemklë sę
123 7 |              czopk na głovje. A kjej jem sę timu przëzdrzoł wuvożnje,
124 7 |            Tero jô sę dobroł i rzekł jem do svoji dusze:~— To je
125 7 |           żebes z njim sę bjił,~Kjej jem so tak wukłodoł v głovje,
126 7 |             żebe, go vëpuscec! — tak jem sobje mesloł.~Ledvom to
127 7 | szętopjerzové vlokło za sobą. A kjej jem mu vezdrzoł v woczë, tej
128 7 |             mu vezdrzoł v woczë, tej jem sę bezmała nje verzasł.~
129 7 |           dzis nje dzeje! — pomesloł jem sobje i vezdrzoł na zegar.
130 7 |            jak jô cę wuskromję!~Vzął jem sę tede i pobjegł do stanji,
131 7 |              Straszkovi klepac.~Zdoł jem dalij, bom vjidzoł konja
132 7 |           konja najadze! — povjedzoł jem sobje.~Nade mną dzekô jablonka
133 7 |    puszczovkę v pravi ręce, podnjosł jem głos i tak do njego zavołol:~—
134 7 |           wuvożoł— tero je czas!~Tak jem chize vëjął z torbë jeden
135 7 |              kurzé jajo i vkleszczeł jem go v moję puszczovkę. Ale
136 7 |              novjększigo kręcka, jak jem mogł, a kjej sę dim do tile
137 7 |         dzękovoł Bogu za dobëcé. Tej jem przestąpjił do leżącigo
138 7 |              jeden i drugji i wuczuł jem zevMarcijannë, jak mje przëkozivała.~—
139 7 |             mockom sę zdzevjił, kjej jem zamjast Martë wuzdrzoł knopa,
140 8 |            to beło za wojczeznę! Beł jem timi czasi jesz głupi, bom
141 8 |       pustkovjé nasze je wojczezną i jem nje vjedzoł, że wojczezna
142 8 |            sę też tak zdovało.~Rzekł jem:~— To sę czuje v stronę
143 8 |             Tak jô nje żdoł, le vzął jem dravovac. Molami gołi lod
144 8 |            przede mna szętoleło. Jak jem ku reszce mogł rozeznac
145 8 |       rozeznac postaceją ludzką, tej jem vołoł:~— Stój! - Stój! —~
146 8 |          będze chvała! Jô mesloł, że jem na polu pod Lipnem.~—Tos
147 8 |         stręk bobu. Jô, chturen mjoł jem lôt wosmënosce, zdrzoł jem
148 8 |           jem lôt wosmënosce, zdrzoł jem gorą jego głovë, jak chojeczka
149 8 |        wotvorzeł svój tłomok (a kjej jem sprobovoł, tej dzivno mje
150 8 |              so kupjisz. Przëstąpjił jem tede do pana i rzekł:~—
151 8 |         talara a jô vzął ksążkę. Tej jem vjidzoł, jak Marce sę polelë
152 8 |            barzo vjidzała i nji mogł jem sę dożdac czetanjô. A pjerszô
153 8 |              Na pjerszi karce czetoł jem nadpjis: Genovefa. A żid
154 8 |         woprzestacv słuchanju. A jak jem pozdrzoł po scanach, tej
155 8 |          cnotlevi Genovefë.~Podnjosł jem sę z łavë i rzekł do Martë:~—
156 8 |         Vjera żid jednak łgoł. Bo jô jem wudbë, że takô krolovô mô
157 9 |             wod Marcijannë, a czetoł jem mojim konjom głosno, bo
158 9 |          moji godkji nje smjałë.~Tak jem przeczetoł ję roz i drugji
159 9 |             kosce vesoko, a moc czuł jem v sobje, jak dorosli chłop.
160 9 |                Volô Boskô! — wuvożoł jem sobje. — Jak mô bëc, tak
161 9 |           grzeszk tropjił, i zaszedł jem do stanji njibe spac. Ale
162 9 |              jim wobroku, a tej vzął jem sę v drogę: Noprzod do studnji
163 9 |         przeszedł brodem. Tej zaczął jem pomału spjinac sę po przidkji
164 9 |           vipravę na zomkovjisko!Jak jem vjidzoł pod korunovaną jarzębjiną
165 9 |         iTrud i Njevorto! Przëboczoł jem sobjejesz dobrze vszeskji
166 9 |           vzął takji belni pjes? Tak jem vstoł i podszedł na gorę.~
167 9 |         njese i wutropjenjé.~Bo kjej jem stanął v gorze na zomkovjisku,
168 9 |           ręką, żebe żdała i pobjegł jem pod korunovaną jarzębjinę.
169 9 |          moji wudbë ji noleżało. Tej jem znovu do nji przëstąpjił,
170 9 |          znjikła v chojnach. Vjidzoł jem jesz przez chvjilę ji bjołą
171 9 |         bjołi pjora kołpji, i stojoł jem cecho, jak stołp soli, v
172 9 |            zamjenjiła żona Lota. Tej jem podł, jak długji, na zemję
173 9 |         leżoł, nje vdarzę sobje, jak jem przeszedł przez brod i bor.
174 9 |        pustkovskji pola, nje vjedzoł jem razu, cze jem doma, cze
175 9 |            nje vjedzoł jem razu, cze jem doma, cze nje.~ Bo svjat
176 9 |         wodmjenjil v woczach. Poznoł jem ku reszce jarzębjinę po
177 9 |              ti stronje lasu, poznoł jem trzë chojnë przë studnji.
178 9 |           chojnë przë studnji. Szedł jem noprzod na ne chojnë, jak
179 9 |              svjat nje vjidzoł.~Kjej jem v takjim meszlenju zaszedł
180 9 |           mom bosé nogji. Przëboczeł jem sobje tero, że moje skorznje
181 9 |       zomkovjisku przë rzece. V pjeń jem wo njich mjoł zabeté.~Nje
182 9 |            mjoł zabeté.~Nje wodrzekł jem njick, le nocą, kjej vszescë
183 9 |              vszescë spełë, podnjosł jem sę z moji leże — bo i tak
184 9 |              spac nje dało — i szedł jem po moje botë do zomkovjiska,
185 9 |   zomkovjiska, chdzem je nalozł, jak jem wostavjił: na brzegu rzekji.~
186 9 |             Wod ti njedzeli nji mjoł jem żodnigo wubetku, le vjedno
187 9 |            lestach i mechu. Ale czuł jem le granjé rzekji v dole
188 9 |            nje przińdze!~I tej szedł jem v doł.~Po rzece tańcovałë
189 9 |              ma ji, nji ma!~Zavadzeł jem v kjerz, jaż ptoszk v njim
190 9 |        zataconi zaczął vadzëc. Rzekł jem:~— Tec jô cë njick nje zrobję.
191 9 |             Będzë cecho i spji! ~Jak jem szedł przez łąkę, chdze
192 9 |              plutë vodë, tej naszedł jem sarnę. Nje wucekała wona,
193 9 |              lasem mje pusceło, kjej jem wuzdrzoł trzë chojnë. Ale
194 9 |           mje lepji. Do wobjadu sekł jem vjikę, a tak zapalczevjem
195 9 |              tego na połnjé nji mogł jem njick do gębë vząc.~— Cud
196 9 |              i wusnął, jak kam. Kjej jem wodeckł, zeloni vjid wod
197 9 |        wuroda moji krolevjonkji. Tak jem sobje wudboł:~— V njedzelę
198 9 |             tim postanovjenju wusnoł jem i społ jaż do zavjitrza.~
199 9 |           anji nje pjił, le nji mogł jem dożdac njedzeli.~Nadeszła
200 9 |         gorzlivje szamotoł. Ale kjej jem sę vdzarłna zomkovjiska
201 9 |             połikoł godzenë. Vjidzoł jem lica jego, jakbe krotko
202 9 |              nje wona, to Marta!~Tak jem, vslidzącë sę zazdrzec ji
203 9 |             sobje, co beło. Ale czuł jem sę słabi bardzo.~—Vez, Marto
204 9 |              pomoż na nogji! — rzekł jem. — Bo jô som vjidzę, że
205 9 |            kolana mje sę gjęłë, kjej jem zchodzeł z gorë do rzekji.
206 9 |         dziso przenjesc przez vodę i jem rzekł:~— Nje zeblekej, Marto,
207 9 |            całô moc sę vroceła. Tede jem vzął skorżnje v levą rękę
208 9 |             levą rękę a pravą podjął jem dzevczę, choc wono sę bronjiło.
209 10|          kąsk smjeszno zrobjiło. Tak jem wodezvoł:~— Marta je gvesno
210 10|            ti jistni wudbë, co won i jem rzekł:~— To sę vje, Morcenje.
211 10|         skrami. Konje porskałë, kjej jem zakłodoł je do voza.~Marta
212 10|          wodvroconi plecoma zakłodoł jem postronkji za worczikji.
213 10|          takô volô Boskô! — wodrzekł jem i vsunąl na voz, be vząc
214 10|            batoga i jął gnac. A kjej jem vëtirzeł z lasa, tej nje
215 10|             z lasa, tej nje folgovoł jem, z czego sę pevno dzevovałë
216 10|               brzęczi mje wob wuszë, jem pjijani, chocem v żëcu krople
217 10|        Vëjachavszë na gorę, wuzdrzoł jem vjes Lipno. Szari, słomjanni
218 10|              nji ma!~Ve vsë zajachoł jem do karczmë, vëprzągł szkapë
219 10|             po vszetkjimu. Tej szedł jem do koscoła. Ksądz pravje
220 10|             z dusze. Le vstec zdrzoł jem na vołtorz vjelgji, v chternim
221 10|   krolevjonka mô bëc zdovanô.~Zdrzoł jem ku licom Nosvjętszi Matkji
222 10|         przëszła pocecha. Ale czëtoł jem v njich:~— Cerpji, bjedni
223 10|              procem mojigo!~Podnjosł jem woczë na posovę vesoką i
224 10|             woczë moje. I tak muszoł jem patrzëc na te skarnje bladé
225 10|          bolenjé strzimac!~I załomoł jem ręce, że zatrzeszczałë v
226 10|              wopamjętoł sę i scesnął jem wobjema rękoma spjikji.
227 10|            namiszlającë sę vëstapjił jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała,
228 10|    vszeskjimu.~Nje vdarzę sobje, jak jem spravjił wu młinarza i vëjachoł
229 10|          szło z gorë, tej strzimivoł jem voz a na rovnim cesnął jem
230 10|           jem voz a na rovnim cesnął jem bat i jachoł całą drogę
231 10|             sę mom spjeszec? — rzekł jem sobje. — Tero jednak je
232 10|             zaczęło pobjegac, a kjej jem vjachoł do lasa, trzęsk
233 10|      zmjenjiłë, jak v nen czas, kjej jem woddoł moji krolevjonce
234 10|             v bojce żije.~Przejachoł jem kole łav przez rzekę, Vnetk
235 11|      wobłazeło vkoł mje. Nje vjedzoł jem, co to beło, alem czuł,
236 11|         przegrzecha jakô.~Przeżegnoł jem sę i rzekł:~— Kjej jes co
237 11|           Provdę movjisz! — pomesłoł jem sobje.~— A vjidzisz! Jô
238 11|             chtuż të jes takji?~— Jô jem wodvroconą stroną ksężeca
239 11|           rozumjem cebje! — wodrzekł jem.~— To nje pitej i słuchej
240 11|             tvojigo łożka! ~Podnjosł jem sę i chveceł. Tamleżałë
241 11|        stanęłë na głovje. Przeżegnoł jem sę chiże krziżem svjętim,
242 11|             krziżem svjętim, vëskokł jem z łożka i krziknął:~— Karuj
243 11|         Ducha Svjętigo!~Tej vëszukoł jem so krzosedło i zapoleł latarnją.
244 11|            dobrze, mokleznę wuzdrzoł jem na njich. Pevnje i njemé
245 11|           sodł przeką łożka i zaczął jem spjevac cechim głosem:~—
246 11|              straszna trvoga... ~Jak jem tak kjile dalszich vjerszi
247 11|              mje drzemjączka. Zgaseł jem tede latarnją i legł znovu.
248 11|          zapalëc latarnją. Zasvjeceł jem tede do nigo gozdza a żodną
249 11|           njimogł sobje vdarzëc, cze jem go tam pjervji kjede vjidzoł.
250 11|              kjede vjidzoł. Probovoł jem go ręką vëcignąc, ale sedzoł
251 11|        Pożdejże, njeprzijocelu!~Vzął jem sę i szedł na woborę. Tam
252 11|       zamjerzeł sę i wobuchem zaczął jem valëc v nen gozdz z całi
253 11|        wusnął wod razu.~Porene, kjej jem drevka rąbjił na vjerzesku,
254 11|            Wofjara sę skuńczela, tej jem kląkł przë spovjednjicë.~
255 11|      chodzeło moje szczescé. Vjedzoł jem tero: Droga człovjeka provadzi
256 12|             ale długo vjedno patrzeł jem wodemkłimi woczoma leżącë
257 12|              mje wodstąpjiła, a kjej jem wusodł v czeladni na zedlu,
258 12|       Vjiliją svjętigo Jana —poszedł jem sobje do chałupë Mjichałovi.
259 12|              jim nakłodoł.~Pochvaleł jem Pana Boga a wona vjidzącë,
260 12|             złoceł vłose, przëboczeł jem sobje, jak ma v gromadze
261 12|             Njech tak będze! — rzekł jem.~Kjej jem sę woporządzeł,
262 12|             będze! — rzekł jem.~Kjej jem sę woporządzeł, Mjichoł
263 12|            bodej mô pomagac.~Zrobjił jem mu dovoli, choc vjarë ve
264 12|              so njick vjęcij, wuczuł jem wod razu klasnjęcé v plece,
265 12|        przeszivoł jak szpilkami. Jak jem sę dostoł na nogji, vszetko
266 12|             wod zibu i wurzasu. Kjej jem vodę vëcarł z woczu, vjidzoł
267 12|              vëcarł z woczu, vjidzoł jem dva krokji wod sebje v vodze
268 12|     krolevjonka beła zdovanô. Sedzoł jem v mojim cemnim norciku i
269 12|              kjej sę ju vracała, tej jem chcoł vëskoczec jak wonge,
270 12|           trzema wukozkami i dobivoł jem na njich, a wone priskalë
271 12|             na vszetkji stronë. Kjej jem tej vëszedł na kraj, sedzało
272 12|            na moji głovje. Wotvorzeł jem woczë i poznoł Martę. Kjilenosce
273 12|         potcevé lica Marcijannë. Tej jem poczuł, że mje sę jesc chcało.
274 12|         ledvjem je strzimoł, AIe jak jem roz strzimoł, tej chorosc
275 13|             nje z jakji złoscë.~Kjej jem sę wo co pitoł, to wodpovjodała
276 13|            ve vjidnim polu. Ale kjej jem ji dzękovac chcoł, tej wodgornjała
277 13|         stojało v płominjach. A kjej jem vëszedł za woborę woboczëc,
278 13|              so mom co vdarzëc, kjej jem tej beł jesz dzeckjem przë
279 13|             cużbes zrobjił? — Ale jô jem ti wudbë, że va młodi może
280 13|         pomeslołjem sobie.~Tej szedł jem prosto ku nim trzem chojnom,
281 13|         całim naszim pustkovju. Kjej jem zaszedł, skovronkji ju spałë
282 13|             cuzich ludzi?~Przëboczeł jem sobje, jakżem za knopa so
283 13|          poznac komin pustkovjô.~Tej jem sę vzął i vstoł.~—Gvesno
284 13|             są po vjeczerzi! — rzekł jem do sebje. — Ale może Marcijanna
285 13|             tak i po nji.~Nazod vzął jem drogę jinszą, tak żem wobszedł
286 13|            kvjatem i brzadem. Muszoł jem davac boczenjé, żebe wochronjic
287 13|        chłopóv na pustkovju. Zaszedł jem ku reszce jaż do scanë chatë
288 13|                Moc Boskô! — pomesloł jem sobje. Cze jô może jem v
289 13|      pomesloł jem sobje. Cze jô może jem v spjiku, cze mje sę snjije?
290 13|           tim woknje. A vjedno, kjej jem przechodząci vezdrzoł v
291 13|            dzeje za woknem. Vezdrzoł jem na slivkę, cze bem po nji,
292 13|              V takjich meslach szedł jem na woborę.~Ale tu na mje
293 13|              mucą na głovje wuzdrzoł jem Golijata. V komudnim vjidze
294 13|             nę szarą wukozkę, poznoł jem.~— Tec to beł domoci Straszk,
295 13|          godoł z Golijatem.~Nji mjoł jem czasu, żebe mesle v gromadę
296 13|              Woprzestelë gadac, kjej jem veszedł. A jô z njich pozdrzoł
297 14|         taceła sę po pustkovju. Czuj jem ję porę razi nje vjedzącë,
298 14|            gromadze z gozdzem. Vstoł jem i zrobił vjid, ale njick
299 14|           kjej cë sę chcało! — rzekł jem. — I na vjększé jego wutropjenjć
300 14|          jego wutropjenjć przeżegnoł jem go krziżem svjętim. Potim
301 14|         przez noc całą.~Porene, kjej jem sę woblekoł, czuł jô, że
302 14|               Cuż na svjece?—wuvożoł jem v sobje. — Choba porządk
303 14|            do seczenjô?~Z czekavoscą jem vstoł i sę woblekł. Na dvorze
304 14|          vjater parzeł smjegjem. Jak jem zaszedł za stodołę, zkąd
305 14|              jô wostoł, a wona, kjej jem przëszedł do czeladni, dała
306 14|        masłem, jak za nich lôt, kjej jem beł jesz knopem a wona kjidała
307 14|           alem se vzął i szedł. Kjej jem skrzepjącë veszedł na stopjenje
308 14|             na stopjenje v gorę, tej jem wuzdrzoł pod wustrzechą,
309 14|             meslami v głovje veszedł jem i pochvoleł Pana Boga. Wodezvoł
310 14|           knopjęcich lôt! — wodrzekł jem. Tak mon pokozoł na scanę
311 14|           zaklętigo zomku?~— Vjidzoł jem Trud i Strach i Njevorto —
312 14|         Strach i Njevorto — wodrzekł jem, a dzivno mje beło, zkąd
313 14|              godce i rzekł:~— Daleko jem po svjece vanożeł i nadstovjoł
314 14|            te ręce mordarza. Bo kjej jem przelevoł krev, to za svobodę
315 14|            chustkę wodjął, unizdrzoł jem na nji krev. Zaro mje sę
316 14|             a jô chveceł też. Zebroł jem przijaceli i chłopóv ze
317 14|         pozdnji! Rzekę cë tile: Kjej jem jachoł wokrętem po vjelgjich
318 14|           vjelgjich morzach, vjidzoł jem dzivné z dna morskigo rosnącé
319 14|        smutno zrobjiło na te słova i jem wodrzekl:~— Chtuż jô jem,
320 14|             jem wodrzekl:~— Chtuż jô jem, bjedni pasturk i parobk,
321 14|        svojimi woczoma i rzekł, kjej jem kuńczeł:~— Wudzirżë serce,
322 14|                rzekt Mjichoł. A kjej jem mu v woczë zdrzoł zdzevjoni,
323 14|            minjonich lôt i cerplivje jem żdoł, jaż go naleze. Sztot
324 14|         klepje.~Jesz njigde nje czuł jem takjich gódk jak tero wod
325 14|              Mjichala. I nje vjedzoł jem do tego dnja, że nom vzęlë
326 14|              sen nasz chvali! —~Kjej jem vëchodzeł z chałupë, Marta
327 14|              przë pjisanju. Ale kjej jem vszedł, cesnął pjoro i rzekł:~—
328 14|           Wod nomłodszich lôt szukoł jem takji ksążkji, v chterni
329 14|              v żodni ksęgarnji. Kjej jem sę tego doznoł, tej wuvzął
330 14|              tego doznoł, tej wuvzął jem sę napjisac nasze dzeje
331 14|        leżnoscë k'temu, a tero, kjej jem vroceł, lampka mojigo żëcô
332 14|           mje beło, ale nje wodrzekł jem njick, bom vjedzoł, że smjerc
333 14|        vszetko wopovjadac. Povjedzoł jem też wo gronku i mjeczu,
334 14|             wodrzekł smutno:~—Vezbeł jem mjecz! Na kolana wuklękłszë
335 14|             Na kolana wuklękłszë doł jem go v dorunku nopjęknjeszi
336 14|          kjej je rozvjinął, wuzdrzol jem je poresované kropkorna
337 14|           plemję jaż tile straceło i jem sę pitoł:~— Jakuż to beło
338 14|               Ksądz vëszedł. Wuvożoł jem dobrze, że dim svjece szedł
339 14|      Svjętovita stolemni posąg rznął jem na zemję, a z jego rzezbą
340 14|           pokretich członkóv wutłukł jem vjorë v wogjiń pod gronkji
341 14|         vjedzała co ręce robją. Kjej jem szedł na vjeczerzą, tej
342 14|            dvanostą godzenę! — rzekł jem.~— To je ta njeszczestlevô
343 14|         Marcijannë: Nje żije! Zervoł jem sę a Mjichoł i Morcin i
344 14|         Ormuzdovą! ~Cud Boskji! Kjej jem z ti jizbë vëszedł do czeladni,
345 14|            jego bjegas stanął. Chcoł jem go chiże popchnąc, ale Mjichoł
346 15|           kjej wucechnął spjev, czuł jem z daleka granjé rzekji.
347 15|       zdrzącë v gorę rzekji wuzdrzoł jem wone dva kołpje, chternem
348 15|          zaklętigo zomku! — pomesloł jem sobje.~Ale kołpje stojałë
349 15|          cobe je straszeło, wuzdrzoł jem na sami głovje zomkovi gorë
350 15|              Mjichała v bok i skozoł jem polcem v gorę. Ale Mjichoł
351 15|              Kjej kavałk wuszlë, tej jem sę chiże spinął po przidkji
352 15|             to vjesz som! — wodrzekł jem.~— Jezdem duchem, jak të
353 15|            novo vërąbjilë! —wodrzekł jem.~— Rozumjem cebje — wodrzekł —
354 15|             chveceł za vłose i rżnął jem sę jak długji do nóg ti
355 15|              znaję!~— Jidę! wodrzekł jem. —Ale szukac vas będę, panje.
356 15|            zomkovi gorze! — wodrzekl jem.~— Jezus, Marija! —krziknęła
357 15|            strach pitac vjęcij.~Kjej jem sę złączeł z naszimi, tej
358 15|                 Za kjile dnji sedzoł jem po vjeczerzi wu Mjichała.
359 15|        dzesęc konji cignęło!~Vjidzoł jem na tę godkę jak Mjichałem
360 15|          vjem dloczego, ale nji mjoł jem uwodvogji, żebe po ti rozmovje
361 15|              całé pustkovjé, kożdimu jem doł rękę na woddzękovanjé.
362 15|          rękę na woddzękovanjé. Kjej jem zaszedł do Mjichałóv, Mjichoł
363 15|           wodgrodzoł wod svjata. Tej jem vstoł, przeżegnoł sę i szedł
364 15|             czężką mjała vogę. Szedł jem przez las pomału, a kjej
365 15|             przez las pomału, a kjej jem ju czuł z blizka granjé
366 15|            blizka granjé rzekji, tej jem sę bezmała że nje vërzasł.
367 15|         brodu i żdała na mje. A kjej jem naszedł, vëcągnęla do mje
368 15|          jezorami i lasami. Wobroceł jem sę v tet i vezdrzol na trakt,
369 15|           całem pana Jozva i vjidzoł jem starodovni kaminje stojąci
370 15|              vje czimu i jak.~I vzął jem sę i szedł mocnimi krokami
371 15|         dokozoł.~Za rzeką wobezdrzoł jem sę jesz roz. Tam przeką
372 16|               zomkovjiskjem podszedł jem lasem v svjat, chturen tero
373 16|         godką. Wucekłë noprzod, kjej jem z daleka wuzdrzoł mołigo
374 16|          chlevje?~— Vjem! — wodrzekł jem. — Të povjedzoł: Rcmus,
375 16|           jedno jediné wokno, a kjej jem vezdrzol przez nje, ceplô
376 17|             muzikańtem Trąbą. ~V zął jem tede jednigo dnja svoję
377 17|              i karovoł v svjat. Jesz jem nje dokarovoł do lasa, a
378 17|      dokarovoł do lasa, a ju naszedł jem grocza Trąbę z Lipna. Na
379 17|            ze sobą karbac — wodrzekł jem — kjej të moji godkji nje
380 17|                 Mosz provdę! — rzekł jem.~—Le nje mesl, żebem nje
381 17|              Po tim wodpoczinku vzął jem svoję karę v ręce a Trąba
382 17|         drogę.~—Nje vjem! — wodrzekł jem.— Pon Bog doł pogodę cepłą,
383 17|              nje kłasc. Le dvor, jak jem rzekł, robjił sę vjększi.
384 17|           jak to mogło bëc. Tec znoł jem jego starka i wojca i samigo
385 17|         Vjisle i doparł svigo!~Rzekł jem tede do Trąbë.~—Dopitejże
386 17|         rzekł:~— Vëboczce, panje! Jô jem prosti czlovjek i movję
387 17|              sę srodze markotno, tak jem vzął sę i rzekł:~— Pojta
388 18|             sę jesz do tile.~Vjidzoł jem, że Trąba sę kąsk boji i
389 18|             sę kąsk boji i wuczenjił jem mu do voli. Sadłasma tede
390 18|       Smjeszno mje sę zrobjiło, kjej jem so wuvożoł, cobe to beło
391 18|               to vjera łeż. Nasedzoł jem sę ve młinje v Lipnje vjele
392 18|         procovac będą. Przez nę lukę jem vjidzoł, że vszetko napravjoné.
393 18|             svojigo pevni. Nje rzekł jem tede njick, lem sę przeżegnoł,
394 18|              żodna bojka! — wodrzekł jem. — Ale jô le v nen czas
395 18|              jak długom drzemoł, jak jem wuczuł, że mje Trąba pjęscą
396 18|           drevnem gorącim! — mruknął jem im sę wobroceł na drugji
397 18|            wodecknął.~— Cuż? — rzekł jem.~— Remus, ta dużô żoga sę
398 18|            sę ruchô! ~Trąbo! — rzekł jem, bo mje sę zrobjiło markotno —
399 18|             njijak poku nje doł, tak jem sę podnjosl na sedzączkę
400 18|              nazod na słomje i rzekł jem do Trąbë:~— Zrobji tak jak
401 18|             cë godac, ale mje — choc jem wodvożnigo ducha — je straszno.
402 18|              przëvekł. Krom tego beł jem wudbë, że to złé, co tam
403 18|          szotorë rozlecałë i wobjegł jem szopę navkoł, be sę doznac,
404 18|        pjekjelnjiku! Dziso jô ju nje jem nim mołim słabim knopem.
405 18|             co to za stvor, podnjosł jem głos i tak zavrzeszczoł:~—
406 18|          zervoł vamps ze sebje i jak jem stojoł, sunął v vodę i na
407 18|          vszelkji postanovjenjé. Tak jem go porvoł za slizkji celsko,
408 18|            takji szor czuc beło.~Tej jem wodsapnoł, przeżegnoł sę
409 18|          rzece je vodë dosc! — rzekł jem.~— Bele beła wugotovanô
410 18|         słovem Bożim. Wod czasu, jak jem z moją bjałką Trąbjiną stanął
411 18|     chrostach sę rozspjevivałë. Sodł jem przë wognju Trąbovim, samim
412 18|               To beł Strach! — rzekł jem. — Pokozała mje go krolevjonka
413 18|           napravjenjô młinóv.~Muszoł jem sę smjoc, bom mesloł, że
414 18|            vonją?~— To nje! Ale kjej jem go mocko scesnął i rżnął
415 19|          valka z Golijatem. Nji mogł jem tero woczu wod njego wodervac,
416 19|     zdrzelësma sobje v woczë. A choc jem gębë nje wotvorzeł, czetoł
417 19|          bjic woprzestało i nji mogł jem kroku postąpjic. Trąba mje
418 19|            vszetko zbladło i vjidzoł jem sę znovu v tim pańskjim
419 19|        drogjimi kamiszkami.~Pomesloł jem sobje:~—To je gvesno szabla,
420 19|      przeszłë po plecach. Przeżegnoł jem sę krijamko pod vampsem
421 19|         krijamko pod vampsem i rzekł jem sobje:~— Pocuż të, głupi
422 19|              taką noc! Przëprovadzeł jem dvuch dobrich Kaszubóv,
423 19|              ze żołtą brodą. Vjidzoł jem tę pjękną jego gtovę im
424 19|              dzeje nasze! — pomesloł jem sobje, — jak mje je vëkłodoł
425 19|          kogo.~Trąba groł. Jô zaczął jem sę przësłuchivac jego noce.
426 19|             żem nje beł sobą. Porvoł jem i rżnął szklonkę wo podłogę,
427 19|              sę rozprisła i podnjosł jem rękę ku timu kaszubskjimu
428 19|        vjisała pod grifemrebą. Dobeł jem, chvecivszë za złotą rączkę,
429 19|         kolanje a ji kavałkji cesnął jem dzedzecovji pod nogji. Na
430 19|            zastąpjił drogji. Vëdobeł jem moję karę z tovarami z vozarkji
431 19|              ludzkjicli chat. Ale jô jem vjarë, żebe le żevo ztąd
432 19|              szło ju v doł. Wobroceł jem sę za sebje. Trąba skozoł
433 20|       trigjelk, be szukac vodë. Kjej jem sę vroceł z vodą z mołigo
434 20|              Vdzek tobje! — pomesloł jem. — Pocużes pjił trunkji
435 20|                Tak też beło! — rzekł jem.~— Wobaji bełasma wosamętani,
436 20|             co wonji zrobją! — rzekł jem do Trąbë. Tec jô so le spravjedlevje
437 20|             bet jes po vodę, wułożeł jem so v głovje tak: Jidą krziżovi
438 20|          rżnął na młińskji koło.~Beł jem vjarë, że rada Trąbë je
439 20|         przed pomstą Golijatovą. Tak jem wodpovjedzoł Trąbje:~— Njech
440 20|              że sę nje ruchô — rzekł jem. Ale ledvjem to povjedzoł,
441 20|              Cuż na svjece! — mesloł jem sobje. Na pustkovju Zobłockjigo
442 20|           pustkovju Zobłockjigo czuł jem njeroz godkę wo tańcującich
443 20|              kopjicë sana sedzi. Tak jem poceszoł Trąbę:~— Pocuż
444 20|           mosz svoję kanonę? — rzekł jem. Vez i zagrej "Chto sę v
445 20|            Sprobuj jesz roz! — rzekł jem.~Ale njim Trąba vëdmuchnąc
446 20|             vjekóv. Amen — uwodrzekł jem. Ale won sę do mje nje przëbliżeł.
447 20|              czimu moja kanona, choc jem z nji strzeloł boską notą,
448 20|           drogę na wukoranjé. Bo jak jem pochvaleł Boga, to won mje
449 20|             jak won mje kozoł i sodł jem na zemji. Noprzod bjołi
450 20|             njebje porachują. Ale jô jem ti wudbë, że ta maszina
451 20|            długjim dechem vodë. Czuł jem na brzegu ceché chlichanjé
452 20|             Tej moja pamjęc zgasła i jem wusnął.~ ~
453 21|           barzo grubé i czężkji. Jak jem sę pozdnji doznoł, zchovanô
454 21|         żevji zemja kaszubskô, a jak jem sę doznoł, żevji jich lepji
455 21|            czas przëvekł barzo. Kjej jem stanąl na renku, raptem,
456 21|             jezora je vmjesce? Szedł jem jeszcze v meslach dalij,
457 21|           mje zabolało, jaż nji mogł jem chvjilę na nogę przëstąpjic,
458 21|            przëstąpjic, ale dzękovoł jem mojimu Anjołovji Strożovji,
459 21|              głovę spadło.~Tej szedł jem dalij, jaż mje zatrzimało
460 21|             sedzelë dżadovje, a kjej jem vezdrzoł wovożno na njich,
461 21|           njic do szukanjô, wobroceł jem sę jesz roz do krola jezora,
462 21|            njego nje wuvożoł — i doł jem mu woczoma vjédzą, żebem
463 21|        kavałk z tobą.~— Mom! — rzekł jem.~Tak won szedł ze mną, a
464 21|              vjidzę. Kożdi roz, kjej jem go vjidzoł, njeszczescé
465 22|         vozeł svoję karę i nje chcoł jem nją ludzom na pjętë najeżdżac.
466 22|            bo jich nagonję. Zepchnął jem tede karę na krej jezora
467 22|        przemiszloł. Wod chvjile, jak jem wuzdrzoł nę mołą gąsorkę
468 22|           kjiju sę podpjerającô. Jak jem na nję vezdrzoł, mjała woczë
469 22|             jezdes, kobjeto? — pitoł jem sę.~— Jô jem starô Julka.
470 22|        kobjeto? — pitoł jem sę.~— Jô jem starô Julka. Ludze mje zovją
471 22|               be cę zabrac.~Vezdrzoł jem zdzevjoni na tę njezvekłą
472 22|           grac nje wumjem — wodrzekł jem.~— Njick nje szkodzi! Ze
473 22|           szandarovje żdelë. Vjidzoł jem jich, jak wonji stoją przede
474 22|            jak wopokji. I przëboczeł jem sobje, jak jem pod ną dzeką
475 22|            przëboczeł jem sobje, jak jem pod ną dzeką jabłonką na
476 22|              jak jeden z njich, choc jem tej beł knopem mołim i słabim.
477 22|        zemnjeszi dech lasu, wuzdrzoł jem jak mój tovarzesz Trąba
478 22|         wudavac kalekę. I wobezdrzoł jem sę za njim. Chdzes nad głovami
479 22|            ale v ti chmurze rozeznoł jem ricerzi na vesokjich konjach
480 22|                Boże Vjelgji! — rzekł jem do svoji dusze, tec to całi
481 22|           ludzi i strądu.~Przeżegnoł jem sę i wodvroceł woczë v przodk
482 22|             Strach mje wominął, kjej jem wuczuł słova pjesnji:~Trębacze
483 22|     Mjirachovskji lese! Przevędrovoł jem cebje v latach mojigo vanożenjô
484 22|             kjile i kjile razi. Pjił jem z tvojich zdrojóv, społ
485 22|            stolimovich grobach, czuł jem szczekanjé psa na zomkovjisku
486 23|         zajachałë przed karczmë. Jak jem naszedł rozmiszlającë, chdze
487 23|            wob noc podzeję, wuzdrzoł jem nę pannę z mołimi nożkoma,
488 23|              jego dobrą radą zanjosł jem prosbę do Roga, zlecivszë
489 23|              vjeczora a na noc znovu jem głodni. Mój brat Stach wopchnął
490 23|              zaprzańc... Ale czekavi jem, chdze sę też podzoł krol
491 23|              ju mijała voze, vjidzoł jem jak v smjejącé sę lica Klerikové
492 23|           zgnjitigo jaja. Wobezdrzoł jem sę chiże za Leonem. Ale
493 24|            gromadze. To też nji mogł jem sę napatrzëc jak wonji tam
494 24|   krolevjonkę na złotim tronje!~Kjej jem sę rozglądoł v meslach,
495 24|             dało mje poku, le muszoł jem do njego sę przecesnąc i
496 24|             jego: Njevorto. Vezdrzoł jem na njevjadomigo pana i rzekł:~—
497 24|              rozgrzeszenjé, wuzdrzoł jem krola jezora. Klęczoł won,
498 24|              svojich gnjôzd.~Vjidzoł jem, jak wostatni zchodzilë
499 24|              nje beło żelaza.~Zvożeł jem v ręce a vëdovało mje sę
500 24|             mô duszę ricerską. Chcoł jem szczudło i duszę jego povjesëc