Chapter

  1 1 |             nom cuzi, krevją blizkji — bo bjałkji z Kaszub bjerzą —
  2 1 |           jarmark bez Remusa? Wu njego bo też nabivac beło możno książkji,
  3 1 |            Remusa targovanjô nje beło. Bo jakuż mjelë sę targovac,
  4 1 |                chdze Remusa nje znelë. Bo ti, co go vjidivelë na vszetkjich
  5 1 |          mavjac:~— Zbjerom na pogrzeb!~Bo na żëcé rzitelnim Bogjem
  6 1 |       przëzdrzelë jego wochędovjiznje.~Bo chłopem won wurosł dużim
  7 1 |                jego bes sę nje doznoł. Bo słuńce przez tile lôt poleło
  8 1 |                jaż mu sę dzivno stało. Bo na woko be sę beło zdovało,
  9 1 |             knopa bojoł jem sę Remusa, bo kjej jem co przeskurzeł,
 10 1 |             nas dobrze przedô żedovji. Bo też ten jego vamps, choc
 11 1 |             Nje zapinął won go njigde, bo guzóv nje beło. Vjidovoł
 12 1 |              skorznje mogłë stożëc sę. Bo bełë rzitelnje całé. Ale
 13 1 |                Czorlińskjim" na karze.~Bo Remus zveczajnje chodzeł
 14 1 |             nje chcoł sę pokazac boso, bo vjedzoł, co sę słuchô.~Za
 15 1 |            njego przëbliżeł. Povjadelë bo, że won mô njedobrze v głovje
 16 1 |               Z daleka go poznac beło, bo głovą, przëkretą barankovą
 17 1 |                tak nje podoł na woczë, bo norod wokrętnijkóv to chłopë
 18 1 |              Remusa sę nje przëblizeł. Bo to stojało wu mje pevno:
 19 1 |                jisc na vesokji szkołë, bo noimika to mjccz i vjid! —
 20 1 |            noleżą. Czetejce vë, panje, bo może duch jego vas tu sprovadzeł,
 21 2 |              do rękji njezgrabni. Kosą bo i pługjem za młodu nawuczeła
 22 2 |           początku do kuńca.~Dlo cebje bo to pjiszę, knopku, cos wodrzekł
 23 2 |                ji vësvjecëc. Vjidu mje bo nje delë, a mjecz jem vëdoł
 24 2 |                lati, a nje dzivno mje, bo wurodą mje Pon Bog przëwoblekł
 25 2 |                 Nje je mje jich vstid, bo bjedné są, jak jô som a
 26 2 |             nóg kurzem zemji grzeszni. Bo bëlë panami svjata. Chtuż
 27 2 |               sę njikogo na pustkovju, bo wod długjich lôt tam służeła.
 28 2 |             mje sę za takjigo wudovoł, bo mje mogł poradzëc. Mjichałovji
 29 2 |         Mjichoł przëstanął sę i smjoł. Bo mje wod wurodzenjô Pon Bog
 30 2 |               Mjichoł sę le przëzeroł, bo mjedze ludzami takji pravo,
 31 2 |              przemovjenjé mjało skutk, bo ju vjęcij mje nje kozelë
 32 2 |                Kukla pod potklepjem! — Bo bojelë sę Boga a kąsk i
 33 2 |              vedle bromë przechodzeło. Bo wona sę słovem nje wodezvała,
 34 2 |               mje i tak nje rozumjelë, bo i jô mom jęzek skażoni,
 35 2 |                na mje chuchac zacząła. Bo bidlęcu żol beło.~Jak przëszła
 36 2 |             straszno beło sedzec sami, bo przëszla do stanji i rzekła:~—
 37 2 |           Smjerc vjidzec?~—Won stanje, bo won ję vjidzi na przededvjerzu,
 38 2 |             czlovjek, co sę wusmjechô, bo vje vszestko. Ale wona tego
 39 2 |                wona tego nje vjidzała, bo patrzeła na podłogę sztivno,
 40 2 |              każdi może zazdrzec nort, bo dobrô v njim rządzi gospodinji.
 41 2 |             tego, co po svjece vanożi. Bo tak sę noleżi v tę svjętą
 42 2 |                muszoł vzerac na zegar, bo mje sę zdało, że won też
 43 3 |           jidąci zgubjił drogę do dom, bo zemovô krzikva zasepała
 44 3 |             zaszedł do dom letką nogą. Bo tak be beł tam v smjegu
 45 3 |              njicht tam rod nje szedł, bo v połnjé i v nocë njico
 46 3 |            Dzivnigo wona beła sztołtu, bo pospode czebka szadigo mjała
 47 3 |             mje beło, że ji nje scęlë, bo przë woranju muszelë ję
 48 3 |                 pjes Gnjota, sę bojoł, bo mjoł rozum ludzkji. Legł
 49 3 |                i zanjes przez tę vodę. Bo jutro będze zapozdze. Jutro
 50 3 |            pastuszku, straszedła tego, bo dobędzesz, beles vjerzeł
 51 3 |              Ale smjoc sę nje będzesz, bo svjętą spravę mosz przed
 52 4 |              Jô na to njick nje rzekł, bo wona mjała znovu provdę.~—
 53 4 |              Mjichała nje będzeszmjoł, bo bem jô cë jesz lepji vsepała.~
 54 4 |              mje wobroceła od kominka, bo beła pravje przë klósk gotovanju
 55 4 |              kozała mje jesz roz rzec, bo wod razu z moji skażoni
 56 4 |                 Remusku, nogji za pas, bo wona cë tę varząchevkę na
 57 4 |                nje vjidzołjesz njigde, bo to beło dobré i cnotlevé
 58 4 |              po jednim kavalku chleba, bo pudzema nocą na rebë! ~Ale
 59 4 |             bes tam v nocë ? — ~—Jo!~— Bo vjedzë, że tam stroszô! ~—
 60 4 |             mąceła. Bjejta lepji spac. Bo co va wułovjita, lo też
 61 4 |             trzeba wod lôt dzecinnich, bo nji mosz vłosni chatë anji
 62 4 |           głovë zomkji i krolevjonkji, bo to njeje njick dlo parobka,
 63 4 |                dlo parobka, jak cebje. Bo kjej jich so nje vëbjijesz
 64 4 |           Marcijanna njech sedzi doma, bo to le mizernô bjałka i sę
 65 4 |              zarvała, mô le jeden rog, bo drugji so skjidła przë ti
 66 4 |                ma njiżodnigo kleszcza, bo jidze le małi Remus. ~Tej
 67 4 |             Alem sę nje dożdoł. Raptem bo zeszłë ze mje woczami, nadęłë
 68 4 |                przervoł moję przigodę, bo przëboczeł mje dobetk mój
 69 4 |         dichającë z vëvarłim jęzekjem, bo so mesloł, że jô, Remus,
 70 5 |              na trovje i na paprocach, bo chmura zelonich lestóv jiglenë
 71 5 |              mogł po rzece jak vczora, bo zemnjica szła gorą vodë.
 72 5 |              jisc na tę gorę naprocem, bo to będze no zomkovjisko.
 73 5 |           dzisodnja njicht nje jezdzi, bo ludzom strach.~Dzivno też
 74 5 |                won noleżi krolevjonce, bo jô tu stoję na ji zaklętim
 75 5 |            Przë ti roboce jô sę zmokł, bo beło mje spjeszno. Wod tego
 76 5 |            przëszedł. Ale tero dravuj! Bo mje do wucha chtos godô,
 77 5 |             mje ze szligą przëstąpjił, bo gorz zmjenjił straszno jego
 78 5 |             mogł sę nolepji rozmovjic, bo wona jedinô moję godkę dobrze
 79 5 |               wustojec anji wuleżec?~— Bo pon naju Gnjotę i mje wukoroł
 80 5 |              Na to jô njick nje rzekł, bo mje vstid beło povjcdzec,
 81 5 |           stojoł gbur i wobzeroł kose, bo żnjivo żdało za dvjerzami.
 82 6 |           Dlotego jô rosł chiże vzviż, bo mje ti zochętë dodovelë
 83 6 |                przińsc na podvjeczork, bo mje njibe mô njico do povjedzenjô.~
 84 6 |                 co v ti chace sedzi...~Bo kjej ludzi i dobetk zema
 85 6 |             głovje. Vjera i tak będze, bo chtuż ze zdrovim rozumem
 86 6 |             Godach?~Na to jô mjilczoł, bo wona nje vjedzała, że jô
 87 6 |              le roz wona zle zrobjiła. Bo za to, że pon Gnjotę i mje
 88 6 |           varząchevką. Szkoda ji beło, bo sę jesz bjeleła novô a Mjichoł
 89 6 |                 chdze drudze ju jedlë. Bo nji mjała czim bjic, a rękji
 90 6 |       przëvekłi do solonich porceji.~— Bo vejle, Remus, to jô panu
 91 6 |               i rzekł:~— Szlaga jidze, bo mje grzeszk v nodze tropji.
 92 6 |               Nje grzeszë, Marcijanno, bo to je dobri szlach do robotë.
 93 6 |           Gonjic won za tim nje będze, bo żot go zmuszi do robotë.
 94 6 |              nami dzecoma bjedę, mjoł. Bo noprzod nas muszoł wuczëc
 95 6 |          jegomosc sę ze mje nje smjoł, bo mje rozumioł. A razu jednigo
 96 6 |          przëlgnął mje do serca David, bo won, mali pastuszk jak jô,
 97 6 |                wona v lese beła cechô, bo sę bojała. Przez brod jô
 98 6 |              mje nje pusceła za rękov, bo na levą rękę wunoszało sę
 99 6 |              czornim i złotim mjeczem. Bo wo gronku i wo mjeczu złotim
100 6 |                z tobą brodem nje pudę, bo mje straszno.~Wodnąd jô
101 6 |        njiżodno wukłodanjé, le provda. Bo vej: Naju pon to Abraham,
102 6 |         wosmëdzesąt lôt i długą brodę, bo tak je v ksążce vëmalovani.~—
103 6 |                to je prorok Jermijosz, bo won vjeczorami pjesnje spjevô!~—
104 6 |              Të, Marto, jezdes Rebeką, bo z bęboruszkjem przë studnji
105 6 |                 Morcin, to je Absalon, bo mô szadą głovę. Jesz na
106 6 |              to je gvesno Putifarzenô, bo Putifar też beł kucharzem.~—
107 6 |                do njego sę wusmjechoł, bo won sę natrampoł procovjito
108 6 |                i sę zastavji reminjem, bo v głovę, Bog vje, cze strzimosz.~
109 6 |             vezle nogji za pas i bjej, bo bjałce, kjej ję gorz porvje,
110 7 |                Popchnji bjegas zegara, bo Smjerc po pustkovju chodzi!~—
111 7 |              sę mocko dzevovac muszoł. Bo słunuszko mu ze skarni zeszło
112 7 |               sę tak bez mocë zibotoł, bo mu dech wustoł.~Tak jô go
113 7 |               chlevje reczała Bezroga, bo to njemé bidlę mjało rozum
114 7 |          drogji? A nekej chiże do dom, bo tatk cë chce pasem narżnąc
115 7 |               konja. Ale ten sę spjął, bo jô nje woprzestoł vévjijac
116 7 |          norzędzem krzivdë. Poj le sa! Bo choc të do mje na konju
117 7 |              vjidzę, to vej wustąp sę, bo strzelę v cebje, jak v psa
118 7 |              mje przcmiszlac do kuńca. Bo wod pustkovjó bjegoł Morcin
119 7 |               timu tu njick nje będze, bo won je wogłuszoni...~Chata
120 7 |          przëslę. A nje vożë sę vińsc, bo będze tvoja smjerc!~Tak
121 7 |           njech chodzą kocimi nożkoma. Bo vej! Golijat tvój wożeł
122 7 |            Tero vez sę i vëlez, Remus, bo jich ju nji ma! ~Tak jô,
123 8 |                brodą i bjołima zęboma. Bo za niim, jak psë za dżadem,
124 8 |          muszoł, że won movjił provdę. Bo v nen czas jô tego jesz
125 8 |              kole dnja głovę wobzeroł, bo sę znoł, jak doktor, na
126 8 |              sę na mje vjedno jisceła, bo ji gvesno żol beło trampka
127 8 |              tejjô do njego zachodzeł, bo won mje tich pjesnji ze
128 8 |            vandrze, z dalekjich dróg! ~Bo czupła Smjerc gorą na drogjivskaże, ~
129 8 |         vtorzel jimu vjelgjim granjim, bo litovoł sę też nad zbłądzonimi.~
130 8 |         takjich razach chodzeł z njim, bo ten jego rog spjevoł mje
131 8 |                pjesnją rogu povtorzoł, bo wona jego godkji nje rozumjała.~
132 8 |            strzimje, żebe nje naszedł, bo tam je wotvartô voda i zotor.
133 8 |               rzeka szła v jezoro. Las bo tam dochodzeł bokjem jaż
134 8 |                jidze z dalszich stron, bo nje szedłbe na wonę wolszkę,
135 8 |           stronë nje vjidzi?~— Vjidzi, bo jô tam z czołna je też vjedno
136 8 |               na dravoka i go navrocë, bo jinaczi vpadnje, jak Bog
137 8 |         przerębel. Jô bjegac nji mogę, bo mje mój grzeszk v pravi
138 8 |              Kąsk dzivno won vëzdrzoł, bo zdovoł mje sę małi, jak
139 8 |           dobri cliłopok, chtuż to je? Bo jô jego godkji njijak nje
140 8 |               tego jimu nje rechovała. bo won provdzevi vjarë nje
141 8 |           przezebłi muszoł bëc srodze, bo długji cnjik jego pobjegłi
142 8 |           jinszigo won jesc nje chcoł, bo mujego vjara tego bronjiła.~
143 8 |            pustkovjé won mało zazeroł, bo tam ludze so bezmała vszetko
144 8 |               Morcin kupji grzebjiszk, bo kjej grzeva je szadô, to
145 8 |            panna Marcijanna wożenji... Bo jô czetoł v ji planece,
146 8 |                jô ję dom wosmok tanji. Bo mje tu retovelë wod mokri
147 8 |                wod mojigo mita talara, bo bem so chcoł nę ksążkę kupjic.~
148 8 |            przedadzą le na vogę złota. Bo jich nji ma vjele. Drukarze
149 8 |              że tego njibe nje vjedzą. Bo jak be sę vëdało, że ta
150 8 |               dijamańtovą zasługivała. Bo kjejbe taką mjała, tobe
151 8 |                beła gvesno podrobjonô, bo mjinął Popjelc i przednovk,
152 8 |               godka przëszła do głovë. Bo sprovdzeło sę na słovo,
153 8 |                 Vjera żid jednak łgoł. Bo jô jem wudbë, że takô krolovô
154 9 |               jem mojim konjom głosno, bo wone sę z moji godkji nje
155 9 |      prorokovoł, że zema będze krotkô, bo łońskjigo roku vrzose kvjitłë
156 9 |                tej i jô wostac muszoł, bo wona sę tero sama bojała.
157 9 |                sobje vszetko jak dzis, bo co bólem abo i szczescim
158 9 |          zgrezotę njese i wutropjenjé.~Bo kjej jem stanął v gorze
159 9 |                pochovej nazod v zemji, bo to je truma z prochami starszich
160 9 |                cze jem doma, cze nje.~ Bo svjat mje sę wodmjenjil
161 9 |          podnjosł jem sę z moji leże — bo i tak mje spac nje dało —
162 9 |                Remus, nje zachorujesz, bo jesz tak mało jak kot.~Na
163 9 |        chvjilkę żdac beło na smętorzu, bo pravje pjerszô Mszô svjętô
164 9 |             jęła mje chuchac na głovę. Bo to bidlę mjało rozum ludzkji
165 9 |              jô znovu szedł do robotë, bo przë procë mje to wosamętanjé
166 9 |           Choba som Pon Bog cë pomoże, bo jô głupô dzevczina nje dom
167 9 |               zmjiłuj sę i dej pomocë, bo jô som so nje dom radë.~
168 9 |                ztąd precz! Poj do dom, bo tu njedobrze! Njedarmo ludze
169 9 |               Bjedni! Nadarmo żdajesz, bo wona nje przińdze njigde!~—
170 9 |                vszestkjigo, të bjedni! Bo to ju na jedno. V czvortk
171 9 |                 Remusku, i poj do dom! Bo jinaczi tu jesz nama wobuma
172 9 |               na nogji! — rzekł jem. — Bo jô som vjidzę, że tu co
173 9 |                zeblekej, Marto, botóv, bo jô cę przez rzekę przenjesę!~
174 9 |             mojigo reminja njepusceła, bo sę mocko bojała, choc v
175 10|         dzevovoł na takji pomeszlenjé, bo to mje njigde do głovë nje
176 10|               a jô ję kochom jak brat, bo beła mje jak sostra wod
177 10|                  Nje dokuńczeł Morcin, bo mje nje chcoł wobrazëc.
178 10|              njick i żenji sę z Martą. Bo ze mną, to wona pevno le
179 10|             dzevovałë i Liza i Gnjadi, bo to nje je gburskji sposob.
180 10|          Dravujta, konjikji, dravujta!~Bo Remus vëzbeł wubetk i mjarę.~
181 10|               muszoł konjom dac folgę, bo voz zarzinoł v pjosku głębokji
182 10|            novjineczkę, ale njesrogą. ~Bo ju z tvoją nomjilejszą do
183 10|              mje vołalë:~— Bjej chiże, bo krolevjonkę tvoję zdovaja,
184 10|      njeszczescé moje vëpjic do negji, bo moja krolevjonka mô bëc
185 10|                rzekł:~— Njerobji tego, bo bjednimu Remusovji serce
186 10|                vezdrzec na Zbavjicela, bo mje dusza moja rzekła, że
187 10|           chternim njick nje rozumjoł, bo moje mesle po głovje gnałë
188 10|               pjerszé Bożé Narodzenjé. Bo wona, moja krolevjonka,
189 10|              Liza znovu trzęsłë łbami, bo sę dzevovałë njemové bidlęta.
190 10|              na drzevjęta dzevovoł sę, bo sę zmjenjiłë, jak v nen
191 10|        krolevjonka! Jidz spac, Remusu, bo i tak wumrzec muszisz.~A
192 10|               jô sę żadzeł, alem jodł, bo mje kozelë. Marcijanna zajisceła
193 10|         Mjichale, vezdrzële na Remusa. bo mje sę zdaje, że won żołti
194 10|                njim trzeba do doktora, bo dejadej wumrzec muszi.~—
195 11|             wuvożoł:~— Mora to nje je, bo nje przędze i nje morzi.
196 11|              tu wustąp v Jimję Boskji, bo dzeń je do robotë a noc
197 11|                jednak nji mogł wusnąc. Bo to beło noremné i za chvjilkę
198 11|                mjoł wubetku na svjece, bo wona, ta tvoja krolevjonka,
199 11|              po vszetkjim wutropjenju. Bo i tak jezdes njidoczego
200 11|             Zlé trzoskovało jesz tile. Bo v tim gozdzu gvesno won
201 11|             strzodka. Te są ju gorszé. Bo kjej mester chałupë nje
202 12|         vstąpjilë, a jô le jim pomogoł,bo kosce moje vëzbełë vszetką
203 12|               lasu. Mjichała nje beło, bo z Morcenem seczkę rżnelë,
204 12|            vnet przińdze.~Tak jô sodł, bo nogji mje długo njesc nje
205 12|               mosz strachu, to szkoda. Bo vejle, kjejbe cë tak provdzevigo
206 12|             posłołbem cebje tam dziso, bo bem sę wo cę strachoł. Ale
207 12|        wurzeszac postronkjem do płotu, bo nje chcę cebje mjec na sumjenju.
208 12|              vjerzeje. To go ratovało, bo vjerzeje sę na krziż zamikałë
209 12|                żodną mjarą nje postoi, bo mom nodzeję v Bogu, że mje
210 12|          będzece mjelë ze mje pocechë, bo njevjem, cze wucignę jadra.~—
211 12|                 Mocko mje beło dzivno, bo njicht jinszi, jak won,
212 12|               womon i smjercë do naju, bo bem nje beł mjoł wubetku
213 13|               Nje rzeczë njick, Remus, bo mje be sę czężko zrobjiło.~
214 13|                vroceł sę na pustkovjé, bo chłopë wostelë, żebe bronjic.~
215 13|              won potim chodzeł kulavi, bo jeden z vartarzóv pchnął
216 13|              mocnjejszi naprocem naju. Bo ta bronjô pod wustrzechą
217 13|              le wodveklë wod bronji. — Bo i sekjera i kosa przode
218 13|                sę jimu tam przësłuchô? Bo dziseszi, pokąd młodi, to
219 13|             kuńca svjata nje dożijeta, bo noprzod muszi jesz Jańcekrest
220 13|            żdac na to svjat nje będze. Bo kjej Pon Bog stvorzeł ludzi
221 13|        stolimóv będą chłopë jak truse, bo z taką małoscą be jednak
222 13|                i jô rod tam zachodzeł. Bo z jego spjevu ceszilë sę
223 13|      vszetkjigo daru Bożigo dosc tile, bo roku moji choroscë Pon Bog
224 13|             przë tim na skorę dostało, bo ze strachu zaboczeł pocerza.
225 13|       prorokovanjô Mjichala wo vojnje. Bo go ju dva raze napjisełë
226 13|              dzeń. Czeszilë sę z tego, bo wod wojcóv vjedzelë, że
227 13|         spadnje. Nje zabędę tego dnja, bo v njim mojigo vanożenjô
228 13|              beło pod trzema chojnami, bo tu nopjervji smjeg zbjegoł
229 13|             pudę bez vjeczerzi spac! — Bo i tak jedzenjé mje nje szło
230 13|              gałązk, jidącë przez sod, bo vesoko vëcignęła mje chorosc,
231 13|                mesle v gromadę zebrac, bo to sę tam szątoleło kole
232 14|            wochota wüszłë z pustkovjô, bo ludze chodzilë, jakbe jim
233 14|             Wostanji, Remus, przë mje, bo mje straszno!~Tak jô wostoł,
234 14|                  Jidzë do gorë, Remus, bo won be rod chcoł z tobą
235 14|               nje są te ręce mordarza. Bo kjej jem przelevoł krev,
236 14|          paradë noseł przez całé żëcé. Bo tak sę słuchô nom ricerzom
237 14|              belë, ale ponjechelë mje, bo ju Pon Bog mje vzevô przed
238 14|              wuszlo mje suchim pękjem. Bo won mje trafjił też i kula
239 14|              dalij szedł ku kłąbkovji. Bo cebje vëbrała krolevjonka
240 14|              chvjilë znovu sę pitoł.~— Bo vjidzice, Mjichale, że dzivni
241 14|              jô, że won wumrzec muszi, bo Smjerc klepje kosę reno
242 14|                jakbe beł jich panem.~— Bo won poprovdze je tu panem! —
243 14|                jinaczi njiż më drudzë. Bo jak nen tam na gorze vjidzot
244 14|         Marcijanna lękała sę wo cebje. Bo jak nen knopem mołim bivszë
245 14|               woko na jego vezdrzenjé. Bo kjej tego nje zrobjisz,
246 14|              sę zdô? Zapozdze dlo mje, bo smjerc za dvjerzami. Sadnji,
247 14|                dovni zemji kaszubskji. Bo wona sę cignje po gorach
248 14|             czornim szklącim kaminjem, bo pod njim głęboko v sklepach
249 14|               chłopë stojelë pokornje, bo pon Bog beł v goscenje za
250 14|           jichnji ma, pesznichVeletóv! Bo rzędami leżą vkamjannich
251 14|         bjednich na smjerc sę sposobi. Bo kaminji czvjoro mechami
252 14|            trup v gorze na mje vzerol, bo jego bjegas stanął. Chcoł
253 14|          starodovną vedle zomkovjiska, bo tęde njeboszczik chcoł bëc
254 15|         dovnich czasóv trakt szerokji, bo navetk dużi kaminje co zamanąvszë
255 15|               wo njim njick nje rzekł, bo to njedobrze gadac wo takjich
256 15|           gadac wo takjich spravach.~— Bo vjidzisz, Remus, kjej ludze
257 15|                timu v wostatni drodze, bo won vje, czimu tęde jadze!~—
258 15|           chvjilę i tej rzekł:~— Bjej! Bo zdrzë: Rzoze vajich pochodnji
259 15|              timu, co go tam provadzą, bo won tego ducha, co tronë
260 15|                bezmała że nje vërzasł. Bo chtuż tam stojoł na brzegu
261 15|                jes dobri i procovjiti, bo rozumjema tvoją godkę i
262 15|             zakreła woczë fartuszkjem, bo ji gvesno barzo vstid beło.~
263 16|        Sadnjema na muravje i pogodoma, bo jakuż momë sę jinaczi sobje
264 16|           Lecho będze sę nama dogadac, bo të moji godkji nje rozumjesz.~
265 16|              ludzami na njim żijącimi, bo jô jidę v svjat.~Won na
266 16|              ludze z chęcą słuchają... Bo żid chce zrobjic geszeft.
267 16|         podnjosł na pańską corkę? Nje! Bo jakuż wona mô sę jimu vjidzec,
268 16|                retovoł. Sadnji, Remus, bo bes żałovoł pozdnji, żes
269 16|             rzekł:~— Słuchej tero mje! Bo jô znaję svjat. A nje movji
270 16|            kjej je przedtim wotaksuje. Bo Gaba mô ju lata i muszi
271 16|               i muszi jisc na deputat, bo nogji go nje chcą njesc.
272 16|              Zaarandujesz tę jizdebkę, bo kożdi hańdlorz muszi mjec
273 16|            plecach, le vozëc na karze, bo to mje lepji słuchô.~Ve
274 16|              namjenjoné zrobjic muszę, bo vszetko to volô Boskô.~ ~
275 17|           godkji nje będzesz rozumjoł, bo jô mom jęzek skażoni wod
276 17|            krąceł głovą muzikańtTrąba, bo imjoł provdę, jak jô sę
277 17|             njech cë będze na zdrovjé, bo jô gorzołkji nje pjiję!~
278 17|             żenjił! Tak jô też mesloł. Bo vej! Cuż mje po bjake? Jezdem
279 17|           sidła założą, to cę wuvędzą. Bo bjałka, boczë, choc to njibe
280 17|                svjęti stan małżeńskji, bo dobrą volą to nje beło.~
281 17|           wuchronji, ale barzo vątpję, bo bjałkji nje mjerzą chlopa
282 17|                Remus, rękoma i nogoma, bo nacuż nom z bjałką sę zrzeszac
283 17|           przënomnji nje ludze żijąci, bo młin wod vjele lôt ju nje
284 17|                 Nje! Jô sę nje boję.~— Bo vjidzisz. Ze mną to je tak
285 17|              Jô vaju kąsk wodprovadzę, bo to pevnje ju wostatni roz,
286 17|                latach czasem zazerelë, bo takji vjelgji państvo, jak
287 17|              sę pokozało jesz vjidnji, bo jak młiń stanął, tej zemja
288 17|              wod lata do lata za dużé, bo nje beło co v nje kłasc.
289 17|             vjeczora beło czuc muzikę, bo zjeżdżelë sę gosce. Ale
290 17|                przënomnji wod potopu — bo tej sę vszescë ludze vetopjilë —
291 17|                ludze wo njim zaboczą — bo jutro pon nasz te młinë,
292 17|          wobgrodzonô mô svoję vortosc, bo możesz na nji bulvë sadzëc.
293 17|               zemji vortoscë nji mają, bo njicht be za njich fenjiga
294 17|      vrzeszczoł:~—Pochadejta huncfotë, bo vaju spjerzę jak psóv va
295 17|                 Jidzta tero, ludkovje, bo pon sę gorzi. Mô won dosc
296 17|                poczestunk nje pudzema, bo naju za barzo wobrazeł.
297 17|              straceła vszelką wochotę, bo choc to nasz pon a ma jego
298 18|         Muszała wona njesc vjele vodë, bo naszedłszë ma sę doznata,
299 18|            młinje bełobe mje straszno. Bo tam stoji tile rur i koł
300 18|             ksężec vińdze nad vądołem, bo choc zvjerzovô gvjozda mrugô
301 18|           Dlotego nacągom novą stronę, bo starô ju nje beła pevnô.
302 18|               starô ju nje beła pevnô. Bo skrzepkji, boczë, to moja
303 18|         pustkovju za jezorami i lasem. Bo bes vjedzoł, że krol David
304 18|                 Jô sę wodnęceł godanjô bo mje njicht nje rozumje.~—
305 18|               svjat! Nje zaduszema sę, bo svjeżi vjater będze lotoł
306 18|                Mje sę nje zdovało tak, bo nacuż be mjelë napravjac,
307 18|           żevim womonę na woczë kładą. Bo to sobje povjodają stari
308 18|              jegomosc be ję pochvaleł, bo pocuż łażę do cuzich bjałk?
309 18|              jô le sluchoł poł wuchem, bo mje ju grzeszk woczë zamikoł...~
310 18|            ruchô! ~Trąbo! — rzekł jem, bo mje sę zrobjiło markotno —
311 18|     wustatkovac.~— Remus! Wodecknjiże, bo tu sę cos dzeje. Tam v nim
312 18|             pocerz: Pod Tvoję wobronę! Bo cuż chcesz na to robjic?~
313 18|              jinszigo kuńca. Szum vodë bo za scaną robjił sę gvołtem
314 18|              godka. Ale mje je strach. Bo vejle, kjejbe voda jęła
315 18|         chvjilë skoczeł choc na zotor, bo mje spomnjenjé wokrolevjoncez
316 18|              że całô pjiła sę trzęsła, bo v nji mój tovarzesz na svoji
317 18|              nocë jô sę tero nje boję, bo kuronë ju dovno pjałë. Vczora
318 18|            długjim vampsem wobleczoni, bo drugji ruchna sę suszełë
319 18|              pase przelnjętą do skorë, bo gvesno sę v vodze moczoł.
320 18|                   Nje smjij sę, Remus, bo jak jes go rżnął gorą koła
321 18|               to rzec — rzekł Trąba. — Bo mje be sę zdovało, że to
322 18|                v bjitvje, jażes dobeł. Bo żeli to beł poprovdze jakji
323 19|               jego prosilë, be wostoł, bo po njim chce litkup vëpravjic
324 19|               barzo jô wostoł z njimi, bo sobje przëboczeł Smętkové
325 19|                Ale krom tego jô szedł, bo tak ju pevno ve virokach
326 19|               brodką i bjołimi zęboma, bo za njim jak psë za dżadem
327 19|                i będzema pjilë litkup, bo pon dobjił targu i przedoł
328 19|       pjenjędzi. Trąbo, të poj ze mną, bo zrobjisz nom muzikę... A
329 19|                 To njech przińdze też, bo të będzesz groł a won będze
330 19|          skażoną godką. Pojżeż, brace, bo cę tam not!~Provadzeł naju
331 19|                i pokożta gębë vjesołé, bo jinaczi pon vaju przez wokno
332 19|                   rzekł pon dzedzec. — Bo wnvożce sobje! To norod
333 19|               że won nji może spjevac, bo mô skażoną godkę.~— To njech
334 19|                Vez sę tero do gromadë, bo jô cë tero co zaspjevom,
335 19|             zaprzańc pon ję rozuinjoł. Bo krev mu buchła do głovë,
336 19|               dalij ludze i ceszta sę, bo pon vaju żije! ~Z dołu wodpovjedzalë
337 19|                A beło mje dosc czężko, bo szło pod gorę. Zaczął też
338 19|                na gorze, be wodpocząc, bo dalij szło ju v doł. Wobroceł
339 20|              moja gra do głovë poszła, bo i ta beła pjekjelnô, jakbe
340 20|                 povjem cë: Z nami zle! Bo cuż? Pobjiłjes Stracha ve
341 20|                 a njima v tim grzechu, bo choc to njemové stvorzenjé,
342 20|          szandarę, cobe naju vëszukoł. Bo cuż të meslol? Njech v karnje
343 20|                bobe cę po nji poznelë. Bo że të jezdes takji vesokji
344 20|           dvuch. A krom tego z gochóv. Bo tam v parafijach borzestovskji,
345 20|           nabędzesz svjatovigo rozumu. Bo jak go nje nabędzesz, to
346 20|              nje beł za darmo vëgojił, bo na krovca jô nji mjoł sposobu.
347 20|             drogę womijac będzema vse, bo kaduk nje spji. A może naju
348 20|           czołnje nje przekolębrovała, bo chocbesma sę retovała płivanjim,
349 20|               brzeg kraju, to rzeknji. Bo podług mojigo wobrachunku
350 20|                 na dregjim sę zchovoł. Bo żebe to nje beło tak cemno,
351 20|             jakjigo gnota nje vëdjidł. Bo doktora tu bes na całi wokrąg
352 20|              ta doka sę chcałi rozińc! Bo z ludzi nom tu be njicht
353 20|               Remus! Pojma ztąd precz, bo tu njedobrze. Jakjis Złé
354 20|         wochrzcilë! — vątpjił Trąba. — Bo to ju tak dovno, że jô so
355 20|                za jaką wukozkę z lasa, bo moji godkji nje rozumjoł.
356 20|                Trąbë:~— Ludze retujta, bo wutonę!~Beło to vołané z
357 20|             żebes mje zagroł do tuńca? Bo nje kożdi dzeń, choc të
358 20|           zaszła v drogę na wukoranjé. Bo jak jem pochvaleł Boga,
359 20|            vëzdrzołbes mje na takjigo, bo cë dzirżkosc z woczu patrzi.
360 20|        Volołbem cę vjidzec żołnjerzem, bo mosz vszetko, co do tego
361 20|            jidz i vëczap sę v jezerze, bo nje przëstoji, żebes jak
362 20|             bój sę, że tam mokro. Vkoł bo je porę łokci cvjardigo
363 20|              nje vje do njego trafjic, bo won jesz njikomu drogji
364 20|         njikomu nje radzeł jisc slode. Bo choc won naszim ludzom jesz
365 20|               ale noprzod sę vëvroceł, bo so nastąpjił na trokji.
366 20|             nogę. I sę ji nje dzevuję, bo vanożëc volisz po svjece
367 20|                żodnich nje wużiczeł?~— Bo Pon Bog vje, żebes jich
368 20|                też v spodku nje vzęłë, bo jak ze svoją bjałką nje
369 20|               na tich dużich gruńtach. Bo kjejbe dachë napravjilë
370 20|             moja rodzi woslë i wosocz, bo jô, ji pon, tacę sę na vojnje
371 20|       pojedinkę sę na mje nje wodvożi, bo srodze mje sę boją. Dlotego
372 20|              wustąpjiłasma anji kroku. Bo też nasza. Zoborskjich —
373 20|             wuvogą godkji krola jezora bo mądrze barzo przemovjił.
374 20|               do tego svjętigo mjescô, bo mom vożną k. temu prziczinę! —
375 21|       zveczajem pudzesz do muzikańtóv, bo cebje jim not na kompanjiją. 
376 21|           Ricerzu słuńca! Jô cę lubję, bo z cebje dzirżkji chlop.
377 21|             tak nje łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji.
378 21|           Podnjese! — wodezvoł Trąba — bo chtuż be groł marsza v Mjirachovskjim
379 21|               bem sę pjekła nje bojoł. Bo chocbe slodk mje sę smerleł
380 21|                  Njick nama nje będze, bo Franck Magnus mô pełnę kobjołkę
381 21|           kobjołkji. Ale nje rob tego, bo som Klarneta je beczką beze
382 21|              żebe won słova dotrzimoł, bo povjodają, że Leon ze stenką
383 21|          stenkę, choc to beło nadarmo, bo vjedno z nova wona sę zaszkleła.~—
384 21|          kanęlë kjeliszkji i butelka — bo won nje pjije.~— Tim vjęcij
385 21|          Vejtale! Klerik już sę wupjił bo wudovô, że wumje po łacenje
386 21|             tak nje łiszczoł slepjami, bo to nje słuchô dżadovji.~
387 21| spravjedlivoscë jô mu vjinjen podzękę, bo jesz dziso nje rozumjem,
388 21|              Czernjik som nje zdradzi, bo won som, cze Złi Duch na
389 22|                że mogę kąsk wodpocząc, bo jich nagonję. Zepchnął jem
390 22|                Czimuż sę cebje boją?~— Bo jô jezdem vjidzącô. Jô vjidzę
391 22|         gromadze z kompanjiją ve vjes. Bo tam żdaje dvuch v szklącich
392 22|          jedzenjô, to jédz! — rzekła — bo do Strzepcza jesz długô
393 22|           kolanach. A jô sedzoł cecho, bo mje dzivni zib szedł przez
394 22|               movję a jednak cę znaję. Bo przed długjimi lati vjidzałam
395 22|            wumjoł zgadnąc ti zogodkji, bo vjidu mje nje wużiczilë.~
396 22|             karovoł tvoję prożną kare. Bo takji lebjoda, jak jô, tvojigo
397 22|               to na proroczka Julka? — bo jinaczi bëlëbe cę złapjilë.
398 22|             szandarovje jidą za njimi, bo so gvesno wuvożają, że tądka
399 22|              chodzi, a tero wuvożejma, bo ju vjes krotko.~Njedługo
400 22|             się stavjic przed Vacłava. Bo krol tak rozkazuje, iż ciebje
401 22|              tvój krzik cę nje retuje, bo tvojigo zevu nje poslą drzeva
402 22|            zomkovjisku i sę przeżegnô, bo mu straszno. A lesni, chturen
403 22|               nje vëstrzelivszë v psa, bo vje, że na njego kula żodna
404 22|              kompanjijô sedzałë cecho, bo vjedzałë, że vnetk za porę
405 22|                łeb, ale nje zlęklë sę, bo vjedzelë, że nje jidze na
406 22|           czemprędzej, chvalce Marją, ~Bo przez tę Pannę mamy zbavjenje ~
407 22|           patrzełë na mje bez strachu, bo mjałë mje pevno za jakjigo
408 23|             dzeń gosci nje zodroscilë, bo i tak vszetkjich nji moglë
409 23|             woczu. Pogodoma co robjic. Bo jô tu vszetkji knjeje znaję.~
410 23|               të sę nje vożë tam jisc. Bo choc to naszi ludze ti karczmarze,
411 23|            Remus, cobes mje nje vëdoł, bo to z Klerikovi kobjołkji!~
412 23|             Remus! — rzekł na to Leon. Bo jô mom taką noterę, że mogę
413 23|                mje Stach dô vjeczerzą! Bo chto vje, na jak długo będę
414 23|             głovą, że tego nje zrobję, bo też żol mje beło tego bjednigo,
415 23|             beła namjenjonô takô kara, bo won sę zbliżoł pomału jaż
416 23|               ludze mje movją Prdzonk, bo furmanję v porę konji. Pon
417 23|             zesłoł na mje njeszczescé, bo mje padła szkapa. To i jinszim
418 23|              vjęcij njiże njeszczescé, bo wuvożejce, panje szandaro,
419 23|          vëcignęła, a jedno mô parobk, bo na drugji je slepi. Tero
420 23|             konja z jednim le uwokjem. Bo jak szkapę zdvuma woczami
421 23|               Leon ze stenką co knuje, bo Klerik go wobrazeł. Jô bivszë
422 23|                bjałkji retovała Leona. Bo wob ten czas z vesokji drogji
423 24|         Vjedzoł jô, że tak wodpovjesz. Bo i të jezdes z tich, co ze
424 24|            duszë novjększimi literami. Bo co na nowuce wopovjodoł
425 24|           vstoł. Ale jô żdoł na njego, bo mje njico trzimało, jakbem
426 24|               Żevi dusze mje potrzeba, bo czuję sę wopuszczoni wod
427 24|                sę dac zamknąc v sodzë, bo to moja smjerc. Trzech dnji
428 24|              sę też vrocec nji możesz, bo i na cebje czotują. Po tvoji
429 24|               nazod, tego jô nje vjem. Bo Leon ze stenką zrobjił nożka
430 24|            przëszedł do svojigo dodom. Bo jinaczi ti Njemce ze Zvadë
431 24|            Jakuż to? — rzekł Klerik.~— Bo kjij mô dva kuńce!~Tero
432 24|                ję wuzdrzisz na drodze. Bo zańsc do nji cë nje radzę.~
433 25|               do połnjô dregjigo dnja. bo tak chcoł krol jezora, rzekłszë:~—
434 25|        połkvaterką jozcovigo tłustigo, bo to bodej mô dac sełę. Krol
435 25|               Dobrze, żesma tu naszła, bo chdze takji stolimovi grobë,
436 25|                dach sklecec nad głovą, bo ten deszcz nje woprzestanje,
437 25|              naszą budą smjało wogjiń, bo më momë tu bezpjek jak wu
438 25|           Zrobjile dużi wogjiń, Remus, bo ma tu daleko wod ludzi.
439 25|            vaspanovji też nje. Zapoleł bo won svoję fefkę i przemiszloł.
440 25|             anji mje sę nje przësnjił. Bo provdą a Bogjem: Kjejbe
441 25|           chterną mje sądë vëmjerzełë. Bo vłodzô vszelko je wod Boga.
442 25|             nom zjesc co cepli stravë, bo momë przed sobą marsz njelada.
443 25|           kożdi kjerz i kożdé drzevję, bo v pevnim mjescu rozezdrzoł
444 25|          povjodoł:~ — Tu mje ju lepji, bo czuję sę ju krotko mojigo
445 25|               pitej wo drogę do Lipna. Bo to są ju stronë zapadłé
446 25|              to też njick nje szkodzi, bo jô jem przëvekłi gadac som
447 25|       pocesznimi frantovkami wuroczëc, bo njedaleko wod naju v lese
448 25|               mje to vjedno je dzivno. Bo te Tuszkovë są vsą vjidzałą,
449 25|              sę brace na mje nje gorz, bo z połkvaterkjem v żołądku
450 25|               muzikańcë i wobraznjicë, bo kamrot Veber vëdoł przedtim
451 25|             Vebrem zaszedł do Neumana, bo tam mje Stach wobjecoł woddac
452 25|               Alem tego nje povjedzoł, bo beł wukorani dosc tile.~
453 25|              cë tvoję karę przëkaruję. Bo jô nji mom fenjiga pod duszą,
454 26|              sę zdarzeło le kęde vęde, bo nasz lud kaszubskji je rzitelni
455 26|                jô ju bezmała zaboczeł, bo wob calé lato do mje żodno
456 26|                słuńca! Nje bój sę mje, bo jô cë dobrze żiczę, choces
457 26|               poprovdze zemja vëplula. Bo po pochovje zarvała sę na
458 26|         viborkóv sprovadzeł całą kopę, bo na njich bëł dobri vzątk.
459 26|          ksążkami mjij sę na bocznoscë bo szandarom wone sę nje vjidzą.
460 26|           chtos spominô wo ti korunje, bo sę boją, żebe sę po nję
461 26|           mjeskji i cë to zaru vëłożę, bo nen szandara nje movji po
462 26|              mjelë ksążkóv do koscoła, bo nje chodzilë do njego, tero
463 26|               na mje vëszczerzoł zębë, bo pevno moji godkji nje rozumjoł.
464 26|           gromadze z tvojimi ksążkami. Bo to są ksążkji zakozané,
465 26|             czasu wuvożac co sę dzeje, bo skoczeł na mje nen policejant
466 26|           Spjeszilë sę wopravce barzo, bo sę bojelë naszich ludzi.
467 26|            jednak mje poznac nji mogł, bo timi czasu, jak uwon ze
468 26|          vëznanjé roznjemczoł sędzimu. Bo ten nje rozumjoł movë kaszubskji.
469 26|       przesłuchanjé szło barzo pomału, bo i ten roznjemczicel nji
470 27|             nje chcę żodnigo wobrońcę, bo Pon Bog vjidzi, że jô njedovjinnje
471 27|              vjem, że mje nje lubjisz, bo ve mje cknjesz Smętka. Ale
472 27|          ludzkô, povjem lepji: pruskô. Bo to cë rzekę: Żebe cę mjelë
473 27|              cë njic zrobjic nji mogą, bo to ju je, jak pravo rzecze,
474 27|            spravjedlivosc cę wobsądzi, bo nji mosz za sobą anji sto
475 27|          wuchvacëc, ju go nje nalazła, bo jak vjerzec noleżi, v gromadze
476 27|                ale że z tim nje dobeł, bo kjej go połknął, tej go
477 28|              sę vëkjichoł i vëkaszloł, bo njic lepszigo nji ma dlo
478 28|           svjece tęgji chvecëc muszoł, bo sę przedzeroł przez grubi
479 28|              mogą. Trzimej sę dzirżko, bo chtuż vje, cze naszi bjedë
480 28|               nasze talare wu Neumana. Bo chtuż vje, cze to nje belë
481 28|               jak stari woczë zamknje? Bo won Mjichoł ju z łożka nje
482 28|         blevjązkji sę z Martą wożenji, bo po cuż mô mjec lepji njiż
483 28|           Gvesno też to vjeselé będze, bo Mjichoł prorokuje vojnę,
484 28|            zamkną. Będzema v gromadze, bo srodze sę boję, cze të sobje
485 29|            anji chvjile nje namiszloł, bo jakużbe wodmovjic żeczbje
486 29|              dusza moja ju sę vëlękła, bo vjidzała, czegom celesnimi
487 29|               not krolevskjigo vjiktu, bo ju łeżkę na stoł położilë.
488 29|               tak lecho nom sę vjedze. Bo wuvożej som: Vzęlë ti Njemce
489 29|          spravë jô jesz tobje, senje — bo tak cę nazevac będę wobznajmję.
490 29|           Dzecë słuchcjta vaszi matkji bo jô wodtąd jakbem beł wumarłi
491 29|                 jaż so kąsk wodpocznę, bo przëboczom sobje płacz bjałkji
492 29|           svoje schronjisko pod zemją, bo jinaczi dim bełbe mje zdradzeł.
493 29|           belné mjeszkanjé wuszekovoł, bo jô cë daję pravo do ti jomë
494 29|          gvesno chce testamańt robjic, bo i sanje v nę stronę pobjegłë.
495 29|       krziknęło:~— Bronjicë sę wojcze, bo wonji vas do Jonka nje puszczą!~
496 29|                anji navetk przeżegnac, bo ręce mje sceskałë pęta żelazné.
497 29|                sostrę, a ta rozumjała. Bo vzęła go i sparła pod plece,
498 30|           olcmark sedzec nje je vstid, bo kjej so krol pruskji vzął
499 30|             tidzenje, a jô tego chcoł, bo mom cë torbę novosci do
500 30|                  Vjem! — Wodrzekł jem. Bo jô ju dłużij nje strzimję!~—