Chapter

501 30|               volą wonji cę vëpuszcza, bo jidze vojna. Vszescë movją,
502 30|               dobrą vola dac nje chce. Bo jô, dzękji Bogu, na takji
503 30|           Mjichoł pevnje rzekł provdę. Bo povjem cë, że mje to Marta
504 30|           mesle, co sę le panom rodzą, bo nji mają jinszi robotë.
505 30|             jesz barżij njespodzevané, bo kanął pon Czernjik. Tero
506 30|                że prosi wo vëboczenjé, bo sę wodtąd popravji. A krol
507 30|               jô njigde nje podpjiszę, bo mje njespravjedlevje wobsądziłë.~ —
508 30|               njigde nje zaczervjenji, bo nji mô woczu, be sę vstidzec.
509 30|                ju vjęcij nje uwoboczę, bo Morcen mje bjerze za bjałkę.
510 31|             Francuzem dobędą, cze nje. Bo skorno dobelë, tej zatvardzilë
511 31|              dusza płakała wod smutku, bo po koscołach jiscelë sę
512 31|                kuńca tę robotę zacząc, bo vjidu mje nje delë i nji
513 31|             njicht sę jim nje stovjoł, bo zmocnjiła sę jich ręka njepotemu.
514 31|                człovjek — rzekł Trąba. Bo Złi Duch znjikłbe nom z
515 31|              daleko wode drogji v las. Bo choc mój tovarzesz Remus
516 31|             vaju dvuch! — rzekł ksądz. Bo jô tu tich stron nje znaję.
517 31|         zavroceła na dużą drogę lasem. Bo choc tam mogł vanożec tidzenjami
518 31|               tovarzesze gvesno także. Bo z dalekji jidzemë drogji.~
519 31|               będzece mjelë komu grac, bo krom kulavigo Macka i stari
520 31|           naszim pustkovju, njeczułam. Bo chtuż tu wu naju mjołbe
521 31|                njeboszczika przënjese. Bo vjidzec, że volô wojca cë
522 31|             przënętę notę lubjiczkovą. Bo taką moc jô v mojim granju
523 31|                pruskji vas nje nalozł, bo som kjile lôt sę praed njimi
524 31|               bëc njedovno postavjonô, bo jak mje sę zdovało, ji drzevo
525 32|                muszała bëc postavjonô, bo ji gładzoné drevno bjeleło
526 32|               pozvoleła nas wurechlëc, bo dusze nasze, jak chmura,
527 32|                mogłasma jich dostrzec, bo vesokô sicena z jezora podchodzeła
528 32|         vrocisz!~Mje to beło po meslë, bo cuż wonji mje moglë pomoc?
529 32|               Bog to vje! — rzekł jem, bo czasem mje sę vëdovało jako
530 32|                sę srodze żol zrobjiło, bo joma beła dosc vjilgnô,
531 32|           woczë, ale mom vjarę ve vas, bo dzirżko i dobrze vom z woczu
532 32|            vëprobovanigo drucha Trąbę. Bo won, jak przërzecze tajemnjicę,
533 32|        przijacel, tej mje to nje boli. Bo wuvożce sobje: Ta joma i
534 32|                 Trąbë z razu nje beło, bo gvesno sedzoł nad łączką
535 32|             nom nje robjiłë przepravë, bo to zomk stolimóv, jak wo
536 32|              sę vrocę do moji bjałkji, bo cuż vama tu po mje? ~Ale
537 33|               moją njevjastą Trąbjiną. Bo tak mje nakozoł ksądz za
538 33|               całigo, tegojô nje vjem. Bo za cuż so kupję gorzolkji
539 33|       serdeczno z tego jiscenjô Trąbë, bo nacuż won chłop, żebe sę
540 33|                koscelnigo, jak Remusa, bo co rok z kompanjiją jako
541 33|               że to nji żodna zopłata, bo tile nji mô, żebe mu taką
542 33|            sedzec v jomje ceszij kota. Bo i v tich dalekjich wod svjata
543 33|           vëgasnąc wognju svoji dusze, bo nadarmo won sę gvesno nje
544 33|                Jô go nji mogł lozovac, bo nopjęknjcszé słova i mesle
545 33|         drugjim. Nadstavjałasma słuch, bo dva vëstrzelenjô znaczełë
546 33|                jezora przëdała dobrze, bo gvesno panna Klema dva raze
547 33|          dzevczę strzelô na wostrzegę, bo nadarmo be prochu nje psuło.~
548 33|           wonji nje zavrocilë. Gorzij! Bo wod brzegu vëbjeżoł drugji
549 33|                 przëvekłigo do vigodë. Bo jô, jak jô, mogłbem beł
550 33|              nji mjoł żodnigo sposobu, bo vjelgji kam beł wod naszi
551 33|              choc vjidzec go nje beło, bo noc nad przërodzenjé cemnô
552 33|        vëstraszi, to won dziso nańdze, bo lepszi worędzë nje będze
553 33|                 chocbe do pełnji nocë, bo i jô so rozvożeł: Żeli Trąba
554 33|       Przëzerałasma sę jimu bez słova, bo i naju kąsk vërzasł svojim
555 33|       njeboszczik krol jezora czinjił, bo nacuż be je mjoł?— Tej jesz
556 33|            wuvarzemë ni ksężi harbatë. Bo to je trunk dobri. Jô mom
557 33|            wonji będą pjilovac Glonka. Bo wonji vej szukają za jegomoscą.
558 33|               chto z njich podsłuchac, bo naszi be żodną mjarą nje
559 33|                rebokami vodą do Vjela. Bo vjedzec vom trzeba, że wonji
560 33|             zabronjilë rebokom. Vjerzą bo mocko, że tu je ksądz zataconi,
561 33|            tego nji mogę i cę puszczę! Bo dlo tich tam tak a tak ju
562 33|              le beło rzekłé na strach, bo jednak beł wudbë, że sę
563 33|                   rzekł na to Trąba. — Bo jô so wuvożoł: A chtuż jich
564 33|            żebem vama żevnotę zanjosł, bo sę srodze wo to kłopotała...
565 33|               Cloiik v nazodni drodze! Bo ma będzema pjilovała i vaju
566 33|               za gduńską njeboszczika. Bo szkoda be beło, kjejbe szurë
567 34|               wod pruskjich szandaróv, bo pjilująna ksędza. Ale Korsin,
568 34|              potrzebje wob noc wostac, bo won mô na pjętrze provdzevi
569 34|       przënjese gburskji vamps i botë. Bo jak te svjeckji ruchna wobleczę,
570 34|         zabetich knjejach Vdzidzkjich. Bo tu lud kaszubskji, vënekani
571 34|            mogą vjédzą njeprzijacelom. Bo chtuż vje, chto wonji?~Jô
572 34|               panem Czernjikjem jadze, bo Njemcë kupują Zotorską Hutę.
573 34|          muszice woblec, co sę naleze. Bo v svoji suknji jegomosc
574 34|                panną Klemą i ji matką, bo vjidząci, że wu njich mało
575 34|            granjé po vsach i mjastach. Bo jô jezdem muzikańt Trąba,
576 34|              brodë i vąse, jak Njemcë, bo tego veklë na vojnje z Francuzami.~
577 34|               szandara. — A to szkoda, bo po vaju jak po długji drabjinje
578 34|             povjedzec jaką tajemnjicę. Bo ten mój długji tovarzesz
579 34|         potrafji — rzekł za mje Trąba. Bo won mô skażoną godkę, co
580 34|            navrocisz na Zoborë. Z tich bo, co naju dziso reno z czołna
581 34|             beł cę chto vdarzec sobje, bo takjigo dużigo chłopa mjedze
582 34|          Dobędzë szczescé a dobędzesz, bo mosz zopjis wojca. A jô,
583 34|               volą Boską i pojma spac, bo dzeń je do robotë a noc
584 34|          povjedzoł: To je dzivni traf! Bo wod vczora wu mje nocuje
585 34|          Krauze. Gvesno won z Mazuróv, bo movji po polsku jich godką
586 34|                to je poprovdze  Njemc, bo vjeze luterskji biblije,
587 34|              jakbem sę srodze wurzasł, bo i poprovdze mje sę strach
588 34|             Ale rzeknjice żevą provdę, bo i vom be mogło baro zle
589 34|               ten njibe pastor Krauze, bo më momë nokoz, be go bez
590 34|                co sę do njego vdzarła. Bo krom Rezego i mje, dvaji
591 34|              svojivjarë nje vëpjerelë, bo vjedno lo njeje pjękno —
592 34|                mom prziczinë tacëc sę, bo jadę prosto z Krolevca.~—
593 34|               wodpovjem vom krom lego, bo jako Njemc szanuję i wuvożom
594 34|             svjodka go podac nji mogę, bo mogłbe przë fanatizmje tuteszich
595 34|               też zaru Pon Bog skoroł, bo wod słova do słova, jak
596 34|             bratku, nama też not baro. Bo ma vaju wobu muszema zavjezc
597 34|                 Choba bëlë vëortovani! Bo jak jô jednim wokjem vezdrzoł
598 34|               wod vnętrznigo smjechu — bo na gębje strachoł jem sę
599 34|          vjilcë z podtrisztcku. Ledvje bo sędza sę povąchoł z pastorem
600 35|               nji mogę.~— Czimu nje?~— Bo wostanę doma.~Traba na to
601 35|               tim przipodku kąsk boli, bo sedzec muszisz na gropku
602 35|               sadnąc muszisz jesz roz, bo kuracejô be nji mjała skutku.
603 35|                jak Trąba mje straszeł. Bo povjodoł won mje v Lipnje,
604 35|              sobje z buchë postavjilë, bo ten bożk mô znaczëc jich
605 35|               do koscoła klosztornigo. Bo wob czas naszi njevoli na
606 35|                tich grobach pamjętają? Bo tu vszescë, krom mje jednigo,
607 35|           naszich kaszubskjich ksążąt. Bo mjerzekł roz nasz ksądz:~—
608 35|               novi nji mjoł jem chęcë, bo z dalekjigo grobu v Lipnje
609 35|                vodë dalij nje puszczę, bo tam krom Vjerzchucena kuńczą
610 35|            Srodzem sę wuceszeł Trąbje, bo won sę mogł przënomnji z
611 35|                ksążkóv kupac nje będą, bo choc chdzeroz movją naju
612 35|              svjata bez rozgrzeszenjô. bo ksędza tam nji ma. Nje chcę
613 35|        skrzepjic wonji gvesno wumjeją, bo nogji jich wostałë kaszubskji,
614 36|               wumrzec i bëc pochovani. Bo chtuż vje, czebem strzod
615 36|                 Ale z jakji va stronë? Bo i tu, pokąd jô żiję, są
616 36|                jaż v ten dalekji kraj, bo mój kamrot so wubzdurzeł
617 36|              mje — sadnjijta kole mje, bo jô vas zabjerom v goscenę.~
618 36|              abo z jego przijacelstva. Bo jakuż be takji vjelgji pon
619 36|              Kamiń mje spodł ze serca. Bo spravjedlevje volołbem łiknąc
620 36|              sę do pjicô na dzirżkosc. Bo mój kamrot, żc to sobjc
621 36|              vłodzą grulkji bjałczeni. Bo tu navetk ta voda ve vjadrze
622 36|              jak zveczajni człovjek!~— Bo jô też mom pozvolenjé wod
623 36|             Won sę smjeje po djoblimu, bo sobje przëboczô, jak wonji
624 36|              spravjedlevje wobsądzoni, bo na vszelkji vistępkji ju
625 36|              połkvaterk żołcë wutoczi. Bo wu ti zortë grzesznjikóv
626 36|                vszeskji stronë vjatru. Bo to czasem wod tego vëpjitigo
627 36|          buchtë pjekjelni nje dostanę, bo le przezvjisko i jimję napjisac
628 36|                 chternich wojc vëgnoł, bo nji moglë sę nawuczëc worac
629 36|                żebe wumjelë szkalovac, bo tej ludze z chęcą czetają
630 36|              tam, chdze skorę scigają. Bo vejcele: tu wu naju, to
631 36|         zresztą na tim mô vzątk dobri, bo ne scignjęti skorë przedaje
632 36|        Berlinje tego vjele potrzebują, bo to je jedini norod na svjece,
633 36|             njim! Won njick nje movji, bo won znaje le pjekjelną godkę.
634 36|                   Nje bójże sę, Trąbo! Bo to pevno jakô komedijô,
635 36|                tego strasznigo granjô, bo zgraja ludztva zaczęła sę
636 36|          njeszczescé przińsc z pomocą, bo z dvoru na dvjerze napjerelë
637 36|               A Trąba pravjił dalij:~— Bo tak nom povjedzoł nen czort,
638 36|              vaju i go trzimô przë se, bo mô z njego vjele krotochvjile.
639 36|        kaszubskjim. A mogłbe njim béc, bo mô dużé dobra na całi Pomorsce,
640 36|            całi trzosk tu nje doszedł, bo bëlëbe ju z pałacu pitelë.
641 36|               tam njicht nje podińdze, bo z wokjen v gorze jakjis
642 36|               żebe dusze nje zatracëc. Bo nen malorz pevno njic dobrigo
643 36|             takji bogati ludze vpadną, bo nji mają żodni robotë.~Ale
644 36|           jednak sę vëmovjic nji mogł, bo strach na mężczeznę nje
645 37|              że mu ten żort vëboczita, bo je to dobri Kaszuba, a co
646 37|             tovarzesz bodej nje pjije, bo bem go też przëroczeł.~—
647 37|          Njechże vëpjiję i dva, panje, bo vrocom sę z pjekła i mom
648 37|                ju wod set lôt vëmarłë, bo naszłë jicli jinszé zvjerzęta,
649 37|               jich mole veszlë Njemce, bo tesące sposobnich gburóv
650 37|               stanął pełen zdzevjenjô. Bo pod scanami stojałë całi
651 37|                 roboczk smjercë toczi, bo norodovji, chturen svoją
652 37|             nazevoł wostatnim Kaszubą. Bo wona be jinaczi nji mogła,
653 37|            scanach jim navetk nje not, bo je noszą v duszë, a jich
654 37|             spominają wo jich dzejach? Bo i na vaju smjerc norodóv
655 37|          portretë mój i mojigo dzecka, bo wono mje nje przeżije. Ale
656 37|               mje jakbe pjorun trzasl, bo wurodą jak żevo won przëboczoł
657 37|             bodej njim jednak nje beł, bo nje znoł mje i z panem le
658 37|          norzędza do zabjijanjô ludzi! Bo wod dzecka jimu sę rojiło
659 37|               na podchlasnjicę zbjerô. Bo jakuż chcesz rozeznac, cze
660 37|            rovnak won to bëc nji może, bo bełbe sę do naju wodezvoł.~
661 38|                tegom nji mogł vjidzec, bo vjelgji łoża jego płotna
662 38|             ludzom to ju njeje dzivno, bo są nałożni, że z drogji
663 38|              mosz ten szołm na głovje. Bo ten szołm nom vjerni Goszk
664 38|                wonji żodni nje chovją, bo nji mają czim pasc. Bodejże
665 38|            wode mje leci kąsk gorzołką bo mje jako njenołożnimu tich
666 38|              chcołbem vjęcij grzeszec, bo nen czorni wod zbjeranjô
667 38|        njiczimu sę dzevjic njebędzesz, bo takô przigoda może le roz
668 38|                historicznimi ksążkami, bo so baro nje dovjerzô zańsc
669 38|            brzadovą na całą dvornjicę. Bo nen vjekovi pon i na młodô
670 38|             pjerszi roz v mojim żëcu — bo z nich vjelgjich wobrazóv
671 38|                rękę ku mje i rzekła:~— Bo won tu!~Przeze mje przeszłë
672 38|         zdrzała ku bjołim murom zomku, bo drogę ji wodgrodzala voda
673 38|              szterë konje po doktoróv, bo bjednô panna Slavjina leżi
674 38|             rzekł Derda. — Jô wostanę, bo chcę tu jesz grzebac v starich
675 39|             nji mogę!~Trąba sę gorzeł, bo ten nocni marsz na njevjadomich
676 39|               njicht nje chcoł kupjic, bo pjisma naszigo nje bëlë
677 39|              Meszlę, że mje mô zadané, bo nogji mje njesc nje chcą.~—
678 39|          przevjezc czołnem do Jizbjic. Bo vedle jezora przez pjoskji
679 39|          kavałk jisc v jezoro. Snodkji bo wono takji, że navetk jich
680 39|           Dalij jisc nje beło sposobu, bo chiżim krokjem noc nachodzeła
681 39|               tvoja kara beła czołnem. Bo jak morzé tu vodë nanekô
682 39|             przënomnji do rena dożdac, bo mje sę zdaje, że tu pod
683 39|              vjidem zimko będze nańsc, bo vjater nekoł zev Trąbovigo
684 39|         muszita bëc z dalekjich stron, bo z naszich njicht v noc Małgorzatë
685 39|               ma czuła vaju trąbjenjé, bo vjater jidze wod morzô a
686 40|               Wonji njedelë sę roczëc, bo jich vłosné jodło je barzo
687 40|           vjecznigo korzinja zapuscëc, bo nje dostovało ji wopjekji
688 40|                movję: Navrocma do dom! Bo jô mom też duszę na reminju!~
689 40|              won ! — wodrzekł Trąba. — Bo ma go vjidzała na Łebskjich
690 40|              go v spodku po starszich, bo nje znoł jem njigde anji
691 40|         zabrała v gromadze do Sorbska, bo pon v porę dobrich konji
692 40|              Kamiń mje ze serca spodł. Bo mje stracli beło żebe cę
693 40|            potomcë do zemji sę kłedlë. Bo v ti stari kaszubskji połovje
694 40|             przë łiskach grzemotovich. Bo chiże, jakbe wona na nas
695 40|               be przeczekac njepogodę, bo njedługo a z njeba spadła
696 40|          cignąc Trąbje, jak won chcoł, bo mje vjedno v wuszach brzemjoł
697 41|                 że të vjidzisz. Pojma, bo to straszno błądzec v ti
698 41|              wod ludzkjich mjeszkanji, bo muszę z tobą movjic.~Tej
699 41|              zrobję wogjiń na kominku, bo vama będze zemno.~Trąba,
700 41|              jisc, kjej mje nje będze. Bo jô, boczë, ju nje będę długo
701 41|               na ji skarnjach drgnęło, bo znadz i do ji wuszu dochodzeło
702 41|             lôt? Prożnô tvoja robota i bo jô na njego naslę dzenną
703 41|              przëpłuceł żëcim ti nocë. Bo chdze jô i won — vskozała
704 41|             godzenę i dzivno mje beło, bo moje kraczaje provadzełë
705 41|             zbłądzec ju njebeło możno, bo po wobu rębach stojałë drzeva.~
706 41|           sobje. — Won ju wodpoczivoł, bo mu sełë wubivało.~Serce
707 41|        natrafjił na mol, chdze Trąba — bo beł won to na moję wudbę —
708 41|             Ale nje robji mje trzosku! Bo co te tam povjodosz, to
709 41|            panu Czernjikovji dej poku, bo ma tu vszescë svjodkami,
710 41|                Bog mô v svoji wopjece! Bo va nje vjeta, że duch pjekła
711 42|            Bożą, a vjedno bez zopłatë, bo wu vaju detk cvjardo v soloku
712 42|                v kraju mjoł wuvożanjô. Bo won nje vjedzoł, że ten
713 42|       wokrodają.~— Jô dejadej wostanę, bo të som so nje dosz radë.
714 42|             może go przë sobje trzimô, bo mesli bjedni, że ti vesokji
715 42|               tego, Trąbjinô? — rzekę. Bo mje belo na nję srodze markotno.
716 42|            rzekł:~— Strzeżë sę, Remus, bo ti bjałce zle z woczu patrzi!~
717 42|            vjęcij wo to nje zachodzeł, bo mje stojała przed woczoma
718 42|              mje tropjiła tęsknjączka, bo wob jinszé lata jô z mojim
719 42|                Zdzevjiło mje to barzo, bo zveczajno mje njicht nje
720 42|            jego provdzevi przezvjisko, bo zvelë go vszescë Rzemiszkjem
721 42|                abo rzemjęsło spravjac, bo to vjedno vjększi vzątk
722 42|              nje wostoł som na svjece. Bo to ju gvoli vjiktu i pjérze
723 42|          poczestovac. Muszę przënjesc, bo njick nji mom doma.~— Jô
724 42|             będę żdoł na cebje, Remus, bo vjidzę, że jezdes człovjek,
725 42|                z tego njick nje robji. Bo żebes të nji mjoł wukładnigo
726 42|               v mjeszku nje nabjerałë. Bo jô jesz nje vjidzoł żodnigo
727 42|               dokumańtnje wobrachovac, bo to moja sprava. Ale bronji
728 42|               mu przëszło dosc czężko, bo jedną nogę mjoł v kolanach
729 42|            ludzi ze vsë, co tam stoją, bo jô mom vama njico do povjedzenjô.~
730 42|            wusadzeła, to vom vëboczom, bo nje ve vaszich głovach ten
731 42|           Słuchelë mje ze zdzevjenjim, bo moja mova szła verazno i
732 42|             tero z drogji pracharstvo! Bo jidze ricerz Vjitosłav ku
733 43|             ringraf na scanje. Vząvszë bo bjałkę przed svjętim vołtorzem,
734 43|          wostatné dvjerze do szczescô, bo złô ręka pomachtała przędzę
735 43|               bëc ju njedaleko jezora, bo lecało do mje vonją vodë
736 43|             Pitom, choc vjem vszestko. Bo choc ma tu za lasami v pusti
737 43|                 mój ricerzu, i zapolë, bo mje straszno. Znadz mjiłosc
738 43|           zmjenjiła na bojącą kobjetę, bo dovnji v lese njeroz bez
739 43|             czołna szedł procem valom, bo jinaczi naju voda zaleje
740 43|            sprovadzëc ludzkji wobmovë. Bo za svoją njevjastę vząc
741 43|              krziżem rozervanich serc, bo na tim molu ju po roz vtori
742 43|            będze v stanje psuc drogji, bo przez dzirżkosc i cnotę
743 43|            poprovdze krolevską. Jak sę bo vëpłakała, vëprostovała
744 44|            godce vjarë dac nje chcało, bo so wuvożom, żc go tu postavjił
745 44|           stolimóv na pamjatkę i znak. Bo rovno dalekô droga wod njego
746 44|               jô jesz duńsc do Łiskji, bo gnało mje procem voli povjedzenje
747 44|               njich gąskji na woborze. Bo ten rod, chturen ne pamjątkji
748 44|          chteren pravo ve krvji mije, ~Bo to nje kat, le svjęté pravo
749 44|             Starodovni wobrządk takji,~Bo v mogjiłach dovno zgnjilë,~
750 44|                go koń i voznjik njosł,~Bo tam v połnjé nocą, dnja~
751 44|          Smjerc, Wurzas, Zdradę, Krev!~Bo kjej varsztat dzejóv grzmji, ~
752 44|              ji vsë. Njedługom szukoł, bo Gostomje to vjes szlacheckô
753 45|          wucekalë wode mje na dravoka, bo sę mje bojałë. Starszi jim
754 45|                bjedné zvątpjałé serce. Bo dorosłim moje słovo beło
755 45|            namavjac jô jich nje smjoł, bo vjerziłë, że błądzę.~— Njechże
756 45|              tego vampsa jaż do trumë, bo to mundur, v chternim jô
757 45|              na vojnę i bolenjé serca, bo jinszé przeznaczenjé rodovji
758 45|               tam wobchodzeł z daleka, bo njico mje nje dozvolało
759 45|             kjivoł, tej vzęlë wucekac. Bo dzecë mje sę bojałë.~Ale
760 45|                vjedzała, co povjedzec. Bo mjedze nama stojała długô
761 45|                mje na wurzmje jak rój, bo jô jim wopovjodol bojkji.~
762 45|               ji jednak nje przenjosł, bo mu nje dostovało... Czeguż
763 45|                sę vzął i szedł do dom, bo mje vjelgô njemoc zmogła,
764 45|           gburom wo tim, to jim vstid. Bo po smjercë Remusa jednak