Chapter

  1 1 |             krolevskô i szlacheckô, po wobu brzegach Redunji wusadłë,
  2 1 |        vzęło wod chmjelu, co vërosł po wobu stronach koscoła z
  3 1 |             i szerok vanożëc muszoł po kaszubskjim kraju, jaż go
  4 1 |           ksążnjicë, Remus wobvozeł po vsach i mjastach kaszubskjich: "
  5 1 |          anji vsë, co go vëchovała. Po zemji kaszubskji chodzeł
  6 1 |         jinszi gvoł i przedovają to po checzach i po jarmarkach.~
  7 1 |         przedovają to po checzach i po jarmarkach.~Remus beł jinszi
  8 1 |           won, co provda, rzitelnje po kaszubsku, ale Pon Bog mu
  9 1 |        lepszé żëcé. Zamjast vanożëc po svjece, mogł wu jakjigo
 10 1 |             że Remus voloł sę tacëc po stodołach, po lasach i chrostach,
 11 1 |        voloł sę tacëc po stodołach, po lasach i chrostach, jak
 12 1 |           brzedzastim lese, cze też po cecevji vleze pod jaką wustrzechę.
 13 1 |           ze zvonnjice, abe chodzëc po zemskjich stegnach.~Kjej
 14 1 |            Ale jak sę doznoł, że ju po skvarkach, cesnął Freszë
 15 1 |            jaż zabolało i povtorzoł po kjilenosce razi tak, że
 16 1 |           won z njimi pjelgrzimovoł po tich przidkjich gorach wod
 17 1 |        listë do njemjeckjich kupcóv po tovarë a vszkole doł mu
 18 1 |            nje rzekł. Rozdzeleł jem po jego smjercë pjenjędze,
 19 1 |         dzivno, pjisané beło czesto po kaszubsku, a nje, jak to
 20 2 |      namjenjoną, boczë, że duch mój po smjercë, jak cenjô za tobą
 21 2 |            sobje vëbroł i vanożenjé po svjece. Tec Pon Jezus też
 22 2 |  Apostołovje bjedno i boso chodzilë po zemji a roznosilë nowukę
 23 2 |             tej Morcin jął kulac sę po zemji wod smjechu. Navetk
 24 2 |           povjodelë so na pustkovju po roboce: Vjidzoł jem smoka
 25 2 |      rzekłszë to, kąsk zbladła, ale po chvjilë dodala te słova:~—
 26 2 |           Matkji Boskji za tego, co po svjece vanożi. Bo tak sę
 27 2 |        vjedzoł wo tim Straszku. Ale po ten czas anji dzevka anji
 28 2 |            jem tego Straszka szukac po chace, alem sę bojoł,żebe
 29 3 |           trzë tręple v zemję. Jesz po njim stojała za rzeką gora
 30 3 |            v woko vpadła jarzębjina po ti stronje rovu granjicznigo
 31 3 |           rzeka zelono-modri krose. Po procemnim brzegu szedł v
 32 3 |             i żoglami jezdzec będze po vodach. Tej przëboczi sobje
 33 3 |  siępastuszku! Nen stolim nagji, co po som pas v vodze sę czaji,
 34 3 |             na grubim camrze płinje po vodze, a pesk mô, jak dżenja,
 35 4 |           Marcijanna, wukrajac jesz po jednim kavalku chleba, bo
 36 4 |             cę vjilk połkł i bełobe po Jemusu! — Movjilë mje Jemus,
 37 4 |           wubetku nje nalozł doma i po svjece vanożi dzis, v bjedze
 38 4 |            z głovë, chadzac będzesz po drogach svjata, po chternich
 39 4 |          będzesz po drogach svjata, po chternich vanożenjé bez
 40 4 |       Marcijanna movjiła, że vanożi po svjece, mjejscé wostavivszë
 41 4 |             bom vjedzoł, że ranją. ~Po dregji stronje łakji znovu
 42 4 |           kąsk pod gorę. A kjej jem po drugji stronje zchodzeł
 43 4 |        żłobu rzekji stojoł vigodno. Po procemni stronje wunoszała
 44 5 |             skokoł, jak skorc jakji po polu. Vjesołą gromadą, jak
 45 5 |            Vjidzec też jem nji mogł po rzece jak vczora, bo zemnjica
 46 5 |              Remus, na słuńcu.~Gora po procemnistronje szła przidko
 47 5 |             dzevannë stojałë molami po zberku, jak svjece na vołtorzu
 48 5 |       jałovcóv i vjelgjich kamjenji po bokach, jakbe strożovałë
 49 6 |           szukołbe slivk na drzevje po Godach?~Na to jô mjilczoł,
 50 6 |                Takji mesle jô posoł po głovje, pokąd jô tam sedzoł
 51 6 |          vëbjijac godzenę czvjortą. Po takji fatedze szturk jesz
 52 6 |           palecą, i sodł za stołem. Po njim przëszła Marcijanna
 53 6 |          tim knopem! Zje za dvuch a po njim njick nje vjidzec.
 54 6 |         jinszi cuda. Straszka szukô po chałupje. A chocbe go zabjił,
 55 6 |             nji mô! Njechże mu tede po głovje szemarzi, co chce.
 56 6 |          głovjica trampka kulała sę po podłodze, jaż dudnjało.~
 57 7 |             woczë vëbjijesz!~Tak jô po drodze do Jerozolimë wuzdrzoł
 58 7 |             chleb do torbë, be jisc po Martę i ję zabrac na nowukę.
 59 7 |            bjegas zegara, bo Smjerc po pustkovju chodzi!~— Co to
 60 7 |         całim posodłovju. Nekoł won po woborze, zazeroł v chlevë,
 61 7 |            vjerceło. Wob czas takji po bjitvë słuńca z chmurami
 62 7 |     jinszimi Golijatami szukô cebje po całim pustkovju. A skorno
 63 7 |             jak drevno.~Jak gvjozdë po roz trzeci do mje zazeralë,
 64 7 |            nowukę jô począł chodzëc po svjętim Mjichale.~ ~
 65 8 |             Tegom sę doznoł pozdnji~Po Svjętim Mjichale znovum
 66 8 |     przërodzonigo szeku. Vjidzec to po jego wuczinkach. A nążbe
 67 8 |       nowukę i volą, njeszczescô be po svjece narobjił, jak juńc
 68 8 |          spjevoł pjesnją Advańtovą:~Po wupadku człovjeka grzesznego ~
 69 8 |              wucekło przez kurzatvę po bjołi rovjiznje v las i
 70 8 |           pustkami, a ma tu jidzema po jezorze.~— Bogu njech będze
 71 8 |             ze svigo gronuszka. Ale po wobjedze proseł vszetkjich,
 72 8 |           guzikji, njitkji: vszetko po poł detkji. Mjichoł kupji
 73 8 |              że na Trzë Krole vdovc po nję przińdze. Nje za stari,
 74 8 |           nim vdovcem, chturen mjoł po nję przińsc. Ale ta planeta
 75 8 |         wudboł, że ję będę czetivoł po roboce vjeczorami.~Żid,
 76 8 |             ma mu pomagala spjevac. Po vëspjevanju Marta zatchła
 77 8 |            jô ji, vodzivszë woczoma po literach, podpovjodoł.~Jakżez
 78 8 |       słuchanju. A jak jem pozdrzoł po scanach, tej vszetkji Svjęci
 79 9 |         naszedł.~V pjerszą njedzelę po Svjątkach to beło, jak to
 80 9 |            mô bëc, tak pudę!~Tak jô po wobjedze wudovoł, jakbe
 81 9 |           norechlij do jezora. A jô po tim lese szedł nobożno jak
 82 9 |        zaczął jem pomału spjinac sę po przidkji wurzmje zomkovjiska
 83 9 |           mje njico zemnigo cornęło po karku, jistnje jak Gnjota,
 84 9 |           zączął całovac tę dzarnę, po chterni ji nożkji stąpałë.~
 85 9 |            jem ku reszce jarzębjinę po ti stronje lasu, poznoł
 86 9 |             vszechmocni i nové gnoł po njim chmurkji bjołé? Cze
 87 9 |             Straszk, co v złim dnju po woborze gonjił, —Golijat,
 88 9 |         spac nje dało — i szedł jem po moje botë do zomkovjiska,
 89 9 |        nocechszé stąpanjé ji krokóv po lestach i mechu. Ale czuł
 90 9 |            dole i notę vjatru gorą. Po długjich godzenach żdanjô
 91 9 |              I tej szedł jem v doł.~Po rzece tańcovałë jakjis wukozkji,
 92 9 |             verazno. Ale szłë cecho po vodze, jakbe rzeka beła
 93 9 |           popusci, to trzeba posłac po krevavnjika.~Ale po wobjedze
 94 9 |          posłac po krevavnjika.~Ale po wobjedze jô znovu szedł
 95 9 |     njedzelę pudzesz żdac na nję! — Po tim postanovjenju wusnoł
 96 9 |        wugotuję, chocbem mjała jisc po to do Lęborga abo do Gduńska.~
 97 9 |       Mjichała, chturen trzimoł mol po nim skjidłim na moji głovje.
 98 9 |        wuczuł na głovje mjętką rękę po vłosach mje gładzącą. Navetk
 99 10|         mosz volą brac ję za bjalkę po katolicku — Bog z vami!
100 10|          sebje:~— Chtuż to tak nekô po drodze v chmurze kurzu?
101 10|        wudboł mocko żdac, jaż będze po vszetkjimu. Tej szedł jem
102 10|            parmiń vjidu ku Njimu, a po tim parminju szłë i woczë
103 10|             rozumjoł, bo moje mesle po głovje gnałë z granjim,
104 10|             konje. Młodô panji szła po drodze kvjotkami vësceloni,
105 10|             Tej wona pogłoskała mje po głovje, wusmjechnęła sę
106 10|          wuvożoł:~— Tero dejadej je po vszeskjimu.~Nje vdarzę sobje,
107 10|             sobje. — Tero jednak je po vszeskjimu.~Gnjadi i Liza
108 10|            vëdovała sę njidoczego i po głovje szło noremné pitanjé:~—
109 11|          wobchodzëc i rękoma maklac po moji pjerzenje, jaż Gnjadi
110 11|         beło ceché, le szorovało sę po moji pjerzenje. Potim rzekło:~—
111 11|            tvojim. Wusnjesz i będze po vszetkjim wutropjenju. Bo
112 11|             cenje sę vjelgji suvałë po scanach, a v nortach jak
113 11|         rzekł njic, le przemiszloł, Po długji chvjilë povjedzoł
114 11|           Bog blogosłavji za żëcô a po smjercë dô njebo vjeczné.~
115 12|      vstojoł z łożka i nocą vanożeł po woborze. Tej zavjitro mje
116 12|              Kozała mje wona vjedno po wobjedze wostac i mjała
117 12|            tim Mjichoł i mje klepoł po reminju.~— Dziso nje będzema
118 12|           vëburkł i jął gospodarzëc po woborze... (tu wonji z Martą
119 12|             takji wodvożni, co szlë po vęgjel i kvjat, ale za moji
120 12|         Przede mną bjeżała rzeka, a po rzece v czołnje, zaprzęgnjętim
121 12|            matka. Pon mje pogłoskoł po czuprinje i rzekł:~— Długo
122 13|           vjeczorami jął spjevac:~— Po wupadku człovjeka grzesznego, ~
123 13|           pustkovjô ludze sę tacilë po lasach, dobetk na łaskę
124 13|        pustkovju jesz vszetko jidze po starimu, ale za naju lasami
125 13|     przedovają wojczeznę, be szukac po mjastach letkjigo chleba.
126 13|      Jańcekrest z rozpolonim pjecem po svjece jezdzëc, v chturen
127 13|           gbur z Mjichałem vanożilë po spikrzu i po stodole, be
128 13|     Mjichałem vanożilë po spikrzu i po stodole, be sę doznac, cze
129 13|             v njim mojigo vanożenjô po svjece leżi początk i zdrzodło.
130 13|       koscoła, vzęła chęc vanożenjô po polu. Tak jô szedł przez
131 13|            svjeceło modro od njeba, po chternim vjeczor szarą rozposceroł
132 13|          vstoł.~—Gvesno ju naszi są po vjeczerzi! — rzekł jem do
133 13|          przed moją choroscą, tak i po nji.~Nazod vzął jem drogę
134 13|        sklepje, chdze mje no skrelë po dobëcu na Golijace. Tam
135 13|      vjidzoł v złi dzeń, vanożącigo po pustkovju.~Tak jô stojoł
136 13|     Vezdrzoł jem na slivkę, cze bem po nji, jak wonge, nji mogł
137 14|        jakbe jim chtos kozoł deptac po cechu a gadac na poł głosu.
138 14|              że to Smjerc taceła sę po pustkovju. Czuj jem ję porę
139 14|        klepje za stodołą.~Vjeczorem po roboce rzekł do mje Mjichoł:~—
140 14|         nimi czasi woczë vëpatrzeł. Po chvjilë won znovu sę pitoł:~—
141 14|         godce i rzekł:~— Daleko jem po svjece vanożeł i nadstovjoł
142 14|         Wostri kaszel vzął go dusëc po tich słovach, jaż won so
143 14|        kochani wojczeznë i tacëc sę po svjece. A tu mjeszkoł Straszk,
144 14|             tobje v rękę dac nitkę, po chterni të bes dalij szedł
145 14|            Kjej jem jachoł wokrętem po vjelgjich morzach, vjidzoł
146 14|             gorę ku njebu i słuńcu. Po njeprzeliczonich pokolenjach
147 14|        szeku. Pług wumjem provadzëc po roli i sec założëc na zotorze,
148 14|             i żoglami jezdzec będze po vodach. Tej przëboczi sobje
149 14|           szedł, a dzivné mesle mje po głovje chodzełë. Ale vszetkjigo
150 14|              a długo ju tvoje nogji po pustkovju chadzac nje będą!~
151 14|          nje wodrzekł njick. Tak jô po dłuigji chvjilë znovu sę
152 14|       vroceł won ze szkół i chodzeł po pustkovju i lasach ze strzelbą. —
153 14|             Choc won beł starszim a po zveczaju słuchało mu gburstvo,
154 14|             Wob dzeń vanożeł chdzes po lasach a vjeczorami przëchodzeł
155 14|         Kaszubji. — Won tero vroceł po długjich latach do dom,
156 14|          tego nje zrobjisz, vanożëc po svjece będzes jak won, a
157 14|            wudbë, żebem njeszczescô po svjece narobjił. Przëboczivszë
158 14|       kaszubskji. Bo wona sę cignje po gorach bołteckjich jaż bezmała
159 14|         wokrętami vłosnimi jezdzilë po morzu i vojsk żelaznich
160 14|             vjelgji i peszni koscoł po njich jeszcze stoji. Pudzesz
161 14|             i proce jesz dzisodnja, po szesc stach lôt, vjinnismë,
162 14|          jich provadzi, jak gvjozdë po drogach le Bogu vjadomich.
163 14|             i czorni duch Ariman, a po naszimu Smętk, zeszlë sę
164 14|           Arkonje stolemni kaminje, po chternich vanożi sin dovnich
165 14|             płomiń wod bjołigo Helu po Stopjenni Kamiń, be wożelë
166 14|         mogł żelaznim botem przeńsc po njich ku słuńcu. Duńskjigo
167 14|            Rozumjoł të mje? — pitoł po długji cbvjilë. ~A jô wodrzekł:~—
168 14|             wubetk i szczestlevosc.~Po tich słovach legł na vznak
169 14|         Straszk vëlecoł gospodarzëc po woborze. Długji jego bjegas
170 15|          czestovani. Tero vjeczorem po roboce przëszlë wonji v
171 15|             tej jem sę chiże spinął po przidkji scanje zomkovjiska,
172 15|       zaboczoną svój wostatni marsz po zemji?~— Żeli jezdes duchem,
173 15|            na tę dovną drogę — choc po smjercë.~— Żijąci ję na
174 15|            Za kjile dnji sedzoł jem po vjeczerzi wu Mjichała. Marta
175 15|           povjedzoł za żëcô do mje: Po moji smjercë nje wutrzimosz
176 15|          będze tvoja volô, przińdzë po tvoje mito.~Vstoł pon i
177 15|            mjoł jem uwodvogji, żebe po ti rozmovje Mjichałovji
178 15|       zosevné dobjegłë kuńca. A jak po Filipje bulvë mjelë zasadzoné,
179 15|           woczoma, jak słuńce zdrzi po deszczu przez chmurë. A
180 16|           Gabo?~Tero won mje poznoł po moji godce, zrzuceł z plecóv
181 16|             Stari żid vjele vanożeł po svjece ze svojim pińdlem.
182 16|         woczu cë patrzi jak tim, co po ludzkich plecach na konja
183 16|           pełnim kvjotkóv. Naprocem po drugji stronje drogji łiszczoł
184 16|         rękę provadzeła małé dzecko po stegnje. Żid sę wusmjechoł
185 16|           so wuvożoł, że vanożenjim po svjece za hańdlarza nolepji
186 16|            moji jizdebkji. Naprocem po ni stronje vjeskji drogji
187 17|             mesloł. Bo vej! Cuż mje po bjake? Jezdem jak skovronk
188 17|         starô pjesnjô movji:~—voloł po svjece vędrovac, ~njiże
189 17|              njiże krolom krolovac.~Po takji godce mój tovarzesz
190 17|            i do naju wobu bjedokóv.~Po tim wodpoczinku vzął jem
191 17|        povjodałë, że jak mucha szła po woknje, to panji beło jakbe
192 17|        jakbe tamrotovi voz turkotoł po kaminjach. Dlotego młin
193 17|         młin stanąc muszoł. Kjej go po latach znovu zapuscëc chcelë,
194 17|             mogła czuc marszu muchë po woknje, pon vëbudovoł nové
195 17|         nami nje godalë jinaczi jak po naszimu. Bodejże wod początku
196 17|           Przińdzta jutro na litkup po zochodze sluńca. Kożdi chłop
197 18|         takôż ceszô. V jednim kuńcu po długjim patrzenju dozdrzec
198 18|            do wokjenka i na wodlev.~Po ti godce przëstąpjił do
199 18|             A tero jô do kuńca żëcô po svjece chodzec będę i szukac
200 18|         pjerszi roz v moji vędrovce po svjece.~Ale won po chvjilë
201 18|         vędrovce po svjece.~Ale won po chvjilë chvjądającë sę po
202 18|           po chvjilë chvjądającë sę po słomje tak przemovjił:~—
203 18|            Ale to cë rzekę: Cuż mje po zomkach? Cuż mje po krolevjonce?
204 18|             mje po zomkach? Cuż mje po krolevjonce? Jak szczigjeł
205 18|            vjeskjich drogach. Graję po karczmach i po vjesołach,
206 18|       drogach. Graję po karczmach i po vjesołach, a jak zańdę do
207 18|  vëszkalovac. A cuż tej? Zomk gotov po takji wobrazë Boskji zapadnąc
208 18|             na grubim camrze płinje po vodze a pesk mô jak dżenja,
209 18|           vodze nadstovjała. A uwon po njim zjachoł v doł, le takji
210 18|            v pomoc ze svoją kanoną.~Po tim vërzasu przez całą resztę
211 19|         jego prosilë, be wostoł, bo po njim chce litkup vëpravjic
212 19|        folvark jakjis cuzi panovje. Po zochodze słuńca przëjechała
213 19|          Straszk lotoł v bjoli dzeń po pustkovju a na mje żdała
214 19|          rozesmjol sę, poklepoł mje po reminju i rzekł:~— Provdzevi
215 19|         lamp, ale vëzdrzało vszetko po pańsku. To ju beł vjększi
216 19|       pozdnji povjedzoł, że to beło po njemjecku. Służka v bestrich
217 19|             jô też i zaczął pozerac po scanach. Na jedni scanje
218 19|             wo tarczę z rebogrifem. Po njim podpjisoł nen młodszi
219 19|          też! ~Mrovkji mje przeszłë po plecach. Przeżegnoł jem
220 19|       wobraze czężkjigo snu z nocë. Po chvjilë pon Czernjik sę
221 19|             dnja vzął kjij v rękę, ~po granjiczną Bożąmękę ~wobszedł
222 19|          woczë njosłë, v cemną noc. Po chvjilë jô wuczuł krokji
223 19|              czim veżij tim mocnji. Po poł godzenje drogji trząsł
224 20|           mjiło. Całé karna skorcóv po polach skokałë, vëcigającë
225 20|            Pokąd të, Remus, bet jes po vodę, wułożeł jem so v głovje
226 20|           mjasta wostavjic, bobe cę po nji poznelë. Bo że të jezdes
227 20|            stracisz so kark i będze po tobje.~Tak jô sę pitoł:~—
228 20|         człovjekovji wostavji, cobe po smjercë vjedzoł so njebo
229 20|         zemji, czimu be sę nji mjoł po smjercë do njeba dostac?
230 20|          czołen i puscëc sę na njim po vodze ku wostrovju, na chternim
231 20|             jak Trąba sę spodzevoł. Po godzenje jazdë czołen nasz
232 20|            tile czasu nje bivoł, że po wocemku nji mogę sę wod
233 20|           tu beł chdze zataconi. Tu po vsach mjeszkają sami dobri
234 20|       dzevim łovcu, chturen sę taci po jezorze i po lasach vkoł
235 20|        chturen sę taci po jezorze i po lasach vkoł i v borach mjedze
236 20|             i pevno jęla sę kopjica po łączce czołgac ku nama,
237 20|            v tuńcu, jaż mje mrovkji po plecach przelotivalë. Ale
238 20|          bjedok torfovim błotem jaż po szeję, ale jednak sę mocko
239 20|            że zveczajem kaszubskjim po pjesnji jidze skocznô nota?
240 20|             Jô za chvjilę sę vrocę!~Po tich słovach krol jezora
241 20|       wobsvjecëc, kjej tego trzeba.~Po chvjilë — jak Trąba povjedzoł,
242 20|          dzevuję, bo vanożëc volisz po svjece njiż doma dzecë kolebac.~—
243 20|      tvojigo mesterstva v granju be po tobje też v spodku nje vzęłë,
244 20|            I to, żebesta nje godoła po svjece, że krol jezora vaju
245 20|              Ma zachovała spusceznę po wojcach i z vrogami nje
246 21|            torba jak ją dżadë noszą po wodpustach.~— Cuż na svjece! —
247 21|          Klinkosz ze Zamjartigo, co po wodpustach spjevô. Żeli
248 21|           sę njigde nje rozchodzeł.~Po drodze przez dużi las Vdzidzkji
249 21|       jinnovjercóv, i ti co sę tacą po lasach Mjirachovskjich,
250 21|        mjeszk pełen bjedë i kłopotu po nich przidkjich krziżovich
251 21|      Vdzidzką Pustą...~ ~V njedzelę po nabożeństvje jô sę zataceł
252 21|          Zvadze je Njemc, a ti mają po dzis dzeń gorę. Pokąd të
253 21|            Pokąd të będzesz vanożeł po svjece, gotovi cę vëtchnąc
254 21|             kożdigo nortu gębë szłë po jedni brozdze na doł, tak
255 21|            strącisz, tej të dejadej po smjercë smażeł sę będzesz
256 21|             zazdrzoł młodi człovjek po mjesku wobleczoni, ręce
257 21|             Boskji v proceseji. Ale po proceceji woddają wonji
258 21|        gorzeł, że jego kolega godoł po łacenje jak ksądz. Tak z
259 21|          wupjił bo wudovô, że wumje po łacenje gadac.~— Żebe tu
260 21|            v njim jakjis Złé sedzi. Po spravjedlivoscë jô mu vjinjen
261 21|           njeszczescé na mje żdało. Po drugji stronje jezora mój
262 22|        tajemnjicę spovjedzë. Tam sę po roz wostatni woddzękovują
263 22|           Klerika nje bełbem poznoł po vczoraszim vjidzenju v karczmje,
264 22|            bjałk. Skovronkji z pola po wobu stronach drogji poszłë
265 22|    kobjołkami i pudłami ze żevnotą. Po wobu stronach drogji chodzilë
266 22|       mjedze Reduńskjimi jezorami i po vesokjich brzegach jego
267 22|       spjevô.~Tak naszła wobleczonô po mjesku młodô panna boso
268 22|         boso, tich jô jesz wuzdrzoł po wodpuscë na Kalvarijach.
269 22|         vodë jego i rozlegoł sę jaż po te viże. Ale za timi żijącimi
270 22|         kopet końskjich nje dudnjił po drodze, anji jezoro jich
271 22|         muzekańcë wodegrelë pjesnją po egzorce, vzął jô kamrota
272 22|       wuchvacëc i do prize vsadzëc. Po ti jego viżavje gnotóv i
273 22|          przed karczmą abo i vanożą po drodze, tej zagrosz pjesnją
274 22|        czeladzi Tvoja opieka.~Vszak po szarży, tam gdzie parzy,
275 22|          będą poddani,~A co prędzej po tej nędzej na volnosc wyjdą... ~
276 22|       ptoszich drzév. Dnjami całimi po njim błądzec możesz, nje
277 22|            straszni, kądka porene i po zochodze słuńca gorą letko
278 22|        Stroż pokoże cë zeloné kępë, po chternich skoczącë vëbłądzisz
279 22|             zchovoł v trovę a muchë po njim chodzą. Ale nocą v
280 22|           njego Trąba, chturen mjoł po bokach kamrota Vebera i
281 23|       nachodzeła cechimi nożkoma, a po ji skrzidłach moje mesle
282 23|     wodpoczinku na wotmjanë i chdze po zochodze słuńca kożdi vjedzoł,
283 23|          storigo Klinkosza, znanigo po całich Kaszubach dżada.
284 23|           të, jak won movjił dobrze po naszimu! To gvesno takji
285 23|             słuńce z modrigo njeba. Po drodze vjitałë nas Bożemękji
286 23|         Przëstąpjiła, pogłoskała go po głovje i poceszała:~— Nje
287 24|     smolnjice a rzozô z njich bjiła po czubë drzév i po głovjicę
288 24|        njich bjiła po czubë drzév i po głovjicę Zomkovi Gorë. A
289 24|            i wobeczajem poskrelë sę po svojich pustkovjach i vsach.
290 24|           vjesz som.~A jô povjedzoł po chvjilë:~— Panje! Vasza
291 24|            a vjid jakjis, jak rzozô po nocë, vschodzi v moji duszë.
292 24|        Kjileż razi jô tam wobnoszoł po vajich przidkjich chrzebtach
293 24|            spanjalô jak koscol. Tam po wobu stronach wukrziżovanigo
294 24|           sę rojiło ludzi jak mrovk po tich szadich gorach. Tero
295 24|          będze mocni dosc, be spôdk po wojcu vząc na sę.~Jô nje
296 24|          mje wuczeł ksądz na nowuce po moji pobjitvje z Golijatem:~—
297 24|       zvjeseł smutno glovę i movjił po długji chvjilë:~— Povjem
298 24|           przë knjeji vëpłinął, tej po kulë v głovje sę doznelë,
299 24|           noc wotrzimô i dô stravë.~Po tich słovach stanovjił sę
300 24|              bo i na cebje czotują. Po tvoji karze vszędze cę poznają.
301 24|          rzekł vaspon — to zańdzesz po mje tu pod kaplicę.~Kjedem
302 24|         wodsami nobożnoscë veznje i po nocach vanożi, cobe go jak
303 24|       gromadze ludzkji, a nje łazec po nocach som. Ale jô vjedno
304 24|              le godoł:~— Tero ju je po wodpuscë, a ludzeska sę
305 24|           to won jim znjikł jak żid po cemnich nocach. — Ale pojle
306 24|          njibe to nje znała. A tero po wodpuscë jidą vjedno v gromadze.
307 24|           ma jesz njejedną vędrovkę po svjece v gromadze wodpravjima.
308 25|        żdavszë ma sę vzęła v drogę. Po krotkji vędrovce lasem naszłasma
309 25|         naszich kaszubskjich lasach po dva i vjęcij v gromadze.
310 25|          sechich molach, tak jak ma po dzis dzeń. Spokojno możema
311 25|          vądoł je rozdzeloł. Tak jô po rozum do głovë, vzął  jem
312 25|             njic be mu nje zrobjił. Po ti roboce vzął jem nadstavjac
313 25|       szuńde przez plece założoné a po wobu jego kuńcach vjisałë
314 25|         czlovjek, nje lubji vanożec po lese. A ta doka deszczovô
315 25|           będze njedaleko, ale hene po drugji stronje vodë. To
316 25|         kropjił z cechim bębnjenjim po lestach. V lese sedzała
317 25|           tropji. Ale mje nen lesni po smjercë jesz njigde drogji
318 25|         dalij dim ze svoji fefkji a po długji chvjilë movjił:~—
319 25|          vjeczerzë i wodpoczivającë po vjeczerzë.~— Tej to ju tak
320 25|       deszczu pruszełë i szemarzełë po lestach. Tak vaspon sę przeżegnoł
321 25|       sicenë, a szemarzenjé deszczu po lestach wuspjevało mje do
322 25|          Remus, to jô sę rozezdrzoł po lese. Tu krotko v dole stoji
323 25|             kjej słonuszko zasvjeci po długjich deszczach.~Pon
324 25|            vëszekovoł mje pjismo. A po kjile dnjach przëszła wodpovjedz
325 25|             chodzec z mojim hańdlem po vsach i po mjastach. Le
326 25|            mojim hańdlem po vsach i po mjastach. Le jak mje vezvją
327 25|          przëvjitałë i procesijô sę po koscele rozeszła, tej jô
328 25|              Tam ma sobje, że to ju po svjętim wodpuscë, dobrze
329 25|             tile.~A won sę vjichleł po jizbje i na mje pozeroł.
330 26|                      XXVI~Jak Remus po bjitvje ze szandarami ~i
331 26|          jem tero z mojimi tovarami po vsach jezdzeł. Na wodpustach
332 26|         poprovdze zemja vëplula. Bo po pochovje zarvała sę na njego
333 26|        korunje, bo sę boją, żebe sę po nję nje zgłoseł jakji vłoscicel.
334 26|          Gnjadi i Liza chuchałë mje po głovje z vdzęcznoscë. Przëszedł
335 26|           bo nen szandara nje movji po polsku: Nasza rada mjeskô
336 26|             renku i z tovarami, ale po prożnim rozmiszlanju zdoł
337 26|      poganom!~Jak tede nen szandara po długjim na mje vzeranju
338 26|            rozumjoł, ale poznoł mje po moji skażoni godce. Tak
339 26|             bormistrzovji cos chiże po njemjecku rozkłodac. Ten
340 27|          jidze na pażęc. Nje vjesz, po co trzimô wovczorz długji
341 27|         rogji na łbje, jaż cę njimi po żebrach pomaklô, i na co
342 27|           że jak złodzejstvo nazvje po njemjecku, tej nji ma radë.~—
343 27|           szczescé të nje rozumjesz po njemjecku, a som tłomocz
344 27|        stojoł krziż. Ale jô vjedzoł po rozmovje z Czernjikjem,
345 27|     Czernjikjem, czego sę spodzevac po jich spravjedlivoscë. Posadzilë
346 27|       strzodkjem publiczni drogji i po wobrażającim sługę krolevskjigo
347 27|          nalezc go nje beło możno.~ Po kjile latach vroceł sę na
348 27|    novjększigo zgnębjenjô i vstidu.~Po smjercë Jozva Zobloćkjigo
349 27|         drobnim tovarem jął vanożec po kraju mającë tero ju pełną
350 27|        mjejscu, ruszoni paraluszem. Po tim strasznim wuczinku wucekł
351 27|        zaczął svoje vistępné żëcé i po krotkjim statkovanju sę,
352 27|      Szabelkę v levé lico, co mjało po jedno — skutk takji — że
353 27|           zarvoł ję svojim całem, a po drugji — że z levi szczękji
354 27|             wurodzëc z krzevą gębą. Po vjelgjich bolescach i strachu
355 27|            sę tam wodszczekivoł jim po njemjecku, ale ku reszce
356 27|           sędzovje zetchlë glovë, a po chvjilë tlomocz mje povjedzoł,
357 28|            zaboczę Ko za jakji dzeń po mojim wobsądzenju kanęlë
358 28|          Aha! To je gvesno pamjątka po ni pobjitvje Davida z Golijatem!
359 28|            a kasa krolevskô szkodë.~Po takjim rąganju strziglë
360 28|          możno belo v kręgle kulac!~Po ti zobavje zabrelë sę do
361 28|             tej dvuch vzęło jezdzec po mje dużimi jak cegłë kavałkami
362 28|          jak cegłë kavałkami medła. Po medlenju takjim vzęlë procovac
363 28|      medlenju takjim vzęlë procovac po mje dużimi końskjimi szczotkami.
364 28|            wucęło sę moje vanożenjé po svjece i nadanô przez njeboszczika
365 28|              Budinkji sodze stojalë po kuńc mjasta i granjiczełë
366 28|         vjedzoł, że won to beł. Ale po ti pjerszi pjesnji przësżła
367 28|            jeden vjersz za drugjim, po kolana v smjegu i zgurdżałi
368 28|           mje łzë jak groch spodałë po licach na te wobmjerzoni,
369 28|         całą kolędę, tej doszłë mje po chvjilë cesze tonë skoczné
370 28|     gromadze z kamrotem Vebrem grac po domovnjikach wu mjeszczanóv.
371 28|             karovac. Jednak doł nom po cvjardim talarze, rzekłszë:
372 28|       jerichońskji. Mjerzi mje tero po svjece samimu chodzec. Tak
373 28|   blevjązkji sę z Martą wożenji, bo po cuż mô mjec lepji njiż jinszi
374 28|     prorokuje vojnę, a ta njedaleko po vjeselu sę zacznje. Jak
375 28|            krotochvjilą. Minął czas po Godach i podług mojigo rachunku
376 28|          słonuszko, na moje szlachë po kaszubskjich drogach vjęcij
377 29|        brevjami vëzerała Smjerc.~Jô po chvjilë do njego przëstąpjił
378 29|         zemji rodzoni i vzęlësmë ję po wojcach v spodku!~Jô nje
379 29|              Noprzod jak zbojnjikji po lasach i po jezorach sę
380 29|          jak zbojnjikji po lasach i po jezorach sę tacącë a ku
381 29|          jezerze, na naszi vędrovce po lasach, vjem, jakżes poczęstovoł
382 29|              Tero mojigo sena vjezą po vjelgjich vodach na smętorz
383 29|          przińdę, to le jak złodzej po nocë. Dzecë słuchcjta vaszi
384 29|           smolnich drzózg im rzekł: Po kuńc naszigo pola nad jezorem
385 29|            pjersach, tak że noprzod po długji chvjilë zaczął dalij
386 29|           Ale nje minął dzcń, żebem po kjile razi nje beł vëstrzeleł
387 29|       nopjętkami dravo nekają sanje po lodze. V sanjach sedzało
388 29|             njeprzijocela Czernjik. Po pjerszim wurzasu przëboczeł
389 29|           duszę jakbe mgłą, chterna po jezerze przemikała. Nje
390 29|             chturen mje wobezdrzoł. Po tich doktorskjich wodvjedzenach
391 29|           kozelë mje codzeń chadzac po woborze. Ale to sę na njick
392 30|          nje będzesz vjęcij chodzeł po bjołich drogach i nje pozdrovjisz
393 30|           dosc natrząsł, tej zaczął po woborze tańcovac i spjevac:~—
394 30|      lobzaku sedzała, tej Traba jął po svojimu gadac:~— Njc bój
395 30|         zaczął smjoc, poklepoł mjen po kolanje i rzekł:~— Cużes
396 30|         Pustk? Tec wona co njedzelę po koscele mje gonjiła, be
397 30|            cë groł na murë ti sodze po kjile razi, ale të bjedoku
398 30|             won le corkę uwostavjił po sobje a mjono jich vëgasnje
399 30|          mje mocko zaboloła, jak no po nim pjekjelnim trunku ve
400 31|           cebje njicht nje rozumje?~Po tim poczestunku woddzękovałasma
401 31|            nova z moją karą vanożec po kaszubskjim kraju. Trąba
402 31|        dusza płakała wod smutku, bo po koscołach jiscelë sę Bogu
403 31|           vojnë. Njemc mjoł dobeté. Po koscele trafjił jem Morcena,
404 31|            povjadelë, mjelë provdę. Po tim, czego jô wod njich
405 31|        Kjile lôt jô tak przekarovoł po svjece, znajomi vszeskjim
406 31|          jak mu sę vjidzi i pozerac po Bożim svjece chdze chce.
407 31|     zamikają, a słudzë Bożi sę tacą po svjece. Mjono moje lepji
408 31|         sługom krolevskjim, chterni po dobëcu vojnë wupjilë sę
409 31|       wochotë, vanożącą ze strzelbą po polu, cze też corką njesposobnigo
410 31|         naju matka dzevczęca, vdova po krolu jezora, przëzerającô
411 31|             kominku. I vnetk kanęła po jizbje vonjô smażoni prażnjice,
412 31|       zbavjenjô dusze. Tak chodzeła po jizbje postavnô i snożô.
413 31|            tovarzeszi. Wonji vanożą po całim svjece i znają tu
414 31|        wurodę, a ma go z Remusem ju po drodze vëpenetrujema. A
415 31|        chronji.~Trąba sę zamesleł i po chvjilë rzekł:~— Tej ju
416 31|            jinszigo, le będę muszoł po vszetkjich molach trąbjic
417 31|      robjiła jakbe njick nje czuła.~Po vjeczerzi wusadła panna
418 31|     przeczetac chce dovni nadpjise. Po chvjilë wona sę tak wodezvała:~—
419 32|           povjedzała:~— Pudę z vami po czołno!~Po drodze do brzegu
420 32|              Pudę z vami po czołno!~Po drodze do brzegu naszłasma
421 32|     pamjętają!— Wonji i jich dzecë!~Po tich słovach zervała sę
422 32|     rzekłbem — ze strachem błądzełë po ji vesokji postaceji, jak
423 32|             sę vrocisz!~Mje to beło po meslë, bo cuż wonji mje
424 32|           jaż do kolon v vodze. Ale po jakjich dzesęc krokach gonk
425 32|   vëprostovac, a moje nogji stąpałë po suchim gruńceJakpo stegnje.
426 32|           prog vesokji i makloł jem po scanje, chdze vjid dochodzeł,
427 32|             Klema, chterna chodzeła po ti długolatovi krijovce
428 32|             bjałkji, bo cuż vama tu po mje? ~Ale jô povjedzoł:~—
429 32|            dodała dzirżkoscë, i tej po jednimu spuszczełasma sę
430 33|           vjédzą do pannë Klemë abo po vjikt vëdostovom sę na vesokji
431 33|            vracac do svoji bjałkji. Po chvjilë medetovanjô vestchnał
432 33|     zamikają a ksężom sę tacëc kożą po takjich kretovjiskach, jak
433 33|    Napolijon i jego vojsko. Ale żol po szkodze njick njepomoże.
434 33|             le pudzesz nazod grivac po svjece. Jô bem cë doł list
435 33|       Wobtrąbję drogę wod Lipna jaż po Vejherovo i będę njosł jegomoscë
436 33|           svjata stronach namnożoni po vojnje szandarzë i lesni
437 33|             takji postaceji chadzac po svjece, —chadej i boczë,
438 33|          panóv i ricerzi, że bjeżoł po morzu v tesące korabli po
439 33|           po morzu v tesące korabli po cuzi brzegji, straszni jako
440 33|           Naklë, wod Gduńskji Głovë po Stopjenni Kam.~Moja kara
441 33|        drugji dzeń jô sę ju doznoł, po co wona njebem przeszła.
442 33|           przënjesła leché novjinë. Po vsach na połnoc wod Koscerznë
443 33|            sę zamikelë v chatach, a po drogach le ptoch i zvjerz
444 33|             ma sposobu poznac dróg, po chternich Won provadzi svjat
445 33|        morzu. Cze vjesz, czimu jidą po vjidomich drogach, v jakji
446 33|            Trąba pevno vanożi sobje po svjece, żeli bjałka jak
447 33|         jedno vëstrzelenjé z flińtë po drugjim. Nadstavjałasma
448 33|         bjeżą ku nom vodą: v kożdim po jednim lesnim i jednim szandarze.
449 33|              Tero wonji sę rozsepją po całim wostrovje i naju szukac
450 33|            do ksędza. —Poznołbem go po granju, ale jem też pevni
451 33|            deszcz gęsti jął bębnjic po vodach tak rovno i wochotno,
452 33|            stanęła, jak v baliji, a po nji bąblami grzechotałë
453 33|             dalij won mje provadzeł po drogach, chternimi duch
454 33|            Takji mesle chodzełë mje po głovje, pokąd ma tam sedzała
455 33|       słuchała na bębnjenjé deszczu po vodze. Deszcz i doka na
456 33|          sztudanckjich lôt z flińtą po polu, vdarzę sobje, że navetk
457 33|        przesladovce, chterni gvesno po checzach rebackjich tero
458 33|        klepoł głosnim grzechotanjim po jezerze, choc vjidzec go
459 33|          zaczęła v gromadze vanożec po Kaszubach, won tu nalozł
460 33|            sobje v nich gronuszkach po krolu jezora wuvarzemë ni
461 33|           vej szukają za jegomoscą. Po rebackjich vsach ju sę rozgodało,
462 33|           jeden z. njich, co wumjoł po polsku, zaczął vrzeszczec:~—
463 33|             dzis jak za żëcô chodzi po polach i lasach i jezdzi
464 33|            lasach i jezdzi z flintą po jezerze. Jedna bjałka z
465 33|            czimu be nji mjoł lubjic po smjercë trelóv, kjej won
466 33|         wobvjinął sę lepji v kożuch po krolu jezora, jakbe go zib
467 34|          przed sadem pravo wo spodk po vuju. Takji mje przësłelë
468 34|            godzena svobodë vëbjije!~Po nabożeństvje żdelë ludze
469 34|            czołen dużi, pełen ludzi po mjesku wobleczonich. Mjedze
470 34|            jakbe prostovała chrzebt po zrzucenju ze sebje czężoru.~ 
471 34|              Nji ma tero czasu jisc po ruchna, le muszice woblec,
472 34|            głovę nad nimi ruchnami. Po njeboszcziku krolu jezora
473 34|         Dałam tam jedno wobleczenjé po njeboszcziku wojcu przerobjic
474 34|             dovoł sę v ręce całovac po koscele, jak to robjił pon
475 34|             le vjeprzinem na granjé po vsach i mjastach. Bo jô
476 34|         szandara. — A to szkoda, bo po vaju jak po długji drabjinje
477 34|           to szkoda, bo po vaju jak po długji drabjinje moglëbe
478 34|     Korsinje. Ten mô znętę strzelac po nocach, chdze kula padnje.
479 34|           Koscerznje i jidze do dom po vjęcij.~Szandara machnął
480 34|             ksędza Krauzego. Cze to po provdze vaju przezvjisko?~—
481 34|          corkę? Sposob svój vjezesz po bjołich drogach na jednim
482 34|              a tej znjiknę, jak żid po cemnich nocach.~Takji mesle
483 34|             nocach.~Takji mesle mje po głovje chodzełë, pokąd jô
484 34|       dzirżkjigo dzevczęca, chterno po vodach i lasacli wumje jak
485 34|   pochadejta do robotë. Povjem vama po vjeczerzi takji żort, wo
486 34|             won z Mazuróv, bo movji po polsku jich godką mazurzącą:
487 34|          Chojnjic. Vszetko szło jak po medle. Jô sę ju woddzękovoł
488 34|            sę kjile tidzenji tacilë po pustkovjach kol jezora.~—
489 34|        Chojnjic.~Ale Reza sę drapoł po głovje:~— To będze zle!
490 34|            jimu będze mogł zabjerac po sztece pług i voz i sanje
491 34|        njick, zaszedłjem do stodołë po moję karę. Vzął jem chvecadła
492 35|           nję nji mogł zgarac, a ju po szterech tidzenjach beła
493 35|         Trąba szedł.~Prożno won też po Godi, jak vjesoła sę zaczinają,
494 35|        wojcóv naszich.~Jak sę ludze po Mszë Svjęti rozeszlë, postąpjił
495 35|   FUNDATORUM HUJUS DOMUS. Znaczi to po naszimu: Pomnjik ksążat
496 35|            szedł jem brzegiem morzô po vsach rebackjich. Szum dun
497 35|          wob drogę a navrocëc nazod po novi nji mjoł jem chęcë,
498 35|             muzickjimi. — To të jaż po ten vjelgji kam wucekł wod
499 35|             svjętigo Jana vanożę jô po Puckji Kępje i po Vejherovskjich
500 35|         vanożę jô po Puckji Kępje i po Vejherovskjich borach i