Chapter

  1 1 |             ludzkô wo njim wudba.~ ~Kjej dziseszé pokolenjé jesz
  2 1 |             że rek be sę litovoł...~Kjej Remus sę zjavjił na jarmark
  3 1 |            jakuż mjelë sę targovac, kjej Remusovi godkji njicht nje
  4 1 |          cudem nje staną v meslach, kjej won wurosł na wojcovjisti
  5 1 |        pitoł, co ksążka kosztuje. A kjej vjidzoł, że Remus nje chce
  6 1 |      jakjigos rzitelnigo człovjeka. Kjej go sę pitelë, czimu lepji
  7 1 |             i dbadzą wo vjidzałosc. Kjej chturen z njich v podzartim
  8 1 |            wużiczeł pevnigo rozumu, kjej sę przëzdrzelë jego wochędovjiznje.~
  9 1 |          roz tile, njiż zveczajnje, kjej Remus sę wod smjechu trząsł.
 10 1 |             bojoł jem sę Remusa, bo kjej jem co przeskurzeł, tej
 11 1 |             nas spravji novi vamps, kjej nas dobrze przedô żedovji.
 12 1 |      chodzëc po zemskjich stegnach.~Kjej sobje dzis przëboczom dzecinni
 13 1 |          vszestko zvjastovoł Remus, kjej jego foliszovi vamps na
 14 1 |  krolevjonce i wo zapadlim zomku. A kjej jimu dobrze nje wodrzecze,
 15 1 |            na lińcuchu jak szolonô, kjej go dostała na woczë. Jak
 16 1 |      pozvoleła jimu z woboré vińsc. Kjej ju Remusa nje beło, tej
 17 1 |           tu nje pjerszi roz bivoł.~Kjej jem szedł na vesokji szkołë
 18 1 |          vjedno przëbivoł na woczë, kjej mje tęchnota brała za dalekjimi
 19 1 |       takjim, jak go ludze sądzelë!~Kjej jem ku reszce ze szkół na
 20 1 |            mjała co do povjedzenjô, kjej Pon Bog ję na svjat zesłoł.~ 
 21 1 |            czego ludze nje meslilë.~Kjej ju smjerc mu zazdrzała v
 22 1 |           movjił:~— Tu njeboszczik, kjej ju vroceł sę z vandróv i
 23 1 |            ju vroceł sę z vandróv i kjej mu chorosc ju nje pozvoleła
 24 2 |       chadzac będze a v ti chvjilë, kjej czetosz, patrzeł będze przez
 25 2 |            nasladovca i grzesznjik?~Kjej cë to pjismo dô do rękji
 26 2 |        patrzeł na svjat njiż wonge, kjej jes wode mje wucekoł. Vimova
 27 2 |      przigód i mesli:~*     *     *~Kjej jem beł wodrosłi wod zemji
 28 2 |         chłop, ale mje nje pomogoł, kjej Morcin mje vzął i nabjił.~
 29 2 |       szibami przepuszczało vjid. A kjej jem legł, tom vjedno muszoł
 30 2 |           ve vłosach, koruna złotô.~Kjej jem sę tak dzevovoł ji pjęknoscë
 31 2 |            na lavje. Ale jô jodł, a kjej jem ju polce wobliznął,
 32 2 |            jem przemiszlac wo njim, kjej jem posoł dobetk pod lasem.
 33 3 |          żebe legł spac pod mjedzą, kjej jego Anjoł Stroż mu pokozoł
 34 3 |             woczë, czego sę bojelë.~Kjej jem tam pod trzema chojnami
 35 3 |          njico mje rękę zatrzimało, kjej jem wostrzé na korę vsadził
 36 3 |            drzeva jak v zvjercadle.~Kjej jem sę dzevovoł timu zjavjisku,
 37 3 |           ję ju znoł z vjidzenjô. A kjej jô na nję podnjosł woczc,
 38 3 |         zelonim vjidze mjesądzovim, kjej jem v stanji na mojim bjednim
 39 3 |         Zdrzë, jak peszni ten zomk!~Kjej złoti mój bot postavję na
 40 3 |             będze, że znovu żije.~A kjej jem cecho słuchoł, krolevjonka
 41 3 |       zamjast nekac bedło do dom!~A kjej jem sę chiże zervoł, pjęscą
 42 4 |         doznac prziczinë ji gorzu. ~Kjej më sedlë do vjeczerzi, tej
 43 4 |       stroszô! ~—Njech stroszô! —~— Kjej mosz taką wodvogę, knopje —
 44 4 |             no staré zomkovjiszcze. Kjej chcesz, żebe ce wod wurzasu
 45 4 |             vłosnigo kavałka zemji, kjej Pon Bog cë pobłogosłavji.
 46 4 |          dlo parobka, jak cebje. Bo kjej jich so nje vëbjijesz z
 47 4 |        bleszczeł vjernimi woczami. ~Kjej jem tero przesunął rov i
 48 4 |         tobje! Czimużes nje woddoł, kjej jes vëręczeł sobje!— ~Mjedze
 49 4 |             stegna kąsk pod gorę. A kjej jem po drugji stronje zchodzeł
 50 4 |             też sę nji mają trząsc, kjej na nji Judosz sę povjeseł! ~
 51 4 |       rzekji, jak ludze v procesji. Kjej jem z mojigo konja patrzeł
 52 4 |          maku, ale peszné i dużé. A kjej przëpłinąłë krotko, tej
 53 4 |           wuszło suchim pękjem. Ale kjej të jesz roz wodbjegnjesz
 54 4 |          navroceł wod zomkovjiska. ~Kjej jem pod vjeczor nekol do
 55 5 |               a stoji jarzębjina. A kjej ji sę przëzdrzę z wuvogą,
 56 5 |        cepło zaczęło v woczë cec, a kjej jem przecarł ręką, vjidzoł
 57 5 |          żołti i gładkji kaminje, a kjej jem zdrzoł dłużij, tej tam
 58 5 |             jem tero bjołi pjosk, a kjej jem go vëdobeł, tej na spodku
 59 5 |    povjedzołyże sę wobmiję v rzece.~Kjej jem ju zchodzeł z gorë,
 60 5 |             mjoł vëzdrzec jinaczij, kjej jô sę zaboczeł womëc v rzece?
 61 5 |           lem so nje vdarzeł chdze. Kjej jô tak medetovoł, wuczułjem
 62 5 |       zaczął kulac. To mje wulżeło. Kjej słonuszko sę zchovało za
 63 6 |            dosc tile. A Marcijanna, kjej na mje vezdrzała, dzevovała
 64 6 |           co v ti chace sedzi...~Bo kjej ludzi i dobetk zema spędzała
 65 6 |            won jednak bëc tu muszi, kjej Marcijanna sama povjedzała,
 66 6 |           jem leżąci jak bez ducha.~Kjej jem przëszedł do sebje,
 67 6 |             i pomogała mje vstac. A kjej mje zaprovadzeła do chatë,
 68 6 |             A to mjało skutk takji: Kjej jem przëszedł na wobjod,
 69 6 |              A tej ma zaczęła jesc. Kjej jesma zjadła i vëpjiła,
 70 6 |           zvjerząt. Ko to beł czas, kjej nen całi stvor vëszedł z
 71 6 |            ksędza jô so przeboczoł, kjej sę z moji godkji vëszczerzelë.~
 72 6 |            Nji mają! —Vjidzisz! Ale kjej nasza panji będze mjała
 73 6 |       stolannigo gnota!~Marcijanna, kjej le połovę trampka v ręce
 74 6 |           za pas i bjej, bo bjałce, kjej ję gorz porvje, nji ma njigde
 75 7 |         vampsu i czopk na głovje. A kjej jem sę timu przëzdrzoł wuvożnje,
 76 7 |       zesełô, żebes z njim sę bjił,~Kjej jem so tak wukłodoł v głovje,
 77 7 |     szętopjerzové vlokło za sobą. A kjej jem mu vezdrzoł v woczë,
 78 7 |             kręcka, jak jem mogł, a kjej sę dim do tile roztąpjił,
 79 7 |             AIe mockom sę zdzevjił, kjej jem zamjast Martë wuzdrzoł
 80 8 |          ale żevigo sę nje doworoł. Kjej sę nje przërzuci pjekjelni
 81 8 |       njeszczescô sę nje wobjińdze. Kjej jużes na svój głupi rozum
 82 8 |      chodzëc na nowukę do ksędza.~A kjej won ze mną przebjeroł pjąté
 83 8 |            jegomosc też zaproseł, A kjej ju nas dzeci chcoł puscëc
 84 8 |         svoje pjesnje. A v Advańce, kjej słomjanni dach jego chałupë
 85 8 |          mjiłim głosem.~Bivało też, kjej pękani mroze scęłë jezoro,
 86 8 |         nocą strzelało jak grzemot. Kjej tede vesokji smjotë przëgnjetłë
 87 8 |           zlituje vszechmocni Bog, ~Kjej ju pode rżmą mroz tvoje
 88 8 |              Njech z duszą spravji, kjej wuńdze ztąd ~Litoscevi sąd!~
 89 8 |          Marta sę vjedno dzevovała, kjej jô ji pjesnją rogu povtorzoł,
 90 8 |          svjat Archanjoła cnego ...~Kjej skuńczeł pjesnją, rzekł
 91 8 |            szkleł mjesądz v pełnji. Kjej roz mocnji zasvjeceł, Mjichoł
 92 8 |        plecach jakbe mjoł gorb. Ale kjej ma ju naszła na sę, tej
 93 8 |            wotvorzeł svój tłomok (a kjej jem sprobovoł, tej dzivno
 94 8 |         Morcin kupji grzebjiszk, bo kjej grzeva je szadô, to nobelnjeszi
 95 8 |          kupji svoji snożi corce.~A kjej Mjichoł nje chcoł anji słuchac,
 96 8 |        krolevskji bjałce vjeczorem, kjej ju berło i korunę v komodze
 97 8 |     zanjevjitro, za rok i za dva. A kjej Won komu przëchodni czas
 98 8 |             v stanji przepovjedzoł.~Kjej sę robota skuńczeła i v
 99 9 |      Svjątkji.~V njedzele i svjęta, kjej Marcijanna wostała doma,
100 9 |             njese i wutropjenjé.~Bo kjej jem stanął v gorze na zomkovjisku,
101 9 |             jesz svjat nje vjidzoł.~Kjej jem v takjim meszlenju zaszedł
102 9 |        wodrzekł jem njick, le nocą, kjej vszescë spełë, podnjosł
103 9 |  wusmjerceła.~Za lasem mje pusceło, kjej jem wuzdrzoł trzë chojnë.
104 9 |            zmokł i wusnął, jak kam. Kjej jem wodeckł, zeloni vjid
105 9 |            i społ jaż do zavjitrza.~Kjej jein przë vjeczerzi ledvo
106 9 |         Vjater nom zastąpjił drogę, kjej jesma z Martą szła ku Lipnu.
107 9 |             gorzlivje szamotoł. Ale kjej jem sę vdzarłna zomkovjiska
108 9 |            vjem, Remus, co cę boli!~Kjej vjesz, Marto, to zmjiłuj
109 9 |             straszno! Poj do dom!~A kjej jô sę nje ruszeł, tej wona
110 9 |        złoti mjecz, z moji rękji.~— Kjej vzęła tvój złoti mjecz,
111 9 |           na nogji, jak przed lati, kjej mje gbur tak mocko zbjił
112 9 |       początku kolana mje sę gjęłë, kjej jem zchodzeł z gorë do rzekji.
113 9 |          choc wono sę bronjiło. Ale kjej vjidzało, że ju jidęv rzekę,
114 10|             skrami. Konje porskałë, kjej jem zakłodoł je do voza.~
115 10|     strzeleł z batoga i jął gnac. A kjej jem vëtirzeł z lasa, tej
116 10|             vëstapjił jem z łavë. A kjej wona sę zbliżała, jak cud
117 10|       vëjachoł ze vsë. Ale to vjem: Kjej znovu szło z gorë, tej strzimivoł
118 10|           Njebo zaczęło pobjegac, a kjej jem vjachoł do lasa, trzęsk
119 10|          zmjenjiłë, jak v nen czas, kjej jem woddoł moji krolevjonce
120 10|             Jakuż może bëc jinaczi, kjej won njick nje jé? MocBoskôko
121 10|         mjinje. Ale mje sę zdaje,że kjej to sę nje wodmjenji, to
122 11|      dotechczos jesz sę nje dobroł.~Kjej jô legł na mojim łożku pod
123 11|        Przeżegnoł jem sę i rzekł:~— Kjej jes co dobrigo, to stój
124 11|        kuczkji. Tak jô povjedzoł:~— Kjej jes takji noparté, to robji,
125 11|          kumach strzigłë wuszami, a kjej jô sę jim przëzdrzoł dobrze,
126 11|             camróv drżenjovatich. A kjej jô zaczął bjic, tej robjił
127 11|         pobudzą. Alem so wuvożoł:~— Kjej jes zaczął, Remusu, tej
128 11|            wusnął wod razu.~Porene, kjej jem drevka rąbjił na vjerzesku,
129 11|       strzodka. Te są ju gorszé. Bo kjej mester chałupë nje vërichtovoł
130 11|           mało: sami starszi ludze. Kjej Wofjara sę skuńczela, tej
131 11|        veńdz! Ale njeszczescé jego, kjej nje svoję klamkę wuchvaci.
132 12|        leżol v gnotach.~Marcijanna, kjej na mje vezdrzała, vjedno
133 12|          wochota mje wodstąpjiła, a kjej jem wusodł v czeladni na
134 12|  paprocenigo?~— Pocuż mje szczescé, kjej jô i tak wumrzec muszę!~—
135 12|        kjede chdze v żëcu strach?~A kjej jô szukoł v pamjęcë za strachem,
136 12|            jô sę poprovdze wurzasł, kjej przed lati nen Straszk ze
137 12|         jesz mje skrë szlë plecoma, kjej mje njeprzijocel pokozoł
138 12|           dostac.~Na to jô rzekł:~— Kjej chcece, to pudę!~— Nje pudzesz,
139 12|        czekavosc ludzkô zazerała. A kjej vëbjije godzena, tej won
140 12|        dichałë jesz dimem do njeba, kjej mje Mjichoł wobudzoł i movjił:~—
141 12|             tak będze! — rzekł jem.~Kjej jem sę woporządzeł, Mjichoł
142 12|         dreżało wod zibu i wurzasu. Kjej jem vodę vëcarł z woczu,
143 12|             jô sę nji mjoł zlęknąc, kjej żesce mje, Mjichale, strącilë
144 12|         głovje, szła do vołtorza. A kjej sę ju vracała, tej jem chcoł
145 12|           precz na vszetkji stronë. Kjej jem tej vëszedł na kraj,
146 13|       draszovała. Ale wob vjeczorë, kjej dobetk dzegvjił svój wobrok
147 13|           dovnich dzejach. Mjichoł, kjej dobjegł do negji ze spjevanjim,
148 13|             ale nje z jakji złoscë.~Kjej jem sę wo co pitoł, to wodpovjodała
149 13|         kąkole ve vjidnim polu. Ale kjej jem ji dzękovac chcoł, tej
150 13|             stojało v płominjach. A kjej jem vëszedł za woborę woboczëc,
151 13|         Jakże jô so mom co vdarzëc, kjej jem tej beł jesz dzeckjem
152 13|        daleko v svjat njeslë naszi, kjej vojovelë z poganami, co
153 13|        przode zdovają sę czężkji, a kjej człovjek przëveknje, to
154 13|        vëłożę: Sibela napjisała, że kjej dzirżkosc i cnota mjedze
155 13|             będze vjęcij popłocała, kjej chłopë zrobją sę słabi a
156 13|         słabi a bjałkji vezną gorę, kjej gburka całé żnivo przedô
157 13|            fartuch stolimovi corce, kjej so chcała wusepac stegnę
158 13|    połczvarta lata. Lepji dlo vaju, kjej tego wutropjenjô nje doczekota,
159 13|           na to svjat nje będze. Bo kjej Pon Bog stvorzeł ludzi na
160 13|           sę przemjenjô ve vjino. A kjej nadszedł dzeń Navrocenjô
161 13|             wod wojcóv vjedzelë, że kjej v to svjęto słuńce svjeci,
162 13|        bedło dobrze żarło.~Ale mje, kjej przëszłasma z koscoła, vzęła
163 13|             całim naszim pustkovju. Kjej jem zaszedł, skovronkji
164 13|        istamantnje jak rój pszczół, kjej jim matka vëspjevala godzenę:~—
165 13|             v tim woknje. A vjedno, kjej jem przechodząci vezdrzoł
166 13|           trzimoł bat i latarnją. A kjej vjid wobloł nę szarą wukozkę,
167 13|         Mjichoł, Woprzestelë gadac, kjej jem veszedł. A jô z njich
168 14|      zaredzevjalô.~— Sedzë, pokuso, kjej cë sę chcało! — rzekł jem. —
169 14|             przez noc całą.~Porene, kjej jem sę woblekoł, czuł jô,
170 14|      smętorza v Lipnje.~V njedzelę, kjej naszi szekovelë se do koscola,
171 14|              Tak jô wostoł, a wona, kjej jem przëszedł do czeladni,
172 14|            masłem, jak za nich lôt, kjej jem beł jesz knopem a wona
173 14|        słova, alem se vzął i szedł. Kjej jem skrzepjącë veszedł na
174 14|            mom z vami gadac, panje, kjej jô wod kolebkji mom jęzek
175 14|             są te ręce mordarza. Bo kjej jem przelevoł krev, to za
176 14|           chusteczką zatchnął gębę. Kjej chustkę wodjął, unizdrzoł
177 14|             pozdnji! Rzekę cë tile: Kjej jem jachoł wokrętem po vjelgjich
178 14|         vjatru v suchich vjetvjach. Kjej sę wodezvję, tej sę smjoc
179 14|      wodezvję, tej sę smjoc będą, a kjej jich namavjac będę, rzeką,
180 14|         Zdrzë, jak peszni ten zomk! Kjej złoti mój bot postavję na
181 14|            svojimi woczoma i rzekł, kjej jem kuńczeł:~— Wudzirżë
182 14|        vjęcij, ale kożę cę zavołac, kjej będze trzeba.~Tak jô szedł,
183 14|           panem! — rzekt Mjichoł. A kjej jem mu v woczë zdrzoł zdzevjoni,
184 14|         woko na jego vezdrzenjé. Bo kjej tego nje zrobjisz, vanożëc
185 14|            navet sen nasz chvali! —~Kjej jem vëchodzeł z chałupë,
186 14|          nji mom do voli wuczenjic, kjej won chori i Smjerc na njego
187 14|           pravje przë pjisanju. Ale kjej jem vszedł, cesnął pjoro
188 14|           nalozł v żodni ksęgarnji. Kjej jem sę tego doznoł, tej
189 14|            leżnoscë k'temu, a tero, kjej jem vroceł, lampka mojigo
190 14|             Provda! Nacuż cë mjecz, kjej cë nje delë vjidu! ~Tej
191 14|          bezmała cë nje vzął dusze. Kjej jes przez taką przeszedł
192 14|     zvinjęté v długą rurę płotno, a kjej je rozvjinął, wuzdrzol jem
193 14|             vjidzoł takji risunkji, kjej won mje gvoli moji skażoni
194 14|           prziczinach jich wupodku, kjej cë povjem co z naszich dzejóv.
195 14|            naszich dzejóv. Wuvożej: Kjej vińdzesz z tego pustkovjô
196 14|        żebem szedł.~Beła to sobota, kjej przëszedł ksądz z Panem
197 14|             vjedzała co ręce robją. Kjej jem szedł na vjeczerzą,
198 14|           za mojich knopjęcich lôt, kjej to no Straszk vëlecoł gospodarzëc
199 14|             moja dusza cvjardnjała. Kjej ju vszescë wodeszlë zmovjivszë
200 14|             Ormuzdovą! ~Cud Boskji! Kjej jem z ti jizbë vëszedł do
201 15|     spravach.~— Bo vjidzisz, Remus, kjej ludze woprzestelë tim traktem
202 15|        uwoblekała szarę komudę. Ale kjej jesma veszła na starodovną
203 15|         naszi pjesnji. Wob chvjilę, kjej wucechnął spjev, czuł jem
204 15|             daleka granjé rzekji. A kjej moje vezdrzenjé padło na
205 15|             porczałë stulącë wuszë, kjej mjałë veńc v vodę, tak że
206 15|             drudzë nje zmjerkovelë. Kjej kavałk wuszlë, tej jem sę
207 15|             podnoszô vjeko trumë, — kjej będzesz chcoł.~Jak jô naszich
208 15|          mjała strach pitac vjęcij.~Kjej jem sę złączeł z naszimi,
209 15|          doł rękę na woddzękovanjé. Kjej jem zaszedł do Mjichałóv,
210 15|             jem przez las pomału, a kjej jem ju czuł z blizka granjé
211 15|             brodu i żdała na mje. A kjej jem naszedł, vëcągnęla do
212 15|         dusza matkji, jak sostra, a kjej bes chcoł, jako bjałka tvoja
213 15|        Jakuż wutrzimjesz dzeką gęs, kjej wopuszczô latové gnjozdo?
214 15|              Jak strzimosz żoravja, kjej vëbjije jego godzena? Jak
215 15|           gjinął mjedze drzevami, a kjej ju le beł cenją szemarzącą
216 16|             godką. Wucekłë noprzod, kjej jem z daleka wuzdrzoł mołigo
217 16|            wona mô sę jimu vjidzec, kjej won voli svoję Karolinę
218 16|            le jedno jediné wokno, a kjej jem vezdrzol przez nje,
219 16|         tile, co pon szkolni povje, kjej je przedtim wotaksuje. Bo
220 16|        zveczoj stari vëpjic litkup, kjej zrobjisz jakji geszeft.
221 16|          jak më momë vëpjic litkup, kjej të nje pjijesz, jô nje pjiję
222 16|             nje pjije. Lepji będze, kjej sę wuroczema mądrim slovem.
223 16|           lepji słuchô.~Ve vjeczor, kjej jô pjerszi roz v żëcu kłodł
224 17|             karbac — wodrzekł jem — kjej të moji godkji nje będzesz
225 17|     rozumjec tvoji godkji ludzkji?~—Kjej tak, to gadejma!~— Jô rozumjem —
226 17|            muzikańta takji zveczoj. Kjej graję na vjeselu, wobrazilëbe
227 17|       wobrazilëbe sę państvo młodé, kjej bem nje vëpjił na jich zdrovjé.
228 17|             vëpjił na jich zdrovjé. Kjej mje kurzatva nańdze v polu,
229 17|             czim bem sę rozgrzoł? A kjej jidę na noczęższi termin,
230 17|             Ju beł dovno czas spac, kjej szpektor zrobjił zabavje
231 17|        duńdę tam bez wodpoczivanjô. Kjej młin, jak to dovnji, wobrocoł
232 17|     sprovodzelë so muzikę z mjasta, kjej jim sę zachcało vjeselenjô.
233 17|         Dlotego młin stanąc muszoł. Kjej go po latach znovu zapuscëc
234 17|             na przikłod tvoje celę. Kjej chcesz, możesz je przedac
235 17|         pjekjelnjik za nami voloł:~—Kjej takji tovor mosz, probuj
236 18|           nji stojała wodemkłô, ale kjej jesma veszła, cemnosc naju
237 18|           abo kanona. Cuż zrobjisz, kjej cë kjij pęknje abo strzelba
238 18|           Smjeszno mje sę zrobjiło, kjej jem so wuvożoł, cobe to
239 18|         chdzebem chcoł, jak vjater, kjej na jeseń porvje lestóv chmarę
240 18|            ruskji taką starżą mają, kjej legną v svojich verach?
241 18|             Chtużbe mjoł napravjac, kjej pon jutro vëzbivô zemję
242 18|        wuvożoł: A njechże sę ruchô, kjej sama może! Ale Trąba mje
243 18|             z przerębla vëcignjęti.~Kjej jesma vëszła z pjiłë, to
244 18|         bojoł. Ale nen tam v vodze, kjej go so tero za dnja przëboczom,
245 18|            pjekjelnjik? Rzeczë mje, kjej jes go sę jął, cze të czuł
246 18|      pjekjelną vonją?~— To nje! Ale kjej jem go mocko scesnął i rżnął
247 18|            svoje trąbë dąc żedovje, kjej za Boga Wojca vëvrocilë
248 19|          jesz pokupac różné rzecze. Kjej jesma z Trąbą zaszła, tej
249 19|     virokach Boskjich beło pjisané.~Kjej słuńce zaczęło zapadac i
250 19|             z nigo strasznigo dnja, kjej Straszk lotoł v bjoli dzeń
251 19|             głovë słova Mjichała: — Kjej jużes na svój głupi rozum
252 19|            sposobem won mô spjevac, kjej won mô skażoną godkę, że
253 19|           do przijacelstva z njimi? Kjej vë ztąd do Berlina pojadzece,
254 19|            nje vëbavji żodna inoc, ~kjej ju gorą jadze Noc. ~Komu
255 19|      tvojich belnich cór ~będze jak kjej letkji vjor. ~A jich cnotę,
256 20|           trigjelk, be szukac vodë. Kjej jem sę vroceł z vodą z mołigo
257 20|           chvjądnąvszë sę jak pjes, kjej bjedę ze sebje strząsô,
258 20|             Jakuż jô nji mjoł pjic, kjej mje przëroczelë a gorzołka
259 20|    vëmaszerują. Dziso momë czvortk. Kjej ma sę v njedzelę dostanjema
260 20|            zakozanigo bączka zjodł, kjej tu jeden vëzdrzi jak drugji.
261 20|            jô nji mjoł sposobu. Ale kjej jô dorosł, tej jô ju nje
262 20|            jesz na tvoji vandrovce, kjej słuńce cę poskvarzi, a mroz
263 20|             zchvjądnął sę jak pjes, kjej bjedę strząsô, i povjedzoł:~—
264 20|      wuzimkji vesokjich drzév lasu.~Kjej jesma doszła pokuńc łąkji,
265 20|           Bivało, że naszich jeden, kjej mu pruskji prava dokurczełë,
266 20|            zataceł sę na jezorze, a kjej go z jednigo wostrovu vënekalë,
267 20|            szumem jakji robji kosa, kjej ję założi v gęstim żece.
268 20|            Muszą go mjec dosc tile, kjej wo nje nje dbadzą. Będzema
269 20|        wonji go tu lubją vëstovjac, kjej wovcami potrov vëposają.~
270 20|             Pocuż sę będzesz bojoł, kjej jes chrztem svjętim wochrzconi
271 20|           Trąbo! Pocuż të wucekosz, kjej jô cę proseł, żebes mje
272 20|           nota? Pocużes të wucekoł, kjej jes mjoł do tuńca grac kopjicë
273 20|             za mną sę nje wobzerej, kjej chcesz bëc mojim przejacelem.
274 20|        jezora njim mogą wobsvjecëc, kjej tego trzeba.~Po chvjilë —
275 20|             mje doma dzecë kolebac, kjej mje Pon Bog żodnich nje
276 20|           Vaspon na to povjedzoł:~— Kjej tak, to sę napji przënomnji
277 20|      retovoł svobodę a może i żëcé, kjej ne kęsi psë pruskji wobłavę
278 20|           barzo zapadlim pustkovju, kjej të nje czuł jesz wo krolu
279 20|             z njimi vojovac będę, a kjej mje smjerc zabjerze, vojovoł
280 20|         woczu, lem patrzeł v njebo, kjej ju mjesądz zeszedł i gvjozdë
281 21|            smjoł sę na całé gardło, kjej v sobotę przed nami stanął,
282 21|        podchodzą jaż pod Koscerznę. Kjej jesma wuzdrzała vesoko nad
283 21|      drogach! I te krose chorągvji, kjej vjitałë nas procesije v
284 21|        krotkji czas przëvekł barzo. Kjej jem stanąl na renku, raptem,
285 21|             sodze — vëszczekoł. Ale kjej nje chce jich wodsedzec,
286 21|           Stroż nje podnjese rękji, kjej cë Purtk jedno na leb strąci.~—
287 21|          rągosz ze svjętich rzeczi. Kjej të na gorach kalvarijskjich
288 21|           scaną sedzelë dżadovje, a kjej jem vezdrzoł wovożno na
289 21|       Nosvjętszi Pannë v proceseji, kjej va będzeta womglałi léżała
290 21|       roczta Remusa! — rzekł Trąba, kjej na stole kanęlë kjeliszkji
291 21|           żodni worądzë do vëpjicô, kjej na njego przëszła kolej.
292 21|           bojoł, straszno sę robji, kjej go vjidzę. Kożdi roz, kjej
293 21|          kjej go vjidzę. Kożdi roz, kjej jem go vjidzoł, njeszczescé
294 21|              zvani krolem jezora. A kjej meszlę v ti chvjilë wo mojim
295 22|           nje wodebrałam. Ale tero, kjej ju mom lata i patrzę do
296 22|           te worzechë, moje dzecko, kjej starosc mje zjadła vszeskji
297 22|      zdovało, że za dovnich czasóv, kjej jesz pruskjich szandaróv
298 22|           fudamańtóv przidkji gorë. Kjej vińdzesz na ji vjechrz,
299 22|         Jistnje, tak jak v chvjilë, kjej mje wopovjodoł wo mocë muzekji
300 22|            notę spjevac, jak morzé, kjej nad njim vjater zagraje.~
301 22|         starka. Strach mje wominął, kjej jem wuczuł słova pjesnji:~
302 23|             zapoloł v woknach chat, kjej v kurzu i wumęczenju stanęła
303 23|            wu nas i wodpocznji! Ale kjej wobroz Nosvjętszi Matkji
304 23|                smjoł sę Klerik. Ale kjej të ji tak służisz, to przenjesesz
305 23|             jük divan rozłożeła sę. Kjej ma naszła, tej z jedni stronë
306 23|             naju? Żebe go szvernot! Kjej won zaru nje zavroci, to
307 23|         wojca, ale sę nje dowuczeł, kjej wojc jego poszedł na drugji
308 23|          głovą — na to nji ma radë. Kjej won sę boji robotë i mô
309 23|              vestchnął Trąba. — Ale kjej to tak, tej nje będzece
310 23|          mało słuńca przepuszczało, kjej jesma wopuszczała Strzepcz,
311 23|           kjeszinji. Kavałk za vsą, kjej kompanjijô ju mijała voze,
312 24|       krolevjonkę na złotim tronje!~Kjej jem sę rozglądoł v meslach,
313 24|        pobjegała gorë kalvarijskji, kjej won ku reszce vstoł. Ale
314 24|         gorë, bom zmęczoni barzo! A kjej ma wusadła, vëcignął do
315 24|       poplinął na vjelgji vodë. Ale kjej przë knjeji vëpłinął, tej
316 24|           co, Remus? Poj ze mną! ~A kjej jem rozmiszloł jak to zrobjic,
317 24|              a ludzeska sę vjeselą, kjej svoje grzechë zładovelë
318 24|  pospuszczelë, panovje wobraznjicë, kjej żesta wodpustu dostąpjilë
319 24|          pozdrovji też moję bjałkę, kjej ję wuzdrzisz na drodze.
320 25|        znovu legła jaż do połnjô. A kjej ma sę ju zabjerala v drogę,
321 25|           nje lubji spac pod krzem, kjej mu na nos kapje. Jô podińdę
322 25|             Tos të dobrze vëmesloł! Kjej ma jesz tę sicenę rozłożemana
323 25|             przënjesc jaką zdobecz, kjej jinszi nje beło. Przë tim
324 25|      wuszekovała dobrą vjeczerzą. A kjej jesma sę najadła, ległasma
325 25|            nachodzi pozdno, a nekô, kjej gvjozdë pobladną. Jakoż
326 25|            nalezesz wu mje goscenę, kjej zabłądzisz v moje państvo.
327 25|           państvo. A nje dzevji sę, kjej mje reno nje woboczisz.
328 25|            przez ten las na połnjé. Kjej wuzdrzisz spiczastą vjeżą
329 25|            możesz na mje słuchac. A kjej wusnjesz wob czas moji godkji,
330 25|          mje ju nje bolało v sercu, kjej jem ję wuzdrzoł, ale rovnak
331 25|       przeszło mje cepło takji, jak kjej słonuszko zasvjeci po długjich
332 25|           Jak jô mjoł co przënjesc, kjej mje wostatnigo tinfa v Koscerznje
333 25|          vëjiscec. Chdziż mom jisc, kjej mje moja zdovanô tak przëvjitała?~
334 25|             wu Szredra v Strzepczu, kjej tam kompanjijô na noc zaszła.
335 25|                Vdzek tobje chłopje, kjej jes takjigo letkjigo rozumu.
336 26|         mocko bjic, nje vjem czimu, kjej won przëstąpjił i vzął jednę
337 26|          hańdel szedł chvalebnje. A kjej chto kupjił wode mje ksążkę
338 26|            pomesloł jem sobje.— Ale kjej mosz zgjinąc v wobronje
339 26|                Będą wonji sę mscëc, kjej sę tego doznają. Ale krom
340 26|            i mjeskjigo policejanta, kjej wurzędovo robotę procem
341 26|          woprzestanjébëc rabunkjem, kjej mu dô njemjeckji mjono!~—
342 27|            jakjim sposobem vëdobëc. Kjej sę tede nje wudô wosamętac
343 27|           jô cebje bronjic muszę.~— Kjej tak bëc muszi, to njech
344 27|     veznjesz, to to je złodzejstvo. Kjej të komu co vëdrzesz javno,
345 27|           gotov beł mje łesz zadac, kjej cę będę bronjił. Na szczescé
346 27|           nopartoscë procem vłodzë. Kjej vjerni v służbje szandara
347 27|          ale że z tim nje dobeł, bo kjej go połknął, tej go mô przë
348 27|              tej go mô przë sobje a kjej go zgubjił, to jego vjina.~
349 27|        wosądzilë na dva lata sodze.~Kjej mje virok takji przez tłomocza
350 27|  Spravjedlevi z njeba sądzëc będze!~Kjej jim tłomocz taką moją wodpovjedz
351 27|            jô z virokjem spokojni.~ Kjej sędzovje sę rozeszlë, przëstąpjiła
352 27|            tvoji prize. Le wuvożej: Kjej noprzod wuczujesz notę "
353 27|           muszała stojec na njebje, kjej żes z pustkovjô najigo nekoł
354 28|             medło v woczë i gębę. A kjej jô kjichac muszoł abo kaszlac,
355 28|             płaczem jak przed lati, kjej jem na zomkovjisku sę doznoł,
356 28|             mje bogobojno a rzekła: Kjej na ten stari zegar vezdrzę,
357 28|          Strumjannô i puscełë lodë, kjej jednigo dnja pitoł mje sę
358 28|         modrigo njeba nad sobą. Ale kjej jem chveceł za sekjcrę,
359 29|        człovjeka wumjerającigo? Ale kjej jem sę wobuvoł, to mje njico
360 29|            Ale vërozumjesz vszetko, kjej cë povjem: Sin mój nje żije!~
361 29|       poczęstovoł tich kęsich psóv, kjej cë krzivdę robjilë. Cebje
362 29|        vëchovjeta mje pomscecela!~A kjej jem rękę podnjosł i chcoł
363 29|         Smjerc.~— Nje skonom! rzekł kjej mje sę sprzecivjac będzesz.
364 29|       stalannich pancerzach nosilë, kjej chodzilë na vojnę. Pocatuj
365 29|             vjedzalë naszę rozmovę, kjej jim ten znak pokożesz i
366 29|           sę dostoł v jich wobjęcé.~Kjej mje jich sądë woscidzełë
367 29|            muszę na wopjece Boskji. Kjej chdze roz do vsë przińdę,
368 29|            ju roz Vdzidzkji jezoro, kjej jes z potcevim Trąbą szukoł
369 29|            cuż znaczi wudba ludzkô, kjej polcem Bożim jinaczi beło
370 29|          krevją i proseł wo ksędza, kjej vjidzoł, że nje będze rade.
371 29|       puszczą do konającego dzecka, kjej jim sę dobrą volą woddom.~
372 29|             ze suchimi woczoma. Ale kjej mje wostavjilë samigo v
373 29|          Wod ti chvjile jô le żdoł, kjej będze czas prosëc wo ksędza.~ ~
374 30|            przez kratë moji cele, a kjej jem vëszedł na mój codzenni
375 30|             sedzec nje je vstid, bo kjej so krol pruskji vzął nasze
376 30|             novosci do povjedzenjô.~Kjej ma v norciku moji prize
377 30|            të, Remus, boczë, żebes, kjej cë dadzą flintę do rękji,
378 30|           Ko to jednak je pevno, że kjej Njemce jidą na vojnę, tej
379 30|           krom tego jô ju mom lata.~Kjej jem tak rozmiszloł wo tim,
380 30|            będze tim męczennjikjem, kjej mu sę tego tak srodze chce.~—
381 30|             słova mają rzec provdę? Kjej të zełżesz drugjimu v woczë,
382 30|            Cuż cë to szkodzi Remus, kjej podpjiszesz kavałk papjoru,
383 30|        pjekjelnim trunku ve Zvadze, kjej jô wodecknął v stogu na
384 30|             navrocenjé grzesznjikóv kjej won dotrzimô słova i cebje
385 30|         vëbavji.~Ale jô wodrzekł:~— Kjej będze takô volô Boskô, tej
386 31|      njedovjinnoscë! — rzekł Trąba, kjej jem jich wobu czestovoł
387 31|             tam na vojnje zrobjisz, kjej cebje njicht nje rozumje?~
388 31|            vzęłasma drogę na Lipno. Kjej jem pjerszi roz znovu wuzdrzoł
389 31|             pola i lase do Lipna. A kjej jô ku reszce legł v moji
390 31|           srodze kjivelë głovami. A kjej jim jesz szołtes Kjedrovskji
391 31|      vëbavji naszą zaklętą krolovą, kjej vszetkjich naszich chłopokóv
392 31|             sobje nje vjedzoł radë. Kjej jem na noc legł pod krzem
393 31|         Pocuż të chodzisz posvjece, kjej nje clicesz robotë robjic,
394 31|             przede mna nje wucekoł, kjej jô v rovje kol lasu sodł,
395 31|              Ładno to sę tak jidze, kjej człovjek sę spjeszec nji
396 31|            chcącë nje vëgadała. Ale kjej będzeta pozdnji spominelë
397 31|       pjorunem z vesokjigo njeba. A kjej ju nje chcoł vłosną ręką
398 31|            wukrziżovac wod żedóv. A kjej dziso Won daje vłodzę pastvjenjô
399 31|             je głodni. Będze lepji, kjej zepchnjema karę daleko wode
400 31|          jegomoscë, to lepji będze, kjej zińdzema vstron na vipodk,
401 31|                Szaro ju sę robjiło, kjej ma, vëszedłszë z lasóv,
402 31|             drodze vëpenetrujema. A kjej njebędze dobrą volą chcoł
403 31|        Rozesmjała sę na to matka:~— Kjej kłopot v tim, że mój njeboszczik
404 31|          moc jô v mojim granju mom, kjej le chcę. A jak won zvabjoni
405 31|        kamroctvo z krolem jezora. A kjej jem sę dłużij zapatrzeł
406 32|           pjesnją porenną ludzką...~Kjej jesma: ksądz, Trąba i jô,
407 32|         vjidze njezviczajno vjelgą. Kjej jesma pod nją stanęła, vëdovała
408 32|             lud. I won ję vjidzi!~A kjej jesma na nję patrzeła pitającimi
409 32|             Ze vszetkjich vsi vkoł, kjej słuńce spędzi noc ze svjata,
410 32|        vjidzą tę vesoką Bożąmękę. A kjej ję wuzdrzą, to sobje przëboczają,
411 32|         serdeczné vezdrzenjé Martë, kjej mjęv czężkji choroscë ze
412 32|         pjersach, dichającë czężko. Kjej jem stanął i sę do njego
413 32|             bjeżoł ku vodom jezora. Kjej woczë kąsk przëvekłë, tej
414 32|           njim vjele beło sedzané A kjej jem wodemknął vjeko, leżałë
415 32|             barżij jem sę zdzevjił, kjej jem vëzdrzoł przez lukji,
416 32|          tero do vas vjelgą prozbę. Kjej chcece tego dobrigo ksędza
417 32|   tajemnjicę, to ji też nje vëdô.~— Kjej won vasz vjerni przijacel,
418 32|          mjoł nad njimi starże.~Ale kjej sę wodemkła przed nami czornô
419 33|          vodę do mjeszkanjô vlozoł. Kjej jô tu czasem z vjédzą do
420 33|         pokutę na spovjedzë, żebem, kjej ju jinaczi bëc nji może,
421 33|  przemiszlac, jak to vjedno robjił, kjej mu beło sę vracac do svoji
422 33|              tej povjedzoł:~—Trąbo! Kjej ju chcesz naju wostavjic,
423 33|          mogł mu dac svojigo lestu.~Kjej tak, to Trąba doł sę namovjic
424 33|          patrzeł z vesokjigo njeba.~Kjej jem sę roz jisceł, że vjidu
425 33|             strzalami mjerzëc będą, kjej jich poprovadzisz na dobivanjé
426 33|          dobivanjé zaklętigo zomku.~Kjej vezdrzę na cebje, brace,
427 33|         woczë dozdrzec nji mogą". A kjej tak vjerzëc i robjic będzesz,
428 33|       czołen, a v njim panna KIema. Kjej tak v rożovim słuńcu stojącô
429 33|          stole v nji pęczk kvjatóv. Kjej jesma sę roz dzevjiła, wodrzekła:~—
430 33|      chterną go Pon Bog poprovadzi, kjej vińdze z ti Pusti. Jô leżoł
431 33|         voli trząsc, jak wogroszka, kjej wod zochodu nad rębem lasu
432 33|            zaczął movjic pocerze. A kjej jesma zeszła na noc do naszi
433 33|        wobje stronë vjedno vjidzoł, kjej chto najeżdżoł.~Tero nama
434 33|        naszigo zamknjęcô pod zemją, kjej kole podwobjadu wuczułasma
435 33|        vjosła, be jim wujachac. Ale kjej szandarzë vëcignąvszë jiverë,
436 33|             czuc jazgot i vadzenjé, kjej woba czołna stanęłë wokoma
437 33|         wochotno, jak won to robji, kjej sę na długji padanjé szekuje.
438 33|           słova ksędza Lipińskjigo, kjej mje przëjimoł do pjerszi
439 33|            v taką pogodę pod krzem, kjej mu na nos kapje. Nje tile
440 33|        pjilują. Nolepji tero będze, kjej legnjema do spjiku, jak
441 33|            może bëc baro dzirżkjim, kjej tego not. Jô jem ti wudbë,
442 33|            not. Jô jem ti wudbë, że kjej go jakji duch nje vëstraszi,
443 33|            rebok jakji. Przed lati, kjej jesma zaczęła v gromadze
444 33|        będze, jak tu wogjiń robjic, kjej z brzegóv pjilują.~—To też
445 33|             nad krolevjonkę jezora! Kjej jem trzë dnji nazod zaszedł
446 33|        jodła. Ale jak go dotegovac, kjej wod Zobór i wod Plęs pjilują
447 33|     strzelbę, ale zlęklë sę rovnak, kjej jim rzekła, że jako jesta
448 33|            że ji strzelbę wostavją, kjej przëmovji, że strzelac nje
449 33|           kęsich. Strzeliłë navetk, kjej jesmë jim wuńsc chcelë.
450 33|               A pocuż va strzelota, kjej ju vojna sę skuńczeła? Ti
451 33|            Rzekł nom jesz szandara, kjej sę wod naju wodczepjilë:~—
452 33|          dziso sę muszę woblizivac, kjej spomnę.~— Vstidzełbes sę,
453 33|        muszoł przetracëc pjenjędzi, kjej cë jaż dva talarë zbjegłë!~
454 33|              jak të płakac będzesz, kjej cebje wuvędzą jak mje, chturen
455 33|           ze mje: pjękno to nje je, kjej jem tile vodë z gorë i tile
456 33|           lubjic po smjercë trelóv, kjej won je żijąci lubjił? Njigde
457 33|        koscoła ju vëbjiła dvanostô, kjej ksądz sę przeżegnoł i povjedzoł;~—
458 34|            sę scesnęłë, jak vjedno, kjej chto mjiłi i dobri sę woddzękuje.
459 34|      wodezvoł sę Trąba:~— Jegomosc! Kjej nji może jinaczi bëc, to
460 34|             tich czężkjich czasach, kjej njeprzijocele szoleją, a
461 34|             lubji jednigo vëpjic. A kjej go naszi gburzë v pańskji
462 34|          wod czołennigo vołtorza.~A kjej zvonk zagroł, nabroł Trąba
463 34|            pon worganjista z Vjela, kjej mu jego proboszcz podarovoł
464 34|            vëzdrzoł jak njemjeckji.~Kjej jesma z daleka wuzdrzała
465 34|          vjédzą, jak ksędzu poszło. Kjej panna Klema podchodzeła
466 34|          vszetko z pola sę zbjegło, kjej trzecigo dnja kol podvjeczorka
467 34|             Rezemu, co sę svjęci. A kjej jem mu povjedzoł, że naszłusma
468 34|             be mogło baro zle jisc, kjej besce provdë nje povjedzelë.~—
469 34|            mają takji pjękné słova, kjej wonji vezną, co jim nje
470 34|       sąsada do koszule splondruje, kjej jimu będze mogł zabjerac
471 34|            Pana Boga nje woszukosz. Kjej wonji na ten przikłod zabrelë
472 34|     drugjimi pojachalë do sądu. Ale kjej naszi szandarzë veszlë do
473 35|           nje doł v svjat. Z Trąbą, kjej uwon sę vroceł ze Zobór,
474 35|           Tobje mô bjałka zadané!~A kjej jô njick nje wodrzekł Trąba
475 35|             v nen czas! Cuż z tego, kjej jô togranjé wodkupjił długjimi
476 35|          Jakto? dzevovoł sęTrąba. — Kjej jô vjidzę, że mój nolepszi
477 35|          ksążąt zmovjic pocerz. Ale kjej jem vezdrzoł v gorę i wuzdrzoł
478 35|      czekavoscą wod stopë do głovë, kjej koscelni ze mną do njego
479 35|        chdze movją naszą godką... — Kjej mje porene budzeł zib wod
480 35|           ku reszce rzekł:~— Remus, kjej jes sobje ju tak wudboł,
481 36|           mom rągac — rzekł Derda — kjej jô som jem djobłem z pjekła!~
482 36|          ludzkôju takô, żegeldziję, kjej co brzedkjigo wo bliznim
483 36|           bliznim czuje, a boli ję, kjej bliznigo sę chvali.~—  Ala
484 37|           wopovjadac dokumantnje, a kjej skuńczeł wo naszich wosobach
485 37|         vëstąpjił i rzekł:~— Panje! Kjej vë chcece bëc tak łaskavi
486 37|         choc ten vaju Derda zełgoł, kjej mje rzekł, że je djobłem
487 37|           rzekł:~— Njech tak będze!~Kjej ma sę na noc kładła v łożka
488 37|         czort z pjekła vëpuszczoni, kjej cë to wuczałi człovjek povjodô,
489 37|             je czorni, jak smoła. A kjej ten njibe malorz kol wokna
490 38|          vjedzoł svjat, żesma beła, kjej tu naju nje będze.~A jô
491 38|        dobrô krev v tvojich żelach, kjej jes sę tak krotko spravjił
492 38|           klasnął pjorun z njeba. A kjej jem przëszedł do sebje,
493 38|        przeszłë wod stopë do głovë, kjej jem vjidzoł, jak vëskoczeł
494 38|            ręku pochodnjô zgasła, a kjej jem wuczuł, że nje czężi
495 38|             cë navetk mjecz i vjid, kjej të nji mosz...~Wobudzeł
496 38|           krom njego Trąba i vołoł, kjej jem voczë wodemknął:~— Bogu
497 38|        zomkach szlachtë kaszubskji, kjej jakji stari rod vëmrzec
498 38|          mrugała zvjerzovô gvjozda, kjej wopusceł naju dvornjik,
499 38|            v głovje mje sę burzeło, kjej jem so spomjoł ten straszni
500 39|        njebo za nami nad Sorbskjem, kjej jesma ku reszce wuzdrzała