XXXVI

Remus i Trąba v pjekle.

Drogą pjoskovatą pchoł jem svoję karę, a Trąba vëdobivszë skrzepjice, tak movjił:

— Zorobk tu nje lechi. Ale nje chcołbem tu wumrzec i bëc pochovani. Bo chtuż vje, czebem strzod tile lutróv na sądze wostatecznim dovrzeszczoł sę do Pana Jezusa, żem katolik, i z całą hurmą tich jinnovjercóv nje zlecołbem do pjekła. Ale mom nodzeję, że svjęti Mikołaj, patron vjilkóv i vanogóv, vëprosi nom szczestlevi navrot z tich cuzich knjeji, chternejô pjerszi roz v żëcu na woczë vjidzę. Tropji mje takji njewubetk v duszë, że so nje vjem radë, le veznę i zagraję na roznekanjé czornich mesli.

I vzął Trąba svoje skrzepjice i jąl grac, maszerującë drogą, a jô derdoł slode z moją karą. Słuńce grzało, nad polami grało vjodro. Po njijakjim czasu podnjesła sę dalek naprocem woczu chmura kurzu, a czim krocij, tim veraznji vjidzec beło, że njichto jadze. Naszedłszë krotko wuzdrzałasma peszną karetę, zaprzęgłą v szterë konje, v chterni sedzoł pon v latach a na procem jimu młodi człovjek. Na kozle vesoko sedzoł kuczer. Ma jim zeszła z drogji na bok, ale pon kozoł zatrzimac landarę, kjivnął, żebesma stanęła i sę nama przëzeroł. Trąba woprzestoł grac i rzekł mje do wucha:

— Cuż ten Njemc nom sę tak mô przëzerac? Woboczisz, Remus, że won mô procem nas njedobrze v głovje.

Ale ku naszimu vjelgjimu dzevovanju pon zavołoł na nas po kaszubsku:

— Zkąd va sę tu vzęła?

— Z Kaszub, panje! — rzekł Trąba.

— To jô vjidzę — rzckł pon. — Żeli nje po tobje, muzikańce, to po tvojim długjim tovarzeszu na sto mil poznołbem Kaszubę. Ale z jakji va stronë? Bo i tu, pokąd jô żiję, są jesz Kaszubë.

— Jidzemë z Lipna, vsë bogobojni, njedalek Vdzidzkjich jezór, strzod lasóv, żevjąci sposobnich gburóv i takjich, jak ma, vanogóv. Jidę wod krziżovich dnji a mój kamrot jesz dłużij. A zaszłasma jaż v ten dalekji kraj, bo mój kamrot so wubzdurzeł zvjedzëc kaszubskji godkji wostatné granjice.

Na to vezdrzoł pon na mje i rzekł:

— Tos të zaszedł przed provdzevą kuznją. Ale va będzeta wuchodzoni i not vama wodpoczinku z tak długji drogji. Panje Derda — rzekł do młodigo człovjeka — pomożce kuczrovji scignąc karę tego człovjeka na kozeł a jego pakji vezmë na voz. A va — pokozol na Trąbę i mje — sadnjijta kole mje, bo jô vas zabjerom v goscenę.

V wokamergnjenju stało sę, jak pon chcoł, chturen pokozoł mjescé v landarze kol sebje i rzekł:

— Tero sadnjijta, va dvaji!

Ale Trąba sę bojoł i rzekł:

— Panje! Cze vë jesce jakjim vesokjim szandarą, cze też minjistrem krola pruskjigo, cze też sędzim abo noveższim dzekutnjikjem. Ko nje chcołbem vas wobrażëc pitającë, cze vë nje jesce może samim Luceprem abo z jego przijacelstva. Bo jakuż be takji vjelgji pon naju bjednich ludzi roczeł do złoconi karetë? Cuż ma zgrzeszeła procem Bogu abo przeskurzeła procem vom abo procem pravom tego błogosłavjonigo kraju, że chcece naju zabrac ze sobą? Tec nasze vjeprzinë są v porządku i spravjedlevje vëpjisani i wobłożoni sztamplami.

Na to pon sę zaczął mocko smjac.

— Nje jezdem anji szandarą, anji minjistrem, anji dzekutnjikjem, anji z djobelskjigo seminjô. Ale kogo jô zaproszę v goscenę, ten mje sę nje vëvinje. Sadejta chiże! Pon Młotk ze Sorbska jich zaproszô na goscenę, a të tu mje będzesz głupstva godoł!

Tak ma vzęła sę i sadła, a pon kozoł vëcąc konje. Wob drogę won zaczął gadac:

— Dovnom ju tak pesznich sztuk kaszubskjich, jak va dvaji, nje vjidzoł na woczë. Nomjilij bem vaju v szperetusu przechovoł v duzich szklonkach na pokozkę v mojim muzeum.

Trąba vezdrzoł na mje vëstraszoni, tej rzekł:

—V muzeum, panje? To gvesno takji mol, chdze njeboszczikóv chovją?

— Tos të zgodł, brace — rzekł pon. — V muzeum przechovuje sę to, co ju wumarło.

— A vë chcece naju v takjim grobje v szperetus vłożëc?

— Chcołbem, ale njimogę. Ko żijącich ludzi nji mogę v szperetus vłożëc i zapropkovac.

—To vë może naju chcece przode wusmjercëc? 

Pon sę rozesmjoł:

— Nje bój sę! Sorbskji pon jesz żodnigo człovjeka nje wusmjercoł, choc jego sąsedzë movją, że mô dzivno v głovje. To le beła takô godka wo tim szperetusu.

Trąba na to:

— Panje! Kamiń mje spodł ze serca. Bo spravjedlevje volołbem łiknąc dobrigo szperetusu, njiże v njim wutonąc. A to gvoli wutropjenju z moją bjałką Trąbjiną, żem przënęceł sę do pjicô na dzirżkosc. Bo mój kamrot, żc to sobjc szczestlevje żije v kavalerskjim stanje, potrzebë takji nje wuznaje.

Znovu pon vezdrzoł na mje i sę pitoł:

—A czimu ten tvój kamrot njic nje movji?

— To, panje, mô prziczinę taką: won mô wod wurodzenjô skażoną godkę, żebe go rodzonô matka bez moji pomocë nje rozumjała. Ale v głovje won mô svój przërodzoni szek, krom takjich trelóv, chterne nje przëstoją na nas bjednich ludzi.

Wob ten czas ma zajechała na dużi plac. Po stronach stojałë dużé drzeva a z przodku na nas patrzeła vjelgô scana pesznigo pałacu z łiszczącimi woknami, na chternich porechovanjé trzeba be beło czasu. Vszetko to dzejało sę jak v bojce, chterną wopovjodają dzecom ve vjeczorë przë kominku.

Pon vëszedł z voza i kjivnął nom ręką na woddzękovanjé. Zjavjilë sę dva służkovje, chterni zjęlë karę i pakji z voza i naju provadzilë do jakjichs pesznich budinkóv. Tam sę przed nami wodemkłë dvje jizbë, bjoło vëkalkované i czesté. V jedni stojałë dva łożka a v dregji stoł, krzesła i zofa, czornim glancovim płotnem wobjitô. Wobjicé trzimałë vdłuż kańt gozdze z bjołimi łebkami. Na scanach vjisałë wobraze svjatovi. Za chvjilę przëszedł służka, przënjosł nom vodë i dużą szczotkę i rzekł:

— Wochędożta sę kąsk i wumijta. Za drobkę czasu jô vama przënjesę co do jedzenjô.

Jak won vëszedł, Trąba sę zaczął drapac po głovje i rzekł:

— Remus! Jô tu nje vjidzę anji krziża, anji kropelnjice, anji svjętigo wobrazu. Woboczisz, że ma sę tu dostała do djobelskji kuchnji!

Moję karę służkovje postavjilë v jizbje, chdze stojałë łożka. Vezdrzoł jem tero na dużą miskę vodë i na szczotkę i pomesloł jem sobje:

— Vëczesczëc ze sebje vszetkji kurze i deszcze całigo kaszubskjigo lata wod Strumjanni jaż po svjętigo Jana, na to be trzeba takjigo sposobu, jak wonji no ze mną v sodzë postąpjilë.

A Trąba rągoł też:

— Żebe tak zgrzebło i kjile vjader vodë i na jednę dobę przëleżni krovc, możebe z naju bëlë kavalerzë, godni takjigo pałacu. No, ale wobmijma sę, choc le jak gęse i vëszczotkujma jeden drugjigo, cobe vstidu nje robjic. Le rzekę tobje, że volołbem tero sedzec v Lipnje pod vłodzą grulkji bjałczeni. Bo tu navetk ta voda ve vjadrze pochnje po njekatolicku.

Za chvfilę przënjosł służka jodło i szedł. A ma, jakżesma sę najadła i podzękovala Bogu, sadlasma na krzasłach i przemiszlała. Trąba sę rovnak żodną mjarą nji mogł vëzbëc svojigo strachu i pitoł sę mje:

— Remus! Jesz jakji szterë godzenë do vjeczora. Cuż ma będzema robjiła?

— Mje sę zdaje, że to dobri pon — rzekł jem. — Może won naju wotrzimô wob noc a jutro nas pusci v drogę.

— A jak nje pusci? — rzekłTrąba. Jô nji mom vjarë do tego pana. Czeż won pochvoleł Pana Boga? Nje! Po drodze nje wuzdrzoł jem żodni Bożimękji, a tu nji ma anji kropelnjiczkji, anji svjętigo wobrazu. Jodło beło dobré. Ale chto vje, jakji kucharze je varzilë?  Nomjilij bem wucekł, Remus, żebem le vjedzoł, jak i chdze ?

V tim naszedł służka a z njim młodi człovjek, chternimu pon no movjił: Derda. Jak służka szedł, tak Trąba wobroceł sę z pitanjim do Derdë:

— Panje Derdo! Vëboczce, że tak pitom. Ale rod bem vjedzoł, chdze ma tu są?

— V pjekle! — wodrzekł pon Derda. 

Trąba sę zervoł i zavołoł:

— Chdze?

— V pjekle!

— V jimję Wojca i Sena... Czuł të, Remus? — krziknął Trąba.

I mje sę kąsk cepło zrobjiło, jak Derda to z taką pevnoscą povjedzoł, ale nje bełjem pevni, cze może nje rągô. AIe Trąba wuvjerzeł wod razu i sę głosno jisceł:

— Co za njeszczescé! A to gvesno za to, żem na katolickjich skrzepkach grivoł te przegrzeszoné njemjeckji frantovkji. Dokąd ma tu też zaszła, Remus! Jak sę tu vëdostac? Żebesma njigde njebeła przeszła przez Żarnovskji jezoro!

Ku reszce sę jednak namesloł i chveceł Derdę za rękov i rzekł:

— A vë nje rągoce?

— Jakuż jô mom rągac — rzekł Derda — kjej jô som jem djobłem z pjekła!

Trąba wodskoczeł i sę przeżegnoł.

— Tec vë vëzdrzice jak zveczajni człovjek!

— Bo jô też mom pozvolenjé wod samigo Lucepra, żebe v ludzkji postaceji vaju womanjic. Takji pozvolenjé mnją kjile służkóv. Kuczer, co vaju vjozł i pon som. Ale vëzdrzijce le przez wokno! Nje vjidzice vë lam jednigo z naszich czortóv?

Przez wokno vjidzec belo czornigo jak smoła v czervjoni kabot wobleczonigo cudoka sztołtu ludzkjigo. Jak Derda klepnął na wokno, tej won ku nom wobroceł pesk czorni jak noc i vëszczerzoł bjołi zębë.

Tej i jô sę na chvjilę wurzasł nje lecho. Alem so jednak wuvożoł: Żebe żivcem do pjekła przińsc, to be człovjek muszoł jednak przeskurzëc procem Bogu i ludzom co takjigo, wo czim svjat, jak stoji, jesz nje czuł. Może to jakô womona, co ludzom na woczë jidze, abo jakji jinszé komedije?

Ale Derda pravjił dalij:

— Nen czort v wogrodze zbjerô żogovkji, na chternich spac muszą ti, co wobmovę robjilë na drugjich ludzi. Won sę smjeje po djoblimu, bo sobje przëboczô, jak wonji v nocë na verach skakac będą, njibe rebë v jadrach.

— Cuż na svjece! — dzevovoł sę Trąba.— A chdziż va mota tich potępjińcóv?

— Budink, chturen va vjidzała, najachavszë z nasziin panem — chturen jest z blizkjigo przijacelstva Luceprovigo — to le selna wod przodku. V teł won sę cignje vjele mil, a pod njim je sto pjąter, pełnich djobłóv i potępjińcóv.

— Ala! Tos ma tu zaszłal A cuż va z nami chcała zrobjic?

—  Nad tim sę pjckjelni sąd naradzi, na chturen nasz pon vaju koże zavołac. Kożdi będze spravjedlevje wobsądzoni, bo na vszelkji vistępkji ju są paragrafë wustanovjoni. Na ten przikłod ti, co v lestach, ksążkach abo v gazetach wo svojich bliznich złe pjiszą, tim pjekjelni doktor codzeń reno tępim kurkjem vkolnje ve vątrobę i połkvaterk żołcë wutoczi. Bo wu ti zortë grzesznjikóv żołcë kożdigo momańtu dobëc możesz kuli żadno. Potim wosobno do ti robotë nasadzoni djobeł bjerze gork żołcë z ręku pjekjelnigo doktora i mjeszô ję z tińtem i krevją ropuszą i jim tego napjitku nalevô v gordzel. Wod tego jich vezną krampë, że żol patrzec, a po krampach przińdze żeganjé. Le wu njich ju je żot takji, że co vëżegô, to list, gazetę abo i ksążkę. Nomjejszô męka tich, co małą gazetkę vëżegac muszą. Vëplują i jim dobrze! Ale są jinszi, co szvotolë dużi jak żogle rebackjigo szkuta zvracac muszą, a to baro zimko gordzelą przechodzi. Vjater, not do tego, z vnętrznosci nekô te szvotołë z takjim gvołtem, że wone wo łbë tich drugjich pjekjelnjikóv tcgo zortu bjiją, a ti jim zos wodpłocają. I tak wode łba do łba lotają te produktë żołcë, tińtu i ropuszi krevji, że szum i krzik i grzemot i smrod vjeczni v tim dzelu pjekła panuje. Straszné mękji cerpją ti, co całé grubé ksążkji żegac muszą. Tim sę peskji vëkrzivjają na vszeskji stronë vjatru. Bo to czasem wod tego vëpjitigo trenku pjekjelnigo jich tak rozpjerô, że tełem i przodkjem jidą knegji, dużé jak poł dvjerzi, i to zaru kopami. Czortovje, co v tim dzelu pjekła służbę mają, lozują sę co dvje godzenë, bobe dłużij nje strzimelë. Le doktor, jako że przëvekłi do brzedalstva, procuje tam przez całą dobę.

Słuchoł jem takji godkji, nje vjedzącë, co meslëc. Ale Trąba sę poprovdze wurzasł. A ja kvësłuchoł do kuńca, tej rzekł vzdichającë:

— No, przënomji jô sę do ti buchtë pjekjelni nje dostanę, bo le przezvjisko i jimję napjisac wumjem!

— To nje je njiżodna przeszkoda. Mjedze timi gazecorzami je vjele takjich, chternich wojc vëgnoł, bo nji moglë sę nawuczëc worac v jego vołë, tej są i takji, co zbankrotovelë na hańdlu z gęsami. Ti też nje wiimjeją vjele vjęcij, jak jimję i przezvisko napjisac. Gruńt, żebe wumjelë szkalovac, bo tej ludze z chęcą czetają jich żegovjinë. Ko notera ludzkôju takô, żegeldziję, kjej co brzedkjigo wo bliznim czuje, a boli ję, kjej bliznigo sę chvali.

—  Ala szvernot! — krziknął Trąba. — V głovje mje sę krąci. Gvesno jô spję i mje sę co snjije!

— Njick vom sę nje snjije, bratku Ale nje strachejce sę zabarzo! Do nogorszi buclilë naszigo pjekła vë sę nje dostanjece. A to je tam, chdze skorę scigają. Bo vejcele: tu wu naju, to je provdzevé pjekło kaszubskji. Kożdi norod mo svoje vłosné pjekło. A wod pjęcset lôt i dłużij dzeje sę tak, że nom z njemjeckjigo pjekła, naszigo sąsada, przësełają całé vojska potępjińcóv, że to njibe nje jich ludze. Za żëcô na zemji to Njemce jich rechovelë do svojich, ale v svojim pjekle wonji jich mjec nje chcą.

Na takjich je wurządzoni brzedkji djobeł, chternimu mjastto cnjika sztoperczi z tvarzë spiczasti stalanni dzub. Tim won takjigo wodtijeńca dzubnje, chdze sę trafji, i wod razu vëcknje, cze tam spodkjem je kaszubskô skora, cze nje? Zeli tak, to njeszczestlivimu porę czortóv nę njemjecką skorę wod pjęt przez głovę scigną. Czasem ta cuzô skora je tak cenkô, jak pajęczena. V tim razu mu ję czortë cegłami zeszorują. Ale czasem wona je tak grubo narosłô, że trzeba ję scigac, jak ze skopa, a czasem jak wu zajka, dzevjęc skór scignąc trzeba, njim stanje Kaszuba woczeszczoni i provdzevi. Naju pjekło kaszubskji zresztą na tim mô vzątk dobri, bo ne scignjęti skorë przedaje Njemcom do Berlina i to przez vjecznigo żeda, chturen je co zamanąvszë halivô i dobrze płaci. V Berlinje tego vjele potrzebują, bo to je jedini norod na svjece, chturen mô taką duchovą chorosc, że muszi jinszim norodom svoję njemjecką skorę woblekac, cze wona jim pasuje, cze nje. Przez to njepotrzebno vjele gvołu i vojnë na svjece narobjilë. Ale v pjekle svojim wonji mają tile sumjenjô, że sę wodmjeńcóv vëpjerają.

— Vë godoce, jak rągorz jakji! — rzekł Trąba. — Nje vjem poprovdze, co sę ze mną dzeje. Le to vjem, że pjerszi roz v mojim żëcu tesknję sę za moją bjałką Trąbjiną, za grulką, dzerżtlą, mjetelokjem, rączką i całą tą vipravą malżeńską. A co vë, chturen vëmiszloce, jak żijąci człovjek, moce v tim pjekle do robotë?

— Jô jezdem vobcą na głupich. Mje vësełają, żebe potępjonich zvabjic do kaszubskjigo pjekła. Z ti prziczinë jô mom volą nosëc wurodę żijącigo człovjeka.

V tiin zaklepało na dvjerze, a Derda rzekł:

— Aha! To gvesno po vaju przësełają na sąd pjekjelni! I po provdze vlozł jeden czorni. A Trąba krziknął:

—To je ten, co żogovkji zbjerô! Ale czorni le vëszczerzoł zębë i kjivoł ręką, żebesma szła z njim. A Derda jesz domovjoł:

—Jidztale z njim! Won njick nje movji, bo won znaje le pjekjelną godkę. A ti va noprzod vëknąc muszita.

Ale Trąba wucekł za stoł i zavrzeszczoł:

— Jô nje jidę!

Jô jistamańtnje nje vjedzoł cze ma są v pjekle cze nje, cze to służcë, cze czortë. Choc to mje rovnak vëzdrzało vszetko na jakji trele. Ale czorni, jak sę doznoł, że Trąba sę jego boji, vëszczerzoł le jesz barżij zębë i do njego do stołu podchodzeł. Jô mu chcoł ducha dodac słovami:

— Nje bójże sę, Trąbo! Bo to pevno jakô komedijô, chterną z nami chca vëpravjic. — Ale Trąba nje słuchoł le płaczlivim zevem zaczął sę jiscec:

—Pon Bog vje, co to vszetko znaczi. Ale żem zgrzeszeł czężko, grająci robaczi frantovkji na ti sami trąbje, chterną graję v Mjirachovskjim lese co rok na chvałę Bożą, to choba dosc, żebe Złé do mje przistęp mjało. A tej jesz v ni stodole v njijakjis Dąbrovje bjałka mje skuseła na wustrzechę, mje starigo grzesznjika! No, tero mje mają!

Ale czorni le svoje: vëcigoł czorné, jak smoła ręce, vëvoloł slepje i chrapjącë, jak mjedzvjedz, szedł na Trąbę, chturen ze strachu zaczął sę trzasc.

Tero mje sę srodze żol zrobjiło tovarzesza. Tak jem wuvożoł sobje: — czort cze nje czort! — Napluł jem v gorsce, chveceł czornigo jinszta za wożegle, podnjosł go, kopnął nogą ve dvjerze i vërzuceł go na podvorzé. Za njim z pjekjelnim krzikjem vëburknął nasz Derda, a tej sę na chvjilę cecho zrobjiło. Ale Trąba vëlecoł ze za stołu:

— Remus! Zamikej chiże dvjerze! zasuń zosuvę! Bog cë zapłac, braciszku, żes të mje z pazur tego czornigo djobła retovoł. Czort wod żogóvk! Njigde cë tego nje zaboczę! Wostatnô nodzeja tero v moji kanonje, chocem ję nimi njemjeckjimi frantovkami splamjił.

Z timi słovami chiże vëdobeł z mjeszka svoję trąbę i jął dąc z mocą taką, jakbe svojim granjim chcoł vëvrocëc murë Jerichońskji, nje tile tich budinkóv i pałacu. Żeli to jistamańtnje beło pjekło v chternim wobmovjocze spelë na żogovkach, gazecorze żegelë szvotołami papjoróv, a znjemczonim Kaszubom scigelë skorę przez głovę, to gvesno anji czorcë, anji potępjińce takjigo granjô jesz nje czulë. Ale mje sę mekceło, że to beł takji pańskji żort, za chturen ju jeden morus wodpokutovoł gnotami.

Njedługo beło tego strasznigo granjô, bo zgraja ludztva zaczęła sę zbjerac vkoł naszigo budinka. Jedni vrzeszczelë przez wokno, drudzë sę dobjijelë do dvjerzi. A Trąba na momańt woprzestoł grac i vrzeszczoł:

— Remus, trzimej dvjerze i nje vpuszcz tich djobłóv! Tak jô trzimoł mocno.

Jak wonji sę doznelë, żc gvołtem nje wodemkną dvjerzi, tak wonji po dobrimu:

— Czotale! Va tam v jizbje! Wodemknjijta! Njic vama sę nje stanje!

— Ha! Czortë! — vrzeszczoł Trąba. — Na pjekjelni sąd nas cignąc vama sę zachcało. A może na żogovkji kłasc, abo gazetë żegac kazac, abo skorë scigac przez głovę! Porajta sę precz v jimję Wojca i Sena i Ducha svjętigo!

I znovu zaczął dąc z taką mocą, jaż murë pękalë. Zrobjił sę gvołt i zbjegovjisko na podvorzu, a pokąd jedni sę do dvjerzi dobjijelë, drudzë valilë pjęscoma v wokno. Vësunął ku reszce ze zgraji dużi, seti chłop i vrzeszczoł przez wokno:

— Będzesz të roz cecho, të pjekjelni muzikańce!

— Sami va jesta pjekjelnikji! — wodvrzeszczoł Trąba! — Ha! Pjesnjô nobożnô czortóv v wuszë kole!

Po ti przervje zatopjił chiże munsztuk trąbë mjedze vąse i brodę, nadął skarnje, jakbe v kożdi mjoł kuklę chleba vetchłé i pravje chcoł sobje dac pojigę, jak nen seti chłop klasnął mocno pjęscą v łoża wokna, że te z glińgotem vlecałë do jizbë — i za njimi chiże przeskoczeł. Tej vërvoł bjednimu Trąbje norzędzé jego uwod gębë i doł mu pjęscą jednigo v żebra, że won kozła na zemję vëvroceł. Jô mu nji mogł na njeszczescé przińsc z pomocą, bo z dvoru na dvjerze napjerelë mocko, żem je ledvje mogł wutrzimac.

Trąba leżąci na podłodze dzarł sę v njebogłose:

— Tero je po naju, Remus. Tero nas mają! 

Na to ten, co vskokł przez wokno, pozeroł chvjilę na Trąbę i na mje, przeżegnoł sę i rzekł:

— V jimję Wojcai Sena...! Czeva wobarchnjała, cze też vaju vëpuscilë z głupigo domu? To sobje nasz pon belnich gosci sprovadzeł! Vjednom go wostrzegoł przed timi vanogami, chternich won sobje tu zvlekoł, Bog jego vje, po co?

Tero Traba sę podnjosł na sedzączkę i pitoł:

— Cze va poprovdze nje są djobłë a to tu nje je pjekło?

— Chobas som tu pjekła narobjił, przegrzeszoni muzikańce!

Tej zavołoł na tich, co sę do dvjerzi dobjijelë:

—Dejta poku! Jô sobje tu som dom radę! Na to wonji wod dvjerzi wodstąpjilë, a Trąba vjidzącë, że jô mu tero mogę jisc do pomocë, nabroł kąsk ducha i rzekł:

— Njech vaju tu vszetkjich szvernot veznje! Noprzod mje na pjekjelni sąd porvac chce Lucepra wotrok czorni, ledvje mje druch z jego pazur vëbavjił, a tej vë mje tu pjęscą łomjece żebra i besce mjeje bëlë złomelë, kjejbe wone nje bełë tego nołożné i wobjité dosc grulką i mjetelokjem moji kochani bjałkji Trąbjinë. Ach! Czemużem, bjałko, cę wopusceł! Rzeczëce mje ku reszce provdę! Jesce vë djobłem na wurlopje v ludzkji postaceji, cze też człovjekjem, stvorzonim na vëwobrażenjé i podobjeństvo Boskji?

Człovjek dvorskji vëtrzeszczoł woczëjak bulvë i stojoł całą chvjilę ve vjelgjim dzevovanju. A Trąba pravjił dalij:

— Bo tak nom povjedzoł nen czort, chturen sę pa ludzku zovje Derda. A som djobeł beł też v ti jizbje, le go mój druch podnjosłi cesnął na przededvjerzé.

Tero sę nen dvorskji jął smjac, jaż mu sę brzuch trząsł i łzë z woczu kulałë. A jak sę vërzechotoł do negji, tej rzekł:

— V tim jô poznaję spravkę tego przepjitigo sztudańta Derdë. Nasz pon go chdzes wobroł na drodze jak vaju i go trzimô przë se, bo mô z njego vjele krotochvjile. Njechże go kulińgji bjiją! Żebesta sę wustatkovała, povjem vom provdę. Jô jezdem dvornjikjem na tim majątku i katolickji vjarë, a rodem z kręgu puckjigo. Vejta! — tu rozpjął vamps — że noszę szkaplerz. Ti drugji ludze, choc movją naju godka kaszubską, jednak vjarę mają njemjceką. A nasz pon z njimi. Ale krom tego nasz pon lud kaszubskji barzo kochô i z nami vjedno po naszimu godô. Dlotego njemjeckji sąsedzë zovją go krolem kaszubskjim. A mogłbe njim béc, bo mô dużé dobra na całi Pomorsce, a tu v Sorbsku mô svój pałac. Szkoda le, że njimô żodnich senóv, le jednę corkę, a ta je vjęcij duchem, njiż człovjekjem. Pjęknô je jak anjoł a ludzom njick złego njezrobji, ale nocą vkoł nji duchë chodzą.

Na to Trąba ju nabroł vjarë i zaczął wopovjadac wonas: zkąd ma jidzema i jakesma tu zaszła. Przervoł mu godkę nen czorni, com go dvjerzami vërzuceł. Ten, stanąvszë przed vëvalonim woknem, jał vëszczerzac zębë i vëvracac woczë. Tej podnjosł czorną, jak kavałk vęgla, pjęsc i zaczął nom grozëc. Trąba podskoczeł na to vjidzenjé, jak woparzoni i vrzeszczoł:

— Tam won znovu stoji, nen djobeł wod zbjeranjô żogóvk!

Na to wobroceł sę dvornjik i krziknął na czornigo, na co ten jął wucekac, jak kulavô kaczka do dvoru. A dvornjik smjoł sę i rzekł:

— Nje bójta sę tego morusa. To je człovjek z duszą, jak ma bjołi ludze.  Przëvjozł go sobje nasz pon z Afrikji, chdze ludze mjeszkają bliżij słuńca, chterno jim skorę na czorno vędzi. Muszałasta mu co zrobjic, że vama grozi.

Tak Trąba mu vszetko wopovjedzoł, zkąd beło smjechu vjele. Kureszce dvornjik zrobjił z nami kamroctvo i rzekł:

— Pokąd naju stolorz będze to vëvaloné wokno wuprovjoł, zańdzta do mje. Będzema so chvjilę wo naszich stronach korbała. Meszlę, że do naszi panjenkji ten całi trzosk tu nje doszedł, bo bëlëbe ju z pałacu pitelë. Njechże tego Derdę szvernot z takjimi komedijami!

Na svoji jizbje rzekł dvornjik:

—Vjitejtaż! Vjedno to je mjiło sercu pogadac z ludzami ze svojich stron! A możebesta sę ze mną czego napjiła?

 — Z całigo serca! — rzekł Trąba. — A żeli vasz poczestunk będze takji serdeczni jak nen poczestunk v żebra, to będze to napjitk krolevskji.

— Vëboczce! —rzekł na to dvornjik.— Nje znoł jem vas i nje vjedzoł, co zaszło. Mje beło wo ten grzem, chturen zdrovju naszi panjenkji szkodzi. Nasz pon z ti prziczinë kozoł całé podvorzé przed pałacem wobłożëc drevjannimi cegłami, żebe voze nje rumotałë. A vë robjilësce vaszą trąbą takji gvołt, że gvesno jaż v Lęborku czuc beło.

— Bom dął za zbavjenjć dusze. Będzecele roz wudbë, żesce sę za żëcô dostclë do pjekła, a będzece też trzoskovelë njepotemu.

— Nji ma vjedzec, cobem v tim razu robjił — rzekł dvornjik. — Ko rovnak ten Derda je sztuderovani człovjek i potrafji drugjich ludzi womanjic. Ale choc vom zełgoł wo tim pjekle, to jednak kąsk provdë v jego łżë sedzi.

— Jakuż to? — pitoł Trąba. 

Dvornjik sę drapoł za wuchem:

— Pon nasz je dobri i gvesno ze Złem njic nji mô. Ale kanął tu njedovno takji malorz, chternimu nje dobrze z woczu patrzi. Mjeszkô won v takji stari vjeżë. Nocą tam njicht nje podińdze, bo z wokjen v gorze jakjis dzivni vjidë łiszczą. Ale wob dzeń won v jedni dvornicë maluje. Wodkąd won sę tu sprovadzeł, to wob noc jakjis duchë po pałacu chodzą. A panjenka nasza vpodô v krampë i prorokuje, co ji gvesno żëcé wukroci. Dzivno nom vszetkjim, że pon go jesz nje vënekoł. Ale jak won tu dłużij wostanje, to jô dłużij svjętigo Morcena nje vëbędę, żebe dusze nje zatracëc. Bo nen malorz pevno njic dobrigo nje je.

Trąba na to dostol vjelgji woczë:

— Możebe beło nolepji, żebesma nocą, Remus, ztąd krijamko karovała!

— Nje robjita naszimu panu vstidu — rzekł na lo dvornjik. — Won barzo kochô lud kaszubskji, a wobrazivszë go, zrobjilëbesta jimu vjelga krzivdę. Że won so tam trzimô nigo malarza, to są le takji pańskji trele, na chterni takji bogati ludze vpadną, bo nji mają żodni robotë.

Ale służka wod pana ju szukoł za nami. Jô beł barzo czekavi i rod, jak won nas wu dvornjika dostoł i vezvoł do pana. A Trąba, choc nji mjoł chęcë, jednak sę vëmovjic nji mogł, bo strach na mężczeznę nje przëstoji.