XII

Jakjimi dręgjimi lekoma 
stari Mjichoł lekovoł Remusa.

Ziłi Duch mje wodstąpjił, ale długo vjedno patrzeł jem wodemkłimi woczoma leżącë v łożku, v cemną noc, njim woczë mje zamknął spjik. Coroz brała mje wogrożka takô, żem vstojoł z łożka i nocą vanożeł po woborze. Tej zavjitro mje wołov leżol v gnotach.

Marcijanna, kjej na mje vezdrzała, vjedno sę wobroceła plecoma. Tede jô vjedzoł, że ji sę czężko robjiło. Kozała mje wona vjedno po wobjedze wostac i mjała dlo mje rożni przismaczkji. Ale to sę na njic nje zdało, bom schnął, jaż ze mje le wostała cenjô. Vszelko wochota mje wodstąpjiła, a kjej jem wusodł v czeladni na zedlu, tom mogł godzenami przëzerac sę zegarovji, chturen tam połikoł czas, jak długom le so vdarzëc mogł. Tej jô so chdzeroz pomesloł:

— A kjede të mje, stari zegarze, vëbjijesz moję godzenę ?

Gbur mje robotë nje dovoł, le Morcin i Mjichoł za mje vstąpjilë, a jô le jim pomogoł,bo kosce moje vëzbełë vszetką sełę. Tej mje beło vstid, że bez robotë jém gburskji chleb.

Jednigo vjeczora — a beło to ve Vjiliją svjętigo Jana —poszedł jem sobje do chałupë Mjichałovi. Tam Marta scanë strojiła lestami klonovimi, tak że wobraze Svjętich vëzerałë, jak ze zelonigo lasu. Mjichała nje beło, bo z Morcenem seczkę rżnelë, a knop jim nakłodoł.

Pochvaleł jem Pana Boga a wona vjidzącë, że to jô, nje przervała sobje robotë, le rzekła :

— Sadnji Remus! Tatk vnet przińdze.

Tak jô sodł, bo nogji mje długo njesc nje chcałë i patrzełv wogjiń na kominku. Vjęcij ma do se nje movjiła. Njezadługo przëszedł Mjichoł, a jak mje wuzdrzoł, rzekł:

— Vjitom cę do naju, Remus! Mało kjede cę tero vjidzę v chace. Czeż të sę stoł takji buszni?

Ale smjoł sę przë tim Mjichoł i mje klepoł po reminju.

— Dziso nje będzema spjevała — movjił — le mądrą godkę korbała. A vjesz të też, że ta noc, co jidze, je nocą cudóv?

— Bodejże tak!

— Poprovdze! — rzekł Mjichoł. Dziso v nocë paproc mô żevi vęgjel przë korzenju a peszni kvjat na vjechrzu. Chto ten kvjat nalcze a vęgjel vëkopje, ten mô klucz do novjększigo szczescô na svjece. — A szedłbes të dzis szukac vęgla i kvjatu paprocenigo?

— Pocuż mje szczescé, kjej jô i tak wumrzec muszę!

— Tak të nje gadej! Vszetko v mocë Boskji. Komu namjenjoné, tego nje mjinje. Na moję wudbę, të jesz zaspjevosz na mojim pogrzebje.

— Bronji Boże! Żijce jak nodłużij!

— Nje będzema sę spjerac! Rzeczë mje jedno: Beł cë kjede chdze v żëcu strach?

A kjej jô szukoł v pamjęcë za strachem, won dopovjedzoł:

— Jô meszlę takji strach, że wurzasnjęcé jidze, jak zib, jaż do vnętrznosci.

Jô so tego tak nje wuvożoł, alem wodezvoł:

— Kąsk jô sę poprovdze wurzasł, kjej przed lati nen Straszk ze szczitovi jizbë vëburkł i jął gospodarzëc po woborze... (tu wonji z Martą na sę vezdrzelë, ale nje rzeklë njick). A tej jesz mje skrë szlë plecoma, kjej mje njeprzijocel pokozoł nen gozdz v scanje i kozoł sę povjesëc. Ale strach to vjerę nje beł.

—Jô vjem, żes të wodvożnigo ducha, Remus. Ale że të nji mosz strachu, to szkoda. Bo vejle, kjejbe cë tak provdzevigo strachu mogł nagnac, to bes të może i vëzdrovjoł.

— Na moję chorosc lekóv nji ma!

— Tak të meslisz v tvojim głupim rozumje! — wodrzekł Mjichoł. Tej pomedetovoł kąsk i tak povjodoł:

—Nje posłołbem cebje tam dziso, bo bem sę wo cę strachoł. Ale to cë rzekę, że tam na zomkovjisku dzis sę dzeją takji rzecze, żebes wod wurzasu mogł smjerc dostac.

Na to jô rzekł:

— Kjej chcece, to pudę!

— Nje pudzesz, chocbem cę mjoł wurzeszac postronkjem do płotu, bo nje chcę cebje mjec na sumjenju. Bëlë takji wodvożni, co szlë po vęgjel i kvjat, ale za moji pamjęcë ju njicht sę na to nje doł. Moja njeboszczeca matka wopovjadała, że jednimu tam skrąceło głovę v teł na plece, a drugji straceł rozum i vjedno le povjodoł wo vjelgjim dżenje z łiszczącimi kłami, chturen wod jezora rzeką podpłenął pod zomkovjisko. Jednimu bodej wudało sę wucec, ale to go gonjiło jaż na woborę. Tu won sę skreł chiże do stodolë i za sobą zatrzasł vjerzeje. To go ratovało, bo vjerzeje sę na krziż zamikałë i bjelełë sę na njich trzë krziże, posvjęconą kredą pjisani. Ale won njigde povjedzec nje chcoł, co won tam vjidzoł pod zomkovjiskjem v Svjętojańską Noc. Na mój głupi rozum, jô so tak meszlę: Żeli Pon Bog na strożë tego molu postavjił Strach, to pevnje nje chce, żebe tam czekavosc ludzkô zazerała. A kjej vëbjije godzena, tej won som nen Strach wodnekô. A jô bem cę tam żodną mjarą nje postoi, bo mom nodzeję v Bogu, że mje jinszą meslą natchnje.

Marta wob ten czas sedzała przë kominku i vjęzła. Jô zdrzącë, jak wogjiń z kominka czervjenjił ji lica i złoceł vłose, przëboczeł jem sobje, jak ma v gromadze czetivała Genovefę i jak jô ję wonge przenoszoł przez rzekę i czuł ji bjijącé serce przë moji skarnji. I przëszło mje tak do głovë:

— Kjejbes të beła moją krolevjonką, jedno vezdrzenjé woczu vrocełobe mje moc i zdrovjé. A tak jô wumrzec muszę.

Jesz rosa leżała na łąkach, a vëstudzoni kominë nje dichałë jesz dimem do njeba, kjej mje Mjichoł wobudzoł i movjił:

— Wobleczë sę, zmovji pocerz i poj ze mną! Mjoi na sobje dużi botë rebackji, tak że woblekającë sę jô beł wudbë, że won mje chce vząc na rebë.

Tak jô rzekł:

Njevjele będzece mjelë ze mje pocechë, bo njevjem, cze wucignę jadra.

— Nje mdzesz cignął jader, Remus, anji jinszi robjił robotë, le pudzesz ze mną!

—Njech tak będze! — rzekł jem.

Kjej jem sę woporządzeł, Mjichoł zabroł mje drogą ku łavom do Lipna. Jak ma przëszła do rzekji i veszła na łavë, tej won sę stanovjił i rzekł:

—Njim pudzema dalij, pochil sę na vodę, jaż wuzzdrzisz, jakji të jes żołti. To bodej mô pomagac.

Zrobjił jem mu dovoli, choc vjarë ve mje njebeło. Voda bjeżała czestô jak szkło, a na ji dnje bjeleł sę pjosk. Vëdovało sę snodko, a jednak jô vjedzoł, że v tim molu stojącimu voda sigô do pasa. A jô patrzeł, żebe rozeznac żołtą krosę mojich lic, ale jô vjidzoł le svoję cenją na vodze.

Nje vdarzącë so njick vjęcij, wuczuł jem wod razu klasnjęcé v plece, żem nje strzimoł i jak kam vjachoł v vodę. Srodzem sę wurzasł, bom przez całą chvjilę njick nje vjidzoł, le voda mje v wuszach grała, a zib przeszivoł jak szpilkami. Jak jem sę dostoł na nogji, vszetko ve mje dreżało wod zibu i wurzasu. Kjej jem vodę vëcarł z woczu, vjidzoł jem dva krokji wod sebje v vodze Mjichała, żebe mje ratovac. Podoł won mje rękę i rzekł:

—Tero poj!

Mocko mje beło dzivno, bo njicht jinszi, jak won, mje nje strąceł v rzekę.

Ale tak mje zębë wo zębë zvonjilë, żem nji mogł słova vëpovjedzec.

Won njick vjęcij nje rzekł, le cignął mje do dom. Wob drogę pitoł:

— A zląkł të sę?

— Jakuż jô sę nji mjoł zlęknąc, kjej żesce mje, Mjichale, strącilë z łav jak psa.

— Kjejles sę wurzasł, to i dobrze! —wodrzekł Mjichał— i długjimi krokoma cignął v stronę pustkovju, jakbe beł kuńtańt ze svoji psotë.

Ale jak ma zaszła na pustkovjé, tej jô ju vszetko vjidzoł jak przez dokę. Mjichoł mje vjodł nje do stanji le do dvoru, a tam ju Marcijanna przede dvjerzi żdała. Pevnje wonji bëlë na mje wumovjoni.

Jizdebka bjolô tam bela bokjem czeladni. Żdało na mje łożko, vesoko vësceloné. Mjichoł mje pomogł mokré ruchna zeblekac i kozelë mje legnąc. V łożku delë mje sę czegos gorącigo napjic i nakozelë, bem społ.

Nje vdarzę sobje, czem beł ve spjiku, czem też to vjidzoł na javje:

Ale vkoł mje jęłë gospodarzëc norozmajitszé wukozkji. Vëszłë vrota ze stodołë i maszerovałë ku mje. Dużô kopjica sana jęła sę kulac przez woborę prosto na mje, jakbe mje chcała wudusëc. Tej znovum beł v koscele, jak moja krolevjonka beła zdovanô. Sedzoł jem v mojim cemnim norciku i zdrzoł, jak wona bjołô, naksztołt gołąbuszka, a pańskô, jakbe mjała korunę na głovje, szła do vołtorza. A kjej sę ju vracała, tej jem chcoł vëskoczec jak wonge, ale porę rąk mje strzimało i zavołało moje mjono.

Tej jô przëszedł do sebje i vezdrzoł: A to beła Marta, chterna mje strzimała i patrzeła na mje woczoma modrimi jak kąkole. A jô sę czuł tak słabi, żem legł na vznak jak njeżevi.

Jinszą razą jô vjidzoł bjołi zomk, ten som, com go jesz za knopa wuzdrzoł pod korunovaną jarzębjiną. Przede mną bjeżała rzeka, a po rzece v czołnje, zaprzęgnjętim ve dva kołpje płinęła krolevjonka. Wone trzë wukozkji, chternim mjona: Trud i Strach i Njevorto, rozstąpjiłë sę, be dac ji svobodną drogę. A jô stojoł na kraju, jak bosi Remus i żdoł, be mje poznała i co rzekła. Ale wona plinęła, jakbe mje nje beło, postavnô, pjęknô jak cud i vjelgô. Tak jô zavołoł:

— Krolevjonko zomku! Nje poznajesz lë svojigo służkę?

A wona vezdrzała na mje svojimi krolevskjimi woczoma i rzekła:

—A chdze të podzoł mój złoti mjecz?

Tak jô krziknął z vjelgjigo wurzasu i podł na zemję, bom vjedzoł: Nji ma ju złotigo mjecza pod jarzębjiną!

Tej jô znovu bjił sę z nimi trzema wukozkami i dobivoł jem na njich, a wone priskalë precz na vszetkji stronë. Kjej jem tej vëszedł na kraj, sedzało tam straszedło Njevorto. V bestrich ruchnach sedzało, nogji pod sebje jak krovc. Na głovje mjało muckę ze sto zvoneczkami. Smjałë sę jego woczë i gęba. Zatrzęsło głovą a sto zvoneczkóv zabrzęczało. Machivało pravą ręką, ceskającë skarupë na vodę. A kożdi roz jak skarupę cesnęło, zatrzęsło głovą, zazvonjiło zvoneczkami, zasmjało sę i zavołało: Njevorto! A jak jô przed tim straszedłem stanął, nje vjedzącë co robjic, rozesmjało sę wono do mje na vszetkji zębë i vrzeszczało:

— Cuż të chcoł? Tec jô tvoja bjałka! — Na tom sę tak wurzasł, żem przëszedł do sebje i czuł, że mjętkô ręka jak puch ptoszi leżi na moji głovje. Wotvorzeł jem woczë i poznoł Martę. Kjilenosce razi mje kanęłë modré jak kąkole woczë i znané jak dzenné słonuszko lica Martë poprzez womonë i wukozkji. Jażem jednigo dnja wodemknął woczë i wuzdrzoł nad sobą potcevé lica Marcijannë. Tej jem poczuł, że mje sę jesc chcało. Wona jakbe rozumjała, co mom na mesłë, pitała sę:

— A chcołbe të co zjesc?

A jô mrugnął woczoma, bom beł za słabi, żebe co rzec.

Na to wona sę wobroceła, podnjesła zotk do woczu i płakała.

— Bogu chvała!

Na svjętą Annę pozvolilë mje vstac, zaprovadzilë przede dvjerze na sluńce, chdze dva drzevka besu stojałë, cobe mje vjater wovjoł i słuńce wogrzało. A jô poznoł, że vszetko beło, jak dovnji. Przëszedł pon i panji z dobrimi woczoma do mje, jak wojc i matka. Pon mje pogłoskoł po czuprinje i rzekł:

— Długo tës sę bjił z mocnjeszim Golijatem, njiż za knopjęcich lôt. Ale przë pomocë Boskji jes dobeł.

Przëszedł Morcin i knop do bedła i ze mną sę przëvjitelë, jakbem vroceł do dom z dalekjigo kraju. Ku reszce przëszedł i Mjichoł, Stanovjił sę przede mną i povjedzoł:

— Moc Boskô! Komu namjenjoné, tego nje minje. Szczescé wod Boga, żes vëbłądzeł z kraju womon i smjercë do naju, bo bem nje beł mjoł wubetku do godzenë moji smjercë.

Tak won to movjił, bom sę pozdnji dovjedzoł, że won mje chcącem strąceł v vodę, be wurzasem moję chorosc vëlekovac. Dręgji to bełë lekji, ledvjem je strzimoł, AIe jak jem roz strzimoł, tej chorosc vëszła ze mje do negji, a pomaluszku przëbivało mje mocë v gnotach. Potim słuńce vëgrzało, vjate vëvjoł,deszcz wopadoł, a na Matkę Boską Sevną jô znovu chodzeł za pługjem. Le beło mje tak, jakbe ta chorosc vëpoleła ve mje voltorz z pesznim wobrazem, pełen vjidu i svjec,—! szari popjoł leżoł na dnje duszë.