18. Wat dit betreft kan men zeggen dat het Tweede Vaticaans Concilie een providentiële gebeurtenis was waarmee de kerk de meer onmiddellijke voorbereiding begon op het Jubileum van het tweede millennium. Immers: hoewel het een Concilie was als de daaraan voorafgaande was het toch heel anders. Het was een Concilie dat geconcentreerd was op het geheim van Christus en zijn kerk, en dat tegelijk open stond naar de wereld. Deze openheid was de evangelische reactie op de moderne ontwikkelingen in de wereld, met de geweldige beroeringen die de twintigste eeuw kenmerkten, een eeuw die de beproevingen moest doormaken van de Eerste en Tweede Wereldoorlog, van de ervaringen van de concentratiekampen en een eeuw die weerzinwekkende bloedbaden moest aanschouwen. Al die gebeurtenissen tonen overduidelijk aan dat de wereld meer dan ooit behoefte heeft aan loutering, aan bekering.
Vaak wordt gezegd dat Vaticanum II een nieuw tijdperk in het leven van de kerk heeft ingeluid. Dat is juist, maar tegelijk kan er moeilijk aan worden voorbij gegaan dat de Concilievergadering in ruime mate gebruik heeft gemaakt van de ervaringen en het denken uit de eraan voorafgaande tijd, met name van het gedachtengoed van Pius XII. In de geschiedenis van de kerk zijn het 'oude' en het 'nieuwe' steeds innig met elkaar verweven. Het 'nieuwe' komt voort uit het 'oude', het 'oude' vindt in het 'nieuwe' een volkomener vorm. Hetzelfde is het geval met het Tweede Vaticaans Concilie en met hetgeen de pausen hebben gedaan die bij de Concilievergadering betrokken waren. Als eerste was dat Johannes XXIII, vervolgens Paulus VI en Johannes Paulus I, en tenslotte de huidige paus. Het werk dat zij tijdens en na het Concilie verricht hebben ' in het leerambt evenzeer als in de pastorale activiteit van ieder van hen ' heeft een duidelijke bijdrage betekend aan de voorbereiding op een nieuwe lente in het christelijk leven die door het grote Jubileumjaar zichtbaar zal moeten worden, indien de christenen zich willen laten leiden door het werken van de heilige Geest.