9. De geschiedenis van de Kerk in Azië is even oud als de Kerk zelf; immers, in Azië stortte Jezus de heilige Geest uit over zijn leerlingen en zond Hij hen tot aan de uiteinden der aarde om de Blijde Boodschap te verkondigen en gelovige gemeenschappen bijeen te brengen. "Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik jullie" (Joh 20,21; zie ook Mt 28,18-20; Mc 16,15-18; Lc 24,47; Hnd 1,8). Gehoor gevend aan de opdracht van de Heer predikten de apostelen het Woord en stichtten zij kerken. Het is goed om te herinneren aan enige elementen van die boeiende en complexe geschiedenis.

Vanuit Jeruzalem breidde de Kerk zich uit naar Antiochië, Rome en daarbuiten. Ze bereikte Ethiopië in het Zuiden, Scythië in het Noorden en Indië in het Oosten, waarheen Thomas zich volgens de overlevering in het jaar 52 begaf en er de kerken stichtte van Zuid-Indië. De gemeenschap van Oost-Syrië in de derde en vierde eeuw, met Edessa als centrum, muntte uit door missionaire geest. De ascetische gemeenschappen in Syrië betekenden een geweldige kracht voor de evangelieprediking in Azië vanaf de derde eeuw en daarna. Zij waren bron van geestelijke energie voor de Kerk, vooral in tijden van vervolging. Armenië was het eerste land dat in zijn geheel het christendom omhelsde tegen het einde van de derde eeuw, en het maakt zich thans op voor de viering van de 1.700ste verjaardag van zijn doopsel. Reeds tegen het eind van de vijfde eeuw had de christelijke boodschap de Arabische vorstendommen bereikt, maar vanwege talrijke redenen, waaronder de verdeeldheden onder de christenen, kreeg deze boodschap geen vaste voet onder deze volken.

Perzische kooplieden brachten de Blijde Boodschap naar China in de vijfde eeuw. De eerste christelijke Kerk werd er in het begin van de zevende eeuw gesticht. Tijdens de T’ang-dynastie (618-907) leidde de Kerk ongeveer twee eeuwen een bloeiend bestaan. De neergang van deze vitale Kerk in China tegen het einde van het eerste millennium is een van de droevigste hoofdstukken uit de geschiedenis van het volk van God op het continent.

In de dertiende eeuw werd de Blijde Boodschap verkondigd aan de Mongolen, aan de Turken en opnieuw aan de Chinezen. Maar het christendom is in die streken bijna verdwenen vanwege allerlei redenen, zoals de opkomende islam, de verre afstand, het ontbreken van een goede aanpassing aan de plaatselijke cultuur, en misschien vooral omdat men niet voorbereid was op de ontmoeting met de grote godsdiensten van Azië. Tegen het einde van de veertiende eeuw had er een drastische inkrimping plaats van de Kerk in Azië, met uitzondering van de geïsoleerde gemeenschap in Zuid-Indië. De Kerk in Azië zou moeten wachten op een nieuw tijdperk van missionaire inspanning.

Dankzij de apostolische arbeid van Franciscus Xaverius, de stichting van de Congregatie de Propaganda Fide door paus Gregorius XV, en de aan de missionarissen gegeven richtlijnen dat ze de cultuur ter plaatse moesten respecteren en waarderen, werden positievere resultaten behaald in de zestiende en zeventiende eeuw. In de negentiende eeuw werd de missieactiviteit weer opgenomen. Verschillende congregaties van religieuzen wijdden zich van ganser harte aan dit werk. Propaganda Fide werd gereorganiseerd. Er werd meer nadruk gelegd op het stichten van plaatselijke kerken. De prediking van het evangelie ging gepaard met werken van onderwijs en caritas. Dientengevolge bereikte de Blijde Boodschap steeds meer mensen, met name onder armen en mensen in nood, maar soms ook onder de maatschappelijke en intellectuele elite. Er werd opnieuw getracht de Blijde Boodschap te incultureren, hoewel dit totaal onvoldoende bleek. Ondanks haar eeuwenlange aanwezigheid en haar talrijke apostolische ondernemingen werd de Kerk op veel plaatsen nog steeds als buitenstaander beschouwd, en in het denken van de mensen vaak geassocieerd met de koloniale machten.

Zo was de situatie op de vooravond van het Tweede Vaticaans Concilie; maar dankzij de door het Concilie gegeven aanzet zag een nieuwe opvatting over missie het daglicht en daagden daarmee grote verwachtingen. De universaliteit van Gods heilsplan, het missionair karakter van de Kerk en de verantwoordelijkheid voor die opdracht van alle kerkleden, zo sterk benadrukt door het conciliedecreet over de missieactiviteit van de Kerk Ad gentes divinitus, werden het kader voor een nieuw elan. Gedurende de Speciale Vergadering hebben de synodevaders getuigd van de recente aanwas van de kerkelijke gemeenschap bij talrijke volken in uiteenlopende gebieden van het continent, en opgeroepen tot nieuwe missionaire krachtsinspanningen in de komende jaren, met name omdat er nieuwe mogelijkheden zijn om het evangelie te verkondigen in Siberië en in de landen van Centraal Azië die sinds kort onafhankelijk zijn geworden, zoals Kazachstan, Uzbekistan, Kirghizstan, Tadjikistan en Turkmenistan. ²⁵

Laat men zijn blik weiden over de katholieke gemeenschappen in Azië, dan ziet men hoe ze een bonte verscheidenheid vertonen vanwege hun historische oorsprong en ontwikkeling, maar ook vanwege de verschillende spirituele en liturgische tradities van de verschillende riten. Toch zijn alle één in de verkondiging van de Blijde Boodschap van Jezus Christus door middel van het christelijk getuigenis, de werken van caritas en menselijke solidariteit. Sommige kerken vervullen hun zending in vrede en vrijheid, andere leven in situaties van geweld en conflict of voelen zich door allerlei groepen om godsdienstige of andere redenen bedreigd. In de zeer verscheiden culturele wereld van Azië staat de Kerk voor allerlei filosofische, theologische en pastorale uitdagingen. Haar taak is temeer zo moeilijk omdat ze een minderheid is. De enige uitzondering hierop zijn de Filippijnen waar de katholieken in de meerderheid zijn.

Hoe de omstandigheden ook mogen zijn, de Kerk in Azië leeft temidden van volken die blijk geven van een intens verlangen naar God. De Kerk weet dat deze dorst alleen door Jezus Christus, de Blijde Boodschap van God voor alle naties, geheel gelest kan worden. De synodevaders hebben uitdrukkelijk gewild dat de voorliggende postsynodale apostolische Exhortatie dit verlangen centraal zou stellen en de Kerk in Azië zou aansporen om met kracht, in woord en daad, te verkondigen dat Jezus de Heiland is.

De Geest van God die steeds aan het werk is in de geschiedenis van de Kerk in Azië, blijft haar leiden. De talrijke positieve elementen die in de lokale kerken worden aangetroffen en waarop veelvuldig tijdens de Synode is gewezen, versterken onze verwachting van een "nieuwe lente in het christelijk leven".²⁶ Een serieuze reden om te mogen hopen is het toenemend aantal beter opgeleide, enthousiaste en van de Geest vervulde lekengelovigen, die zich in toenemende mate bewust zijn van hun eigen roeping binnen de kerkelijke gemeenschap. Onder hen verdienen de lekencatechisten bijzondere erkentelijkheid en lof. ²⁷ Ook de charismatische en apostolische bewegingen zijn een gave van de Geest; ze zijn een bron van nieuwe energie en leven bij de vorming van mannelijke en vrouwelijke leken, gezinnen en jonge mensen. ²⁸ De kerkelijke verenigingen en bewegingen die zich erop toeleggen de waardigheid van de mens en de gerechtigheid te bevorderen, maken tastbaar en duidelijk dat de evangelische boodschap van onze aanname tot kinderen van God voor iedereen geldt (vgl. Rom 8,15-16).

Tegelijk zijn er ook kerken die in zeer moeilijke omstandigheden leven en "zwaar beproefd worden bij de beleving van hun geloof".²⁹ De synodevaders waren diep onder de indruk door wat er verteld werd over het heldhaftig getuigenis, de onwankelbare volharding en de constante groei van de katholieke Kerk in China, over de inspanningen van de Kerk in Zuid Korea om aan de inwoners van Nood Korea hulp te bieden, over de simpele vastberadenheid van de katholieke gemeenschap in Vietnam, over het isolement van de christenen in gebieden als Laos en Myanmar, over het moeizaam samenleven met de meerderheid in overheersend islamitische landen. ³⁰ De Synode besteedde speciale aandacht aan de situatie van de Kerk in het Heilige Land en de heilige stad Jeruzalem, "het hart van het christendom",³¹ de stad die zo dierbaar is aan alle kinderen van Abraham. De synodevaders zeiden ervan overtuigd te zijn dat de vrede in dat gebied en zelfs in de wereld voor een groot deel afhangt van de vrede en verzoening die sinds zo lang reeds in Jeruzalem nog steeds een dode letter zijn. ³²

Ik mag dit korte, noodgedwongen niet volledige, overzicht over de situatie van de Kerk in Azië niet besluiten zonder de heiligen en martelaren van Azië te vermelden, zowel de officieel als zodanig erkende als zij die alleen door God zijn gekend, en wier voorbeeld een bron is "van geestelijke rijkdom en een krachtig middel voor evangelisatie".³³ Zonder woorden maar op zeer duidelijke wijze getuigen zij hoe belangrijk het is een heilig leven te leiden en bereid te zijn leven te offeren voor het evangelie. Ze zijn de leraren, beschermers en roem van de Kerk in Azië bij haar evangelisatieopdracht. Samen met de gehele Kerk bid ik de Heer veel werkers te willen zenden om de oogst aan zielen binnen te halen die ik in overvloed zie klaar liggen (vgl. Mt 9,37-38). Graag wil ik herinneren aan hetgeen ik schreef in Redemptoris missio: "God opent voor de Kerk de horizonten van een mensheid die meer voorbereid is op de uitzaaiing van het evangelie." ³⁴ Het perspectief van een nieuwe en veelbelovende horizon zie ik in Azië in vervulling gaan, waar Jezus werd geboren en het christendom zijn aanvang nam.