15. Als het waar is dat de heilbrengende betekenis van Jezus alleen in samenhang met zijn openbaring van het heilsplan van de Drie-eenheid begrepen kan worden, dan volgt daaruit dat de heilige Geest een absoluut vitaal deel is van het Jezus-mysterie en van het heil dat Hij brengt. De synodevaders hebben vaak verwezen naar de rol van de heilige Geest in de heilsgeschiedenis, en opgemerkt dat, wanneer ten onrechte een scheiding zou worden gemaakt tussen de Verlosser en de heilige Geest, dit een aantasting zou betekenen van de waarheid dat Christus de enige Heiland is van allen.

In de christelijke traditie is de heilige Geest altijd in verband gebracht met leven en de gave van leven. Het Credo van Nicea-Constantinopel noemt de heilige Geest Hem "die Heer is en het leven geeft". Het is dan ook niet vreemd dat bij veel uitleg over het scheppingsverhaal uit het boek Genesis, in de wind die over de wateren gaat de heilige Geest gezien wordt (vgl. Gn 1,2). Hij is aanwezig vanaf het eerste moment van de schepping, eerste zichtbaarwording van de liefde van de Drie-ene God, en Hij is steeds aanwezig in de wereld als haar levengevende kracht. ⁵² Aangezien de schepping het begin is van de geschiedenis, is de Geest in zekere zin een verborgen kracht die in de geschiedenis werkzaam is en haar over de wegen van waarheid en goedheid leidt.

De openbaring van de persoon van de heilige Geest, wederzijdse liefde van Vader en Zoon, is eigen aan het Nieuwe Testament. In het christelijk denken wordt Hij beschouwd als de bron van leven voor alle schepselen. De schepping is de vrije mededeling van Gods liefde, die uit het niets alles tot het bestaan roept. Alles wat bestaat, is vervuld van de nooit ophoudende uitwisseling van liefde die kenmerkend is voor het inwendig leven van de Drie-eenheid, dat wil zeggen overvol van de heilige Geest: "De geest van de Heer vervult het aardrijk" (W 1,7). In al het bestaande verwekt de aanwezigheid van de Geest in de schepping orde, harmonie en onderlinge afhankelijkheid.

Naar Gods beeld geschapen, worden de mensen op een nieuwe manier woning van de Geest doordat ze verheven worden tot de waardigheid van aangenomen kinderen (vgl. Gal 4,5). Herboren door het doopsel ervaren zij de aanwezigheid en kracht van de Geest niet alleen als Schepper van leven maar ook als degene die zuivert en redt, en vruchten voortbrengt, namelijk "liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, vertrouwen, zachtmoedigheid, zelfbeheersing" (Gal 5,22-23). En deze vruchten van de Geest zijn teken dat "Gods liefde in ons hart is uitgestort door de heilige Geest die ons werd geschonken" (Rom 5,5). Als deze liefde vrij wordt aanvaard, maakt hij de mensen tot zichtbare instrumenten van het steeds voortgaand handelen van de onzichtbare Geest. Vóór alles is het dit nieuw vermogen om liefde te ontvangen en te geven, dat getuigt van de inwendige aanwezigheid en de kracht van de heilige Geest. Ten gevolge van de omvorming en herschepping die Hij in hart en geest van de mensen bewerkt, beïnvloedt de heilige Geest samenlevingen, culturen en godsdiensten. ⁵³ "De Geest staat inderdaad aan de oorsprong van de edele idealen en de goede initiatieven van de mensheid die onderweg is. ‘In wonderlijke voorzienigheid regelt Hij de loop der tijden en vernieuwt Hij het aangezicht van de aarde.’ "⁵⁴

In navolging van het Tweede Vaticaans Concilie hebben de synodevaders het vele en veelsoortige handelen benadrukt van de Geest die voortdurend onder alle volkeren, en ook in hun godsdiensten, culturen en wijsgerige stelsels de kiemen uitzaait van de waarheid. ⁵⁵ Dat betekent dat hun godsdiensten, culturen en stelsels de mensen individueel en gezamenlijk kunnen helpen om tegen het kwaad te strijden en om dienstbaar te zijn aan het leven en aan alles wat goed is. De krachten van de dood vervreemden volkeren, samenlevingen en godsdienstige gemeenschappen van elkaar, en zijn oorzaak van allerlei achterdocht en rivaliteit die tot botsingen leiden. De heilige Geest daarentegen sterkt de volken bij hun zoeken naar wederzijds begrip en aanvaarding. Terecht dus zag de Synode in de Geest van God de hoofdrolspeler in de dialoog van de Kerk met de volken, culturen en godsdiensten.

De heilige Geest en de menswording van het Woord