20. De Kerk in Azië is zeer gaarne tot verkondiging bereid, want ze weet dat "er door de werking van de Geest in de afzonderlijke personen en in de volkeren reeds een, wellicht onbewust, verlangen is om de waarheid te kennen over God, over de mens en over de weg die naar de bevrijding uit zonde en dood leidt".⁶⁸ Dit benadrukken van de verkondiging komt niet voort uit sektarische aandrift of uit een geest van proselytisme, en evenmin uit een soort superioriteitsgevoel. De Kerk verkondigt het evangelie uit gehoorzaamheid aan het gebod van Christus, wetend dat iedere mens er recht op heeft, de Blijde Boodschap te vernemen van God, die zich in Christus openbaart en schenkt. ⁶⁹ Getuigenis afleggen van Jezus Christus is de grootste dienst die de Kerk aan de volkeren van Azië kan bieden, want dit beantwoordt aan hun diepe verlangen naar wat volkomen is, en ontsluiert voor hen waarheden en waarden die een waarborg zijn voor hun gehele ontwikkeling als mens.

Terwijl de Kerk diep beseft hoe ingewikkeld het probleem is van de zo uiteenlopende situaties in Azië, en zij "de waarheid spreekt in liefde" (Ef 4,15) verkondigt de Kerk de Blijde Boodschap met warme hoogachting en respect voor hen die ernaar luisteren. Verkondiging die het recht van de gewetens eerbiedigt is geen aantasting van de vrijheid, want het geloof vereist steeds een vrij antwoord van de kant van de mensen. ⁷⁰ Maar eerbiediging ontslaat niet van de plicht, het evangelie uitdrukkelijk en volledig te verkondigen. Waar er met name in Azië een zo grote verscheidenheid aan culturen en godsdiensten is, dient men te beseffen dat "noch de eerbied en het respect voor die godsdiensten noch de ingewikkeldheid van de problemen de Kerk ertoe kunnen brengen de boodschap van Jezus Christus voor de niet-christenen te verzwijgen".⁷¹ Bij mijn bezoek aan India in 1986 heb ik duidelijk gesteld dat "de Kerk de andere godsdiensten met waarachtig respect tegemoet treedt … Dit respect heeft twee kanten: respect voor de mens bij zijn zoeken naar een antwoord op zijn diepste levensvragen, en respect voor het werken van de Geest in de mens." ⁷² Inderdaad hebben de synodevaders gaarne het werken erkend van de Geest in de Aziatische samenlevingen, culturen en godsdiensten waardoorheen de Vader de harten van Azië’s volkeren voorbereidt op de volheid van leven in Christus. ⁷³

Reeds voordat de bisschoppen van Azië als voorbereiding op de Synode geraadpleegd werden, hebben velen van hen gewezen op de moeilijkheden om het geloof in Jezus als enige Heiland te verkondigen. Tijdens de Vergadering werd de situatie als volgt beschreven: "Zonder enig probleem aanvaarden sommigen onder de aanhangers van de grote Aziatische godsdiensten Jezus als manifestatie van de Godheid of van het Absolute, of als een ‘verlicht wezen’. Maar zij vinden het moeilijk Hem te beschouwen als de enige manifestatie van de Godheid." ⁷⁴ Inderdaad gaat het streven om te doen delen in de gave van het geloof in Jezus als enige Heiland, gepaard met allerlei filosofische, culturele en theologische moeilijkheden, met name gezien de geloofsovertuiging van de grote godsdiensten in Azië, die nauw samenhangt met culturele waarden en met een bepaald zicht op de wereld.

Volgens de synodevaders wordt de moeilijkheid nog versterkt doordat men Jezus vaak ziet als een vreemdeling in Azië. Het is een paradox dat veel Aziaten geneigd zijn om Jezus die op Aziatische bodem is geboren, meer als een Westerling dan als een Aziatische figuur te beschouwen. Onvermijdelijk stond de verkondiging door missionarissen uit het Westen sterk onder invloed van de cultuur waaruit zij afkomstig waren, en het valt niet te ontkennen dat hun werk soms gepaard ging met een zekere bekrompenheid van geest, met een verdedigende houding en met gebrek aan tact. De synodevaders hebben dit geconstateerd als een feit dat in de geschiedenis van de verkondiging verdisconteerd moet worden, en ze hebben de missionarissen niet botweg veroordeeld vanwege de "Westerse gestalte" van Jezus. Tegelijk hebben ze de gelegenheid te baat genomen om "op heel bijzondere wijze hun dank uit te spreken jegens alle mannelijke en vrouwelijke, uit het buitenland afkomstige of inheemse missionarissen, religieuzen en leken, die de boodschap van Jezus Christus en de gave van het geloof zijn komen brengen. Ook moet speciale dankbaarheid worden uitgesproken jegens alle Kerken die missionarissen naar Azië hebben uitgezonden en dit nog steeds doen." ⁷⁵

De verkondigers van het evangelie kunnen steunen op de ervaring van Paulus die in gesprek ging met de filosofische, culturele en godsdienstige waarden van zijn toehoorders (vgl. Hnd 14,13-17; 17,22-31). Ook de grote oecumenische Concilies van de Kerk hebben zich bij het formuleren van de geloofsleer moeten bedienen van de taalkundige, filosofische en culturele middelen die hun ten dienste stonden. Deze middelen worden vervolgens het bezit van de gehele Kerk en stellen haar in staat om haar christologische leer op geschikte en universele wijze te verwoorden. Ze zijn een wezenlijk onderdeel van het geloofsgoed dat men zich dient eigen te maken en dat men constant in de ontmoetingen met de verschillende culturen moet doorgeven. ⁷⁶ Niettemin is het een enorme uitdaging om Jezus zó te verkondigen dat de volkeren van Azië zich in Hem kunnen herkennen terwijl ze zowel aan de theologische leer van de Kerk en tegelijk ook aan hun Aziatische afkomst trouw blijven.

Wil men Jezus voorhouden als enige Heiland, dan dient men een zodanige pedagogie te hanteren dat de mensen stap voor stap ertoe gebracht worden zich het mysterie eigen te maken. Het is duidelijk dat de eerste evangelisatie van niet-christenen, en in tweede instantie, de verkondiging van Jezus aan gelovigen, op verschillende wijzen dient te worden aangepakt. In de eerste evangelisatie kan bijvoorbeeld "Jezus worden voorgehouden als de vervulling van de verlangens die in de mythologieën en in folklore van de Aziatische volkeren hun neerslag hebben gevonden".⁷⁷ In het algemeen verdienen de verhalende methodes de voorkeur; daarmee zijn Aziatische cultuurvormen vertrouwd. De verkondiging van Jezus Christus kan doeltreffender gebeuren als men Zijn levensgang vertelt zoals het evangelie dit doet. De ontologische begrippen, die bij het spreken over Jezus altijd voorondersteld en uitgesproken moeten worden, kunnen vergezeld gaan van meer relationele, historische en zelfs kosmische perspectieven. Met de woorden van de synodevaders: "de Kerk moet openstaan voor nieuwe en verrassende manieren waarop het gelaat van Christus in Azië getoond kan worden." ⁷⁸

De Synode geeft als aanbeveling dat de toekomstige vormen van catechese "een beeldende didactiek volgen welke gebruik maakt van verhalen, parabels en symbolen die zo kenmerkend zijn voor de Aziatische methode van onderricht".⁷⁹ Jezus’ eigen optreden toont duidelijk aan hoe belangrijk persoonlijk contact is; deze vraagt van de evangelieverkondiger zich in te leven in de situatie van de toehoorder, zijn verkondiging aan te passen aan diens rijpheidsniveau, en zich te bedienen van geschikte methodes en taalgebruik. In dit verband hebben de synodevaders herhaaldelijk gewezen op de noodzaak het evangelie te verkondigen op een manier die rekening houdt met de gevoeligheden van de Aziatische volkeren, en voor Jezus beelden te gebruiken die verstaanbaar zijn voor de Aziatische mentaliteit en cultuur, en tegelijk trouw zijn aan de Heilige Schrift en de Traditie. Als dergelijke beelden noemden zij: "Jezus Christus als Leraar der Wijsheid, Geneesheer, Bevrijder, Geestelijke Leidsman, Verlicht Persoon, meevoelende Vriend van de armen, Barmhartige Samaritaan, Goede Herder, de Gehoorzame." ⁸⁰ Jezus zou moeten worden voorgehouden als mensgeworden Wijsheid van God waarvan de genade de "kiemen" van de goddelijke Wijsheid doet rijpen die reeds aanwezig zijn in het leven, de godsdiensten en bij de volkeren van Azië. ⁸¹ Waar de volkeren van Azië zoveel leed te verduren hebben, zou het goed zijn Hem te verkondigen als de Redder "die zin kan geven aan allen die onzegbaar veel leed en pijn te verduren hebben".⁸²

Het geloof dat de Kerk aan haar zonen en dochters van Azië als een gave schenkt, mag niet beperkt blijven binnen de grenzen van het verstaan en de vormgeving van een bepaalde menselijke cultuur; het geloof overstijgt immers deze twee, en wekt in feite iedere cultuur op om op te klimmen tot nieuwe hoogten van verstaan en vormgeving. Tegelijk beseften de synodevaders heel goed dat het voor de plaatselijke Kerken in Azië een gebiedende eis is, het Christusgeheim aan hun volkeren zo voor te houden dat hun culturele criteria en wijze van denken daarbij meespelen. Ook benadrukten zij dat deze inculturatie van het geloof op het continent moet leiden tot de herontdekking van het Aziatisch gelaat van Jezus, en dat men dankzij deze inculturatie wegen moet vinden om de Aziatische culturen de universele en heilbrengende betekenis te doen begrijpen van het mysterie van Jezus en van zijn Kerk. ⁸³ Het scherpe inzicht in volkeren en culturen waarvan, om maar enkelen te noemen, mensen als Giovanni da Montecorvino, Matteo Rici en Roberto de Nobili zo voorbeeldig blijk hebben gegeven, moet in onze tijd een nieuwe impuls krijgen.

De uitdaging van de inculturatie